phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, phụ lục, tài liệu tham khảo, danh mục công trình khoa học liên quan đến luận văn của tác giả, luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: - Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục phòng ngừa tảo hôn cho học sinh trƣờng trung học cơ sở. Thực trạng quản lý giáo dục phòng ngừa tảo hôn cho học sinh các trƣờng Trung học cơ sở huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên. Biện pháp quản lý hoạt động phòng ngừa tảo hôn cho học sinh các trƣờng Trung học cơ sở huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.
5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÒNG NGỪA TẢO HÔN CHO HỌC SINH CÁC TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu trên thế giới Trên thế giới khi nghiên cứu về gia đình nói chung, về gia đình các dân tộc thiểu số, các phong tục tập quán, giá trị, chuẩn mực, định hƣớng giá trị nói riêng đã và đang là mảng vấn đề đƣợc nhiều ngƣời quan ở nhiều góc độ khác nhau. Trong xã hội có những biểu hiện lệch chuẩn nhƣ kết hôn sớm, tình trạng bạo lực gia đình đã đƣợc các học giả đề cập trong các công trình nghiên cứu tại các phƣơng tiện thông tin đại chúng.
Báo cáo thƣờng niên, Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc (UNFPA) ngày 8/10/2003 đã đƣa ra tuyên bố: “Kết hôn sớm, có thai ngoài ý muốn và HIV/AIDS ở độ tuổi vị thành niên trên thế giới đang là mối đe dọa cho sự phát triển và chúng ta cần phải chiến đấu chống lại giống như cuộc chiến chống nghèo đói” (dẫn theo [44]). Đó là nhận thức về hậu quả nghiêm trọng của hiện tƣợng tảo hôn đối với việc thực hiện quyền của phụ nữ và trẻ em. Cuộc sống xã hội càng văn minh thì xu hƣớng kết hôn sớm lại giảm. Với các nƣớc có nền kinh tế phát triển, tuổi kết hôn thƣờng muộn hơn so với thế hệ trƣờng, hiếm các trƣờng hợp kết hôn trƣớc tuổi quy định.
Trong khi đó, các nƣớc kinh tế kém phát triển, ở các vùng nông thôn có trình độ dân trí thấp thƣờng xuyên xảy ra tình trạng tảo hôn. Theo UNICEF trong thời gian gần đây có đến 74% bé gái vùng Amhara bị ép lấy chồng trƣớc 15 tuổi, nguyên nhân đƣợc xác định chủ yếu là do ngƣời dân quá nghèo khổ, cha mẹ muốn gả con để họ và con khỏi bị chết đói. Quan niệm của ngƣời dân ở vùng này cho rằng tảo hôn là một hiện tƣợng bình thƣờng, đó là một tục lệ tồn tại đã lâu trong lịch sử, họ sợ bị mang tiếng xấu nếu không tìm đƣợc chỗ gửi gắm con gái trƣớc tuổi thành niên, sợ con mình sẽ phải sống độc thân suốt đời và không đƣợc cộng đồng thừa nhận. Thêm vào đó là vấn đề trinh tiết, cha mẹ của bé gái sợ mình không có khả năng bảo vệ đƣợc con gái, nếu bị hãm hiếp thì dẫn đến khổ cho cả gia đình [54].
Nghiên cứu của Jain, Saranga, and Kathleen Kurz (2007), đƣa ra những hiểu biết mới về ngăn ngừa tảo hôn: Phân tích toàn cầu về các yếu tố và chƣơng trình. Kết 6 quả của nghiên cứu cho cái nhìn tổng quan về nạn tảo hôn trên thế giới, phân tích các tác động các yếu tố làm ảnh hƣởng đến tảo hôn nhƣ: chính sách của chính phủ, địa phƣơng; biện pháp tuyên truyền, giáo dục pháp luật; chính sách đầu tƣ cho phát triển vùng khó khăn; phong tục và tập quán; trình độ hiểu biết; nghèo đói. Thêm vào đó nhóm tác giả đƣa ra phân tích một số chƣơng trình cải thiện tình trạng tảo hôn. [48] Bài báo của Santhya, K., Usha Ra, Rajib Acharya, Shireen J.
Jejeebhoy, Faujdar Ram, and Abhishek Singh (2010) đã chỉ ra: Mối liên hệ giữa tảo hôn và kết quả sức khỏe sinh sản và hôn nhân của phụ nữ trẻ: Bằng chứng từ Ấn Độ. Tòa án tối cao Delhi - Ấn Độ đƣa ra những phán quyết nghiêm khắc để trừng phạt những ngƣời vi phạm Luật nghiêm cấm Hôn nhân trẻ em. Bất cứ trƣờng hợp kết hôn giữa nam dƣới 21 tuổi và nữ dƣới 18 tuổi sẽ bị tuyên án là vô hiệu. Trẻ em gái đều có quyền tiếp cận với Tòa án theo mục 3 điều luật này để tìm kiếm việc bảo vệ các quyền của mình thông qua hệ thống tƣ pháp.
Tuy nhiên, nếu trong trƣờng hợp hôn nhân với trẻ em gái dƣới 16 tuổi đƣợc coi là đủ yếu tố cấu thành hành vi phạm tội theo điều 376 của Bộ luật Hình sự Ấn Độ và sẽ bị truy tố, xét xử [53]. Báo cáo của UNICEF đã chỉ thêm rằng, trong sáu quốc gia Tây Phi có 44% phụ nữ đƣợc điều tra trong khoảng tuổi từ 20 - 24 ở Niger đã kết hôn khi dƣới 15 tuổi, nguyên nhân là do bản thân ngƣời con gái phải theo văn hóa truyền thống, củng cố mối quan hệ giữa các cộng đồng và bảo vệ các cô gái để không mang thai ngoài giá thú. Khi đó ngƣời cha là ngƣời đƣa ra các quyết định về thời gian và sự lựa chọn đối tƣợng kết hôn [54]. Một số quốc gia có nạn tảo hôn đáng chú ý nhƣ tại Bangladesh, các cô gái đã phải kết hôn ngay sau khi dậy thì, một phần bảo vệ sự thuần khiết tình dục của các cô gái và một phần để giải phóng cha mẹ của họ từ một gánh nặng kinh tế.
Quốc gia Albania, các gia đình ở khu vực nông thôn giảm nghèo đói bằng cách khuyến khích con gái mình kết hôn sớm với những ngƣời có tiềm năng kinh tế để có công ăn việc làm và để tránh các mối đe dọa bị bắt cóc. Ở Yemen, gần 50% các cô gái làm hôn thú trƣớc 18 tuổi, một số từ lúc 8 tuổi. Trên thực tế, luật tại Yemen cho phép các thiếu nữ, con gái làm hôn thú bất cứ vào tuổi nào, nhƣng cấm việc giao du tình dục với họ cho tới khi họ đủ phát triển [23]. Khảo sát của Liên Hợp Quốc vào năm 2012 cho biết: có đến 30% phụ nữ ở Guatemala kết hôn trước lứa tuổi qui định và 39.000 trẻ em kết hôn mỗi ngày ở Ấn Độ.
Nạn tảo hôn trở nên rất phổ biến ở những khu vực có tỉ lệ mù chữ cao, vùng 7 nông thôn. Đa số, những cô gái bị ép bỏ học và kết hôn với những ngƣời đàn ông lớn tuổi hơn mình, có khi là gấp đôi số tuổi của các em. Trong công trình của Myers, Juliette (2013), nêu lên vấn đề “cởi trói” tình trạng các quốc gia “mong manh”. Bài viết nhận định: Nạn tảo hôn phổ biến nhất ở Nam Á và khu vực cận Sahara ở châu Phi, Niger, Bangladesh và Ấn Độ là những quốc gia có tỷ lệ tảo hôn cao, trong đó Niger có tỷ lệ cao nhất thế giới.
Nạn tảo hôn thƣờng phổ biến ở các đất nƣớc nông nghiệp và nghèo nàn, và những hệ quả của nó càng làm nghèo đói trở thành một tình trạng dai dẳng. Các cô dâu trẻ phải nghỉ học, bị tƣớc đoạt giáo dục và những công việc ý nghĩa. Họ phải chịu những nguy cơ về sức khỏe liên quan tới những hành vi tình dục sớm và sinh đẻ, dẫn tới tỷ lệ tử vong ở bà mẹ và trẻ em cao, cũng nhƣ những bệnh lây truyền qua đƣờng tình dục, bao gồm HIV. Họ có nhiều khả năng trở thành những nạn nhân của bạo hành gia đình, lạm dụng tình dục và cô lập xã hội.
Để thành công trong cuộc chiến chống nạn tảo hôn, trƣớc hết phải khắc phục tình trạng đói nghèo, lạc hậu, bất bình đẳng giới, bất bình đẳng xã hội, phân biệt đối xử giữa các sắc tộc, vùng miền và giai cấp, đồng thời phải làm tất cả để nâng cao dân trí cho toàn xã hội [51]. Năm 2015, trong báo cáo của tổ chức Plan International et. Al đã đƣa ra nghiên cứu chung về tảo hôn tại châu Á cho thấy tại châu Á, tình trạng tảo hôn còn rất phổ biến, các quốc gia nhƣ ở khu vực Trung Á, Đông Nam Á thƣờng kết hôn sớm, tạo ra gánh nặng cho chính phủ, nó cho thấy các chính sách về hôn nhân chƣa thực sự bền vững [52].Thêm vào đó tổ chức UNICEF (công bố năm 2015) đã phản ánh tình trạng nghèo đa chiều khi xảy ra nạn tảo hôn của trẻ em dân tộc thiểu số, kết quả nghiên cứu phản ánh các động lực ảnh hƣởng và thách thức mà các quốc gia đang đối mặt.Trong nghiên cứu của Johansson N (2015) đã nhận định về nguyên nhân của nạn tảo hôn và đƣa ra giải pháp khả thi [49]. Nghiên cứu của WB (2017) đã chỉ ra những nghiên cú về tác động của tảo hôn sớm đến nền kinh tế.
Nghiên cứu nhận định: Tảo hôn khiến khả năng kiếm sống hoặc đóng góp về kinh tế cho gia đình là rất thấp dẫn đến tỷ lệ đói nghèo ngày càng tăng cao [55]. Công trình của Brown, Dan (2016) về "Kết hôn sớm ở Việt Nam: Ai kết hôn sớm và kết hôn sớm có liên quan gì?" đã cho cái nhìn sinh động về tình trạng kết hôn sớm ở các dân tộc thiểu số ở Việt Nam: Thực trạng tảo hôn có ở 63 tỉnh, thành phố nhƣng nhiều nhất vẫn là ở các tỉnh miền núi. Trong những năm qua, các cấp chính 8 quyền ở các tỉnh có tình trạng này vẫn đẩy mạnh tuyên truyền, kết quả ban đầu là tình trạng tảo hôn giảm xuống rõ rệt. Tuy nhiên, tại một số vùng sâu vùng xa, tình trạng này lại có xu hƣớng gia tăng.
Do nhiều nguyên nhân khác nhau mà hiện nay việc nam nữ kết hôn trƣớc độ tuổi luật định (tảo hôn) vẫn diễn ra phổ biến ở một số vùng miền trên cả nƣớc, đặc biệt là ở các vùng nông thôn, miền núi, những nơi trình độ dân trí còn thấp, chất lƣợng cuộc sống không đƣợc đảm bảo. Tảo hôn không những thể hiện sự cổ hủ, lạc hậu của chế độ cũ mà nó còn là nguyên nhân cản trở sự phát triển kinh tế, văn hóa - xã hội [46]. Ở Indonexia, vào năm 2017 có khoảng 14% phụ nữ kết hôn khi chƣa tròn 18 tuổi và 1% kết hôn trƣớc 15 tuổi. Báo cáo về tảo hôn đầu tiên của Indonesia thực hiện bởi chính quyền và UNICEF năm 2016 khẳng định tảo hôn là vi phạm nghiêm trọng quyền con ngƣời của trẻ em gái, bao gồm quyền đi học, quyền sức khỏe, quyền có thu nhập trong tương lai và quyền được đảm bảo an toàn.
Tình trạng tảo hôn ở Gambia và Tanzania đƣợc đề cập đến trong nghiên cứu của Jouhki J, Stark L (2017), kết quả nghiên cứu cho biết nguyên nhân và động cơ của việc kết hôn sớm tại hai quốc gia trên, trong đó nhấn mạnh vào vai trò của Luật pháp.