Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy. Chương 2: Thực trạng phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương hiện nay. Chương 3: Các giải pháp nâng cao hiệu quả phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy trên địa bàn thành phố Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY 1.
Khái niệm, mục đích và ý nghĩa của phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy 1. Khái niệm tình hình các tội phạm về ma túy Khái niệm tình hình các tội về ma túy hiện nay có nhiều cách hiểu và diễn đạt khác nhau, chưa có sự thống nhất. Để hiểu rõ bản chất của khái niệm tình hình các tội phạm về ma túy, chúng ta cần xác định rõ được từng khái niệm riêng lẻ cấu thành ra nó, bao gồm “tình hình”, “tội phạm”, “ma túy”. Tình hình là tổng thể những sự kiện, hiện tượng có quan hệ với nhau, diễn ra trong một không gian, thời gian nào đó, cho thấy xu thế phát triển của sự vật hiện tượng nhất định.[21] Theo Điều 8 Bộ luật hình sự 2015: “Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, TTATXH, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật XHCN mà theo quy định của Bộ luật này phải bị xử lý hình sự”.[28] Ma túy là tên gọi chung của các chất có tác dụng gây ra trạng thái ngây ngất, đờ đẫn, sử dụng quen sẽ bị lệ thuộc vào các chất đó.
Hay hiểu cách khác, ma túy là những chất có nguồn gốc tự nhiên hay tổng hợp khi đưa vào bên trong cơ thể con người sẽ làm thay đổi trạng thái ý thức, trí tuệ, tâm trạng của người đó, gây ra hiện tượng quen rồi nhớ, không dễ bỏ được. Theo Điều 2 Luật Phòng, chống ma túy năm 2000: “Chất ma tuý là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành. Chất gây nghiện là 6 chất kích thích hoặc ức chế thần kinh, dễ gây tình trạng nghiện đối với người sử dụng. Chất hướng thần là chất kích thích, ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần có thể dẫn tới tình trạng nghiện đối với người sử dụng.
Phạm Văn Tỉnh: “Tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội tiêu cực mang tính lịch sử cụ thể và pháp lý hình sự, có tính giai cấp và được biểu hiện thông qua tổng thể các tội phạm cùng các chủ thể thực hiện các tội phạm đó trong một đơn vị hành chính lãnh thổ nhất định và trong một thời gian cụ thể nhất định”[39] Tội phạm về ma túy là tội phạm bao gồm hành vi vi phạm quy định về quản lí, sử dụng các chất ma túy do Bộ luật hình sự quy định. Tội phạm về ma túy bao gồm nhiều loại hành vi phạm tội khác nhau nhưng đều có chung hai đặc điểm cơ bản: (1) tính nguy hiểm cho xã hội của tội phạm về ma túy thể hiện ở sự đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe và sự phát triển bình thường của con người cũng như đến hạnh phúc gia đình và trật tự công cộng nói chung; (2) các tội phạm về ma túy đều có chung đối tượng là các chất ma túy (hoặc các chất liên quan tới các chất ma túy) Như vậy, chúng ta có thể hiểu khái niệm tình hình các tội phạm về ma túy là một hiện tượng xã hội tiêu cực mang tính lịch sử cụ thể và pháp lý hình sự, có tính giai cấp và được biểu hiện thông qua tổng thể các tội phạm về ma túy cùng các chủ thể thực hiện các tội phạm đó trong một đơn vị hành chính lãnh thổ nhất định và trong một thời gian cụ thể nhất định. Khái niệm phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy. Phòng ngừa là ngăn chặn không để cho cái xấu, cái không hay nào đó xảy ra.
PNTP là khái niệm có nhiều cách hiểu khác nhau. Theo nghĩa rộng, phòng ngừa tình hình tội phạm là 7 việc các cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội và công dân bằng nhiều biện pháp khác nhau nhằm ngăn ngừa không để tội phạm xảy ra và đồng thời kết hợp phải phát hiện, xử lý tội phạm một cách kịp thời, nghiêm minh (xử lý khi tội phạm xảy ra) và giáo dục người phạm tội thành người tốt có ích cho xã hội, không để người đó tái phạm tội (chống tái phạm). [38] Về lý thuyết, phát hiện, xử lý tội phạm một cách kịp thời, nghiêm minh (xử lý khi tội phạm xảy ra) cũng có tác dụng ngăn ngừa tội phạm rất lớn. Về thực tế, PNTP đòi hỏi ngăn ngừa phải kết hợp với việc phát hiện, xử lý tội phạm nên xử lý, truy cứu trách nhiệm hình sự cũng là một nội dung của PNTP.
Theo từ điển Bách khoa CAND: PNTP là sự vận dụng tổng hợp những biện pháp chính trị, tư tưởng, kinh tế, pháp luật. theo một kế hoạch nhất định của các cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội để chủ động ngăn ngừa các hành vi phạm tội, loại trừ những nguyên nhân và điều kiện phát sinh tội phạm.[12] Theo Trịnh Tiến Việt: “PNTP là hoạt động của tất cả các cơ quan bảo vệ pháp luật và Tòa án, các cơ quan Nhà nước và tổ chức xã hội và của mọi công dân trong xã hội áp dụng tổng hợp và đồng bộ các biện pháp khác nhau hướng vào thủ tiêu những nguyên nhân và điều kiện phạm tội, cũng như loại bỏ các yếu tố tiêu cực ảnh hưởng đến quá trình hình thành phẩm chất cá nhân tiêu cực, đồng thời từng bước hạn chế, đẩy lùi và tiến tới loại bỏ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội. Nói một cách ngắn gọn khác, PNTP là một bộ phận cấu thành của lý luận tội phạm học, đồng thời là hoạt động của toàn xã hội trong việc tìm ra các nguyên nhân phát sinh ra tội phạm khắc phục, cũng như để ngăn chặn, đẩy lùi và tiến tới loại bỏ tội phạm ra khỏi đời sống xã hội.”[38] Theo Giáo trình Tội phạm học của Trường ĐH Luật Hà Nội: “Phòng ngừa tình hình tội phạm là việc áp dụng một cách tổng thể các biện pháp kinh tế, chính trị, tư tưởng, pháp luật,… do các cơ quan, các tổ chức và các cá nhân tiến hành, dưới sự lãnh đạo của Đảng nhằm xóa bỏ hoặc vô hiệu hóa các nguyên nhân, điều kiện phạm tội; không để tội phạm xảy ra; làm giảm tội phạm và tiến tới loại trừ hoàn toàn tình hình tội phạm ra khỏi đời sống xã hội”.[41] 8 Từ những phân tích trên, chúng ta có thể hiểu phòng ngừa tình hình tội phạm về ma túy là việc các cá nhân, cơ quan, tổ chức và toàn xã hội sử dụng tổng hợp và đồng bộ các biện pháp khác nhau để phát hiện, ngăn chặn và từng bước hạn chế, đẩy lùi và tiến tới loại bỏ các yếu tố tiêu cực từ bên trong những người có nguy cơ cao phạm tội về ma túy (còn gọi là đặc điểm nhân thân xấu) và các yếu tố tiêu cực từ bên ngoài môi trường xã hội xung quanh tác động đến những người có nguy cơ cao phạm tội về ma túy làm những người này nảy sinh ý định và thực hiện hành vi phạm tội về ma túy. Đồng thời, khi các tội phạm về ma túy đã xảy ra phải được phát hiện, xử lý một cách kịp thời, nghiêm minh và giáo dục, cải tạo người phạm tội về ma túy thành người tốt có ích cho xã hội, không để người đó quay trở lại con đường phạm tội nói chung (tái phạm) và phạm tội về ma túy nói riêng (tái phạm nguy hiểm).
Mục đích và ý nghĩa của phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy 1. Mục đích của phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy Từ khái niệm phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy trên, chúng ta có thể xác định mục đích của phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy như sau: Thứ nhất là, nâng cao trách nhiệm vai trò chủ động của các cấp ủy đảng, các ban ngành, đoàn thể, các tổ chức xã hội và mọi tầng lớp nhân dân tích cực tham gia phòng ngừa, phát hiện đấu tranh chống các tội phạm nói chung và tội phạm về ma túy nói riêng. Thứ hai là, phát huy chức năng của các cơ quan nhà nước, các đơn vị sự nghiệp, các đơn vị vũ trang nhân dân, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội xây dựng chương trình, kế hoạch hành động, gắn việc thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội với phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung, tội phạm về ma túy nói riêng. Thứ ba là, không ngừng hoàn thiện lý luận trong khoa học về tội phạm, phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma tuý và làm cơ sở cho các cơ quan lập 9 pháp xem xét, sửa đổi và bổ sung các quy định của pháp luật có liên quan đến công tác phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy chưa được hoàn thiện.
Thứ tư là, phát huy sức mạnh tổng hợp của quần chúng nhân dân trong công tác phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy nói riêng và tình hình tội phạm nói chúng, góp phần thực hiện phong trào “Toàn dân bảo vệ ANTQ”, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đạt kết quả cao. Ý nghĩa của phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy Tình hình các tội phạm về ma túy gây thiệt hại rất lớn cho nền kinh tế - xã hội, làm băng hoại đạo đức xã hội, suy thoái nòi giống và tổn hại các quan hệ xã hội nên phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy là hoạt động mang tính tất yếu và đem lại ý nghĩa như sau: Trước hết, phòng ngừa tình hình các tội phạm về ma túy mang ý nghĩa về ý nghĩa nhân đạo và tiến bộ xã hội.