Luận Văn Thạc Sĩ: Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Cho Học Sinh Qua Dạy Học Tích Hợp Môn Hóa Học 10

Luận văn thạc sĩ VNU UED nghiên cứu phát triển năng lực hợp tác cho học sinh qua dạy học các chủ đề tích hợp chương nhóm oxi hóa học 10 nâng cao.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Ngân
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Thu Hoài
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Cho Học Sinh Thông Qua Dạy Học Các Chủ Đề Tích Hợp Chương Nhóm Oxi- Hóa Học 10 Nâng Cao
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Mục đích nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Giả thuyết khoa học
• 0.5. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 0.6. Phạm vi nghiên cứu
• 0.7. Phương pháp nghiên cứu
• 0.8. Đóng góp mới của đề tài
• 0.9. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC
• 1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 1.2. Năng lực và phát triển năng lực
• 1.3. Khái niệm năng lực
• 1.4. Phân loại năng lực
• 1.5. Năng lực của HS phổ thông
• 1.6. Phát triển năng lực
• 1.7. Các phương pháp đánh giá năng lực
• 1.8. Dạy học định hướng phát triển năng lực hợp tác
• 1.9. Khái niệm năng lực hợp tác
• 1.10. Các thành tố năng lực hợp tác
• 1.11. Ý nghĩa của việc hình thành và phát triển năng lực hợp tác cho người học
• 1.12. Tiến trình dạy học phát triển năng lực hợp tác cho học sinh
• 1.13. Một số phương pháp dạy học tích cực
• 1.13.1. Dạy học nhóm
• 1.13.2. Dạy học theo dự án
• 1.13.3. Dạy học theo góc
• 1.13.4. Phương pháp dạy học tích hợp
• 1.14. Khái niệm DHTH
• 1.15. Đặc điểm DHTH
• 1.16. Đánh giá kết quả học tập theo quan điểm DHTH
• 1.17. Ưu điểm và hạn chế của DHTH
• 1.18. Ý nghĩa của dạy học theo quan điểm tích hợp
• 1.19. Thực trạng vận dụng phương pháp dạy học tích cực phát triển năng lực cho học sinh trong dạy học ở một số trường phổ thông tỉnh Bắc Ninh
• 1.19.1. Mục đích điều tra
• 1.19.2. Đối tượng điều tra
• 1.19.3. Kết quả điều tra
• 1.19.4. Đánh giá về thực trạng vận dụng PPDH tích cực nhằm phát triển NLHT của HS ở trường phổ thông
• 1.20. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CÁC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP CHƯƠNG NHÓM OXI HÓA HỌC 10 NÂNG CAO
• 2.1. Phân tích mục tiêu và cấu trúc nội dung chương Nhóm oxi Hóa học 10 Nâng cao
• 2.1.1. Mục tiêu chương
• 2.1.2. Cấu trúc nội dung
• 2.1.3. Những chú ý về phương pháp dạy học chương
• 2.2. Nguyên tắc tuyển chọn nội dung các kiến thức xây dựng các chủ đề tích hợp trong dạy học chương Nhóm oxi
• 2.3. Qui trình xây dựng chủ đề tích hợp
• 2.4. Xây dựng một số chủ đề tích hợp chương Nhóm oxi
• 2.5. Đề xuất hệ thống các chủ đề tích hợp chương Nhóm oxi
• 2.6. Xây dựng nội dung các chủ đề tích hợp trong chương Nhóm oxi- Hóa học 10 Nâng cao
• 2.7. Biện pháp phát triển năng lực hợp tác cho học sinh trong dạy học các chủ đề tích hợp
• 2.8. Quy trình phát triển năng lực hợp tác cho học sinh trong dạy học các chủ đề tích hợp
• 2.9. Một số biện pháp phát triển năng lực hợp tác cho học sinh thông qua dạy học các chủ đề tích hợp chương Nhóm oxi- Hóa học 10 Nâng cao
• 2.10. Đánh giá năng lực hợp tác thông qua dạy học các chủ đề tích hợp
• 2.10.1. Tiêu chí đánh giá năng lực hợp tác
• 2.10.2. Xây dựng bộ công cụ đánh giá NLHT
• 2.11. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm
• 3.1.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 3.1.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Địa bàn và đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.2.1. Đối tượng thực nghiệm
• 3.2.2. Địa bàn thực nghiệm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Khảo sát lớp đối chứng và lớp thực nghiệm
• 3.6. Thiết kế chương trình TNSP
• 3.7. Phương pháp xử lí kết quả các bài kiểm tra
• 3.8. Kết quả và xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.9. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Cho Học Sinh

Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh là một trong những mục tiêu quan trọng trong giáo dục hiện đại. Việc này không chỉ giúp học sinh nâng cao khả năng làm việc nhóm mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai. Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, việc áp dụng phương pháp dạy học tích hợp trong môn Hóa học lớp 10 là một giải pháp hiệu quả để đạt được mục tiêu này.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Hợp Tác Trong Giáo Dục

Năng lực hợp tác được hiểu là khả năng làm việc cùng nhau để đạt được mục tiêu chung. Điều này bao gồm việc giao tiếp, lắng nghe, và chia sẻ ý tưởng trong nhóm. Việc phát triển năng lực này giúp học sinh không chỉ trong học tập mà còn trong cuộc sống sau này.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Dạy Học Tích Hợp

Dạy học tích hợp không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách toàn diện mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện. Phương pháp này tạo ra môi trường học tập tích cực, nơi học sinh có thể áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Phát Triển Năng Lực Hợp Tác

Mặc dù việc phát triển năng lực hợp tác cho học sinh là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt phương pháp dạy học phù hợp và sự kháng cự từ phía học sinh trong việc tham gia vào các hoạt động nhóm.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Áp Dụng Phương Pháp Dạy Học Mới

Nhiều giáo viên vẫn còn quen với phương pháp dạy học truyền thống, dẫn đến việc khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Điều này ảnh hưởng đến khả năng phát triển năng lực hợp tác của học sinh.

2.2. Sự Kháng Cự Từ Học Sinh

Một số học sinh có thể cảm thấy không thoải mái khi làm việc nhóm, dẫn đến việc không tham gia tích cực vào các hoạt động. Điều này cần được giải quyết thông qua việc tạo ra môi trường học tập thân thiện và khuyến khích.

III. Phương Pháp Dạy Học Tích Hợp Để Phát Triển Năng Lực Hợp Tác

Để phát triển năng lực hợp tác cho học sinh, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích hợp là rất quan trọng. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức mà còn khuyến khích sự tương tác và hợp tác giữa các em.

3.1. Dạy Học Theo Nhóm

Phương pháp dạy học theo nhóm khuyến khích học sinh làm việc cùng nhau để giải quyết vấn đề. Điều này giúp phát triển kỹ năng giao tiếp và khả năng làm việc nhóm.

3.2. Dạy Học Theo Dự Án

Dạy học theo dự án cho phép học sinh thực hiện các nhiệm vụ thực tế, từ đó phát triển năng lực hợp tác và khả năng giải quyết vấn đề. Học sinh sẽ học cách làm việc cùng nhau để hoàn thành dự án.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phát Triển Năng Lực Hợp Tác

Việc phát triển năng lực hợp tác thông qua dạy học tích hợp không chỉ mang lại lợi ích trong học tập mà còn trong cuộc sống hàng ngày. Học sinh sẽ có khả năng làm việc hiệu quả trong các nhóm, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trong tương lai.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Năng Lực Hợp Tác

Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động nhóm có khả năng phát triển kỹ năng hợp tác tốt hơn so với những học sinh học theo phương pháp truyền thống.

4.2. Ví Dụ Thực Tế Từ Các Trường Học

Nhiều trường học đã áp dụng thành công phương pháp dạy học tích hợp, giúp học sinh phát triển năng lực hợp tác và đạt được kết quả học tập tốt hơn.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Hợp Tác Trong Giáo Dục

Phát triển năng lực hợp tác cho học sinh thông qua dạy học tích hợp là một hướng đi đúng đắn trong giáo dục hiện đại. Điều này không chỉ giúp học sinh nâng cao khả năng làm việc nhóm mà còn chuẩn bị cho các em những kỹ năng cần thiết cho tương lai.

5.1. Tương Lai Của Phát Triển Năng Lực Hợp Tác

Trong tương lai, việc phát triển năng lực hợp tác sẽ trở thành một phần không thể thiếu trong chương trình giáo dục, giúp học sinh sẵn sàng hơn cho những thách thức trong cuộc sống.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần được đào tạo và trang bị các phương pháp dạy học tích cực để có thể phát triển năng lực hợp tác cho học sinh một cách hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỢP TÁC 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu Trên thế giới và tại Việt Nam, DHTH đã trở thành một trào lưu sư phạm hiện đại bên cạnh các trào lưu sư phạm như dạy học theo mục tiêu, dạy học giải quyết vấn đề, dạy học phân hóa, tương tác. trào lưu sư phạm tích hợp xuất phát từ quan niệm về quá trình học tập.

Đó là toàn thể các quá trình học tập góp phần hình thành ở HS những NL rõ ràng, khả năng phối hợp những kiến thức riêng rẽ đã học thành một hệ thống kiến thức được kết hợp một cách nhuần nhuyễn và chặt chẽ. Tháng 9-1968, “Hội nghị tích hợp về việc giảng dạy các khoa học” đã được Hội đồng Liên quốc gia về giảng dạy khoa học tổ chức tại Varna (Bungari), với sự bảo trợ của UNESCO. Hội nghị nêu ra hai vấn đề là vì sao phải DHTH và tích hợp các khoa học là gì. Theo đó, DHTH được UNESCO định nghĩa như sau “Một cách trình bày các khái niệm và nguyên lí khoa học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm sự sai khác giữa các lĩnh vực khoa học khác nhau”.

Định nghĩa của UNESCO cho thấy DHTH xuất phát từ quan niệm về quá trình học tập hình thành ở HS những NL ở trình độ cao, đáp ứng yêu cầu của xã hội. Quá trình DHTH bao gồm những hoạt động tích hợp giúp HS biết cách phối hợp các kiến thức, kĩ năng và thao tác một cách có hệ thống. Như vậy, có thể hiểu tích hợp bao hàm cả nội dung và hoạt động. Khoa sư phạm tích hợp nhấn mạnh dạy cách phát huy sáng tạo và cách vận dụng kiến thức vào các tình huống khác nhau, được định nghĩa như sau “Khoa sư phạm tích hợp là một quan niệm về quá trình học tập trong đó toàn thể quá trình học tập góp phần hình thành ở HS những NL rõ ràng, có dự tính trước, những điều cần thiết cho HS, nhằm phục vụ cho các quá trình học tập tương lai, hoặc nhằm hòa nhập HS vào cuộc sống lao động”.

Nói một cách khác, DHTH là dạy cho HS cách sử dụng kiến thức và kĩ năng của mình để giải quyết và ứng dụng trong những tình huống cụ thể, và với mục đích phát triển NL người học. Ngoài ra, DHTH còn tạo nên mối liên hệ giữa kiến thức và kĩ năng của các chuyên ngành hoặc các môn học khác nhau để bảo đảm cho HS phát huy có hiệu quả những kiến thức và NL của mình trong việc giải quyết các tình huống tích hợp cụ thể. Tại Australia, các nhà nghiên cứu đưa ra các tiêu chí quan trọng của DHTH, bao gồm việc học và nghiên cứu các môn học khác nhau, có thời khóa biểu linh động, GV giảng dạy theo nhóm, quá trình học lấy HS làm trung tâm, có sự tương tác về trình độ giữa HS với HS, giữa HS và GV, và giữa GV với nhau. Trong DHTH, các nhà giáo dục học phân chia ra tích hợp dọc và 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tích hợp ngang.

Tích hợp dọc là “loại tích hợp dựa trên cơ sở liên kết hai hoặc nhiều môn học thuộc cùng một lĩnh vực hoặc một số lĩnh vực gần nhau”, còn tích hợp ngang là “tích hợp dựa trên cơ sở liên kết các đối tượng học tập, nghiên cứu thuộc các lĩnh vực khoa học khác nhau” xung quanh một chủ đề. Theo D’Hainaut (1977) đưa ra 4 quan điểm khác nhau về DHTH - Quan điểm “đơn môn” có thể xây dựng chương trình học tập theo hệ thống nội dung của một môn học riêng biệt. Các môn học được tiếp cận một cách riêng rẽ. - Quan điểm “đa môn” Một chủ đề trong nội dung học tập có liên quan với những kiến thức, kĩ năng thuộc một số môn học khác nhau.

Các môn học tiếp tục được tiếp cận một cách riêng rẽ, chỉ phối hợp với nhau ở một số đề tài nội dung. - Quan điểm “liên môn” nội dung học tập được thiết kế thành một chuỗi vấn đề, tình huống đòi hỏi muốn giải quyết phải huy động tổng hợp kiến thức kĩ năng của những môn học khác nhau. - Quan điểm “xuyên môn” nội dung học tập hướng vào phát triển những kĩ năng, NL cơ bản mà HS có thể sử dụngvào tất cả các môn học, trong việc giải quyết những tình huống khác nhau. Nhu cầu phát triển xã hội hiện đại đòi hỏi nhà trường hướng tới quan điểm liên môn và xuyên môn.

Ở Việt Nam, thời gian gần đây đã có nhiều nghiên cứu về vấn đề DHTH dưới góc độ lý luận dạy học nói chung và lý luận dạy học môn học nói riêng, trong đó vấn đề được các nhà nghiên cứu quan tâm là việc xây dựng chương trình sách giáo khoa theo quan điểm tích hợp. Ở trung học cơ sở (THCS) và trung học phổ thông, tích hợp môn học còn đang được nghiên cứu và thử nghiệm trong phạm vi hẹp mà chưa được triển khai đại trà. Xu hướng DHTH ở Việt Nam nhằm mục tiêu rút gọn thời lượng trình bày tri thức của nhiều môn học và chú trọng tập dượt cho HS cách vận dụng tổng hợp các tri thức vào thực tiễn. Thực tế cho thấy, để giải quyết một vấn đề thực tiễn thường phải huy động tri thức của nhiều môn học, do đó dạy từng môn học riêng sẽ đem lại những tri thức hàn lâm có hệ thống nhưng khó vận dụng vào thực tiễn.

Có thể điểm qua một vài nghiên cứu về DHTH ở Việt Nam như sau: - Theo tác giả Trần Bá Hoành: Việc DHTH ở các trường phổ thông không chỉ liên quan với việc thiết kế nội dung chương trình mà còn đòi hỏi sự thay đổi đồng bộ về cách thức tổ chức dạy học, đổi mới phương pháp dạy và học, thay đổi cách tổ chức kiểm tra đánh giá. - Tác giả Nghiêm Đình Vỳ (Trường ĐHSP Hà Nội) đưa ra những dự kiến sẽ thay đổi trong việc dạy và học các môn khoa học xã hội ở bậc phổ thông sau 2015. Ở bậc THCS, 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thiết kế chương trình cần đảm bảo tính toàn diện, không chỉ có chính trị, cần tăng thêm nhiều bài về lịch sử kinh tế, nhất là về văn minh, văn hóa, các quan hệ đối ngoại,.của cả Lịch sử, Địa lý thế giới, Lịch sử, Điạ lý Việt Nam. Lịch sử, Địa lý là hai phân môn Khoa học xã hội.

Có một số CĐTH Lịch sử, Địa lý với Giáo dục công dân. - Trong công trình nghiên cứu “ Vận dụng quan điểm tích hợp trong việc phát triển chương trình giáo dục Việt Nam giai đoạn sau 2015”, tác giả Cao Thị Thặng đã Tổng quan các vấn đề lí luận và thực tiễn về xu thế tích hợp trong chương trình giáo dục một số nước trên thế giới; Phân tích thực trạng việc vận dụng quan điểm dạy và học tích hợp trong chương trình giáo dục Việt Nam. Đề xuất giải pháp vận dụng quan điểm tiếp cận tích hợp vào việc phát triển chương trình phổ thông Việt Nam trong tương lai sau 2015. - Tác giả Nguyễn Anh Dũng (Viện Khoa học giáo dục Việt Nam) và nhóm nghiên cứu đề án đổi mới chương trình giáo dục phổ thông sau 2015 đã đề xuất Ở bậc THCS, sẽ tích hợp các môn Lịch sử, Địa lý và một số vấn đề xã hội thành môn “Tìm hiểu xã hội”.

So với chương trình hiện hành, nội dung Lịch sử, Địa lý và một số vấn đề xã hội của chương trình mới sẽ được sắp xếp sao cho có sự liên kết, gần nhau giữa các nội dung. Trong mỗi năm học có một số CĐTH nội dung của lĩnh vực Khoa học xã hội. Nội bộ mỗi phân môn được cấu trúc lại theo quan điểm tích hợp. - Tác giả Hoàng Thị Tuyết phân tích lý thuyết tích hợp và chương trình giáo dục tích hợp và thực tiễn ứng dụng lý thuyết này ở Việt Nam trong việc xây dựng chương trình phổ thông, đặc biệt là xây dựng chương trình tiểu học sau năm 2015.

- Tác giả Nguyễn Phúc Chính nghiên cứu “Hình thành năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên trung học phổ thông”. Trong công trình này, tác giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn nghiên cứu biên soạn tài liệu DHTH một số môn học (Vật lý, Sinh học, Địa lý,.) ở trường THPT, tổ chức tập huấn hình thành NL DHTH cho GV THPT. Tại hội thảo “Dạy học tích hợp – dạy học phân hóa trong chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2015” do Bộ GD-ĐT tổ chức ở TPHCM ngày 27/11/2012, nhiều tác giả đưa ra mô hình day học tích hợp và phân hóa cho giáo dục phổ thông nước nhà dựa trên kinh nghiệm một số nước như Hàn Quốc, Pháp,. và đề xuất xu hướng tích hợp trong chương trình.

Bậc THCS, ngoài các môn bắt buộc sẽ có các môn tự chọn. Nhiều nhà nghiên cứu đề xuất cần chú trọng đến việc tích hợp trong nhiều môn học và giảm các môn học bắt buộc, tăng môn học tự chọn, ngoài các môn học Toán, Ngữ văn , Ngoại ngữ, Công nghệ, Giáo dục công dân sẽ xây dựng hai môn học mới gồm môn Khoa học Tự nhiên (trên cơ sở các môn Lý, Hóa, Sinh trong chương trình hiện hành) và môn Khoa học Xã hội (trên cơ sở các môn Sử, Địa trong chương trình hiện hành cùng các vấn đề xã hội). 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Qua quá trình tìm hiểu thu thập các tài liệu chúng tôi nhận thấy việc nghiên cứu về dạy học tích hợp ở THPT đã được nhiều tác giả quan tâm nhưng chỉ dừng lại ở việc nghiên cứu lý‎ thuyết về DHTH. Vì vậy việc vận dụng lý‎ thuyết về DHTH để xây dựng các chủ đề DHTH cụ thể nhằm phát triển năng lực cho học sinh là việc làm quan trọng và cần thiết để đáp ứng yêu cầu thiết thực của ngành giáo dục.

Trong phạm vi đề tài này, chúng tôi sẽ tiến hành nghiên cứu xây dựng các CĐTH và đề xuất các biện pháp phát triển NLHT thông qua dạy học các CĐTH chương Nhóm oxi- Hóa học 10 Nâng cao. Năng lực và phát triển năng lực 1. Khái niệm năng lực [4, tr 67,68]. Khái niệm năng lực “competency” có nguồn gốc tiếng Latinh “competentia”.

Ngày nay khái niệm NL được hiểu nhiều nghĩa khác nhau. NL được hiểu như sự thành thạo, khả năng thực hiện của cá nhân đối với một công việc. NL bao gồm kiến thức, kĩ năng cũng như các quan điểm và thái độ mà một cá nhân có để hành động thành công trong các tình huống mới.