Luận Văn Thạc Sĩ: Dạy Học Hình Học Lớp 5 Theo Hướng Phát Triển Năng Lực Tự Học

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu dạy học một số yếu tố hình học ở lớp 5 theo hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Đỗ Thị Lâm Oanh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Anh Tuấn
• Trường học: Đại học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Dạy học “Một số yếu tố hình học” ở lớp 5 theo hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tự học và năng lực tự học
• 1.2. Khái niệm tự học
• 1.3. Vị trí vai trò của tự học
• 1.4. Các kỹ năng cơ bản của hoạt động tự học
• 1.5. Khái niệm năng lực tự học
• 1.6. Các mức độ của năng lực tự học
• 1.7. Đặc điểm của học sinh lớp 5
• 1.8. Yếu tố hình học trong chương trình Toán lớp 5
• 1.9. Mục tiêu và nội dung chương trình toán lớp 5. Yếu tố hình học trong chương trình Toán lớp 5
• 1.10. Biểu hiện của năng lực tự học ở học sinh trong học “Một số yếu tố hình học” ở môn Toán lớp 5
• 1.11. Yêu cầu năng lực tự học theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018
• 1.12. Thực trạng dạy học “Một số yếu tố hình học” ở lớp 5 theo hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh
• 1.12.1. Mục đích, nội dung, phương pháp, kế hoạch điều tra thực trạng
• 1.12.2. Kết quả và nhận xét về thực trạng phát triển năng lực tự học cho HS trong dạy học “Một số yếu tố hình học” ở lớp 5
• 1.13. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP DẠY HỌC “MỘT SỐ YẾU TỐ HÌNH HỌC” Ở LỚP 5 THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH
• 2.1. Nguyên tắc xây dựng biện pháp dạy học “Một số yếu tố hình học” ở lớp 5 theo hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh
• 2.2. Đảm bảo tính giáo dục
• 2.3. Đảm bảo tính khoa học và tính hệ thống
• 2.4. Đảm bảo tính khả thi và hiệu quả
• 2.5. Đảm bảo tích cực hóa số đông và khuyến khích năng lực cá nhân
• 2.6. Phù hợp với đặc điểm về trình độ nhận thức của HS lớp 5
• 2.7. Biện pháp dạy học “Một số yếu tố hình học” ở lớp 5 theo hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh
• 2.7.1. Biện pháp 1: Rèn luyện cho HS kỹ năng vẽ hình, ghi nhớ các quy tắc, công thức của các hình để phát triển năng lực tự học cho học sinh
• 2.7.2. Biện pháp 2: Tập luyện cho HS sử dụng phối hợp một cách linh hoạt các thao tác tư duy trong việc nhận dạng và vận dụng kiến thức (công thức, đặc điểm cơ bản của các hình) trong hình học ở lớp 5
• 2.7.3. Biện pháp 3: Thiết kế, tổ chức những tình huống có chứa sai lầm để tập luyện cho học sinh thói quen và khả năng khắc phục khó khăn, phát hiện, sửa chữa sai lầm khi học hình học
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và kế hoạch thực nghiệm
• 3.2. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.3. Đối tượng, thời gian và kế hoạch thực nghiệm
• 3.4. Nội dung thực nghiệm
• 3.4.1. Tài liệu thực nghiệm sư phạm
• 3.4.2. Cách thức tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm và đánh giá
• 3.5.1. Kết quả trước thực nghiệm
• 3.5.2. Kết quả sau thực nghiệm
• 3.5.3. Kết luận về kết quả thực nghiệm
• 3.6. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Phương pháp dạy học hình học lớp 5

Phương pháp dạy học hình học lớp 5 đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực tự học cho học sinh. Nghiên cứu tập trung vào việc áp dụng các phương pháp sư phạm hiện đại, nhằm tạo điều kiện cho học sinh chủ động tiếp thu kiến thức. Dạy học hình học không chỉ giúp học sinh nắm vững các khái niệm cơ bản mà còn rèn luyện kỹ năng tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề. Các phương pháp như học tập chủ động, sử dụng tình huống thực tế, và khuyến khích học sinh tự khám phá được đề cao. Điều này giúp học sinh không chỉ học tốt môn Toán mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống.

1.1. Kỹ năng tự học trong hình học

Kỹ năng tự học là yếu tố then chốt trong việc phát triển năng lực học tập của học sinh. Trong môn Hình học lớp 5, việc rèn luyện kỹ năng này giúp học sinh tự tin hơn trong việc tiếp cận và giải quyết các bài toán phức tạp. Các biện pháp như hướng dẫn học sinh cách vẽ hình, ghi nhớ công thức, và áp dụng kiến thức vào thực tế được áp dụng. Điều này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng tự học, tự nghiên cứu, và tư duy độc lập.

1.2. Phương pháp giáo dục hiệu quả

Phương pháp giáo dục hiệu quả trong dạy học hình học lớp 5 bao gồm việc sử dụng các công cụ trực quan, tạo tình huống học tập thực tế, và khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập. Các phương pháp này giúp học sinh hiểu sâu hơn về các khái niệm hình học, đồng thời phát triển kỹ năng tự học và khả năng tư duy sáng tạo. Việc áp dụng các phương pháp này cũng giúp giáo viên đánh giá được mức độ hiểu bài của học sinh một cách chính xác hơn.

II. Phát triển năng lực tự học cho học sinh lớp 5

Phát triển năng lực tự học cho học sinh lớp 5 là mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc rèn luyện kỹ năng tự học giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức một cách chủ động mà còn phát triển khả năng tư duy độc lập và sáng tạo. Trong môn Hình học lớp 5, các biện pháp như hướng dẫn học sinh cách tự nghiên cứu, sử dụng tài liệu tham khảo, và thực hành các bài tập thực tế được áp dụng. Điều này giúp học sinh không chỉ học tốt môn Toán mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống.

2.1. Học tập chủ động trong hình học

Học tập chủ động là phương pháp giúp học sinh phát triển năng lực tự học một cách hiệu quả. Trong môn Hình học lớp 5, việc khuyến khích học sinh tự khám phá kiến thức, thảo luận nhóm, và giải quyết các bài toán thực tế được áp dụng. Các hoạt động này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về các khái niệm hình học mà còn rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm và khả năng tư duy phản biện. Đây là những kỹ năng quan trọng giúp học sinh thành công trong học tập và cuộc sống.

2.2. Phát triển kỹ năng học tập

Phát triển kỹ năng học tập là yếu tố then chốt trong việc nâng cao năng lực tự học của học sinh. Trong môn Hình học lớp 5, các biện pháp như hướng dẫn học sinh cách lập kế hoạch học tập, sử dụng tài liệu tham khảo, và tự đánh giá kết quả học tập được áp dụng. Điều này giúp học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn phát triển khả năng tự học, tự nghiên cứu, và tư duy độc lập. Các kỹ năng này sẽ là nền tảng vững chắc giúp học sinh thành công trong các cấp học tiếp theo.

III. Thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả

Thực nghiệm sư phạm được tiến hành để đánh giá hiệu quả của các phương pháp dạy học hình học lớp 5 trong việc phát triển năng lực tự học cho học sinh. Kết quả thực nghiệm cho thấy, các phương pháp như học tập chủ động, sử dụng tình huống thực tế, và khuyến khích học sinh tự khám phá đã mang lại hiệu quả tích cực. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức hình học mà còn phát triển các kỹ năng tự học, tư duy logic, và khả năng giải quyết vấn đề. Điều này khẳng định tầm quan trọng của việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại trong giáo dục tiểu học.

3.1. Kết quả thực nghiệm

Kết quả thực nghiệm cho thấy, các phương pháp dạy học hình học lớp 5 đã giúp học sinh phát triển năng lực tự học một cách hiệu quả. Học sinh không chỉ nắm vững kiến thức mà còn rèn luyện được các kỹ năng tự học, tư duy logic, và khả năng giải quyết vấn đề. Các biện pháp như hướng dẫn học sinh cách tự nghiên cứu, sử dụng tài liệu tham khảo, và thực hành các bài tập thực tế đã mang lại hiệu quả tích cực. Điều này khẳng định tầm quan trọng của việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại trong giáo dục tiểu học.

3.2. Đánh giá và khuyến nghị

Đánh giá và khuyến nghị từ thực nghiệm sư phạm cho thấy, việc áp dụng các phương pháp dạy học hình học lớp 5 theo hướng phát triển năng lực tự học đã mang lại hiệu quả tích cực. Các khuyến nghị bao gồm việc tiếp tục áp dụng các phương pháp này trong giảng dạy, đồng thời tăng cường các hoạt động thực hành và khuyến khích học sinh tự khám phá kiến thức. Điều này sẽ giúp học sinh không chỉ học tốt môn Toán mà còn phát triển các kỹ năng cần thiết cho cuộc sống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, phát triển năng lực tự học cho học sinh tiểu học, đặc biệt là lớp 5, được xem là một nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng học tập và phát triển toàn diện. Theo khảo sát tại một số trường tiểu học trên địa bàn thành phố Hải Phòng trong năm học 2021-2022, có khoảng 83,3% học sinh gặp khó khăn trong việc ghi nhớ các quy tắc, công thức và đặc điểm cơ bản của các yếu tố hình học. Đồng thời, chỉ khoảng 25% học sinh sử dụng thành thạo các kỹ năng tự học, trong khi 50% thể hiện sự tự giác trong quá trình tự học còn hạn chế.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc dạy học “Một số yếu tố hình học” ở lớp 5 theo hướng phát triển năng lực tự học cho học sinh nhằm giải quyết những khó khăn trên. Mục tiêu cụ thể là đề xuất các biện pháp dạy học phù hợp để nâng cao kỹ năng tự học, giúp học sinh chủ động tiếp thu kiến thức hình học, vận dụng linh hoạt các thao tác tư duy và tự đánh giá, sửa chữa sai sót trong quá trình học tập. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các trường tiểu học tại Hải Phòng, với dữ liệu thu thập trong năm học 2021-2022.

Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn Toán, phát triển năng lực tự học cho học sinh lớp 5, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho việc học tập suốt đời và phát triển phẩm chất cá nhân. Các chỉ số như tỷ lệ học sinh tự giác học tập, khả năng vận dụng kiến thức hình học và mức độ hứng thú học tập được kỳ vọng cải thiện rõ rệt sau khi áp dụng các biện pháp đề xuất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về tự học và năng lực tự học, trong đó khái niệm tự học được hiểu là quá trình người học chủ động tìm tòi, tiếp thu kiến thức mới thông qua hoạt động học tập cá nhân. Năng lực tự học được định nghĩa là khả năng tự quản lý việc học, bao gồm việc xác định mục tiêu, lựa chọn phương pháp học phù hợp, vận dụng kỹ năng tư duy và tự đánh giá kết quả học tập.

Hai mô hình chính được áp dụng gồm: mô hình phẩm chất và năng lực của học sinh tiểu học theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, nhấn mạnh năng lực tự học là một trong ba năng lực chung cần phát triển; và mô hình các kỹ năng tự học gồm kỹ năng định hướng, xây dựng kế hoạch học tập, xử lý thông tin, vận dụng tri thức và tự đánh giá.

Các khái niệm chuyên ngành như “yếu tố hình học” (bao gồm hình tam giác, hình thang, hình tròn, hình hộp chữ nhật, hình lập phương, hình trụ), “phương pháp dạy học tích cực”, “phát triển năng lực tự học” được làm rõ để làm cơ sở cho việc xây dựng biện pháp dạy học.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ khảo sát 32 giáo viên và 60 học sinh tại 4 trường tiểu học trên địa bàn Hải Phòng trong năm học 2021-2022. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho nhóm đối tượng nghiên cứu.

Phương pháp phân tích bao gồm: phân tích định tính qua quan sát tiết dạy, phỏng vấn giáo viên và học sinh; phân tích định lượng sử dụng thống kê mô tả và phân tích tần suất để đánh giá nhận thức, biểu hiện năng lực tự học và các khó khăn trong dạy học.

Quá trình nghiên cứu được tiến hành theo timeline gồm: khảo sát thực trạng (3 tháng), xây dựng và thử nghiệm biện pháp dạy học (4 tháng), thực nghiệm sư phạm trên lớp thực nghiệm và lớp đối chứng (3 tháng), tổng hợp và phân tích kết quả (2 tháng).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức của giáo viên về năng lực tự học: 50% giáo viên hiểu đúng và đầy đủ khái niệm năng lực tự học, 25% hiểu chưa toàn diện, trong khi 9,38% hiểu sai hoàn toàn. Điều này cho thấy cần tăng cường bồi dưỡng nhận thức cho giáo viên về năng lực tự học.

2. Ý nghĩa của phát triển năng lực tự học: 62,5% giáo viên đánh giá việc phát triển năng lực tự học cho học sinh lớp 5 là rất quan trọng, 37,5% cho rằng quan trọng, không có ý kiến cho là không quan trọng.

3. Biểu hiện năng lực tự học của học sinh: Chỉ 10% học sinh thể hiện tốt khả năng vận dụng phối hợp các thao tác tư duy trong học hình học, 43,33% ở mức trung bình và 46,67% còn yếu. Tương tự, kỹ năng đọc hình, vẽ hình và ghi nhớ công thức cũng chỉ có 13,33% học sinh đạt mức tốt.

4. Khó khăn trong phát triển năng lực tự học: 78,13% giáo viên cho rằng sự trừu tượng của các quy tắc, công thức hình học là khó khăn lớn nhất; 56,25% cho rằng tư duy và năng lực của học sinh còn hạn chế; 37,5% phản ánh cơ sở vật chất chưa đáp ứng yêu cầu dạy học.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy nhận thức của giáo viên về năng lực tự học còn chưa đồng đều, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả tổ chức các hoạt động phát triển năng lực này cho học sinh. Việc học sinh gặp khó khăn trong việc ghi nhớ và vận dụng các quy tắc hình học phản ánh sự trừu tượng và phức tạp của nội dung, đồng thời cho thấy phương pháp dạy học hiện tại chưa thực sự phát huy được tính tích cực và chủ động của học sinh.

So sánh với các nghiên cứu trong và ngoài nước, việc phát triển năng lực tự học cần được gắn liền với các hoạt động thực hành, trải nghiệm và rèn luyện kỹ năng tư duy. Việc thiếu cơ sở vật chất và trang thiết bị hỗ trợ cũng là một rào cản khách quan cần được khắc phục để tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ nhận thức giáo viên, mức độ biểu hiện năng lực tự học của học sinh và các khó khăn trong dạy học, giúp minh họa rõ nét các vấn đề cần giải quyết.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tổ chức bồi dưỡng nâng cao nhận thức cho giáo viên về năng lực tự học: Triển khai các khóa tập huấn chuyên sâu về khái niệm, vai trò và phương pháp phát triển năng lực tự học trong dạy học môn Toán lớp 5. Thời gian thực hiện trong 6 tháng, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học tổ chức.

2. Áp dụng các biện pháp dạy học tích cực, phát triển kỹ năng tư duy: Rèn luyện kỹ năng vẽ hình, ghi nhớ công thức, phối hợp các thao tác tư duy và tự đánh giá sửa lỗi cho học sinh thông qua các hoạt động nhóm, tình huống thực tế và bài tập vận dụng. Thời gian áp dụng trong năm học, do giáo viên chủ nhiệm và bộ môn thực hiện.

3. Cải thiện cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy học: Đầu tư bổ sung các dụng cụ trực quan, phần mềm hỗ trợ học tập hình học nhằm tạo môi trường học tập sinh động, kích thích sự hứng thú và phát triển năng lực tự học. Kế hoạch thực hiện trong 1-2 năm, do nhà trường và các cấp quản lý giáo dục phối hợp.

4. Xây dựng tài liệu hướng dẫn và phương pháp tự học cho học sinh: Phát triển các tài liệu tự học, hướng dẫn kỹ năng tự học cụ thể cho học sinh lớp 5, giúp các em có thể tự học hiệu quả tại nhà và trên lớp. Thời gian triển khai trong 6 tháng, do nhóm chuyên gia giáo dục và giáo viên biên soạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên tiểu học, đặc biệt là giáo viên Toán lớp 5: Nghiên cứu cung cấp các biện pháp dạy học cụ thể giúp phát triển năng lực tự học cho học sinh, hỗ trợ đổi mới phương pháp giảng dạy.

2. Cán bộ quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch bồi dưỡng giáo viên và đầu tư cơ sở vật chất phù hợp nhằm nâng cao chất lượng dạy học.

3. Nhà nghiên cứu giáo dục và sinh viên ngành Sư phạm: Tài liệu tham khảo quý giá về lý thuyết và thực tiễn phát triển năng lực tự học trong dạy học môn Toán tiểu học.

4. Phụ huynh học sinh: Hiểu rõ hơn về vai trò của năng lực tự học và cách hỗ trợ con em trong quá trình học tập môn Toán, đặc biệt là các yếu tố hình học.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực tự học là gì và tại sao quan trọng với học sinh lớp 5?
   Năng lực tự học là khả năng tự quản lý việc học, bao gồm xác định mục tiêu, lựa chọn phương pháp và tự đánh giá kết quả. Với học sinh lớp 5, năng lực này giúp các em chủ động tiếp thu kiến thức, phát triển tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề, tạo nền tảng cho học tập suốt đời.

2. Những khó khăn chính khi dạy học “Một số yếu tố hình học” theo hướng phát triển năng lực tự học là gì?
   Khó khăn lớn nhất là sự trừu tượng của các quy tắc, công thức hình học, hạn chế về tư duy và năng lực của học sinh, cùng với cơ sở vật chất chưa đáp ứng đủ yêu cầu dạy học tích cực.

3. Làm thế nào để giáo viên có thể phát triển năng lực tự học cho học sinh trong môn Toán lớp 5?
   Giáo viên cần áp dụng các biện pháp như rèn luyện kỹ năng vẽ hình, ghi nhớ công thức, tổ chức các hoạt động tư duy linh hoạt, tạo tình huống học tập có sai lầm để học sinh tự phát hiện và sửa chữa, đồng thời hướng dẫn phương pháp tự học hiệu quả.

4. Vai trò của cơ sở vật chất trong việc phát triển năng lực tự học cho học sinh là gì?
   Cơ sở vật chất như dụng cụ trực quan, phần mềm hỗ trợ giúp học sinh dễ dàng hình dung kiến thức, tăng tính sinh động và hấp dẫn của bài học, từ đó kích thích sự hứng thú và phát triển kỹ năng tự học.

5. Phụ huynh có thể hỗ trợ con em mình phát triển năng lực tự học như thế nào?
   Phụ huynh nên tạo môi trường học tập thuận lợi, khuyến khích con tự lập kế hoạch học tập, hỗ trợ khi con gặp khó khăn và phối hợp với giáo viên để theo dõi tiến trình học tập, giúp con hình thành thói quen tự học hiệu quả.

Kết luận

• Nghiên cứu đã làm rõ vai trò quan trọng của năng lực tự học trong dạy học “Một số yếu tố hình học” ở lớp 5, góp phần nâng cao chất lượng học tập môn Toán.
• Thực trạng cho thấy nhiều học sinh còn gặp khó khăn trong việc vận dụng kiến thức hình học và kỹ năng tự học còn hạn chế, trong khi nhận thức của giáo viên về năng lực tự học chưa đồng đều.
• Các khó khăn chủ yếu bao gồm sự trừu tượng của nội dung, hạn chế về tư duy học sinh và cơ sở vật chất chưa đáp ứng.
• Đề xuất các biện pháp thiết thực như bồi dưỡng giáo viên, áp dụng phương pháp dạy học tích cực, cải thiện cơ sở vật chất và xây dựng tài liệu hướng dẫn tự học.
• Tiếp tục triển khai thực nghiệm và đánh giá hiệu quả các biện pháp trong các năm học tiếp theo để hoàn thiện mô hình phát triển năng lực tự học cho học sinh lớp 5.

Hãy cùng đồng hành để nâng cao năng lực tự học cho học sinh, góp phần xây dựng nền giáo dục hiện đại, sáng tạo và hiệu quả!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Tự học và năng lực tự học 1. Khái niệm tự học Hồ Chí Minh là tấm gương sáng ngời về tự học. Quan niệm về tự học, của Người quan rất rõ ràng: “Tự học là một cách học tự động” và “Phải biết tự động học tập”.

Theo Người, “tự động học tập” nghĩa là việc học một cách hoàn toàn tự giác và chủ động, không được ai nhắc và không được ai phân công nhiệm vụ mà tự mình chủ động xác định mục tiêu học tập cho bản thân và tự triển khai theo lộ trình học tập một cách tự giác và tự mình làm chủ thời gian đi học tập và tự bản thân kiểm giám sát việc học của bản thân. [13] Theo quan niệm của Knowles (1975), tự học là tiến trình mà cá nhân tổ chức và chuẩn bị các nguồn lực cần thiết cho việc hoàn thành nhiệm vụ, từ việc xác định mục tiêu, chuẩn bị nguồn nhân lực và vật lực cho việc học tập, chọn lựa phương pháp và kiểm soát kết quả. [28] Ở Việt Nam, tác giả Nguyễn Kỳ (1999): đã miêu tả rõ ràng về khía cạnh này khi chỉ ra rằng “Tự học là việc bạn tự đặt mình vào hoàn cảnh học tập, xử lý các tình huống và giải quyết vấn đề như một nhà nghiên cứu”. Việc tự học không chỉ giúp cho người học có kỹ năng và kiến thức vững chắc mà còn rèn luyện tính tự lực cũng như sự kiên trì, bền bỉ.

[11] Theo ông Nguyễn Cảnh Toàn thì tự học có thể hiểu ngắn gọn như sau: “Tự học là tự bản thân tìm tòi, nghiên cứu và sử dụng những khả năng tư duy như phân tích, tổng hợp, suy luận, khái quát. và đôi khi là kết hợp với những khả năng của bản thân, thậm chí là tư tưởng và cảm xúc, kể cả nhận thức và tư duy nhằm tìm hiểu một lĩnh vực nào đấy của thế giới và đưa lĩnh vực ấy trở thành tri thức của nhân loại”. [23] Từ các khái niệm về tự học như trên, có thể thấy rằng “Tự học là việc người học nỗ lực chủ động để tự đi tìm tòi những kiến thức mới thông qua quá trình học tập của mình”. Từ những khái niệm trên, chúng ta có thể hiểu như 10 sau: “Tự học là quá trình người học tích cực chủ động, tự mình tìm ra tri thức kinh nghiệm bằng hoạt động học tập của bản thân”.

Vị trí vai trò của tự học Giáo viên không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn hướng dẫn các học sinh khám phá một số đặc điểm và tính chất mới của những hiện tượng tự nhiên. Hơn nữa, trường học không phải là nơi trang bị kiến thức để sử dụng suốt đời mà kỹ năng tự học suốt đời mới là kho kiến thức vô tận. Các cơ hội học tập sẽ giúp cho học sinh tăng cường năng lực, điều chỉnh bản thân và trở thành những người có trách nhiệm với việc học của mình và với xã hội. Một số vai trò của tự học: - Tự học có vai trò quan trọng trong việc xây dựng phẩm chất tích cực và sự chủ động sáng tạo cho từng cá nhân.

Nó giúp mọi người có thể chủ động rèn luyện kỹ năng suốt cuộc đời để khẳng định được phẩm chất, năng lực của bản thân và để góp phần nhỏ bé của mình cho xã hội. - Tự học là yêu cầu cơ bản của quá trình dạy và học, bởi vì nó góp phần phát huy năng lực tự nhận thức của người học. Các nhà sư phạm đã nhận thức sâu sắc mục đích của phương pháp dạy tự học, đặc biệt là tính tự giác cùng thái độ tích cực chủ động sáng tạo. Điều này khơi dậy năng lực nội tại và tạo ra động lực học tập mạnh mẽ đối với người học.

- Tự học giúp mỗi cá nhân không cảm thấy bị lạc hậu so với thời cuộc, thích ứng và bắt nhịp nhanh với những tình huống mới lạ trong cuộc sống hiện đại. Nếu rèn luyện được phương pháp và kỹ năng tự học, người học sẽ có lòng ham muốn tiếp thu kiến thức mới và áp dụng vào thực tiễn để ngày càng hoàn thiện kết quả của mình. Như vậy, tự học là xu hướng tất yếu trong tiến trình giáo dục khi đưa người học từ đối tượng giáo dục trở thành chủ thể giáo dục và là một trong những kỹ năng cơ bản nhất mà nhà trường cần bồi dưỡng đối với học sinh. Vì thế cần thực hiện tốt phương thức tự học và khơi dậy tinh thần tự giác sẽ góp 11 phần nâng cao chất lượng học tập của học sinh và hiệu quả giáo dục của nhà trường.

Các kỹ năng cơ bản của hoạt động tự học Tác giả Nguyễn Thị Thu Ba (2016) phân chia quá trình tự học thành các loại kỹ năng chính sau [3]: - Kỹ năng định hướng: Trước hết, muốn quá trình tự học xảy ra hiệu thành công người học cần xác lập cơ sở định hướng của hành động. Để có được cơ sở định hướng thì người học cần giải đáp được những câu sau: Học vì mục tiêu gì? Thái độ học tập ra làm sao? Học như thế nào? [3] - Kỹ năng xây dựng kế hoạch học tập: Mọi việc sẽ đơn giản hơn bao giờ hết nếu người học xác định được mục đích, phương pháp và cách thức học. Muốn vậy, người học cần lập được kế hoạch học tập. Trên cơ sở ra bộ khung đã được xây dựng sẵn để người học có thể tiếp thu và lĩnh hội tri thức được nhanh chóng [3].

Để tiến hành thành công kế hoạch bản thân đã xác lập thì người học phải có một số kỹ năng như: Tiếp nhận thông tin: Tìm kiếm và chủ động thu thập thông tin qua nhiều kênh khác nhau và thực hiện các mục tiêu đã được xác lập thông qua đọc sách báo, bài viết, xem tivi hay tìm kiếm trên Internet hoặc làm thực nghiệm. Xử lí thông tin: quá trình này có thể được thực hiện qua những kỹ năng thu thập, phân loại và đánh giá, so sánh, tổng hợp và đối chiếu. Vận dụng tri thức và thông tin: biểu hiện bằng việc ứng dụng thông tin tri thức khoa học vào xử lý những công việc cụ thể như làm bài, tranh luận và giải quyết những vấn đề hay soạn bài luận. Trao đổi và chia sẻ thông tin: việc rút ra và phổ biến thông tin tri thức qua những hoạt động như hỏi đáp, trình bày hay thảo luận.

là bước cuối của quá trình tiếp thu tri thức. [3] - Kỹ năng tự nhận xét, đánh giá và đúc rút kiến thức: Một khi người học đã đánh giá được quá trình học tập của bản thân thì người đọc sẽ tự cảm 12 đánh giá được quá trình học tập của mình và biết được những điều bản thân làm được và những gì bản thân không làm được để qua đó có hướng khắc phục hoặc cải thiện. Khái niệm năng lực tự học * Năng lực Thuật ngữ về năng lực được đề cập khá lâu và đã được nhiều nhà nghiên cứu nhắc đến nhưng tính thời điểm hiện tại để tìm một định nghĩa cho năng lực thực sự là một vấn đề nan giải nhất là đối với ngành giáo dục. Trong phân tích của Christian Delory (2000) dựa trên tầm nhìn chung về dạy học những môn giáo dục phổ thông nói về năng lực là “tổng hợp tất cả những kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp và kỹ năng xã hội để thích ứng, xử lý tình huống và thực hiện công việc theo một cách nào đấy” [25] Theo Coolahan (1989) NL được hiểu đơn giản là “các năng lực được hình thành trên nền tảng kiến thức và kỹ năng phản ánh những tính cách và phẩm chất của một con người được phát triển qua thực tiễn giáo dục”.

[26] Theo đề án giáo dục toàn diện 2018 của Ngành giáo dục thì: “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành và phát triển nhờ tố chất sẵn có cùng quá trình học tập rèn luyện, cho phép con người thực hiện thành công một loại hoạt động cụ thể và đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện nhất định”. [1] Năng lực của bản thân giúp cho HS đạt được kết quả mong đợi. Đỗ Đức Thái (2019) nói về “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành và phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người phát huy tối đa những kiến thức, kỹ năng cùng những thuộc tính cá nhân khác ví như ý chí, lòng quyết tâm và nghị lực,. thực hiện thành công một loại hoạt động cụ thể và đạt kết quả mong muốn theo từng điều kiện nhất định”.

[21] Năng lực cao sẽ giúp HS đạt kết quả cao, hiệu quả học tốt. Trong luận văn trên chúng tôi đồng quan điểm rằng “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành và phát triển từ tố chất vốn có thông qua quá trình học tập, rèn luyện nhằm cho phép con người phát huy tối đa những kiến 13 thức, kỹ năng cùng những thuộc tính cá nhân nhất định như ý chí, lòng quyết tâm và nghị lực,. thực hiện thành công một loại hoạt động cụ thể và đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện nhất định”. * Năng lực tự học Holec (1981) chỉ ra: “Năng lực tự học là khả năng tự quản lý việc học của bản thân mình”.

[27] Từ các định nghĩa trên ta dễ thấy rằng năng lực tự học là thuộc tính cá nhân. Đó là việc chủ thể khai thác và thực hiện những kỹ năng tư duy, cá thể phối hợp với động lực, quyết tâm, thái độ và năng lực. nhằm tiến hành những hoạt động chiếm lĩnh kiến thức và làm cho người học chủ động đạt đến các đòi hỏi do nghề nghiệp đề ra. Năng lực tự học bao gồm những thành tố như cách học, kỹ năng học và phương pháp học, theo đó người có năng lực tự học sẽ tương ứng với khả năng lựa chọn đúng cách học và các phương pháp học thích hợp nhằm tham gia vào quá trình học tập hữu hiệu đối với hầu hết những trường hợp và vấn đề khác nhau.

Năng lực tự học là khả năng của cá nhân người học tự giải quyết các vấn đề xảy ra một cách đơn giản và hữu hiệu thông qua việc vận dụng tri thức đã học giải quyết những vấn đề thông qua các hoạt động thực tế nhằm khám phá môi trường chung quanh và có khả năng thay đổi nó. Chương trình GDPT 2018 xây dựng và trang bị cho học sinh các năng lực chung được phân ra làm hai nhóm là năng lực cốt lõi và năng lực đặc thù. theo mô hình sau: 14 Hình 1.