phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung của đề tài gồm ba chương như sau: Chƣơng 1 - Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng 2 - Một số biện pháp rèn luyện kỹ năng tìm tòi lời giải bài toán cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học thông qua học phần Thực hành giải toán tiểu học theo tư tưởng của G.Polya Chƣơng 3 - Thực nghiệm sư phạm 5 Chƣơng 1 - Cơ sở lý luận và thực tiễn 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài Nghiên cứu về việc phát triển năng lực dạy đã được một số nhà tâm lý học, giáo dục học nổi tiếng ở nước ngoài quan tâm nghiên cứu và phát triển qua nhiều giai đoạn khác nhau. Tính mốc thời gian từ năm 1960, có thể kể ra những công trình sau: - Hình thành kỹ năng sư phạm của Cuzơmina N.V [8] - Tâm lý năng lực toán học của học sinh của Krutetxki V.A [31] - Những phẩm chất tâm lý của người giáo viên của Gônôbôlin P.N [14] - Những cơ sở của dạy học nêu vấn đề của Ôkôn V [43] - Dạy học nêu vấn đề của Lecne I.Ia [38] - Những vấn đề về đào tạo giáo dục đại cương cho các giáo viên trong tương lai của Apđuliana O.A [3] - Lý luận dạy học của trường phổ thông của Đanilop M.N [12] … Vào đầu thập kỷ 70 của thế kỷ 20 xuất hiện một loạt các công trình như: - Công trình nghiên cứu “Hình thành các kỹ năng, kỹ xảo sư phạm cho sinh viên trong điều kiện của nền giáo dục đại học” của Kixêgôv X.
Trong công trình này ông đã chỉ ra được năng lực dạy học của giáo viên được thể hiện qua hơn 100 kỹ năng nghiệp vụ giảng dạy và giáo dục, nhưng cần phải tập trung đi sâu vào giải quyết 50 kỹ năng để phân chia tập luyện cho sinh viên theo từng thời kỳ thực hành, thực tập sư phạm. - Nghiên cứu về “Nội dung và cấu trúc thực hành sư phạm ở các trường đại học sư phạm trong giai đoạn hiện nay”, Apđuliana O.A [2] đã luận chứng và đưa ra một hệ thống các kỹ năng giảng dạy và kỹ năng giáo dục riêng biệt. 6 Ở các nước phương Tây (Mỹ, Pháp, Canađa, Ôxtrâylia, .) trong giai đoạn này các học giả đặc biệt quan tâm đến tổ chức huấn luyện các kỹ năng thực hành giảng dạy cho sinh viên sư phạm dựa trên những thành tựu của Tâm lý học (Tâm lý học hành vi, Tâm lý học chức năng, …) và của nhóm Didactic. Điều đó thể hiện trong những công trình của: Jean Pierre Kahane - Claude Castella - Alain Mercire - Philippe Clarou - Irem Grenoble [29]; Annie Bessot, Claude Comiti, Francoise Richard (1992) [1] và trong báo cáo “Khoa học và nghệ thuật đào tạo các thầy giáo” của nhóm Phiđenta Kapkar (Mỹ), “Hội thảo về cách tân việc đào tạo bồi dưỡng giáo viên của các nước Châu Á - Thái Bình Dương” do APEID tổ chức tại Seoul (Hàn Quốc),.
Kết quả đào tạo giáo viên còn bị ảnh hưởng bởi mô hình và hình thức đào tạo.Pojoux đã đề ra quan điểm mới về đào tạo sư phạm: Tôn trọng thực tiễn và chia nhỏ giai đoạn. Theo quan điểm này, việc đào tạo giáo viên chuyển từ hình thức đào tạo “Bài - Lớp - Khóa học - Niên chế” sang hình thức đào tạo theo “Tín chỉ”. Vấn đề này đã được UNESCO thảo luận tại cuộc họp thường niên vào năm 1955, nhưng phải đến những năm 70 ở Mỹ mới đẩy mạnh nghiên cứu, triển khai vấn đề đào tạo theo giai đoạn thông qua việc triển khai các mô đun đào tạo giáo viên theo từng nội dung lý thuyết (trong mỗi mô đun gồm có các tài liệu và nội dung hướng dẫn cần thiết để thực hiện mục tiêu giáo dục chung đã đặt ra). Có thể nói hình thức đào tạo theo tín chỉ cho đến nay vẫn đang được triển khai áp dụng ở các quốc gia với những mức độ khác nhau.
Từ kết quả nghiên cứu các công trình về việc bồi dưỡng, rèn luyện và phát triển năng lực dạy học cho giáo viên và chuẩn NNGV trên thế giới, chúng tôi rút ra một số nhận xét sau đây: + Định hướng đào tạo và bồi dưỡng giáo viên tập trung vào phát triển năng lực nghề nghiệp đã được các tác giả nước ngoài quan tâm rất sớm và được phát triển, hoàn thiện qua từng giai đoạn, gắn với việc nghiên cứu xác định chuẩn NNGV. 7 + Việc đào tạo bồi dưỡng giáo viên, nói riêng là giáo viên Toán, phải gắn liền với thực tiễn giáo dục, với những yêu cầu thay đổi của các giai đoạn phát triển của mỗi quốc gia, được cụ thể hóa tuỳ thuộc mỗi vùng lãnh thổ ở quốc gia đó. + Đào tạo bồi dưỡng giáo viên có xu hướng hội nhập, quốc tế hóa về năng lực nghề nghiệp (đảm bảo tính khoa học và chuyên ngành) nhưng đồng thời cũng cần phải chú trọng đến tính đặc trưng văn hóa của từng dân tộc, mỗi địa phương ở các quốc gia trên thế giới. Tình hình nghiên cứu ở trong nước Việc nghiên cứu vận dụng lý luận dạy học kinh điển của thế giới vào thực tiễn dạy học ở Việt Nam được thể hiện qua những tác phẩm của những tác giả: Phạm Văn Hoàn (chủ biên), Nguyễn Gia Cốc, Trần Thúc Trình (1981) [23]; Nguyễn Cảnh Toàn [48]; Hoàng Chúng [7]; Nguyễn Kỳ [34];.
Từ giữa thập kỷ 90 của thế kỷ 20 cho đến nay, nhiều nhà nghiên cứu về giáo dục học và tâm lý học trong nước đã đi sâu vào nghiên cứu, tìm hiểu những biện pháp, những kỹ thuật dạy học sao cho đạt được hiệu quả cao nhất. Đó cũng là một hướng nghiên cứu quan trọng, tập trung vào hình thành và bồi dưỡng kỹ năng dạy học cho sinh viên sư phạm. Trong một số giáo trình, một số tài liệu, các tác giả đã đi sâu vào việc hướng dẫn cho sinh viên những kỹ năng giảng dạy, kỹ năng vận dụng phương pháp dạy học tích cực và những kỹ năng thực hành dạy học. Nhiều tác giả đã trình bày một cách có hệ thống, tương đối toàn diện đến các kỹ năng sư phạm… nhằm góp phần thúc đẩy các hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm, kỹ năng sư phạm cho sinh viên.
Có thể thấy rõ những điều đó qua những công trình sau: Đề tài cấp Nhà nước của trường ĐHSP I “Người thầy giáo theo yêu cầu của sự phát triển giáo dục” (1987-1991). Đề tài này đã đưa ra những biện pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng hoạt động thực tập sư phạm. Kỷ yếu hội thảo “Nâng cao chất lượng nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên các trường đại học sư phạm” - Trường ĐHSP Hà Nội, 2010; Đề tài “Vấn đề rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên cho sinh viên” của Nguyễn Quang Uẩn (1987) [51]; 8 Đề tài “Hình thành kỹ năng sư phạm cho giáo sinh sư phạm” của Nguyễn Hữu Dũng (1995) [10]; Đề tài “Thực trạng rèn luyện kỹ năng giảng dạy của sinh viên trường Cao đẳng sư phạm Hà Nội” của Trịnh Thị Quý (2005) [44]; Đề tài “Hệ thống kỹ năng giảng dạy trên lớp về môn Giáo dục học và quy trình rèn luyện hệ thống kỹ năng đó cho sinh viên khoa Tâm lí - Giáo dục” của Nguyễn Như An (1993) [4]; Đề tài “Xây dựng quy trình tập luyện hình thành các kỹ năng giảng dạy cơ bản trong các hình thức thực hành thực tập sư phạm” của Trần Anh Tuấn (1996) [49]; Đề tài “Các biện pháp rèn luyện kỹ năng dạy học cho sinh viên Cao đẳng sư phạm” của Phan Thanh Long (2004) [39];. Trong những công trình kể trên, từ góc độ Tâm lý học, Giáo dục học các tác giả đã nghiên cứu thực trạng và đưa ra những giải pháp rèn luyện nghiệp vụ sư phạm thường xuyên nhằm hình thành kỹ năng dạy học và giáo dục cho đối tượng sinh viên.
Riêng trong lĩnh vực đào tạo giáo viên ngành Giáo dục Tiểu học, đã có một số công trình nghiên cứu về phát triển kỹ năng dạy học toán cho sinh viên, các tác giả đã đi sâu vào việc hướng dẫn cho sinh viên những kỹ năng giảng dạy, kỹ năng vận dụng phương pháp dạy học tích cực và những kỹ năng thực hành dạy học. Nhiều tác giả đã trình bày một cách có hệ thống, tương đối toàn diện đến các kỹ năng sư phạm… nhằm góp phần thúc đẩy các hoạt động rèn luyện nghiệp vụ sư phạm, kỹ năng sư phạm cho sinh viên. Có thể thấy rõ những điều đó qua những công trình sau: (1) Giáo trình “Phương pháp dạy học toán ở Tiểu học” của nhóm tác giả: Đỗ Trung Hiệu, Đỗ Đình Hoan, Vũ Dương Thụy, Vũ Quốc Chung (1995), NXB GD [21]. Qua nghiên cứu các công trình nêu trên, chúng tôi nhận thấy những nghiên cứu trong các công trình kể trên hướng đến việc trang bị cho sinh viên những hiểu biết đại cương về chương trình dạy học Toán ở Tiểu học, phương pháp dạy học toán ở Tiểu học, các hình thức và phương pháp đánh giá, phương tiện dạy học Toán ở Tiểu học; Cung cấp cho sinh viên những kiến thức về mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học các nội dung cụ thể trong môn Toán ở Tiểu học: số học, yếu tố đại số, yếu tố hình học, đại lượng và đo lường; Cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về giải toán tiểu học, thông qua việc hệ thống các dạng toán và các phương pháp giải toán thường dùng để giải các bài toán tiểu học.
Như vậy, đã có một số công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước đề cập đến việc đào tạo giáo viên ở các trường đại học sư phạm. Một số công trình đã đi sâu nghiên cứu việc hình thành các kỹ năng dạy học, nội dung và cấu trúc thực hành sư phạm ở các trường đại học sư phạm. Trên tinh thần kế thừa và phát huy các công trình nghiên cứu kể trên, tháng 3 năm 2019 chúng tôi đã bảo vệ thành công đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường "Một số biện pháp phát triển năng lực tư duy giải toán Tiểu học cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học trường Đại học Hải Phòng". Trong đề tài này, chúng tôi đã tập trung khai thác bước 4 (Kiểm tra kết quả - Nghiên cứu sâu lời giải) trong quy 10 trình 4 bước giải một bài toán theo tư tưởng của G.Polya [15], đề xuất được 3 biện pháp sư phạm để rèn luyện và phát triển năng lực tư duy giải toán tiểu học cho sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học.