CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ KINH DOANH Ở CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN 1. TẦM QUAN TRỌNG VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA VĂN HÓA KINH DOANH ĐỐI VỚI CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát chung về văn hóa và văn hoá kinh doanh ở các ngân hàng TMCP Khái niệm về văn hoá Trong vòng một thập kỷ trở lại đây, “văn hoá ngân hàng” không còn là một cụm từ xa lạ đối với đa số các ngân hàng và công chúng. Nhiều ngân hàngđã không ngần ngại đầu tư dưới nhiều phương diện nhằm định dạng và phát triển một hình ảnh văn hoá mang dấu ấn riêng cho ngân hàng của mình.
“Tạo sự khác biệt” là một triết lý trong kinh doanh (KD) nhằm cải thiện hình ảnh của ngân hàng trước con mắt của xã hội, cộng đồng và giới người tiêu dùng. Nhân tố quan trọng nhất để tạo sự khác biệt đó chính là các giá trị văn hoá được tạo dựng, được kết tinh, được nhận diện và được quảng bá một cách bền bỉ. Tuy nhiên, không phải ngân hàng nào cũng thấu hiểu tường tận khái niệm và nội hàm của giá trị văn hóa mà mình đang sở hữu. Theo UNESCO: Văn hoá là một phức thể, tổng thể các đặc trưng, diện mạo về tinh thần, vật chất, tri thức, linh cảm… khắc hoạ lên bản sắc của một cộng đồng gia đình, xóm làng quốc gia, xã hội… Văn hoá không chỉ bao gồm nghệ thuật, văn chương mà cả những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ giá trị, những truyền thống, tín ngưỡng…” Theo Hồ Chí Minh có cách diễn đạt giản dị hơn: “ Vì lẽ sinh tồn cũng 4 như mục đích cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương tiện, phương thưc sử dụng toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá.
Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống, và đòi hỏi của sự sinh tồn.” Văn hoá là một khái niệm rất rộng, có rất nhiều khái niệm khác nhau về văn hoá. Trong rất nhiều định nghĩa khác nhau về văn hoá, có một định nghĩa kinh điển được nhiều người chấp nhận của Edward Tylor: “ Văn hoá là tổng thể phức hợp bao gồm kiến thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật pháp, thói quen và bất kỳ năng lực hay hành vi nào khác mà mỗi một cá nhân với tư cách là thành viên của xã hội đạt được” Như vậy, có thể nói, văn hoá là một khái niệm phức hợp phản ánh trình độ văn minh, chỉ số tinh hoa và cấp độ phát triển của một xã hội, một cộng đồng hoặc của một tổ chức. Văn hoá không chỉ giới hạn ở những biểu hiện bề ngoài như hành vi ứng xử, phương thức giao tiếp, lối sống thẩm mỹ. mà nó còn là những gì vượt lên trên những giao thức trực diện đó.
Văn hoá là sự kết tinh các giá trị vật chất và tinh thần thể hiện thông qua tư tưởng, triết lý, tầm nhìn, nhân sinh quan và thế giới quan, xuyên suốt thời gian, xâu chuỗi không gian. Vì vậy, văn hoá không dễ dàng có thể sinh ra hoặc mất đi một sớm một chiều, càng không thể chỉ có thể xây dựng thông qua những biểu hiện trực giác bề ngoài mà cần phải có quá trình tích luỹ, gây dựng, kế thừa, giao thoa, đào thải, chọn lọc từ những tương tác phức tạp, đa chiều bên trong và bên ngoài tổ chức. Ngoài những giá trị vật chất do con người sáng tạo ra, bộ phận chủ yếu cấu thành các văn hoá đó là các giá trị tinh thần. Các giá trị tinh thần gồm hệ thống kiến thức được tích luỹ từ và phát triển từ đời này qua đời khác; 5 là các phong tục, tập quán, hành vi, lối sống, thói quen, chuẩn mực, giá trị, ngôn ngữ, thẩm mỹ, tôn giáo, tín ngưỡng, cách thức tổ chức.
Vì thế, văn hoá có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự tồn vong của một dân tộc, một cộng đồng, một tổ chức Khái niệm về văn hoá kinh doanh Doanh nghiệp là một xã hội thu nhỏ hình thành bởi sự liên kết giữa các thành viên hoạt động theo một tôn chỉ mục đích và lợi ích chung tương đối độc lập so với doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân khác. Vì vậy, VHKD tất yếu sẽ được hình thành và phát triển như một yếu tố đặc trưng của doanh nghiệp đó trong quá trình kinh doanh. Chỉ từ những năm 90 của thế kỷ trước, người ta mới bắt đầu chú ý và đi sâu nghiên cứu những nhân tố cấu thành cũng như những tác động to lớn của văn hoá đối với sự phát triển của doanh nghiệp. Cũng như khái niệm văn hoá, thực tế tồn tại nhiều khái niệm VHKD.
Tuy nhiên “Văn hoá kinh doanh là một hệ thống các giá trị, chuẩn mực, các quan niệm và hành vi do chủ thể kinh doanh tạo ra trong quá trình kinh doanh, được thể hiện trong cách ứng xử của họ với xã hội, tự nhiên ở một cộng đồng hay khu vực nào đó”. VHKD là toàn bộ những giá trị văn hóa được gây dựng trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của doanh nghiệp, trở thành các giá trị, quan niệm, tập quán được biểu hiện thông qua các hoạt động của doanh nghiệp và chi phối tình cảm, nếp nghĩ, hành vi ứng xử của mọi thành viên trong việc theo đuổi mục đích chung. Văn hóa và đặc trưng tổ chức của một doanh nghiệp là chất keo kết dính các thành viên qua thời gian và sự thay đổi. VHKD có thể xem như là chìa khóa mở ra sự thành công và phát triển của cả nền kinh tế đất nước nói chung, của mỗi doanh nghiệp nói riêng.
Bởi vì văn hóa là nền tảng tinh thần, là động 6 lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội Tầm quan trọng của Văn hóa kinh doanh đối với các NHTM - Văn hóa kinh doanh là nền tảng tinh thần có tác dụng điều chỉnh các hành vi kinh doanh của các ngân hàng. Một nền văn hóa kinh doanh tiên tiến sẽ thúc đẩy hoạt động kinh doanh của các ngân hàng. Vì thế, nền văn hóa kinh doanh mà mỗi ngân hàng đang xây dựng nhất thiết phải được uốn nắn, sửa chữa các khuyết tật vốn có và bổ sung những đòi hỏi xuất hiện trong quá trình hoạt động kinh doanh. Điểm xuất phát phải là yếu tố con người, bởi vì, mọi sự phát triển đều có nguồn gốc từ năng lực và trí tuệ của con người.
Điểm xuất phát đó chính là đội ngũ doanh nhân, hạt nhân của đời sống kinh doanh. - Văn hóa kinh doanh là tài sản không thể thay thế Một ngân hàng nước ngoài khi tham gia vào thị trường Việt Nam đã lấy phương châm "Am hiểu văn hóa địa phương" để thâm nhập và xây dựng hình ảnh của mình, cạnh tranh với các ngân hàng trong nước. Điều đó có thể thấy văn hóa là một yếu tố rất quan trọng trong việc hoạch định chính sách kinh doanh và tầm nhìn chiến lược mà các doanh nghiệp nói chung và ngân hàng nói riêng phải quan tâm xây dựng. Thiếu vốn ngân hàng có thể huy động bằng nhiều cách, thiếu nhân lực có thể bổ sung thông qua con đường tuyển dụng, thiếu thị trường có thể từng bước mở rộng thêm, các đối thủ cạnh tranh có thể bắt chước và đi mua tất cả mọi thứ hiện hữu nhưng lại không thể bắt chước hay đi mua được sự cống hiến, lòng tận tụy và trung thành của từng nhân viên trong doanh nghiệp.
Khi đó, văn hóa ngân hàng làm nên sự khác biệt và là một lợi thế cạnh tranh. Sự khác biệt đó được thể hiện ra ở những tài sản vô hình như: sự trung thành của nhân viên, bầu không khí làm việc, tệ quan liêu bị đẩy lùi và không còn đất để tồn tại, xoá bỏ sự lề mề trong quá trình thảo luận và ra các quyết định quản lý, sự tin tưởng của nhân viên vào các quyết định và chính sách của ban lãnh đạo, 7 tinh thần đồng đội trong mọi công việc của doanh nghiệp,môi trường làm việc, niềm tự hào của nhân viên, sự tin tưởng uy tín của ngân hàng với khách hàng….Chính vì vậy văn hóa kinh doanh của ngân hàng là một tài sản không thể thay thế. - Văn hóa kinh doanh của ngân hàng vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển. Theo khái niệm của văn hóa kinh doanh thì những giá trị của văn hóa kinh doanh có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành lên giá trị tổng thể của ngân hàng.
Ngân hàng trong quá trình phát triển của mình, luôn tìm và sàng lọc ra những giá trị là tốt và phù hợp nhất với ngân hàng mình, còn những giá trị không phù hợp sẽ dần bị mất đi, dần bị bỏ lại. Vì thế, mục tiêu của ngân hàng luôn muốn tìm kiếm, xây dựng và phát triển những giá trị văn hóa tiên tiến, khoa học, phù hợp để văn hóa kinh doanh đó thực sự trở thành tài sản riêng của ngân hàng. - Văn hóa kinh doanh được coi là một công cụ cạnh tranh của các NHTM Năng lực tài chính Thương Hiệu vằ Văn hóa Năng lực cạnh kinh doanh tranh về nguồn nhân lực Năng lực Các yếu tố tạo thị phần lên năng lực cạnh tranh của các NHTM. Năng lực cạnh Năng lực tranh về sản cạnh tranh về phẩm, dịch vụ công nghệ Năng lực cạnh tranh về hệ thống kênh phân phối Sơ đồ 1.1: Các yếu tố tạo nên năng lực cạnh tranh của một NHTM Nhìn vào sơ đồ ta thấy văn hóa kinh doanh cũng là một nhân tố quan 8 trọng đối với việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các NHTM, đó là yếu tố cạnh tranh không thể thay thế, không thể bắt chước.
Ảnh hưởng của VHKD đến hoạt động kinh doanh của các NHTM Những ảnh hưởng tích cực: - Văn hóa kinh doanh là môi trường tinh thần của các thành viên trong một NHTM: Văn hóa luôn là môi trường tinh thần của cuộc sống trong bất cứ cộng đồng xã hội nào. Văn hóa kinh doanh trong ngân hàng cũng vậy, càng ngày các ngân hàng càng nhận thức được vai trò quan trọng của nó trong hoạt động kinh doanh. Vì thế các ngân hàng đang tích cực xây dựng hình ảnh của mình bằng việc xây dựng các yếu tố hữu hình và vô hình thuộc về văn hóa kinh doanh.