Chương 1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về phát triển văn hóa doanh nghiệp. Thực trạng và những vấn đề đặt ra đối với việc phát triển văn hóa doanh nghiệp của công ty TNHH cung ứng nhân lực Gia Hưng trong giai đoạn hiện nay. Chương 3: Định hướng và một số giải pháp nhằm phát triển văn hóa doanh nghiệp của Công ty TNHH cung ứng nhân lực Gia Hưng trong giai đoạn hiện nay.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về văn hóa Văn hóa là khái niệm mang nội hàm rộng với rất nhiều cách hiểu khác nhau, liên quan đến mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của con người. Có nhiều định nghĩa khác nhau về văn hóa, mỗi định nghĩa phản ánh một cách nhìn nhận và đánh giá khác nhau.
Ngay từ năm 1952, hai nhà nhân loại học Mỹ là Alfred Kroeber và Clyde Kluckhohn đã từng thống kê có tới 164 định nghĩa khác nhau về văn hóa trong các công trình nổi tiếng thế giới. Văn hóa được đề cập đến trong nhiều lĩnh vực nghiên cứu như dân tộc học, nhân loại học, dân gian học, địa văn hóa học, văn hóa học, xã hội học,. và trong mỗi lĩnh vực nghiên cứu đó định nghĩa về văn hóa cũng khác nhau. Một số khái niệm : Theo nhà nhân chủng học E.Tylor đưa ra năm 1871: “ Văn hóa doanh nghiệp là một tổng thể phức tạp bao gồm các kiến thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật lệ, phong tục và toàn bộ những kỹ năng, thói quen mà con người đạt được với tư cách là thành viên của một xã hội”[8].
Theo khái niệm này, văn hóa bao gồm tất cả những lĩnh vực liên quan đến đời sống con người, từ tri thức, tín ngưỡng đến nghệ thuật, đạo đức, pháp luật … đây chính là các lĩnh vực sáng tạo của con người. Theo UNESCO, văn hóa được hiểu theo hai nghĩa: nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Theo nghĩa rộng thì “Văn hóa là một phức hệ- tổng hợp các đặc trưng diện mạo về tinh thần, vật chất, tri thức và tình cảm… khắc họa nên bản sắc của một cộng đồng gia đình, xóm làng, vùng, miền, quốc gia, xã hội… Văn hóa không chỉ bao gồm nghệ thuật, văn chương mà còn cả lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống giá trị, những truyền thống, tín ngưỡng…”[1]; Còn hiểu theo nghĩa hẹp thì “ Văn hóa là tổng thể những hệ thống biểu trưng ( ký hiệu) chi phối cách ứng xư và gia tiếp trong cộng đồng, khiến cộng đồng đó có đặc thù riêng”[2]. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Vì lẽ sinh tồn cũng như vì mục đích cuộc sống , loài người mới phát minh và sáng tạo ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn hóa học nghề, những công cụ trong sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc ở và các phương tiện, phương thức sinh hoạt cùng với toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa.
Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng 6 với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu của đời sống và đòi hỏi của sinh tồn”[5]. Theo khái niệm này văn hóa sẽ bao gồm toàn bộ những gì do con người sáng tạo ra và phát minh ra. Theo giáo sư Trần Ngọc Thêm: “ Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình”[7]. Trên cơ sở phân tích các quan niệm trên chúng ta có thể hiểu một cách khái quát nhất theo quan điểm sau:“ Văn hóa là toàn bộ các giá trị về vật chất và tinh thần do con người được sáng tạo ra trong quá trình lao động ( từ lao động trí óc đến lao động chân tay), được chi phối bởi môi trường xung quanh (môi trường tự nhiên và xã hội) và tính cách của từng tộc người.
Văn hóa ảnh hướng tới tình cảm, ý nghĩ và hành vi của con người”. Khái niệm văn hóa doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp như một đặc điểm để phân biệt giữa doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác. Xây dựng văn hóa doanh nghiệp nhằm mục đích tạo ra một môi trường làm việc tốt nhất, thuận lợi, tạo niềm tin cho nhân viên, để họ gắn bó với công ty và hơn nữa là thu hút nguồn lực những nhân viên tài năng về với doanh nghiệp, cùng chung tay phát triển doanh nghiệp. Hiện nay văn hóa doanh nghiệp được tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau, từ đó xuất hiện nhiều khái niệm khác nhau, thông qua việc tìm hiểu các khái niệm này ta có thể hiểu về văn hóa doanh nghiệp một cách toàn diện nhất: Theo Georges de Saite Mairie chuyên gia Pháp về doanh nghiệp vừa và nhỏ “ văn hóa doanh nghiệp là tổng hợp các giá trị, biểu tượng, huyền thoại, nghi thức, các điều cấm kị, các quan điểm triết học, đạo đức tạo thành nền móng sâu xa của doanh nghiệp”.
Khái niệm này đã nêu ra tương đối đầy đủ các đặc điểm và thành tố cấu thành lên văn hóa doanh nghiệp, tuy nhiên khái niệm này vẫn còn chưa đề cập đầy đủ vì văn hóa doanh nghiệp là tất cả các giá trị văn hóa được gây dựng nên trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Theo tổ chức lao động quốc tế ( ILO): “Văn hóa doanh nghiệp là sự trộn lẫn đặc biệt các giá trị, các tiêu chuẩn, thói quen và truyền thống, những thái độ ứng xử và lễ nghi mà toàn bộ chúng là duy nhất đối với một tổ chức đã biết”. 7 Theo quan điểm của chuyên gia nghiên cứu các tổ chức Edgar Schein: “Văn hóa doanh nghiệp là tổng hợp những quan niệm chung mà các thành viên trong công ty học được trong quá trình giải quyết các vấn đề nội bộ và xử lý các vấn đề với môi trường xung quanh”. Theo quan điểm của hai học giả là Rolff Bergman và Ian Stagg đồng thời là giảng viên của khoa quản trị kinh doanh trường đại học Monash - Úc cho rằng: “Văn hoá doanh nghiệp là một hệ thống các ý nghĩa biểu đạt chung bao trùm lên toàn bộ doanh nghiệp, có tính chất quyết định tới mọi hành vi và hoạt động của toàn bộ các thành viên trong doanh nghiệp đó”.
Mặc dù có rất nhiều khái niệm khác nhau về văn hóa doanh nghiệp nhưng thông qua một số cách hiểu trên ta có thể rút ra một khái niệm khái quát về văn hóa doanh nghiệp như sau:“ Văn hóa doanh nghiệp là toàn bộ các giá trị văn hóa được gây dựng nên trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp; Là một hệ thống những ý nghĩa, giá trị, niềm tin chủ đạo, nhận thức và phương pháp tư duy được mọi thành viên trong doanh nghiệp đồng thuận áp dụng theo và có ảnh hưởng ở phạm vi rộng tới tình cảm, nếp suy nghĩ và hành vi của các thành viên”. Vai trò của phát triển văn hóa doanh nghiệp Theo những nghiên cứu của những nhà xã hội học Mỹ thì những công ty tuân thủ và thực hiện một văn hóa doanh nghiệp chính đáng, thì giá trị của nó có thể sẽ tăng lên 200%, và có nhiều doanh nghiệp còn đạt được hiệu quả cao hơn như những công ty General Electric (GE), Southwest,Airline,,ConAgra,IBM,. Nếu bất kỳ một doanh nghiệp nào thiếu đi yếu tố văn hóa thì doanh nghiệp đó khó có thể đứng vững và tồn tại được, điều này được thể hiện cụ thể ở các khía cạnh sau: Thứ nhất: Nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Từ nửa sau thập kỷ cuối cùng của thế kỷ XX, giao lưu hàng hóa trên phạm vi toàn cầu đã trở nên phổ biến, việc áp dụng ISO đã trở nên thông lệ quốc tế, chất lượng không còn là công cụ tạo ra lợi thế cạnh hiệu quả mà là trở thành điều kiện cần thiết để có thể tham gia thị trường toàn cầu. Để tạo ra lợi thế cạnh tranh trong thời kỳ này, buộc các doanh nghiệp phải cạnh tranh bằng vốn tri thức, bằng tài nguyên của con người, và một công cụ quản lý mới chính là : Văn hóa doanh nghiệp.
Việc xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp làm nền tảng gắn kết, thu hút, lôi kéo nhân tài trong và ngoài doanh nghiệp, tạo ra một môi trường làm việc tốt với đời sống văn hóa cao 8 tạo điều kiện cho nâng cao năng lực cá nhân, tạo động lực, thúc đẩy lòng nhiệt huyết, tính tự giác, sáng tạo và gắn kết các tư tưởng cá nhân vào hệ tư tưởng của tập thể. Thứ hai: Tạo ra bản sắc riêng cho doanh nghiệp. Việc xây dựng và phát triển văn hóa doanh nghiệp sẽ giúp doanh nghiệp khẳng định được tên tuổi của mình trên thương trường, in đậm hình ảnh doanh nghiệp trong tâm trí của khách hàng, tạo sự nhận biết, phân biệt đối với các doanh nghiệp khác. Bản sắc đó được thể hiện thông qua các giá trị tài sản vô hình như: sự trung thành của mỗi nhân viên, bầu không khí làm việc như gia đình thứ hai, tinh thần trách nhiệm, lòng nhiệt huyết của nhân viên từ đó đẩy nhanh tiến độ trong thảo luận và ra quyết định, sự tin tưởng vào các quyết định, chính sách của doanh nghiệp… Mặt khác thông qua các yếu tố hữu hình như: kiến trúc, nghi lễ, biểu tượng logo, bao bì, mẫu mã sản phẩm,… tạo nên sự nhận biết, cái riêng của doanh nghiệp trong tâm trí khách hàng.
Thứ ba: Tạo ra khả năng thích ứng cao. Có rất nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, chỉ có một văn hóa doanh nghiệp mạnh mới có khả năng thích ứng cao với những thay đổi liên tục từ môi trường. Bởi vì mọi yếu tố xã hội, khoa học công nghjee, khả năng của con người,… luôn luôn thay đổi vận động và phát triển, chính vì vậy mà một doanh nghiệp sẽ không thể tồn tại và thành công nếu không có sự định hướng đúng đắn cho tương lai, cùng một tập thể thống nhất một lòng. Thứ tư: Tạo nên giá trị tinh thần.
Làm việc trong một môi trường văn hóa lành mạnh với sự quan tâm thỏa đáng của các cấp lãnh đạo sẽ làm cho mọi người cảm thấy lạc quan và cống hiến hết mình cho mục tiêu của doanh nghiệp.