ĐẶT VẤN ĐỀ I. Lí do chọn đề tài. Hiện nay chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực đã trở thành xu hướng giáo dục quốc tế. Nhiều nước trên thế giới đã có sự thay đổi mạnh mẽ theo hướng chuyển từ dạy học truyền thụ kiến thức sang dạy học phát triển năng lực người học.
Ở nước ta Đại hội XII của Đảng xác định: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ các yếu tố cơ bản của Giáo dục - Đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học; hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng hệ thống giáo dục mở, học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập; đổi mới căn bản công tác quản lý Giáo dục - Đào tạo, bảo đảm dân chủ, thống nhất; tăng quyền tự chủ và trách nhiệm xã hội của các cơ sở giáo dục; coi trọng quản lý chất lượng; phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, đáp ứng yêu cầu đổi mới; đổi mới chính sách, cơ chế tài chính, huy động sự tham gia đóng góp của toàn xã hội, nâng cao hiệu quả đầu tư để phát triển Giáo dục - Đào tạo. Đổi mới chương trình giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới đánh giá là những phương diện thể hiện sự quyết tâm cách tân, đem lại những thay đổi về hiệu quả giáo dục. Và ở khía cạnh hoạt động, tất cả những đổi mới này đều được biểu hiện sinh động trong mỗi giờ học qua hoạt động của người dạy và người học. Chính vì thế những câu hỏi như: Làm thế nào để có một giờ học tốt? Đánh giá một giờ học tốt như thế nào cho chính xác, khách quan, công bằng luôn có tính chất thời sự và thu hút sự quan tâm của tất cả các giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục.
Việc đổi mới giáo dục hiện nay cũng tạo cơ hội cho giáo viên nâng cao chất lượng bộ môn, trong đó có môn Lịch sử. Kiểm tra đánh giá kết quả học tập là một mắt xích quan trọng trong quá trình dạy học, đặc biệt đối với chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực. Bộ công cụ kiểm tra đánh giá chính xác, khoa học là thước đo mức độ đạt được của mục tiêu dạy học, tính hiệu quả của phương pháp dạy học, làm căn cứ điều chỉnh quá trình dạy học, làm đòn bẩy thúc đẩy sự tích cực của người học từ đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục. Do đó, đổi mới phương pháp dạy học phải gắn liền với đổi mới các hình thức kiểm tra đánh giá.
Những năm gần đây, Rubric được khuyến khích sử dụng trong nhà trường như một bộ công cụ đánh giá công bằng, khoa học và đáng tin cậy. Đặc biệt, công cụ kiểm tra này phát huy được thế mạnh ở môn Lịch sử. Song, việc vận dụng Rubric để xây dựng bộ công cụ đánh giá môn Lịch sử nhằm phát huy năng lực người học trong nhà trường phổ thông hiện nay diễn ra chưa thật đồng bộ và hiệu quả. Từ những lí do trên, tôi đã chọn đề tài “Sử dụng Rubics trong dạy học Lịch sử để phát triển năng lực cho học sinh ở trường THPT ” làm sáng kiến với mong 1 skkn muốn chia sẻ những kinh nghiệm hiểu biết của mình tới đồng nghiệp, áp dụng vào thực tiễn dạy học để nâng cao chất lượng bộ môn.
Mục đích nghiên cứu. - Vận dụng Rubics nhằm nâng cao hiệu quả bài học. - Tạo sự hứng thú và yêu thích môn học, phát triển phẩm chất năng lực của học sinh. - Góp phần đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử ở trường THPT.
Đối tượng và khách thể nghiên cứu. - Phiếu Rubics trong dạy học lịch sử áp dụng cho nhiều bài học Lịch sử THPT. - Khách thể nghiên cứu: quá trình dạy học môn lịch sử ở trường THPT. - Đối tượng: học sinh THPT.
Phương pháp nghiên cứu - Nghiên cứu lí luận: nghiên cứu tài liệu, các công trình nghiên cứu về Rubics, phương pháp dạy học lịch sử, sách giáo khoa phổ thông, các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước về đổi mới giáo dục và đào tạo… - Khảo sát ý kiến của giáo viên, của học sinh về sử dụng Rubics. Dự giờ đồng nghiệp, trao đổi ý kiến với giáo viên, xây dựng hệ thống các câu hỏi, phiếu điều tra để điều tra thực trạng. - Phương pháp thống kê toán học: sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lí kết quả thực nghiệm để rút ra kết luận, chứng minh tính khả thi của đề tài. Tính mới của đề tài.
Sử dụng Rubics trong dạy học đã được sử dụng và tiến hành ở nhiều môn học như Lý, Hóa, Văn, Địa. Trong tạp chí Giáo dục số 432/2018 có bài viết về “Thiết kế rubics đánh giá bài viết văn thuyết minh của học sinh lớp 8” tác giả Trịnh Thị Lan- Đại học sư phạm Hà Nội. Tạp chí Giáo dục số 2/ 2020 bài viết của Nguyễn Phương Liên về “ Thiết kế và sử dụng Rubics trong dạy học Địa lí ở trường phổ thông”…Các bài viết chủ yếu trình bày sử dụng Rubics trong kiểm tra đánh giá. Vì vậy, đề tài “Sử dụng Rubics trong dạy học Lịch sử để phát triển năng lực học sinh ở trường THPT” có tính mới, là những kinh nghiệm đúc rút trong thực tiễn dạy học có thể áp dụng rộng rãi đối với các trường trung học phổ thông.
Sáng kiến chỉ ra cách thức sử dụng Rubics trong định hướng học tập cho học sinh, sử dụng trong quá trình GV áp dụng phương pháp dạy học tích cực, góp phần đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá, nâng cao chất lượng bộ môn. 2 skkn PHẦN II: NỘI DUNG I. Cơ sở lí luận và thực tiễn 1. Khái niệm đánh giá và tự đánh giá.
Khái niệm đánh giá được hiểu theo nghĩa chung nhất là quá trình thu thập , tổng hợp và diễn giải thông tin hỗ trợ cho việc ra quyết định. Đánh giá trong giáo dục là một khái niệm rộng, nó được định nghĩa như một quá trình thu thập thông tin và sử dụng các thông tin này để ra quyết định về học sinh, chương trình, nhà trường và đưa ra các chính sách giáo dục. Đánh giá trong lớp học là một thuật ngữ chung, đó là một quá trình thu thập, tổng hợp, diễn giải thông tin hay dữ liệu liên quan đến việc học tập và trải nghiệm của học sinh nhằm mục đích phát triển một sự hiểu biết sâu về điều gì học sinh biết, học sinh hiểu và học sinh làm được, như là kết quả của sự trải nghiệm giáo dục của chính các em, để đư ra quyết định giáo dục liên quan đến học sinh. Như vậy đánh giá bao gồm tất cả các cách thức giáo viên thu thập và sử dụng các loại thông tin định tính, định lượng thu thập được trong quá trình giảng dạy trên lớp học nhằm đưa ra những phán xét, nhận định, quyết định.
Các thông tin này cũng được chính học sinh sử dụng để cải tiến học tập, đồng thời giúp giáo viên hiểu học trò mạnh điểm gì, yếu điểm gì… để lập kế hoạch giảng dạy và điều chỉnh việc giảng dạy…phân loại, xếp hạng và thiết lập một môi trường tương tác văn hóa xã hội giúp cho học sinh học tập tiến bộ hơn. Tự đánh giá là một quá trình đưa ra những quy định, tiêu chuẩn về hiệu suất công việc đạt được, sau đó đưa ra các phán đoán, nhận xét về kết quả và chất lượng công việc dựa vào các tiêu chuẩn đưa ra. Tự đánh giá là một quá trình, trong đó HS phản ánh và đánh giá chất lượng việc học tập của mình, đánh giá mức độ mà họ thể hiện các mục tiêu và các tiêu chí học tập được quy định rõ ràng, xác định điểm mạnh và điểm yếu của bản thân, từ đó điều chỉnh việc học cho phù hợp”. Rubics và vai trò của Rubics trong dạy học Lịch sử.
Khái niệm Rubics. Rubics là bảng mô tả chi tiết có tính hệ thống (theo chuẩn, tiêu chí và mức) những kết quả (kiến thức, phẩm chất, năng lực) mà người học nên làm và phải làm để đạt được mục tiêu cuối cùng khi thực hiện một nhiệm vụ học tập cụ thể. Rubics là hệ thống cho điểm mà giáo viên đặt ra để đánh giá các tiêu chí hay thành quả công việc của học sinh. Hệ thống này bao gồm các tiêu chí và thang điểm cụ thể.
3 skkn Rubics hay còn gọi là bảng hướng dẫn, là bảng cung cấp những miêu tả hoặc các chỉ số thực hiện chỉ từng mức độ hoàn thành nhiệm vụ ứng với các tiêu chí (đồng thời là điểm số cho các tiêu chí ở mức đô đó). Từ các khái niệm đó có thể hiểu Rubics là bảng thang điểm chi tiết mô tả đầy đủ các tiêu chí mà người học cần phải đạt được. Do đó, Rubics là một công cụ đánh giá chính xác mức độ đạt chuẩn của học sinh và cung cấp thông tin phản hồi để họ tiến bộ không ngừng. Tiêu chí là các chỉ số (những đặc trưng) của việc hoàn thành tốt nhiệm vụ.
Một tiêu chí có các đăc trưng: phát biểu rõ ràng, ngắn gọn, quan sát được, mô tả hành vi, đươc viết để hoc sinh hiểu đươc. Trong một Rubics nên giới hạn số tiêu chí lớn hơn hoặc bằng 3 và nhỏ hơn hoặc bằng 10. Ở những đặc trưng của nhiệm vụ đó không cần đánh giá hết mọi chi tiết. Nhiệm vụ càng đơn giản thì số tiêu chí càng ít.
Phân loại Rubics. Có hai Rubics được sử dụng trong quá trình dạy học: Rubics định tính và Rubics định lượng. - Rubics định tính/ tổng hợp cung cấp những hướng dẫn cho phép đánh giá tổng thể một sản phẩm hoặc việc thực hiện nhiệm vụ dựa trên cơ sở mức độ hoàn thiện và hiệu quả của công việc nói chung. Rubics tổng hợp có thể được xem như bản đánh giá một chiều bởi nó không đi sâu vào chi tiết các giai đoạn cụ thể của công viêc mà đánh giá toàn bộ kết quả công việc.
Giúp GV đánh giá nhanh chóng, HS có cái nhìn khái quát và tổng quan hơn. Ví dụ Rubics tổng hợp: Rubics tổng hợp/ định tính Điểm Mô tả 4 Hoàn thành tất cả các bài tập, chất lượng tốt, đúng hạn 3 Hoàn thành đầy đủ các bài tập, chất lượng tương đối tốt. 2 Hoàn thành hầu hết các bài tập, còn mắc lỗi, đúng hạn 1 Hoàn thành được một số bài tập, còn mắc nhiều lỗi 0 Không thực hiện nhiệm vụ - Rubics phân tích mô tả chi tiết các mức độ thực hiện cho từng công đoạn của nhiệm vụ, qua đó GV có thể đánh giá hoạt động của HS trên từng tiêu chí đã đề ra.