Sử Dụng Kỹ Thuật Vẽ Hình Phụ Để Phát Triển Tư Duy Sáng Tạo Cho Học Sinh Trong Dạy Học Hình Học 8

Chuyên khảo phân tích Le uyen vi luan van thac si su pham toan hoc su dung ky thuat ve them hinh phu toan 8, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Lê Uyên Vi
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Trọng Lưỡng
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Toán Học
• Đề tài: Sử Dụng Kỹ Thuật Vẽ Thêm Hình Phụ Nhằm Phát Triển Tư Duy Sáng Tạo Cho Học Sinh Trong Dạy Học Hình Học 8
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• 0.4.1. Khách thể nghiên cứu
• 0.4.2. Đối tượng nghiên cứu
• 0.5. Phạm vi nghiên cứu
• 0.6. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.7. Giả thuyết khoa học
• 0.8. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
• 0.8.2. Phương pháp phân tích và tổng kết kinh nghiệm
• 0.8.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 0.8.4. Phương pháp thống kê
• 0.9. Điểm mới của đề tài
• 0.10. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Khái niệm về tư duy
• 1.2. Những đặc điểm cơ bản của tư duy
• 1.3. Phân loại tư duy
• 1.4. Tư duy sáng tạo
• 1.4.1. Khái niệm về sáng tạo
• 1.4.2. Khái niệm về tư duy sáng tạo
• 1.4.3. Vai trò của tư duy sáng tạo
• 1.4.4. Một số đặc trưng cơ bản của tư duy sáng tạo
• 1.4.5. Mối liên hệ giữa tư duy sáng tạo và các loại tư duy khác
• 1.4.6. Tư duy sáng tạo trong toán học
• 1.5. Dạy học phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trung học cơ sở
• 1.5.1. Biểu hiện đặc trưng của tư duy sáng tạo ở học sinh trung học cơ sở
• 1.5.2. Đặc điểm tâm lý và nhận thức của học sinh trung học cơ sở
• 1.5.3. Khả năng phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trung học cơ sở thông qua dạy học hình học
• 1.6. Cơ sở thực tiễn
• 1.6.1. Nghiên cứu chương trình Hình học 8
• 1.6.1.1. Mục tiêu chương trình Hình học 8
• 1.6.1.2. Nội dung và yêu cầu cần đạt của chương trình Hình học 8
• 1.6.2. Thực trạng dạy học phát triển tư duy sáng tạo của học sinh lớp 8
• 1.6.2.1. Khảo sát dạy học phát triển tư duy sáng tạo của học sinh thông qua nội dung “sử dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ trong dạy học hình học 8”
• 1.6.2.2. Một số nguyên nhân hạn chế của học sinh về phát triển tư duy sáng tạo
• 1.7. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG KỸ THUẬT VẼ THÊM HÌNH PHỤ NHẰM PHÁT TRIỂN TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH
• 2.1. Cơ sở đề xuất các biện pháp
• 2.2. Một số biện pháp
• 2.2.1. Rèn luyện tính mềm dẻo của tư duy sáng tạo thông qua việc vẽ thêm điểm trong một số bài toán hình cơ bản
• 2.2.2. Rèn luyện tính thuần thục của học sinh thông qua hướng dẫn học sinh cách nhìn nhận bài toán, hình vẽ dưới các khía cạnh khác nhau để lựa chọn được cách giải phù hợp
• 2.2.3. Khuyến khích học sinh tìm cách giải độc đáo cho một bài toán thông qua việc vẽ thêm hình phụ
• 2.2.4. Sử dụng các bài toán từ những bài toán đã cho trong dạy học để học sinh phát triển tư duy sáng tạo thông qua việc vẽ thêm hình phụ
• 2.2.5. Thiết kế một số bài toán sử dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học hình học 8
• 2.2.6. Kỹ thuật vẽ thêm điểm nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học hình học 8
• 2.2.7. Kỹ thuật vẽ thêm đường thẳng vuông góc với đường thẳng đã cho nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học hình học 8
• 2.2.8. Kỹ thuật vẽ thêm đường thẳng song song với đường thẳng cho trước nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học hình học 8
• 2.2.9. Kỹ thuật vẽ thêm tia phân giác của một góc nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học hình học 8
• 2.2.10. Kỹ thuật vẽ thêm tam giác vuông cân, tam giác đều nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trong dạy học hình học 8
• 2.2.11. Bài tập tham khảo
• 2.3. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Cơ sở để đánh giá thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Kết quả của quá trình thực nghiệm sư phạm
• 3.9. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.10. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Tư Duy Sáng Tạo Qua Kỹ Thuật Vẽ Hình Phụ

Phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Kỹ thuật vẽ hình phụ trong dạy học hình học lớp 8 không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về kiến thức mà còn kích thích khả năng sáng tạo của các em. Việc áp dụng kỹ thuật này trong giảng dạy hình học sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi học sinh có thể tự do khám phá và phát triển ý tưởng của mình.

1.1. Khái Niệm Về Tư Duy Sáng Tạo Trong Giáo Dục

Tư duy sáng tạo là khả năng phát hiện và giải quyết vấn đề một cách độc đáo. Trong giáo dục, việc phát triển tư duy sáng tạo giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn biết áp dụng vào thực tiễn.

1.2. Vai Trò Của Kỹ Thuật Vẽ Hình Phụ Trong Dạy Học

Kỹ thuật vẽ hình phụ giúp học sinh hình dung rõ hơn về bài toán hình học. Việc này không chỉ làm tăng khả năng tư duy mà còn giúp các em tự tin hơn khi giải quyết các bài toán phức tạp.

II. Những Thách Thức Trong Việc Phát Triển Tư Duy Sáng Tạo

Mặc dù việc phát triển tư duy sáng tạo là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình này. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn, đặc biệt là trong môn hình học. Sự thiếu tự tin và tâm lý sợ hãi khi đối mặt với các bài toán phức tạp là những rào cản lớn.

2.1. Tâm Lý Sợ Hãi Khi Giải Quyết Bài Toán Hình Học

Nhiều học sinh cảm thấy lo lắng khi phải chứng minh các bài toán hình học. Điều này dẫn đến việc các em không dám thử nghiệm và sáng tạo trong quá trình học tập.

2.2. Thiếu Kỹ Năng Phân Tích Bài Toán

Học sinh thường gặp khó khăn trong việc phân tích và định hướng giải quyết bài toán. Việc này làm giảm khả năng sáng tạo và khả năng tìm ra nhiều cách giải khác nhau.

III. Phương Pháp Sử Dụng Kỹ Thuật Vẽ Hình Phụ Để Phát Triển Tư Duy

Để phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Kỹ thuật vẽ hình phụ có thể được sử dụng như một công cụ hiệu quả để kích thích khả năng sáng tạo của học sinh trong môn hình học lớp 8.

3.1. Rèn Luyện Tính Mềm Dẻo Của Tư Duy Qua Vẽ Hình Phụ

Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh vẽ thêm các yếu tố phụ trong bài toán để giúp các em dễ dàng kết nối giữa giả thiết và kết luận. Điều này giúp học sinh phát triển khả năng tư duy linh hoạt.

3.2. Khuyến Khích Tìm Kiếm Giải Pháp Độc Đáo

Giáo viên nên khuyến khích học sinh tìm ra các cách giải độc đáo cho bài toán thông qua việc vẽ thêm hình phụ. Điều này không chỉ giúp các em tự tin hơn mà còn phát triển khả năng sáng tạo.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Kỹ Thuật Vẽ Hình Phụ Trong Dạy Học

Việc áp dụng kỹ thuật vẽ hình phụ trong dạy học hình học lớp 8 đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ hiểu bài tốt hơn mà còn phát triển được tư duy sáng tạo thông qua việc thực hành và trải nghiệm.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Dạy Học

Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng kỹ thuật vẽ hình phụ đã giúp học sinh cải thiện đáng kể khả năng giải quyết bài toán hình học. Học sinh cảm thấy hứng thú hơn với môn học.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh Về Kỹ Thuật Vẽ Hình Phụ

Học sinh đã bày tỏ sự thích thú và cảm thấy tự tin hơn khi sử dụng kỹ thuật vẽ hình phụ. Điều này cho thấy rằng phương pháp này thực sự có hiệu quả trong việc phát triển tư duy sáng tạo.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Phát Triển Tư Duy Sáng Tạo

Phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh thông qua kỹ thuật vẽ hình phụ là một hướng đi đúng đắn trong giáo dục hiện đại. Việc này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn trang bị cho các em những kỹ năng cần thiết cho tương lai.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Tư Duy Sáng Tạo Trong Giáo Dục

Tư duy sáng tạo sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong việc giải quyết vấn đề và áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Đây là một kỹ năng quan trọng trong thế kỷ 21.

5.2. Định Hướng Phát Triển Tư Duy Sáng Tạo Trong Tương Lai

Giáo viên cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các phương pháp dạy học mới để phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và tạo ra những thế hệ học sinh sáng tạo hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, phát triển tư duy sáng tạo được xem là một trong những kỹ năng quan trọng nhất nhằm nâng cao hiệu quả học tập và đáp ứng yêu cầu của thế kỷ XXI. Theo ước tính, khoảng 50% học sinh trung học cơ sở (THCS) gặp khó khăn trong việc tiếp thu môn hình học, đặc biệt là các bài toán chứng minh hình học. Tình trạng này xuất phát từ việc học sinh chưa được hướng dẫn phát triển tư duy sáng tạo một cách bài bản, dẫn đến tâm lý sợ hãi, lúng túng khi giải toán. Luận văn tập trung nghiên cứu việc sử dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh lớp 8 trong dạy học hình học, với mục tiêu đề xuất các biện pháp sư phạm hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Toán ở cấp THCS.

Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong chương trình hình học lớp 8 tại một số trường THCS ở Hà Nội, trong đó trọng tâm là nội dung "Tam giác đồng dạng" và các bài toán hình học liên quan. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc cải thiện năng lực tư duy sáng tạo, giúp học sinh vận dụng linh hoạt kiến thức, tăng cường sự chủ động và hứng thú trong học tập. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng đại trà và đặc biệt là chất lượng học sinh giỏi môn Toán.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về tư duy và tư duy sáng tạo, trong đó nhấn mạnh các đặc trưng cơ bản như tính mềm dẻo, tính thuần thục, tính độc đáo, tính chi tiết và tính nhạy cảm của tư duy sáng tạo. Khung lý thuyết còn bao gồm mô hình phát triển năng lực tư duy sáng tạo trong dạy học Toán, tập trung vào các biểu hiện đặc trưng của học sinh THCS như:

• Vận dụng thành thạo kiến thức vào các dạng toán mới.
• Phát hiện và phát triển các vấn đề mới từ các vấn đề quen thuộc.
• Nhìn nhận đối tượng dưới nhiều khía cạnh khác nhau.
• Kết hợp các kiến thức, phương pháp khác nhau để giải quyết bài toán.
• Tìm được nhiều cách giải khác nhau và cách giải độc đáo cho một bài toán.

Ngoài ra, luận văn áp dụng mô hình dạy học tích cực, trong đó giáo viên tạo điều kiện cho học sinh tự khám phá, phát hiện kiến thức mới thông qua kỹ thuật vẽ thêm hình phụ trong hình học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa lý luận và thực nghiệm sư phạm. Nguồn dữ liệu chính bao gồm khảo sát ý kiến của 20 giáo viên và 90 học sinh tại trường THCS Ngô Quyền, Hà Nội, cùng với các bài tập và tình huống dạy học thực tế trong chương trình hình học lớp 8.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích định tính các biểu hiện tư duy sáng tạo qua quan sát và phỏng vấn.
• Phân tích định lượng qua xử lý số liệu khảo sát bằng thống kê mô tả.
• Thực nghiệm sư phạm với nhóm học sinh thực nghiệm và đối chứng để đánh giá hiệu quả của kỹ thuật vẽ thêm hình phụ.

Cỡ mẫu gồm 90 học sinh được chọn ngẫu nhiên từ hai lớp, đảm bảo tính đại diện. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong năm học 2021-2022, tập trung vào các tiết học hình học lớp 8 liên quan đến tam giác đồng dạng và các bài toán chứng minh hình học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức của giáo viên về phát triển tư duy sáng tạo: 65% giáo viên đã biết và nghiên cứu phương pháp dạy học phát triển tư duy sáng tạo, trong đó 55% đã từng áp dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ trong dạy học hình học 8. Tuy nhiên, 35% giáo viên chỉ mới nghe qua mà chưa nghiên cứu sâu.

2. Thái độ và năng lực của học sinh: 46,25% học sinh cho biết kỹ năng lập luận, chứng minh là khó nhất; 41,25% khó khăn nhất ở kỹ năng phán đoán lời giải. Về thái độ, chỉ 32,4% học sinh thích hoặc rất thích môn hình học lớp 8, trong khi 28,8% không thích môn học này.

3. Hiệu quả kỹ thuật vẽ thêm hình phụ: Qua thực nghiệm, học sinh được hướng dẫn sử dụng kỹ thuật này có khả năng phát hiện hình phụ phù hợp, từ đó vận dụng linh hoạt các kiến thức để giải bài toán. Ví dụ, trong bài toán chứng minh hình thang cân, học sinh biết vẽ thêm giao điểm của các đường thẳng để áp dụng định lý Talet, giúp tăng tỷ lệ giải đúng lên khoảng 70% so với nhóm đối chứng.

4. Phát triển các biểu hiện tư duy sáng tạo: Học sinh thể hiện rõ khả năng vận dụng kiến thức vào bài toán mới, tìm nhiều cách giải khác nhau và phát hiện cách giải độc đáo. Tỷ lệ học sinh chủ động tìm kiếm hình phụ và cách giải mới tăng từ 40% lên 65% sau khi áp dụng biện pháp.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc sử dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ là một biện pháp hiệu quả để phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh lớp 8 trong dạy học hình học. Nguyên nhân là do kỹ thuật này giúp học sinh kết nối giả thiết và kết luận bài toán một cách trực quan, kích thích sự tò mò và sáng tạo trong quá trình giải.

So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với quan điểm rằng dạy học tích cực và phát triển năng lực tư duy sáng tạo cần được lồng ghép trong từng nội dung bài học cụ thể. Việc hướng dẫn học sinh phân tích bài toán dưới nhiều góc độ và khuyến khích tìm nhiều cách giải giúp tăng tính linh hoạt và độc đáo trong tư duy.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ học sinh đạt các biểu hiện tư duy sáng tạo trước và sau khi áp dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ, hoặc bảng so sánh kết quả giải bài tập giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo giáo viên về kỹ thuật vẽ thêm hình phụ: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu nhằm nâng cao năng lực sư phạm, giúp giáo viên hiểu rõ cách hướng dẫn học sinh phát triển tư duy sáng tạo qua kỹ thuật này. Thời gian thực hiện trong 6 tháng, do Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì.

2. Xây dựng hệ thống bài tập hình học đa dạng: Thiết kế các bài tập có thể giải bằng nhiều cách, khuyến khích học sinh tìm cách giải độc đáo và vẽ hình phụ phù hợp. Chủ thể thực hiện là các tổ chuyên môn Toán tại trường, áp dụng trong năm học tiếp theo.

3. Áp dụng phương pháp dạy học tích cực: Khuyến khích giáo viên sử dụng phương pháp dạy học phát hiện, giải quyết vấn đề và dạy học dựa trên tình huống để kích thích tư duy sáng tạo của học sinh. Thời gian áp dụng liên tục trong các tiết học hình học.

4. Tổ chức các hoạt động ngoại khóa và câu lạc bộ Toán học: Tạo môi trường để học sinh thực hành kỹ thuật vẽ thêm hình phụ và phát triển tư duy sáng tạo qua các cuộc thi, thảo luận nhóm. Chủ thể là nhà trường phối hợp với phụ huynh, thực hiện hàng quý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán THCS: Nắm bắt phương pháp dạy học phát triển tư duy sáng tạo, áp dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ để nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển năng lực học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách đào tạo giáo viên và phát triển chương trình giảng dạy phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục.

3. Sinh viên sư phạm Toán: Tham khảo để hiểu rõ hơn về phương pháp dạy học tích cực và kỹ thuật phát triển tư duy sáng tạo trong môn Toán, chuẩn bị cho công tác giảng dạy tương lai.

4. Nghiên cứu viên giáo dục: Là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về phát triển năng lực tư duy sáng tạo và đổi mới phương pháp dạy học môn Toán ở bậc THCS.

Câu hỏi thường gặp

1. Kỹ thuật vẽ thêm hình phụ là gì và tại sao quan trọng?
   Kỹ thuật này là việc thêm các điểm, đường thẳng hoặc hình phụ vào bài toán hình học để tạo mối liên hệ giữa giả thiết và kết luận. Nó giúp học sinh dễ dàng phát hiện hướng giải, kích thích tư duy sáng tạo và tăng khả năng vận dụng kiến thức.

2. Làm thế nào để giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng kỹ thuật này hiệu quả?
   Giáo viên cần hướng dẫn học sinh phân tích đề bài, nhận diện các yếu tố quan trọng, sau đó gợi mở để học sinh tự tìm hình phụ phù hợp. Đồng thời, khuyến khích học sinh thử nhiều cách vẽ và cách giải khác nhau.

3. Kỹ thuật này có phù hợp với tất cả học sinh không?
   Kỹ thuật phù hợp với đa số học sinh, đặc biệt là những em có tư duy hình học cơ bản. Tuy nhiên, cần có sự hỗ trợ và hướng dẫn phù hợp để học sinh yếu có thể tiếp cận dần dần.

4. Có thể áp dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ trong các môn học khác không?
   Mặc dù kỹ thuật này chủ yếu dùng trong hình học, nhưng nguyên tắc phát triển tư duy sáng tạo qua việc thêm yếu tố phụ có thể áp dụng trong các môn học khác như vật lý, hóa học để giải quyết vấn đề phức tạp.

5. Làm sao để đánh giá hiệu quả của việc sử dụng kỹ thuật này trong dạy học?
   Có thể đánh giá qua kết quả học tập, sự thay đổi thái độ học sinh, khả năng tìm nhiều cách giải và phát hiện cách giải độc đáo. Thực nghiệm sư phạm và khảo sát ý kiến học sinh, giáo viên cũng là công cụ đánh giá hiệu quả.

Kết luận

• Kỹ thuật vẽ thêm hình phụ là công cụ hiệu quả giúp phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh lớp 8 trong dạy học hình học.
• Việc áp dụng kỹ thuật này giúp học sinh nâng cao khả năng phân tích, vận dụng kiến thức và tìm kiếm nhiều cách giải bài toán.
• Giáo viên cần được đào tạo bài bản và xây dựng hệ thống bài tập phù hợp để phát huy tối đa hiệu quả của kỹ thuật.
• Nghiên cứu đã chứng minh tính cần thiết và khả thi của việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển tư duy sáng tạo.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai rộng rãi biện pháp, tổ chức bồi dưỡng giáo viên và đánh giá định kỳ hiệu quả áp dụng trong thực tế giảng dạy.

Hãy bắt đầu áp dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ trong các tiết học hình học để tạo nên sự khác biệt trong phát triển tư duy sáng tạo của học sinh ngay hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I. Tứ giác Học sinh thông hiểu, nhận biết và hệ thống hóa các kiến thức về các tứ giác đã học ( định nghĩa, tính chất, dấu hiệu nhận biết). Học sinh nhận thấy được mối quan hệ giữa các tứ giác đã học. Học sinh vận dụng các kiến thức trên để giải các bài tập dạng tính toán, chứng minh, nhận biết hình, tìm điều kiện của hình.

Chương II. Diện tích đa giác Học sinh thông hiểu, nhận biết và vận dụng được định nghĩa đa giác lồi, đa giác đều. Học sinh vận dụng các công thức tính diện tích: hình chữ nhật, hình vuông, hình bình hành, tam giác, hình thang và hình thoi vào các bài tập. Chương III.

Tam giác đồng dạng Học sinh nhận biết và vận dụng các định lí Talet trong tam giác vào các bài tập hình (định lí thuận, định lí đảo, hệ quả). Học sinh nắm vững khái niệm về hai tam giác đồng dạng và sử dụng linh hoạt các cách chứng minh hai tam giác đồng 23 dạng, hai tam giác vuông đồng dạng để giải các bài toán hình học. Học sinh thực hành đo đạc, tính độ cao, khoảng cách trong thực tế. Chương IV.

Hình lăng trụ đứng. Hình chóp đều Học sinh nhận biết và hệ thống hóa các kiến thức về hình lăng trụ đứng và hình chóp đều đã học trong chương trình. Học sinh nhận thấy được mối quan hệ giữa các kiến thức đã học được với thực tế. Học sinh vận dụng các công thức đã học vào các bài tập hình học.

Nhận xét Chương trình Hình học lớp 8 đã đảm bảo tính thống nhất của chương trình môn Toán trong trường phổ thông và đảm bảo tính hệ thống giữa các lớp trong toàn cấp THCS. Chương trình chú trọng xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập để học sinh tăng cường luyện tập, thực hành, rèn luyện kĩ năng tính toán, kĩ năng suy luận chứng minh, kĩ năng vận dụng toán học vào thực tế và các môn học khác. Thông qua việc giải các bài tập, ngoài tác dụng củng cố kiến thức, rèn luyện kĩ năng, học sinh còn được phát triển tư duy, đặc biệt là tư duy sáng tạo khi học Hình học lớp 8. Trong đó hình học chương ba “Tam giác đồng dạng” có thể lồng ghép các bài tập nhằm phát triển tư duy sáng tạo của học sinh khi sử dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ.

Thực trạng dạy học phát triển tư duy sáng tạo của học sinh lớp 8 1. Khảo sát dạy học phát triển tư duy sáng tạo của học sinh thông qua nội dung “Sử dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ trong dạy học hình học 8 ” Mục đích điều tra Đánh giá tính cần thiết và tính khả thi của nội dung dạy học phát triển tư duy sáng tạo của học sinh thông qua nội dung “Sử dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ trong dạy học hình học 8 ”. Đối tượng điều tra 24 Tiến hành điều tra phát phiếu khảo sát trực tiếp đối với 20 giáo viên dạy Toán cấp trung học cơ sở và 90 học sinh (ở hai lớp thực nghiệm và đối chứng) tại trường THCS Ngô Quyền. Phương pháp điều tra + Phương pháp nghiên cứu thực tiễn Sử dụng phương pháp điều tra bằng phiếu khảo sát ý kiến nhằm thu thập thông tin về việc dạy học phát triển tư duy sáng tạo của học sinh thông qua nội dung “Sử dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ trong dạy học hình học 8 ”.

+ Phương pháp tổng hợp, thống kê Xử lý số liệu, thông tin thu thập được và khảo sát, đánh giá tính cần thiết và tính khả thi của nội dung dạy học phát triển tư duy sáng tạo của học sinh thông qua nội dung “Sử dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ trong dạy học hình học 8 ”. Kết quả điều tra + Đối với giáo viên 35% tổng số giáo viên được khảo sát cho biết đã từng nghe qua nhưng chưa tìm hiểu, nghiên cứu về phương pháp dạy học theo định hướng phát triển tư duy sáng tạo; 65% tổng số giáo viên đã từng biết và tìm hiểu, nghiên cứu về phương pháp dạy học theo định hướng phát triển tư duy sáng tạo. Theo ý kiến của các thầy (cô) được khảo sát, đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh nhằm mực đích: tạo cho học sinh nhu cầu và hứng thú học tập môn học, luôn biết tự đặt câu hỏi khi gặp tình huống có vấn đề (18 ý kiến), hình thành và phát huy tính linh hoạt, độc lập, tự chủ, sáng tạo của học sinh (17 ý kiến), huy động được các thành tố năng lực và năng lực chuyên biệt trong mỗi các nhân (16 ý kiến), học sinh không chỉ biết ghi nhớ kiến thức mà còn chủ động giải quyết bài toán, tạo thói quen giải quyết vấn đề đặt ra trong cuộc sống (15 ý kiến). 25 Đối với số giáo viên được khảo sát, 70% thầy(cô) cho rằng năng lực giải toán là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của phẩm chất riêng biệt của khả năng mỗi con người để tìm ra lời giải của bài toán, 15% giáo viên cho rằng năng lực giải toán là tổ hợp các thuộc tính độc đáo của mỗi cá nhân phù hợp với yêu cầu của mỗi hoạt động cụ thể, 10% giáo viên cho biết năng lực giải toán là tổ hợp tri thức, hiểu biết, khả năng và mong muốn của người học để giải bài toán, 5% ý kiến khác có quan điểm năng lực giải toán là việc áp dụng các công thức mang tính lý thuyết vào bài tập.

Tổng hợp các ý kiến của thầy (cô) tham gia khảo sát về các phương pháp có thể áp dụng vào việc dạy học nhằm phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh bao gồm dạy học phát hiện, giải quyết vấn đề (20 ý kiến), dạy học khám phá (18 ý kiến), dạy học dựa trên việc nghiên cứu tình huống (17 ý kiến), dạy học dự án (12 ý kiến), dạy học phân hóa (8 ý kiến), dạy học ngoại khóa (6 ý kiến), dạy học truyền thống (5 ý kiến). Kết quả tổng hợp số thầy (cô) đã tìm hiểu và áp dụng việc dạy học phát triển tư duy sáng tạo của học sinh thông qua nội dung “Sử dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ trong dạy học hình học 8” nhận thấy 55% cho biết đã từng tìm hiểu và áp dụng, 25% cho biết thường xuyên áp dụng vào giải toán và 20% chưa từng biết đến việc dạy học phát triển tư duy sáng tạo của học sinh thông qua nội dung “Sử dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ trong dạy học hình học 8”. + Đối với học sinh Đối với tổng số học sinh được khảo sát, 38,8% học sinh có thái độ bình thường khi học môn hình học lớp 8, 28,8% học sinh không thích học, 17,6% học sinh thích và 14,8% học sinh rất thích môn hình học lớp 8. Trong các tiết học hình học lớp 8, 46,25% học sinh cho biết cảm thấy khó nhất là kĩ năng lập luận, chứng minh; 41,25% học sinh cho biết cảm thấy kĩ năng 26 phán đoán lời giải là khó nhất và 12,5% học sinh cho biết kĩ năng vẽ hình là khó nhất với các em.

Khi giáo viên đặt câu hỏi hoặc giải các bài tập trong tiết học hình học lớp 8, tổng số học sinh được khảo sát cho biết các em thường có hoạt động trao đổi với các bạn xung quanh hoặc chủ động tìm sự trợ giúp của giáo viên (57,5%), thụ động chờ bài giải của các bạn và của giáo viên (23,75%), tập trung tự thân suy nghĩ lời giải, tích cực xung phong phát biểu ý kiến, xây dựng bài giải (16,25%) và 2,5% học sinh không quan tâm đến câu hỏi và bài tập. Khi thấy trong câu hỏi hay bài giảng của giáo viên chứa đựng các tình huống có vấn đề, đa số học sinh được khảo sát cho biết các em có hứng thú và mong muốn tìm hiểu, khám phá (50%), rất có hứng thú và mong muốn phải tìm hiểu, khám phá bằng mọi cách (32,5%), phát hiện ra tình huống có vấn đề nhưng không tìm hiểu, khám phá (11,25%) và 6,25% học sinh có thái độ không quan tâm. Theo quan điểm cá nhân, 42,5% học sinh cho biết năng lực tư duy sáng tạo trong việc học toán là cần thiết, 35% học nhận định rất cần thiết, 15% học sinh cảm thấy bình thường và 7,5% học sinh cho rằng năng lực tư duy sáng tạo trong việc học toán là không cần thiết. Từ kết quả điều tra khảo sát có thể nhận định dạy học phát triển tư duy sáng tạo của học sinh thông qua nội dung “Sử dụng kỹ thuật vẽ thêm hình phụ trong dạy học hình học 8 ” có tính cần thiết và tính khả thi cao.

Một số nguyên nhân hạn chế của học sinh về phát triển tư duy sáng tạo Nguyên nhân khách quan  Một số giáo viên vẫn giữ cách dạy học theo phương pháp truyền thống, truyền thụ kiến thức một chiều cho học sinh, chưa chú trọng đến việc sử dụng các phương pháp đặc thù để hình thành và phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh. 27  Một số giáo viên bước đầu đã tiếp cận một số phương pháp dạy học để phát huy tính chủ động, tính tích cực của học sinh nhưng chưa được thường xuyên nên hiệu quả chưa cao.  Phương pháp dạy học của một số giáo viên chưa phù hợp để giúp học sinh tiếp cận và chủ động tiếp thu kiến thức. Vì vậy chưa tạo nhiều cơ hội cho học sinh tham gia vào quá trình khám phá tri thức nên hạn chế sự phát triển năng lực tự học, khả năng tư duy sáng tạo của học sinh.

Nguyên nhân chủ quan  Đa số học sinh còn thụ động trong quá hình học toán hình, chưa có ý thức tự học, tự tìm kiếm tri thức, phương pháp học tập phù hợp với bản thân. Một số học sinh lười suy nghĩ, chưa biết cách phân tích đề bài, tìm ra điểm mới trong câu hỏi của đề bài, tổng hợp và so sánh với các dạng bài tập khác. Do đó, khi gặp các bài tập hình học có yếu tố thay đổi, học sinh thường gặp khó khăn khi giải bài toán.  Một số học sinh còn cẩu thả khi trình bày bài toán do chưa hiểu rõ những kiến thức cơ bản, không nắm được bản chất của vấn đề.

Khi gặp một bài toán khó, học sinh thường có tâm lý bỏ qua bài tập do thói quen lười tư duy, lười xem xét bài toán dưới các góc độ khác nhau. Vì vậy, việc yêu cầu học sinh tìm thêm nhiều cách giải hoặc lựa chọn các cách giải ngắn gọn, nhanh hơn hay đề xuất các bài toán mới trở nên khó khăn với các em.