phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển nhà ở xã hội cho ngƣời có thu nhập thấp trên địa bàn cấp tỉnh. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. 3 Chƣơng 3: Thực trạng phát triển nhà ở xã hội cho ngƣời thu nhập thấp trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh. Chƣơng 4: Một số giải pháp phát triển nhà ở xã hội cho ngƣời có thu nhập thấp trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2022.
4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NHÀ Ở XÃ HỘI CHO NGƢỜI CÓ THU NHẬP THẤP 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về nhà ở cho ngƣời có thu nhập thấp 1. Những nghiên cứu của các nước trên thế giới “Nhà ở cho ngƣời có thu nhập thấp: Bài học từ Singapore”, của Sim Loo Lee (2009), Nhà xuất bản Lao động, Hà Nội đã đề cập đến những chính sách giải quyết nhà ở cho các đối tƣợng có thu nhập thấp. Từ một đất nƣớc phần lớn ngƣời dân sống trong khu ổ chuột, nhà cửa lụp xụp, dột nát đến nay đã hơn 90% ngƣời dân Singapore sở hữu nhà, trong đó hơn 80% ngƣời dân sở hữu nhà thu nhập thấp.
Để có đƣợc những thành quả nhƣ ngày hôm nay, Chính phủ Singapore đã thiết lập những chính sách hết sức cấp thiết về quy hoạch và phát triển nhà ở xã hội. Cơ quan Phát triển nhà ở chuyên phụ trách về quy hoạch quỹ đất và các chính sách ƣu đãi, hỗ trợ đối với các đối tƣợng thụ hƣởng chính sách nhà ở thu nhập thấp. Quỹ tiết kiệm Trung ƣơng cũng tham gia trong việc huy động ngƣời lao động đóng góp 20% lƣơng hàng tháng và các tổ chức tiếp nhận lao động đóng 13% tiền trả lƣơng mỗi tháng vào quỹ để tiết kiệm theo lãi suất ngân hàng để sử dụng vào mục đích mua nhà ở trong tƣơng lai. Đây là nguồn tham khảo hết sức bổ ích, giúp tác giả có cái nhìn tổng thể về định hƣớng phát triển nhà ở thu nhập thấp ở Singapore.
„„Phát triển nhà ở thƣơng mại ở đô thị Trung Quốc‟‟, bài nghiên cứu trên tạp chí Urban Studies của tác giả Ya Ping Wang và Alan Murie đề cập đến việc tƣ nhân hóa nhà ở, đây là chính sách cải cách về nhà ở gặt hái đƣợc nhiều thành công trong giai đoạn 1980-1990 ở nhiều quốc gia. Chính sách cải cách nhà ở của Trung Quốc hết sức độc đáo và đƣợc rất nhiều các quốc gia học hỏi. Bài nghiên cứu cũng cung cấp về tình hình phát triển, mức độ đầu tƣ của những năm 90, ngoài ra còn phân tích về chất lƣợng, thiết kế, và thị trƣờng nhà ở thƣơng mại và cách quản lý nhà ở trong 5 khoảng thời gian đó. Cuối cùng, tác giả có điểm qua những khó khăn trong việc phát triển nhà ở do thiếu hệ thống luật pháp và kiểm soát chặt chẽ.
„„Giá cả nhà ở đô thị Trung Quốc do cầu và cung quyết định‟‟, Bài nghiên cứu trên tạp chí Pacific Economics Review của tác giả Gregory C. Chow, Linlin Niu (2015) đề cập đến những nghiên cứu liên quan đến cung cầu về nhà ở tại đô thị của Trung Quốc từ cuối những năm 1980 khi nhà ở đƣợc thƣơng mại hóa, qua đó tác giả cũng chỉ ra đƣợc lý do giá cả nhà ở tăng cao do lƣợng cầu về nhà ở tăng nhanh cung nhƣ sự tăng nhanh của thu nhập và sự tăng nhanh về chi phí xây dựng. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng độ co giãn của cầu theo thu nhập đối với nhà ở đô thị bằng 1, độ co giãn của cầu theo giá là khoảng -1,1 và độ co giãn của cung theo giá của tất cả nhà ở là khoảng 0,5. Những nghiên cứu ở Việt Nam „„Giải pháp tài chính phát triển nhà ở cho ngƣời có thu nhập thấp ở Việt Nam‟‟, Luận văn Thạc sỹ của tác giả Nguyễn Thị Hằng, năm 2013.
Luận văn đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về giải pháp tài chính phát triển nhà ở cho ngƣời có thu nhập thấp. Phân tích thực trạng sử dụng giải pháp tài chính phát triển nhà ở cho ngƣời có thu nhập thấp ở Việt Nam. Đề xuất một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng giải pháp tài chính để phát triển nhà ở cho ngƣời có thu nhập thấp ở Việt Nam nhƣ chính sách thuế, chính sách tín dụng, chính sách giá, thành lập quỹ tiết kiệm nhà. “Phát triển nhà ở cho ngƣời có thu nhập thấp trên địa bàn tỉnh Đồng Nai - Giai đoạn 2011-2020”, Luận văn Thạc sỹ của tác giả Nguyễn Thiệu Thành, năm 2012.
Luận văn đƣợc hình thành và phát triển dựa trên tâm huyết của tác giả về một vấn đề nóng bỏng của xã hội hiện đại mà hiện nay vẫn chƣa có lời giải thỏa đáng. Tác giả cũng đã đƣa ra một số giải pháp góp phần vào quá trình hoàn thiện thêm chính sách của nhà nƣớc và giải quyết đƣợc phần nào nhu cầu về nhà ở cho tầng lớp nhân dân có thu nhập thấp tại địa phƣơng. “Phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh”, Luận văn Thạc sỹ của tác giả Nguyễn Văn Bình, năm 2016. Luận văn dựa trên thực tế công tác triển các 6 dự án nhà ở xã hội trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh những năm gần đây để tìm ra những khó khăn, bất cập qua đó đề xuất các giải pháp phát triển nhà ở xã hội trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đến năm 2020.
“Kinh nghiệm phát triển nhà ở xã hội trên thế giới”, bài báo trên trang báo điện tử của Bộ Xây dựng, ngày 07/03/217 của tác giả Khánh Phƣơng. Tác giả phân tích các hình mẫu của việc xây dựng triển khai các dự án về nhà ở xã hội từ kinh nghiệm của các nƣớc có nền kinh tế phát triển cao ở châu Âu đến những nền kinh tế mới nổi của châu Á…thông qua đó gợi ý về cách thức áp dụng thực tiễn tại Việt Nam nhằm phát triển các dự án Nhà ở xã hội để đem lại phúc lợi cho hàng triệu ngƣời dân nhƣ nhiều nƣớc đã làm. “Các giải pháp và cơ chế chính sách về nhà ở xã hội, nhà ở cho ngƣời có thu nhập thấp”, bài báo trên Tạp chí Kiến trúc Số 3/2016 của tác giả Nguyễn Đăng Sơn - Phó Viện trƣởng - Viện nghiên cứu đô thị và phát triển hạ tầng, năm 2016. Bài báo đã đánh giá thực trạng phát triển nhà ở xã hội cho ngƣời có thu nhập thấp tại đô thị và lƣu trú cho công nhân ở các khu công nghiệp trên địa bàn cả nƣớc, từ đó rút ra những hạn chế, bất cập cốt lõi trong xây dựng chính sách về nhà ở xã hội, đồng thời đƣa ra các giải pháp nhằm khắc phục những hạn chế đó, hoàn chỉnh cơ chế, chính sách để ngƣời có thu nhập thấp có thể tiếp cận đƣợc các chính sách hỗ trợ về nhà ở nhằm ổn định và nâng cao chất lƣợng cuộc sống và để thu hút các doanh nghiệp, tổ chức đầu tƣ phát triển nhà ở xã hội.
“Phát triển nhà ở xã hội: thiếu hụt nhà ở đối với công nhân”, bài báo đƣợc đăng trên tạp chí Báo Xây dựng điện tử - Cơ quan của Bộ Xây dựng của tác giả Linh Anh, ngày 22/5/2017. Bài báo đã tổng hợp các số liệu thống kê từ Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam về số lƣợng công nhân tại các khu công nghiệp và khả năng đáp ứng nhà ở cho các đối tƣợng này, đồng thời tác giả đã nghiên cứu, phân tích thực trạng về nhu cầu và khả năng cung ứng nhà ở công nhân tại một số khu công nghiệp trọng điểm phía Bắc nhƣ Bắc Ninh, Hà Nam, Quảng Ninh…từ đó đƣa ra một số giải pháp nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tƣ vào các dự án nhà ở xã hội dành cho công nhân để đảm bảo thực hiện tốt và hiệu quả chính sách an sinh xã hội. 7 “Nhà ở giá hợp lý ở Việt Nam - con đƣờng phía trƣớc”, Báo cáo tƣ vấn dành cho Chính phủ Việt Nam do Ngân hàng Thế giới thực hiện với sự hợp tác của Bộ Xây dựng, tháng 10/2015. Báo cáo đã đánh giá lại tình hình phát triển kinh tế của Việt Nam trong hai thập kỷ qua, phân tích thực trạng các chính sách về nhà ở cho ngƣời có thu nhập thấp của Nhà nƣớc và đƣa ra các sáng kiến cho một chƣơng trình tổng thể của quốc gia về nhà ở giá cả hợp lý.
“Quảng Bình: Vì sao khó phát triển nhà ở xã hội?”, bài báo đƣợc đăng trên tạp chí Báo điện tử của Bộ Xây dựng của tác giả Nhất Linh, ngày 5/6/2017. Bài báo đã tổng hợp số liệu về nhu cầu nhà ở cho công nhân tại các khu công nghiệp, nhu cầu nhà ở cho cán bộ, công nhân viên chức, ngƣời lao động ở các đô thị, số lƣợng học sinh, sinh viên có nhu cầu lƣu trú…đƣa ra luận điểm để lý giải vì sao các dự án phát triển nhà ở xã hội tại tỉnh Quảng Bình vẫn còn ách tắc.3 Một số vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu Những công trình nghiên cứu nêu trên đã đƣa ra đƣợc những vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển nhà ở xã hội, đề cập đến những hạn chế cũng nhƣ thách thức của việc phát triển nhà ở xã hội ở một số tỉnh thành, tuy nhiên chƣa có công trình nghiên cứu nào đƣa ra đƣợc bộ tiêu chí đánh giá về phát triển nhà ở xã hội nói chung dƣới góc độ quản lý kinh tế và đặc biệt là nghiên cứu trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh nói riêng. Do vậy, luận văn cần tiếp tục nghiên cứu những vấn đề sau: Về lý thuyết: Tiếp tục hoàn thiện khung lý thuyết về phát triển nhà ở xã hội cho ngƣời có thu nhập thấp, đƣa ra các tiêu chí đánh giá hoạt động phát triển nhà ở xã hội cho ngƣời có thu nhập thấp dƣới góc độ quản lý kinh tế. Về thực tiễn: Nghiên cứu thực trạng phát triển nhà ở xã hội cho ngƣời có thu nhập thấp trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác phát triển nhà ở xã hội cho ngƣời có thu nhập thấp ở Hà Tĩnh.
Cơ sở lý luận về phát triển nhà ở xã hội cho ngƣời có thu nhập thấp 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm người có thu nhập thấp Để định nghĩa chính xác về ngƣời có thu nhập thấp là một vấn đề hết sức phức tạp.