Chương 1: Cơ sở lý luận về văn hóa doanh nghiệp. − Chương 2: Thực trạng văn hóa doanh nghiệp tại Công ty Cổ phần Giáo dục Educa Corporation. − Chương 3: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp tại Công ty Cổ phần Giáo dục Educa Corporation CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về văn hóa doanh nghiệp 1.
Khái niệm văn hóa Văn hoá là một khái niệm rộng lớn và đa chiều, liên quan đến nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Dù có nhiều cách tiếp cận khác nhau nhưng các nhà nghiên cứu về văn hóa đều thống nhất rằng văn hóa là nền tảng tinh thần, vật chất quan trọng cho sự phát triển bền vững của xã hội qua mọi thời đại. Để hiểu rõ hơn về khái niệm này, chúng ta cần xem xét các quan điểm khác nhau của các tác giả nghiên cứu đi trước. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với những biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi sự sinh tồn.
Vì lẽ sinh tồn cũng như vì mục đích của cuộc sống loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn hóa nghệ thuật, những công cụ hàng ngày về ăn mặc, ở và phương thức sử dụng toàn bộ những sáng tạo và phát minh, đó là văn hóa. Theo công nhận của UNESCO vào năm 1970 tại Venise, văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo của các cá nhân và cộng đồng trong quá khư, hiện tại qua các thế kỷ hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên hệ thống các giá trị, các truyền thống và cách thể hiện, đó là những đặc tính riêng của mỗi dân tộc. Định nghĩa này được hiểu một cách đơn giản, văn hóa chính là những điểm độc đáo tạo nên sự khác biệt giữa các dân tộc về mặt thể chất cũng như tinh thần. Ở phương Đông, các nước Châu Á chịu ảnh hưởng rất lớn bởi các triết lý và đạo lý sâu sắc của các nền văn minh nổi tiếng.
Khái niệm văn hóa được ghép bởi hai từ “Văn” và “Hóa”. Trong đó Văn là vẻ đẹp, là cái hay cái tốt, ý muốn nói đến nhân cách và trí tuệ con người. “Hóa” là hành động mang tính biến đổi, giáo dục giúp con người hướng đến những điều tốt đẹp. Đúc kết lại “Văn hóa” chính là dùng những điều đẹp đẽ để giáo hóa con người nhằm tạo ra các giá trị Chân, Thiện, Mỹ.
Từ những định nghĩa được nghiên cứu và đúc kết từ những người đi trước ở trên, văn hóa được xem là rất cả giá trị vật chất và tính thần do con người sáng tạo ra. Trong đó các giá trị vật chất được biểu hiện và kết tích trong các của cải do con người tạo ra như sản phẩm hàng hóa, tư liệu tiêu sùng, thông tin,. Các giá trị tinh thần được thể hiện qua ngôn ngữ, phong tục tập quán, thói quen,. Tóm lại, văn hoá là một khái niệm phong phú và đa diện, phản ánh các yếu tố xã hội, tâm lý và tổ chức.
Đặc điểm của văn hoá Văn hóa có những đặc điểm nổi bật, bao gồm tính hệ thống, tính nhân sinh, tính giá trị và tính lịch sử, mỗi đặc điểm đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành và duy trì bản sắc văn hóa của một cộng đồng. Theo Phó giáo sư - Tiến sĩ Trần Ngọc Thêm viết trong cuốn “Cơ sở văn hóa Việt Nam” văn hóa có các đặc điểm dưới đây: Tính hệ thống là một trong những đặc điểm đầu tiên cần nhắc đến. Văn hóa không tồn tại một cách tách biệt mà có mối liên hệ chặt chẽ với các khía cạnh khác trong cuộc sống. Từ giáo dục, kinh tế, chính trị cho đến các phong tục tập quán, văn hóa bao trùm mọi hoạt động và lĩnh vực xã hội.
Sự giao thoa này tạo nên một hệ thống văn hóa phong phú và đa dạng, phản ánh sự phức tạp của cuộc sống con người. Tính nhân sinh là đặc điểm thứ hai, cho thấy văn hóa gắn liền với con người và các mối quan hệ xã hội. Nó phản ánh nhu cầu, khát vọng, ước mơ và những trải nghiệm của con người trong cuộc sống hàng ngày. Tính nhân sinh thể hiện qua các giá trị, niềm tin và hành vi của con người, tạo ra sự kết nối giữa cá nhân và cộng đồng.
Chính điều này giúp xây dựng mối quan hệ gần gũi và hỗ trợ lẫn nhau trong xã hội Tính giá trị cũng là một phần không thể thiếu trong văn hóa. Văn hóa mang trong mình những giá trị cốt lõi mà một cộng đồng hay xã hội coi trọng, như đạo đức, thẩm mỹ, tôn giáo và các nguyên tắc ứng xử. Những giá trị này không chỉ định hình cách sống mà còn ảnh hưởng đến cách nhìn nhận và đánh giá của con người về thế giới xung quanh. Khi những giá trị này được thừa nhận và duy trì, chúng sẽ trở thành nền tảng vững chắc cho sự phát triển của xã hội.
Cuối cùng, tính lịch sử thể hiện rằng văn hóa không phải là sản phẩm xuất hiện bất chợt. Để kiến tạo văn hóa, cần có một quá trình dài theo dòng lịch sử. Những trải nghiệm, ký ức và sự kiện lịch sử đã hình thành nên các giá trị văn hóa hiện tại. Tính lịch sử giúp văn hóa có hệ thống và chiều sâu, cho phép các thế hệ tiếp theo hiểu rõ hơn về nguồn gốc và ý nghĩa của các phong tục tập quán, đồng thời phát triển và duy trì chúng trong bối cảnh hiện đại.
Như vậy, các đặc điểm này không chỉ xác định bản chất của văn hóa mà còn tạo ra sức mạnh và sự bền vững trong cuộc sống xã hội. Chúng góp phần hình thành một cộng đồng đoàn kết và đa dạng, giúp con người hiểu rõ hơn về bản thân và thế giới xung quanh. Khái niệm về văn hóa doanh nghiệp Theo giáo trình văn hóa doanh nghiệp do PGS. Dương Thị Liễu (2013) chủ biên đưa ra định nghĩa: “Văn hóa doanh nghiệp là một hệ thống các giá trị, các chuẩn 2 mực, các quan niệm và hành vi của doanh nghiệp, chi phối hoạt động của mọi thành viên trong doanh nghiệp và tạo nên bản sắc kinh doanh riêng của doanh nghiệp”.TS Nguyễn Mạnh Quân (2011) đưa ra định nghĩa: “Văn hóa doanh nghiệp là một hệ thống những ý nghĩa, giá trị, niềm tin chủ đạo, nhận thức và phương pháp tư duy được mọi thành viên của một tổ chức cùng đồng thuận và có ảnh hưởng ở phạm vi rộng đến cách thức hành động của các thành viên”.
Theo Edgar Schein (2010): Trong tác phẩm của mình, Organizational Culture and Leadership, Edgar Schein đã định nghĩa “Văn hóa doanh nghiệp là tổng hợp các quan niệm chung mà thành viên trong công ty học được trong quá trình giải quyết các vấn đề nội bộ và xử lý với môi trường xung quanh”. Tác giả Schein cho rằng văn hoá không chỉ là tập hợp các yếu tố bên ngoài mà còn là cách mà các thành viên trong tổ chức tương tác và cảm nhận về môi trường xung quanh họ. Định nghĩa của ông nhấn mạnh mối liên hệ chặt chẽ giữa văn hoá và tổ chức mà nó tồn tại trong đó. Theo Ellitott Jaques (1952), văn hóa doanh nghiệp là thói quen, cách nghĩa truyền thống và làm việc được chia sẻ bởi tất cả các thành viên trong tổ chức.
Định nghĩa này nhấn mạnh tầm quan trọng của các giá trị, quy tắc và thói quen chung trong việc hình thành nên bản sắc và hoạt động của doanh nghiệp. Từ các khái niệm trên, có thể hiểu Văn hóa doanh nghiệp chính là văn hóa của một tổ chức có chức năng kinh doanh đóng vai trò chính yếu. Hay văn hóa doanh nghiệp được định nghĩa: Là toàn bộ nhân tố văn hóa được doanh nghiệp chọn lọc, tạo ra, sử dụng và biểu hiện trong hoạt động kinh doanh tạo nên bản sắc kinh doanh của doanh nghiệp đó. Các cấp độ văn hóa doanh nghiệp Văn hóa doanh nghiệp là một khái niệm đa chiều và phức tạp.
Theo Edgar Henry Schein - cựu Giáo sư Trường Quản lý MIT Sloan - một người cực kỳ chuyên sâu trong lĩnh vực phát triển tổ chức và văn hóa doanh nghiệp, các cấp độ của văn hoá doanh nghiệp có thể chia thành 3 ba cấp: 3 Bảng 1. Các cấp độ văn hóa doanh nghiệp Cấp độ Nội dung Biểu hiện Cấp độ 1: Cấu Cấp độ này bao gồm các quá − Kiến trúc và cách bày trí trúc hữu hình trình và cấu trúc hữu hình có − Văn bản quy định pháp chế của doanh thể nhìn thấy được như cách nghiệp bài trí, cơ cấu tổ chức, các − Phòng trào, nghi lễ và nghi thức biểu tượng, phong cách ăn − Logo và khẩu hiệu mặc, hình thức mẫu mã của − Quy định trang phục nơi làm sản phẩm và cung cách ứng việc xử của các thành viên trong tổ chức − Quy tắc ứng xử của nhân viên − Hình thức, mẫu mã sản phẩm Cấp độ 2: Các giá trị vô hình được − Tầm nhìn Những giá trị tuyên bố và chấp nhận trong − Sứ mệnh được tuyên doanh nghiệp. Cụ thể là các bố/chấp nhận nguyên tắc, triết lý chung và − Mục tiêu chiến lược mục tiêu cho sự phát triển của tổ chức. Các giá trị này là kim chỉ nam cho hoạt động của toàn bộ nhân viên và thường được doanh nghiệp công bố rộng rãi ra công chúng.
Cấp độ 3: Những quan niệm chung − Giá trị cốt lõi Những quan được hình thành sau khi − Những câu nói thể hiện quan niệm chung Công ty đi vào hoạt động điểm chung được một thời gian dài, đã có va chạm và xử lý nhiều tình huống thực tiễn. Từ đó đúc kết ra những quan niệm 4 chung được truyền thông, ăn sâu vào tâm trí hầu hết các thành viên trong tổ chức với mục đích định hướng cho suy nghĩ, cảm nhận và hành vi của mỗi cá nhân bên trong và các mối quan hệ bên ngoài doanh nghiệp. Cấp độ 1: Cấu trúc hữu hình của doanh nghiệp Cấp độ văn hóa 1 chính là khởi nguồn cho mọi hoạt động, là yếu tố quyết định trong việc định hình bản sắc và hình ảnh của công ty trong mắt nhân viên và khách hàng. Kiến trúc và cách bài trí Kiến trúc trong văn hóa doanh nghiệp đề cập đến cấu trúc vật lý của không gian làm việc, bao gồm thiết kế văn phòng, bố trí phòng họp, khu vực nghỉ ngơi và các không gian chung.