MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Sự phát triển của công nghệ thông tin và việc ứng dụng công nghệ thông tin vào lĩnh vực Y tế trong những năm qua đã hỗ trợ tích cực cho việc theo dõi, điều trị và chăm sóc sức khỏe người bệnh. Ở Việt Nam, khái niệm hồ sơ y tế điện tử đã dần trở nên phổ biến thay thế hồ sơ bằng giấy trong việc lưu trữ những thông tin về bệnh nhân, những thông tin quản lý hoạt động trong bệnh viện thường xuyên xảy ra với dung lượng lưu trữ lớn và lưu lượng truy cập cao. Tuy nhiên thực tế là việc chia sẻ dữ liệu hồ sơ y tế đang bị hạn chế trong phạm vi từng đơn vị bệnh viện do các ràng buộc về cơ sở vật chất và hầu hết không tuân theo một chuẩn chung nào, khiến việc truy xuất dữ liệu giữa các đơn vị trong những tình huống cấp bách còn gặp nhiều khó khăn mà chưa có một hệ thống hỗ trợ tương xứng.
Ngày nay, sự bùng nổ cả về số lượng và chất lượng của các thiết bị di động khẳng định vị trí quan trọng của nó trong cuộc sống. Việc khai thác các ứng dụng trên thiết bị di động sử dụng nền tảng đám mây đang là một lĩnh vực thời sự với các ưu điểm vượt trội mà nó cung cấp cho các nhà phát triển nhờ các giải pháp toàn diện với trọng tâm là dễ sử dụng và tốc độ mà không phải bó buộc vào việc quản lý cơ sở hạ tầng. Một câu hỏi là làm thể nào tận dụng được xu hướng này để góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế hiện đại hơn. Vì vậy, đồ án “Phát triển ứng dụng hồ sơ y tế điện tử cho thiết bị di động trên nền điện toán đám mây” – nghiên cứu và đưa ra một mô hình có thể đáp ứng được những yêu cầu cấp thiết của hồ sơ y tế điện tử một cách hiệu quả và có thể mở rộng dễ dàng.
Mục đích nghiên cứu của luận văn Đồ án nghiên cứu chuẩn HL7 dùng trong việc trao đổi dữ liệu điện tử trong môi trường y tế. Sau đó tập trung xây dựng một mô hình điện toán cho phép quản trị và lưu trữ các hồ sơ y tế điện tử trên đám mây đồng thời trao đổi chúng theo chuẩn 12 HL7 phiên bản 2.8 mà các thao tác tương tác có thể thực hiện hoàn toàn trên các thiết bị di động một cách đơn giản. Cuối cùng áp dụng mô hình này để triển khai một hệ thống thử nghiệm, cụ thể tác giả chạy thử nghiệm với ứng dụng trên điện thoại thông minh chạy hệ điều hành Android kết hợp với nền tảng cơ sở dữ liệu đám mây Google cloud firestore và thực hiện các thao tác quản trị bệnh nhân cơ bản, ví dụ như truy xuất dữ liệu lịch sử nhập viện/xuất viện khám chữa bệnh của bệnh nhân. Đối tượng, phương pháp và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu đầu tiên là tiêu chuẩn định dạng bản tin HL7 phiên bản 2.
Nội dung của tiêu chuẩn HL7 là rất rộng bao hàm hết mọi vấn đề liên quan đến văn bản trong thông tin y tế. Phương pháp tiếp cận các tài liệu chính thức về chuẩn HL7 của Bộ Y tế và tổ chức HL7 quốc tế nhằm tìm hiểu các cơ chế mã hóa và giải mã dữ liệu y tế trong quá trình trao đổi qua mạng Internet. Đối tượng nghiên cứu thứ hai là Google Cloud Firestore – một dịch vụ của Google cung cấp cơ sở dữ liệu thời gian thực trên nền tảng đám mây tích hợp các thao tác xử lý dữ liệu vào lập trình ứng dụng trên thiết bị di động chạy cả hệ điều hành Android và iOS. Firestore là một trong số rất nhiều các dịch vụ trên nền tảng đám mây mà Google hỗ trợ không những có thể đáp ứng các yêu cầu cao về tính bảo mật của hồ sơ y tế mà còn có thể kết hợp với các dịch vụ khác thỏa mãn các nhu cầu xa hơn trong tương lai như xử lý dữ liệu lớn hay là học máy.
Do giới hạn về thời gian, luận văn giới hạn nghiên cứu chuẩn HL7 ở hạng mục cấp thiết nhất là Quản trị bệnh nhân – cấu trúc bản tin Nhập viện/xuất viện của bệnh nhân. Trên cơ sở đó, một chương trình ứng dụng có chức năng tạo một bản tin tuân theo chuẩn HL7 đã được thiết kế. Ứng dụng này có thể tạo, đọc và tìm kiếm danh sách bệnh nhân theo chuẩn HL7 trên đám mây mà không đòi hỏi một máy chủ vật lý nào, đồng thời có thể ứng dụng thử nghiệm trong công tác quản lý đầu vào bệnh nhân tại các cơ sở y tế, tạo nền tảng để phát triển phần mềm tổng quát quản lý bệnh viện.1 Giới thiệu Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hệ thống dữ liệu y tế, đặc biệt là hồ sơ sức khỏe điện tử đã lan rộng ra toàn mạng lưới cơ sở bệnh viện, phòng khám từ Trung ương tới địa phương. Cho đến nay, việc ghi chép thông tin bằng sổ sách hầu như đã được thay thế bằng các hệ thống máy tính đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về lượng thông tin lưu trữ rất lớn, tốc độ truy cập nhanh phục vụ các bác sĩ trong công tác khám chữa bệnh.
“Mỗi người dân có một hồ sơ sức khỏe điện tử được theo dõi và lưu trữ suốt đời. Câu văn được trích ra từ dự thảo Thông tư Quy định thí điểm về bệnh án điện tử năm 2018 của Bộ Y tế, thể hiện rõ tầm quan trọng của việc áp dụng công nghệ vào việc hiện đại hóa và đồng bộ hóa các dữ liệu y tế nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Vậy, hồ sơ sức khỏe điện tử và bệnh án điện tử là gì? Và cụ thể các lợi ích mà chúng đem lại cho cộng đồng như thế nào? 1.1 Khái niệm hồ sơ sức khỏe điện tử Hồ sơ sức khỏe điện tử là nơi lưu trữ, quản lý toàn bộ thông tin khám chữa của bệnh nhân từ khi sinh ra đến khi mất đi và được thống nhất lưu trữ trong hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử quốc gia. Nó giúp bác sỹ cũng như bệnh nhân chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe và chẩn đoán điều trị bệnh tại bất kỳ đâu.
Về mặt pháp lý, dự thảo Thông tư của Bộ Y tế [2] định nghĩa: • Bệnh án điện tử (EMR – Electronic Medical Record) là phiên bản số của hồ sơ bệnh án, được ghi chép, hiển thị và lưu trữ bằng phương tiện điện tử, có cơ sở pháp lý và chức năng tương đương bệnh án giấy quy định tại Luật Khám bệnh, chữa bệnh. 14 • Hồ sơ sức khỏe điện tử (EHR – Electronic Health Record) là phiên bản số của hồ sơ sức khỏe giấy do Bộ Y tế quy định được ghi chép, hiển thị và lưu trữ bằng phương tiện điện tử. Mỗi người dân có một hồ sơ sức khỏe điện tử được theo dõi và lưu trữ suốt đời. Hồ sơ y tế điện tử sẽ được triển khai rộng rãi Hồ sơ sức khỏe điện tử được tạo thành từ nhiều nguồn thông tin, dữ liệu khác nhau bao gồm thông tin – dữ liệu từ các bệnh viện, phòng khám, bác sĩ, nhà thuốc, phòng xét nghiệm.
Hồ sơ này cung cấp thông tin sức khỏe, tiền sử bệnh tật, quá trình khám chữa bệnh của người bệnh cho thầy thuốc nhanh chóng, chính xác, tạo thuận lợi cho việc chẩn đoán và điều trị bệnh. Việc tổng hợp phân tích dữ liệu thông tin quản lý sức khỏe cũng giúp ngành y tế có các chỉ đạo kịp thời về phòng chống dịch bệnh, hoạch định chính sách về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe người dân tốt hơn vì có những bằng chứng về thực tiễn, có cơ sở khoa học. Khi người dân đến cơ sở y tế, bác sĩ ở bất kỳ đâu trên lãnh thổ Việt Nam, chỉ cần bấm máy tính là sẽ hiện ra đầy đủ thông tin về hiện trạng sức khỏe của người đó. Giúp ích rất nhiều cho chẩn đoán và điều trị.
Hơn nữa, khi thông tin sức khỏe của người bệnh được thông suốt giữa các tuyến sẽ giúp việc phối hợp điều trị tốt hơn.2 Thực trạng hồ sơ sức khỏe điện tử tại Việt Nam Theo Tổng cục thống kê, kết quả Tổng điều tra cho thấy cả nước có hơn một nghìn bệnh viện và hàng chục ngàn cơ sở khám chữa bệnh khác thuộc mọi thành phần kinh tế: nhà nước, ngoài nhà nước và đầu tư trực tiếp nước ngoài. Phần lớn các bệnh viện đều đã áp dụng CNTT bằng cách liên kết với các đơn vị cung cấp phần mềm để triển khai hệ thống quản lý cho riêng mình. Tuy nhiên, các bệnh viện này đều triển khai những hệ thống phần mềm đơn lẻ, theo từng phòng ban, từng nghiệp vụ. Do đó hệ thống hồ sơ y tế điện tử đã được triển khai nhưng thiết kế riêng theo yêu cầu của bác sỹ, bệnh viện mà không có tính thống nhất.
Điều này dẫn đến thông tin chỉ sử dụng được trong nội bộ của chính bệnh viện đó. Quản lý hồ sơ bệnh án của BV ĐH Y Dược HCM Khi một bệnh nhân vào khám và chữa bệnh trong một bệnh viện, toàn bộ những quy trình từ đăng ký khám chữa, chụp chiếu, chẩn đoán, điều trị được lưu trữ trong cơ sở dữ liệu nội bộ của bệnh viện đó. Khi bệnh nhân nhập viện điều trị ở một bệnh viện khác thì toàn bộ những thông tin về lịch sử khám chữa bệnh rất khó để tham khảo mà phải làm lại trên hệ thống mới. Trong một vài trường hợp cần cấp cứu, cần thông tin nhanh về nhóm máu để truyền thì lại phải chờ xét nghiệm bởi trên hệ 16 thống của bệnh viện chưa có bệnh án điện tử của bệnh nhân trên, dẫn đến một số khó khăn cho việc xử lý tức thời của bác sỹ.
Ứng dụng công nghệ thông tin trong y tế được Bộ Y tế quan tâm phát triển một cách cấp thiết trong những năm gần đây. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay thì tất cả các đề án triển khai cho một hệ thống dữ liệu y tế thống nhất chỉ dừng lại ở mức thử nghiệm. Tại Hà Nội, phường Phúc Đồng (quận Long Biên) và xã Cổ Bi (huyện Gia Lâm) là hai nơi đầu tiên triển khai thí điểm việc lập hồ sơ quản lý sức khỏe điện tử vào năm 2017. Ngoài các thông tin về tình trạng sức khỏe, dữ liệu lưu trữ thêm nhóm máu, tên bố mẹ người dân, tên người chăm sóc chính, mã số khám chữa bệnh.