Chương I:Giới thiệu Chương II: Lý luận chung về vấn đề rửa tiền và công tác phòng chống rửa tiền thông qua hệ thống ngân hàng Chương III: Phương pháp, đối tượng nghiên cứu Chương IV: Thực trạng công tác phòng chống rửa tiền thông qua hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện nay, bài học kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới Chương V: Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng chống rửa tiền thông qua hệ thống ngân hàng Việt Nam trên địa bàn TP Hồ Chí Minh 1.6 Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu Bài luận văn này thực hiện không chỉ thực hiện dựa trên phân tích số liệu vĩ mô, mà tác giả còn thực hiện tham gia nghiên cứu khảo sát để nắm được tình hình thực tiễn đang diễn ra tại các ngân hàng để có thể đánh giá một cách sát sao hơn công tác phòng chống rửa tiền trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh từ đó khái quát tình hình thực hiện của nước ta. Đây là một điểm mới so với các bài nghiên cứu trước đó về hoạt động phòng chống rửa tiền tại Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƯƠNG II: LÝ LUẬN CHUNG VỀ VẤN ĐỀ RỬA TIỀN VÀ CÔNG TÁC PHÒNG CHỐNG RỬA TIỀN THÔNG QUA HỆ THỐNG NGÂN HÀNG Chương này gồm các phần chính sau đây: - Khái quát chung về hoạt động rửa tiền: ảnh hưởng của hoạt động rửa tiền đối với đời sống kinh tế xã hội, quy trình, phương thức hoạt động rửa tiền - Tổng quan về hoạt động rửa tiền thông qua hệ thống ngân hàng - Hoạt động phòng chống rửa tiền thông qua hệ thống ngân hàng - Trình bày các nghiên cứu trong và ngoài nước về hoạt động rửa tiền thông qua hệ thống ngân hàng 2.1 Lý luận chung về vấn đề rửa tiền 2.1 Khái niệm Vào những năm 70 của thế kỷ thứ XX, thuật ngữ rửa tiền lần đầu tiên được đề cập tới ở Mỹ trong bản cáo trạng đối với công ty Laundromats, một công ty kinh doanh chuyên nhận tiền mặt do tội phạm Al Capon mua lại và sử dụng để hòa trộn tiền bẩn với tiền sạch, và bị xử về tội trốn thuế. Theo đó rửa tiền là hoạt động đưa tiền bẩn hay tiền bất hợp pháp vào một vòng các giao dịch nhằm rửa sạch nó để biến thành tiền hợp pháp, làm lu mờ đi nguồn gốc các khoản tiền kiếm được một cách bất hợp pháp thông qua một chuỗi sự chuyển đổi hoặc giao dịch sao cho các khoản tiền đó có vẻ là những khoản thu nhập hợp pháp. Đến những năm 80 của thế kỷ XX, cộng đồng quốc tế bắt đầu quan tâm nhiều hơn và lần đầu tiên khái niệm rửa tiền được đưa ra trong một văn bản mang tính chất pháp lý quốc tế, Công ước Viên năm 1988.
Theo đó rửa tiền là “hành vi chuyển đổi hoặc chuyển giao tài sản khi biết rằng tài sản đó có được từ buôn bán ma tuý hoặc từ việc tham gia vào hoạt động phạm tội, với mục đích che dấu nguồn gốc tài sản hoặc giúp người nào đó liên quan đến tội phạm hoặc hành vi phạm tội để né tránh trách nhiệm pháp lý từ các hành vi của mình; hành vi che dấu hoặc ngụy trang hình thái tự LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 nhiên, nguồn gốc, địa điểm, việc định đoạt, chuyển nhượng quyền sở hữu tài sản hoặc các quyền liên quan đến tài sản mà biết rõ là tài sản do phạm tội buôn bán ma tuý mà có; hành vi mua, tang trữ hoặc sử dụng tài sản khi biết rõ tài sản do phạm tội buôn bán ma túy mà có”.(1) Tháng 12/2000 Công ước Parlemo đã nêu ra một cách đầy đủ và cụ thể hơn về tội phạm rửa tiền: “(i) Chuyển đổi hay chuyển nhượng tài sản, cho dù biết đó là tài sản do phạm tội mà có, nhằm che dấu hoặc ngụy trang nguồn gốc bất hợp pháp của tài sản đó hoặc nhằm giúp đỡ bất kỳ ai có liên quan đến việc thực hiện tội phạm gốc để lẩn tránh trách nhiệm pháp lý do hành vi của người này mang lại; (ii) Che dấu hoặc ngụy trang bản chất thực sự, nguồn gốc, địa điểm sự chuyển nhượng, sự vận chuyển hoặc sở hữu hoặc các quyền liên quan đến tài sản, dù biết tài sản đó do phạm tội mà có; (iii) Nhận, sở hữu hoặc sử dụng tài sản, mà tại thời điểm nhận đã biết rằng tài sản đó do phạm tội mà có; (iv) Tham gia, phối hợp hoặc có âm mưu thực hiện hành vi, cố gắng thực hiện hành vi hay giúp sức, xúi giục, tạo điều kiện thuận lợi và lập kế hoạch để thực hiện bất kỳ một tội phạm nào tương ứng với quy định tại điều này khi biết rõ là tài sản do phạm tội buôn bán ma tuý mà có”.(2) Lực lượng đặc nhiệm tài chính về phòng chống rửa tiền FATF ( Financial Action Task Force), một tổ chức hoạt động với mục đích bảo vệ sự trong sạch và lành mạnh của hệ thống tài chính thế giới thông qua việc ban hành và đảm bảo việc thực thi các chuẩn mực quốc tế về phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố cũng nêu khái quát trên trang thông tin điện tử như sau: Rửa tiền là quá trình xử lý những khoản thu do phạm tội mà có để che giấu nguồn gốc bất hợp pháp của chúng. Quá trình này rất (1)UN (1988), Convention Against Illicit Traffic In Narcotic Drugs And Psychotropic Substances, p. (2) UN (2000), Convention Against Transnational Organized Crime, Palermo. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 quan trọng vì nó tạo điều kiện cho tội phạm thụ hưởng được những khoản lợi nhuận mà không lo ngại tới nguồn gốc của nó.
Dựa trên những văn bản pháp lý chung trên thế giới mỗi quốc ra lại đưa ra một khái niệm về rửa tiền riêng. Tại Việt Nam thuật ngữ rửa tiền lần đầu tiên được chính thức đưa vào văn bản pháp lý khoản 1 điều 3 nghị định số 74/2005/NĐ-CP ngày 06/5/2005 của Chính phủ về phòng, chống rửa như sau: “ Rửa tiền là hành vi của cá nhân, tổ chức tìm cách hợp pháp hoá tiền, tài sản do phạm tội mà có thông qua các hoạt động cụ thể sau đây: a) Tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào một giao dịch liên quan đến tiền, tài sản do phạm tội mà có; b) Thu nhận, chiếm giữ, chuyển dịch, chuyển đổi, chuyển nhượng, vận chuyển, sử dụng, vận chuyển qua biên giới tiền, tài sản do phạm tội mà có; c) Đầu tư vào một dự án, một công trình, góp vốn vào một doanh nghiệp hoặc tìm cách khác che đậy, nguỵ trang hoặc cản trở việc xác minh nguồn gốc, bản chất thật sự hoặc vị trí, quá trình di chuyển hoặc quyền sở hữu đối với tiền, tài sản do phạm tội mà có.” Đến năm 2012 nhằm đáp ứng nhu cầu hội nhập quốc tế, Quốc hội đã thông qua luật phòng chống rửa tiền. Theo khoản 1 điều 4 có nêu: “Rửa tiền là hành vi của tổ chức, cá nhân nhằm hợp pháp hóa nguồn gốc của tài sản do phạm tội mà có, bao gồm: a) Hành vi được quy định trong Bộ luật hình sự; b) Trợ giúp cho tổ chức, cá nhân có liên quan đến tội phạm nhằm trốn tránh trách nhiệm pháp lý bằng việc hợp pháp hóa nguồn gốc tài sản do phạm tội mà có; c) Chiếm hữu tài sản nếu tại thời điểm nhận tài sản đã biết rõ tài sản đó do phạm tội mà có, nhằm hợp pháp hóa nguồn gốc tài sản”. Nhìn chung có rất nhiều khái niệm về phòng chống rửa tiền được đưa ra và có thể khái quát chung như sau: Rửa tiền là hoạt động của các cá nhân hoặc tổ chức thông qua quá trình xử lý nhằm che dấu đi nguồn gốc bất hợp pháp của các khoản thu nhập.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Ảnh hưởng của hoạt động rửa tiền đến đời sống xã hội, kinh tế, chính trị Rửa tiền có ảnh hưởng rất lớn đối với kinh tế xã hội của tất cả các quốc gia đặc biệt là đối với các nước đang phát triển, những quốc gia có hệ thống tài chính yếu kém. Rửa tiền là “chất xúc tác” cho hoạt động của bọn tội phạm tăng cao như buôn bán ma túy, khủng bố, buôn bán người, mại dâm, tham ô tham nhũng,…và hàng loạt các loại tội phạm khác.1 Rửa tiền gây ra sự mất ổn định về kinh tế Bọn tội phạm rửa tiền không quan tâm đến lợi ích kinh tế của việc đầu tư từ nguồn lợi nhuận bất hợp pháp họ kiếm được. Chính vì vậy chúng cũng không quan tâm tới lợi ích quốc gia mà chúng đầu tư cũng như hậu quả của việc đầu tư đó. Mục đích của hoạt động đầu tư chỉ nhằm hợp thức hóa các khoản tiền bất hợp pháp.
Chính vì vậy nó gây ra sự mất ổn định về kinh tế, ảnh hưởng đến sự phân bổ nguồn lực giữa các khu vực dẫn đến hiệu quả kinh tế kém tại các khu vực trọng yếu, sai lệch về danh mục đầu tư, tạo ra sự phát triển không cân xứng giữa ngành nghề và quy mô cũng như nhu cầu của nền kinh tế. Rửa tiền còn làm bóp méo hoạt động ngoại thương bởi nó có liên hệ mật thiết tới việc làm biến tướng các hoạt động xuất nhập khẩu của một quốc gia. Trong lĩnh vực này, bọn tội phạm thường sử dụng các khoản tiền bất hợp pháp đã được tẩy rửa để nhập khẩu các mặt hàng xa xỉ, không hề sinh lợi cho nền kinh tế hay tạo ra công ăn việc làm cho người dân thậm chí trong một số trường hợp còn tạo ra một số cơn sụt giá giả tạo, điều đó dẫn đến lợi nhuận của các doanh nghiệp sản xuất trong nước bị giảm sút. Hoạt động rửa tiền thường đi kèm với hành vi trốn thuế làm thất thu ngân sách nhà nước, đồng thời chính phủ phải bỏ ra 1 khoản chi phí không nhỏ để khắc phục hậu quả từ những hoạt động bất hợp pháp như buôn bán ma túy, mại dâm,… gây ra ( chi phí thực thi pháp luật, chi phí về y tế, sức khỏe cộng đồng,…).
Chính vì vậy rửa tiền gây tổn hại rất lớn tới ngân sách quốc gia, làm giảm khả năng thực thi các chính sách kinh tế vì không đủ nguồn lực. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Bên cạnh đó nếu nguồn tiền bất hợp pháp trong nền kinh tế nhiều gây nhũng nhiễu nền kinh tế, làm mất quyền kiểm soát của chính phủ.2 Rửa tiền làm suy yếu khu vực kinh tế tư nhân.