CHƯƠNG 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Nghiên cứu về vấn đề HSYK trong HT đã được nhiều tác giải nước ngoài quan tâm. Những nghiên cứu này thường tập trung vào việc xác định đặc điểm, những biểu hiện để xác định được HSYK.
Những HSYK thường có thái độ tự ti, luôn nghĩ rằng mình thua kém các bạn cùng trang lứa về HT chính bởi vậy mà các em ngại hoặc không chịu hợp tác trong các HĐ HT. Trong số đó, có những HS bị ảnh hưởng không tốt từ đời sống tình cảm gia đình gây ra những suy nghĩ tiêu cực và tác động trực tiếp đến thái độ HT. Vì vậy mà các HS này cần có sự giúp đỡ đặc biệt bằng nhiều cách khác nhau như tham gia các lớp đặc biệt ở các trường đại trà hoặc có các hình thức kèm riêng hoặc tạo điều kiện HT đặc biệt cho nhóm các đối tượng HS này sao cho phù hợp. Quan niệm về HS yếu kém, HS yếu kém môn Toán Tham khảo luận án tiến sỹ của Nguyễn Thuỵ Phương Trâm [43], chúng tôi thấy trên thế giới đã có những công trình nghiên cứu nhiều khía cạnh về HSYK: Về quan niệm “HSYK”: - Tansley và Gulliford (1960) cho rằng HSYK là những HS khó có thể thực hiện được những HĐ HT thông thường như HS khác.
- Tuy nhiên cũng có tác giả lại quan niệm HSYK là những HS kém thông minh, ít có khả năng HT như người khác. - Ngoài ra cũng có tác giả hiểu HSYK là những HS hạn chế trong lĩnh hội kiến thức, chậm phát triển về mặt giáo dục do những nguyên nhân khác nhau. Sri Ra Rajeswari, P. Badarinath (Ấn Độ) viết: HSYK là khái niệm chỉ những HS tuy có thể hoàn thành chương trình HT nhưng đạt kết quả thấp hơn mức trung bình.
Theo nghĩa này, HSYK gắn với tiếp thu chậm và kết quả thấp (Marguerite B. Slack và Mark A. Boyer ở Hoa Kỳ, 1964). - Còn theo Rashmi Rekha Borah (Ấn Độ, 2013) thì xem HSYK là những HS luôn phải cố gắng hơn so với nhu cầu HT bình thường trên các lớp học đại trà mà nguyên nhân không hẳn là do nhận thức yếu.
- Tác giả Sangeeta Chauhan (2011, Ấn Độ) đánh giá HSYK là những em yếu về tư duy (nhận thức và biểu đạt) 5 - Rashmi Rekha Borah nhận xét: HSYK Toán thường im lặng, nhút nhát và thiếu tự tin, khó khăn khi cần tư duy trừu tượng, trả lời câu hỏi và giải bài tập Toán,. - Tổng hợp các kết quả nghiên cứu về HSYK Toán, người ta đã chỉ ra đặc điểm của HSYK Toán như sau: Khả năng nhận thức môn Toán chậm so với HS bình thường; Khả năng diễn đạt nội dung toán học kém. Kém hứng thú học Toán; Điểm kiểm tra kết quả HT thường thấp. Nguyên nhân dẫn đến HS yếu kém Toán Theo A.
Ghelmont [dẫn theo 43], HSYK có thể chia thành 3 nhóm như sau: Nhóm 1: HS kém toàn diện, không thể đạt được những yêu cầu cơ bản của hầu hết những nội dung môn Toán; Nhóm 2: HS yếu kém kém từng phần nội dung môn Toán, nhưng diễn ra lâu dài, đối với những vấn đề khó. Nhóm ba: HS học kém toán trong từng thời kỳ, giai đoạn. Ghelmont xác định nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng yếu kém của HS là do những hạn chế, thiếu sót của GV. Ngoài ra nguyên nhân chủ quan do HS lười biếng, thái độ học Toán tiêu cực,.
Sangeeta Chauhan [dẫn theo 43] phân chia nguyên nhân HSYK thành 2 loại: Loại 1: HS bị ảnh hưởng tác động của gia đình, môi trường xã hội, bạn bè,. Loại 2: HS tuy ở môi trường xung quanh. bình thường nhưng vẫn bị bỏ lại phía sau. Phân loại HSYK trong HT của Sangeeta Chauhan Nghiên cứu về nguyên nhân dẫn đến HSYK, Thakaa Z.Mahmoud (Ai cập) nêu ra: 6 - Do yếu tố di truyền dẫn đến khả năng nhận thức; - Do HS thiếu chú ý, chưa cố gắng học Toán - Do sự khác biệt về văn hóa, tôn giáo của cá nhân HS so với môi trường văn hóa chung của nhà trường,.
- Penn Billy Paul [dẫn theo 43] khuyến nghị GV giúp đỡ HSYK trong học Toán bằng cách gây hứng thú, tạo niềm tin, giúp các em lập kế hoạch và biết cách học Toán,. Như vậy vấn đề HSYK đã được thế giới quan tâm từ rất lâu và được thể hiện bằng nhiều các công trình khác nhau. Tuy nhiên mới chỉ dừng lại ở những lý thuyết rất chung và chưa đi vào từng chuyên đề cụ thể như chuyên đề về cung và góc LG – các công thức LG ở toán 10 - THPT, đặc biệt là chưa đi sâu vào nghiên cứu những biện pháp chuyên biệt cho những môi trường có nhiều HSYK như đối tượng HS NCL như ở nước ta. Những nghiên cứu ở Việt Nam Vấn đề HS yếu kém, không chỉ là nỗi lo của các thầy cô giáo, của ngành giáo dục, và đó còn là mối băn khoăn, bức xúc chung toàn xã hội.
Chính bởi vậy mà đã có rất nhiều đề tài luận văn, sáng kiến kinh nghiệm viết về nội dung này với các chuyên đề khác nhau. Theo hướng tiếp cận ở những công trình nghiên cứu của nước ngoài, các tác giả Việt Nam cũng tập trung làm rõ quan niệm về HSYK môn Toán, nguyên nhân và biện pháp khắc phục,. Đồng thời các tác giả đã cụ thể hóa đặc điểm và nguyên nhân HS yếu kém Toán thông qua việc chỉ ra dấu hiệu HSYK trong một nội dung cụ thể của môn Toán; đề xuất những biện pháp sư phạm nhằm giúp đỡ HSYK trong DH Toán. Có thể kể đến những công trình tiêu biểu như sau: Những nghiên cứu về HSYK được quan tâm vào những năm 70 của thế kỉ XX, những đề tài tập trung chủ yếu vào nghiên cứu nguyên nhân gây nên kết quả HT của HS là thấp và tìm hiểu các PPDH phù hợp và hiệu quả cho đối tượng này.
Phạm Văn Hoàn [17], [18] nghiên cứu tìm hiểu chỉ ra dấu hiệu của HS yếu kém Toán, sự cần thiết và một số kinh nghiệm bồi dưỡng đối tượng này trong dạy học. Trần Kiểm [20], [21], [22] tiến hành điều tra về tình hình và nguyên nhân học kém toán của HS cấp I và cấp II, rút ra nhận xét: Do gia đình thiếu quan tâm, mục đích học Toán của HS không rõ ràng, cách học Toán của HS không tốt, GV có những khó khăn hạn chế trong dạy Toán,. Từ đó, tác giả đã đề xuất biện pháp dạy Toán theo 7 hướng tiếp cận các biệt hoá; đúc rút một số kinh nghiệm khắc phục hiện tượng yếu kém Toán cho HS. Gần đây, tác giả Hoàng Tuỵ trong bài báo “Khủng hoảng giáo dục.
Nguyên nhân và lối ra trước thách thức toàn cầu hóa” trên tạp chí Dạy và Học ngày nay số 8/2008) đã cảnh báo về một nguy cơ yếu kém giáo dục ở Việt Nam trước bối cảnh “toàn cầu hóa”, trong đó làm rõ hiện tượng HSYK môn Toán do những nguyên nhân cả về chủ quan và khách quan,. Tác giả Nguyễn Bá Kim đã chỉ ra “HS yếu kém Toán là HS có kết quả HT Toán thường xuyên dưới trung bình. Việc lĩnh hội kiến thức, KN cần thiết ở những HS này thường đòi hỏi nhiều công sức và thời gian hơn so với HS khác” [26, tr. Ông cũng xác định 3 biểu hiện của HSYK môn Toán là có nhiều “lỗ hổng” về kiến thức, KN; tiếp thu chậm và PP học Toán chưa tốt.
Trong một bài báo khoa học, Phạm Thị Diệu Vân [49] cũng đưa ra lý do làm cho HSYK Toán: HĐ DH Toán mang tính hình thức, máy móc khiến cho HS học mà không hiểu bản chất, không có hứng thú khi học, dễ gây ra chán và sợ học,. Trong luận án tiến sỹ của mình, tác giả Nguyễn Thuỵ Phương Trâm [43] đã cụ thể hóa những biện pháp DH Toán 10 để giúp đỡ HS yếu kém môn Toán. Vận dụng vào môn Toán ở Tiểu học, tác giả Nguyễn Thị Thanh Tuyên [48] đã nêu ra đặc điểm tâm lý của HSYK môn Toán ở lớp 4 là: có những biểu hiện về rối loạn trí nhớ; chỉ tập trung HT trong khoảng thời gian ngắn, lơ đãng hay bị chi phối với tất cả các hoạt động xung quanh; thường có tâm lý không ổn định ở mức độ nhẹ đến mức độ nghiêm trọng. Lê Thống Nhất và các tác giả [2], [30], nghiên cứu những sai lầm trong giải toán của HS để đề xuất giải pháp khắc phục cho những HS gặp khó khăn trong học Toán.
Trong các luận văn Thạc sỹ, luận án Tiến sỹ PPDH Toán, các tác giả Đàm Thu Chung [3], Đặng Thị Duyên [6], Nguyễn Thị Thanh Tuyên [48], Đinh Thị Hậu [12], Nguyễn Thị Thu Hằng [13], Triệu Thị Hằng [14], Nông Thu Hoài [15], Trần Minh Hoàng [16], Trần Thị Kiều [23], Lê Thị Như Mai [31], Nguyễn Đình Nam [32], Nông Thế Như [35], Trần thị Oanh [36],. đã tiếp cận vận dụng lý luận dạy học Toán vào thực tế DH những nội dung cụ thể của môn Toán ở trường phổ thông để khắc phục một phần hiện tượng yếu kém Toán cho HS. 8 Như vậy, có rất nhiều quan niệm khác nhau về HSYK trong HT, HSYK môn Toán theo nhiều cách tiếp cận khác nhau. Có nghiên cứu cho rằng HSYK là những HS có nhận thức dưới mức trung bình, cũng có nghiên cứu cho rằng HSYK là HS không thể đạt được thành công trong những tình huống HT thông thường; HSYK môn Toán có khả năng tư duy kém, thụ động trong giờ học Toán.Tuy nhiên, cũng có những HS rơi vào tình trạng HSYK môn Toán nhưng chưa phải là do HS có khả năng tư duy kém, có HS thụ động trong giờ học Toán nhưng không phải là HSYK môn toán, mà đó chỉ là do tính cách đặc trưng của HS.
Như vậy, những công trình ở Việt Nam nghiên cứu về HSYK Toán thường tập trung vào các yếu tố tâm lí, động cơ học Toán của HS; những nguyên nhân thuộc về GV và HS. từ đó đưa ra các biện pháp tác động đến nhiều khía cạnh khác nhau: Tổ chức quản lý nâng cao chất lượng HĐ dạy học Toán - đặc biệt là dạy tự học và KTĐG kết quả học Toán, gây hứng thú và giúp đỡ HS bổ sung những điểm thiếu và yếu, giải pháp đồng bộ hóa giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Mặc dù có khá nhiều công trình nghiên cứu về hiện tượng HSYK ở những bậc học tiểu học, THCS, THPT. Tuy nhiên đối với môn Toán ở các trường THPT NCL thì chưa có những nghiên cứu cụ thể về HSYK .