Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của phát triển vận tải đa phương thức quốc tế trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế Chương 2: Thực trạng phát triển vận tải đa phương thức quốc tế ở Việt Nam Chương 3: Một số giải pháp phát triển vận tải đa phương thức quốc tế trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHÁT TRIỂN VẬN TẢI ĐA PHƢƠNG THỨC QUỐC TẾ TRONG BỐI CẢNH VIỆT NAM HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 1. Khái niệm và đặc điểm của vận tải đa phƣơng thức quốc tế 1. Khái niệm vận tải đa phương thức quốc tế Kể từ khi ra đời từ những năm 1930 đến nay, vận tải đa phương thức quốc tế đang ngày càng thể hiện là một phương thức vận tải ưu việt. Trong quá trình phát triển, vận tải đa phương thức quốc tế có nhiều cách gọi khác nhau: Multimodal Transport (vận tải đa phương thức); Throught Transport (vận tải suốt); Combined Transport (vận tải liên hợp).
Theo Công ước quốc tế: “Vận tải đa phương thức quốc tế là vận tải hàng hóa bằng ít nhất hai phương thức vận tải và một hợp đồng vận tải đa phương thức quốc tế từ một địa điểm ở một nước, hàng hóa được trao cho người điều hành vận tải đa phương thức quốc tế đưa đến một địa điểm chỉ định ở một nước khác”. Theo Ủy ban Thương mại và Phát triển của Liên Hiệp quốc (UNCTAD): “Vận tải đa phương thức là sự vận tải hàng hóa trên cơ sở một chứng từ, sự vận chuyển đó phải đi qua biên giới quốc tế. Vận tải đa phương thức quốc tế phải có sự kết hợp của hai hoặc nhiều phương thức vận tải khác nhau”. Theo Nghị định số 87/2009/NĐ-CP ngày 19/10/2009: “Vận tải đa phương thức” là việc vận chuyển hàng hoá bằng ít nhất hai phương thức vận tải khác nhau trên cơ sở một hợp đồng vận tải đa phương thức.
7 “Vận tải đa phương thức quốc tế” là vận tải đa phương thức từ nơi người kinh doanh vận tải đa phương thức tiếp nhận hàng hoá ở Việt Nam đến một địa điểm được chỉ định giao trả hàng ở nước khác và ngược lại. Như vậy, chúng ta có thể hiểu vận tải đa phương thức quốc tế là một phương pháp vận tải, trong đó hàng hóa được vận chuyển bằng hai hay nhiều phương thức vận tải khác nhau, trên cơ sở một chứng từ vận tải, một chế độ trách nhiệm và chỉ một người chịu trách nhiệm về hàng hóa trong suốt hành trình chuyên chở từ một địa điểm nhận hàng ở một nước này đến một địa điểm giao hàng ở một nước khác. Tuy nhiên, chúng ta cũng không nên hiểu vận tải đa phương thức quốc tế đơn thuần chỉ là hai hay nhiều phương tiện vận tải kết hợp lại, mà sự kết hợp đó phải trở thành một hệ thống, trong đó, các phương thức vận tải tham gia một cách nhịp nhàng để đưa hàng hóa từ nơi gửi tới nơi nhận một cách nhanh nhất, an toàn nhất. Đặc điểm của vận tải đa phương thức quốc tế Từ những khái niệm nêu trên, ta có thể thấy vận tải đa phương thức quốc tế có một số đặc điểm khác biệt so với các phương thức vận tải thông thường: Thứ nhất, vận tải đa phương thức quốc tế có ít nhất hai phương thức vận tải khác nhau tham gia quá trình vận chuyển hàng hóa.
Thứ hai, trong suốt tuyến đường vận chuyển, vận tải đa phương thức quốc tế chỉ dựa trên một hợp đồng vận tải đơn nhất và chỉ sử dụng một chứng từ duy nhất có tên gọi: vận đơn vận tải đa phương thức (Multimodal Transport Bill of Lading) hoặc chứng từ vận tải đa phương thức (Multimodal Transport Document) hoặc vận đơn vận tải liên hợp (Combined Transport Bill of Lading). 8 Thứ ba, trong quá trình vận tải đa phương thức quốc tế, chỉ có một người chịu trách nhiệm về hàng hóa trước người gửi hàng, đó là người kinh doanh vận tải đa phương thức. Người kinh doanh vận tải đa phương thức quốc tế phải chịu trách nhiệm về hàng hóa kể từ khi nhận hàng để chở tại nơi đi cho đến khi đã hoàn thành nghĩa vụ giao hàng cho người nhận ở nơi đến. Thứ tư, người gửi hàng sẽ trả chi phí cho người kinh doanh vận tải đa phương thức quốc tế (tiền cước) cho toàn tuyến theo một đơn giá được thỏa thuận, không phân biệt số lượng, loại phương tiện vận tải mà người kinh doanh vận tải đa phương thức quốc tế sử dụng.
Thứ năm, nơi nhận hàng để chở và nơi giao hàng trong vận tải đa phương thức quốc tế nằm ở những nước khác nhau. Thứ sáu, hàng hóa trong vận tải đa phương thức quốc tế thường được vận chuyển bằng những công cụ vận tải như container, trailer, pallet… 1. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc phát triển vận tải đa phương thức quốc tế - Các nhân tố bên trong: Nhân tố thứ nhất, xu hướng phát triển của công nghệ vận tải trong nước: Đứng trước yêu cầu về hiệu quả hoạt động, các doanh nghiệp vận tải luôn tìm hiểu, áp dụng những công nghệ vận tải, phương thức vận tải mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất. Điều này đặt ra yêu cầu về một phương thức vận tải mang lại hiệu quả cao nhất, chi phí thấp nhất và có độ an toàn cao.
Vận tải đa phương thức quốc tế đáp ứng được những yêu cầu đó. Nhân tố thứ hai, sự phát triển kinh tế đặt ra nhu cầu ngày càng cao về vận chuyển hàng hóa. Đặc biệt là trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, nhu cầu vận chuyển hàng hóa phục vụ cho thương mại quốc tế càng lớn. Một quốc gia có nền kinh tế phát triển, có sự hội nhập kinh tế quốc tế càng lớn thì yêu 9 cầu của phát triển vận tải đa phương thức quốc tế càng cấp thiết.
Nó mang lại hiệu quả phát triển kinh tế lớn hơn, đòi hỏi sự hợp tác quốc tế chặt chẽ hơn. Nhân tố thứ ba, cơ sở hạ tầng giao thông và thông tin liên lạc có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển của vận tải đa phương thức quốc tế. Vận tải đa phương thức quốc tế là một phương thức vận tải có tính quy chuẩn cao, do đó nó đòi hỏi hạ tầng giao thông và thông tin liên lạc ở một điều kiện nhất định mới đáp ứng được. Chính vì vậy, hạ tầng giao thông và thông tin liên lạc là yếu tố quan trọng nhất tác động tới sự phát triển của vận tải đa phương thức quốc tế.
Nhân tố thứ tư, cơ sở pháp lý cho vận tải đa phương thức quốc tế: Vận tải đa phương thức quốc tế là một phương thức vận tải tương đối khác biệt với vận tải đơn phương thức. Vì vậy, để phát triển vận tải đa phương thức quốc tế, nó đòi hỏi một cơ sở pháp lý riêng. Việc một quốc gia xây dựng được một cơ sở pháp lý sẽ là yếu tố quan trọng cho phát triển vận tải đa phương thức quốc tế. - Các nhân tố bên ngoài: Nhân tố thứ nhất, thương mại quốc tế đòi hỏi các nước có sự hợp tác, giao thương.
Hàng hóa được vận chuyển giữa các nước cũng đặt ra yêu cầu về độ an toàn, chi phí thấp và thuận tiện. Đây là yếu tố làm cho vận tải đa phương thức quốc tế phát triển ngày một mạnh mẽ. Nhân tố thứ hai, hạ tầng giao thông: Hạ tầng giao thông cho vận tải đa phương thức quốc tế không chỉ có trong phạm vi một quốc gia. Nó đòi hỏi các nước phải có những quy chuẩn tương đồng.
Từ đó, các phương tiện vận tải mới hoạt động một cách có hiệu quả. Nhân tố thứ ba, cơ sở pháp lý: Vạn tải đa phương thức quốc tế đòi hỏi một cơ sở pháp lý cả trong nước và quốc tế. Nó tạo nên một môi trường thuận lợi cho vận tải đa phương thức quốc tế phát triển. Vai trò của vận tải đa phƣơng thức quốc tế đối với hoạt động xuất nhập khẩu Vận tải đa phương thức quốc tế ra đời mang lại lợi ích to lớn cho các bên tham gia quá trình vận tải: chủ hàng, người giao nhận, người vận chuyển nói riêng và xã hội nói chung.
Chúng ta có thể thấy vai trò của vận tải đa phương thức quốc tế thể hiện ở những mặt sau: Thứ nhất, vận tải đa phương thức quốc tế đơn giản hóa quá trình vận chuyển hàng hóa, tạo ra một đầu mối duy nhất trong việc vận chuyển từ “cửa tới cửa”: Trong toàn bộ quá trình gửi hàng đi, người gửi hàng chỉ cần liên hệ với một người duy nhất là người kinh doanh vận tải đa phương thức trong mọi việc liên quan đến vận chuyển hàng hóa, dù hàng hóa được vận chuyển bằng nhiều phương thức vận tải khác nhau, kể cả việc khiếu nại đòi bồi thường mất mát, hư hỏng hàng hóa. Thứ hai, vận tải đa phương quốc tế thức giúp tăng nhanh thời gian giao hàng, giảm chi phí vận tải: Đạt được điều này là do vận tải đa phương thức quốc tế giảm được thời gian chuyển tải và thời gian hàng hóa lưu kho tại các nơi chuyển tải nhờ có kế hoạch phối hợp nhịp nhàng giữa các phương thức vận tải tạo thành một chuỗi thống nhất, hỗ trợ nhau. Thứ ba, giúp đơn giản hóa chứng từ và thủ tục: Vận tải đa phương thức quốc tế sử dụng một chứng từ duy nhất là chứng từ vận tải đa phương thức hoặc vận đơn vận tải đa phương thức. Thứ tư, vận tải đa phương thức quốc tế tạo ra điều kiện tốt hơn để sử dụng phương thức vận tải, công cụ xếp dỡ và cơ sở hạ tầng, tiếp nhận công nghệ vận tải mới và quản lý hiệu quả hơn hê thống vận tải.
Ngoài ra nó còn tạo ra những dịch vụ mới, góp phần thu hút một lực lượng lao động khá lớn, giải quyết công ăn việc làm cho xã hội. 11 Lợi ích của việc áp dụng vận tải đa phương thức quốc tế là rất lớn, tuy nhiên phát triển nó lại đòi hỏi phải đầu tư khá lớn cho cơ sở hạ tầng như đường sá, cầu cống, ga cảng, bến bãi, trạm đóng gói giao nhận container, phương thức vận chuyển, xếp dỡ… Đây là một trở ngại lớn đối với các nước đang phát triển. Bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ảnh hƣởng đến sự phát triển của vận tải đa phƣơng thức quốc tế của Việt Nam 1. Gia nhập tổ chức thương mại thế giới WTO Tổ chức thương mại thế giới là diễn đàn thương mại với 154 thành viên.
Các quốc gia thành viên thương lượng giải quyết những tranh chấp phát sinh trong quan hệ thương mại.