Luận văn thạc sĩ giáo dục tiểu học vận dụng phương pháp trò chơi nhằm phát triển năng lực đặc thù cho học sinh trong dạy học môn tự nhiên và xã hội

Luận văn thạc sĩ giáo dục tiểu học nghiên cứu phương pháp trò chơi để phát triển năng lực cho học sinh trong môn tự nhiên và xã hội.

• Trường học: Trường Đại Học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Giáo Dục Tiểu Học
• Đề tài: Phát Triển Năng Lực Đặc Thù Cho Học Sinh Tiểu Học Qua Phương Pháp Trò Chơi Trong Dạy Học Tự Nhiên Và Xã Hội
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Một số vấn đề về năng lực
• 1.2. Một số vấn đề về phương pháp trò chơi trong dạy học trò chơi
• 1.3. Vận dụng phương pháp trò chơi nhằm phát triển năng lực đặc thù cho học sinh trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội
• 1.4. Đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh tiểu học và việc vận dụng phương pháp trò chơi nhằm phát triển năng lực đặc thù có ảnh hưởng đến dạy học môn Tự nhiên và Xã hội
• 1.5. Cơ sở thực tiễn
• 1.6. Chương trình môn Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học
• 1.7. Thực trạng vận dụng phương pháp trò chơi nhằm phát triển năng lực đặc thù cho học sinh trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: QUY TRÌNH VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP TRÒ CHƠI NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐẶC THÙ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI CÓ HIỆU QUẢ
• 2.1. Nguyên tắc đề xuất quy trình
• 2.2. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu
• 2.3. Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học
• 2.4. Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện và hệ thống
• 2.5. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi
• 2.6. Nguyên tắc đảm bảo phù hợp với đặc điểm của học sinh tiểu học
• 2.7. Quy trình thiết kế trò chơi nhằm phát triển năng lực đặc thù cho học sinh trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội
• 2.8. Quy trình tổ chức trò chơi nhằm phát triển năng lực đặc thù cho học sinh trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội
• 2.9. Thiết kế một số trò chơi nhằm phát triển năng lực đặc thù cho học sinh trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội
• 2.9.1. Trò chơi 1: Thi gọi tên một số con vật
• 2.9.2. Trò chơi 2: Gánh nước đi trong đường hẹp
• 2.9.3. Trò chơi 3: Bé nhanh bé giỏi
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Khái quát quá trình thực nghiệm
• 3.2. Mục đích thực nghiệm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm
• 3.4. Đối tượng, thời gian và địa điểm thực nghiệm
• 3.5. Kế hoạch và phương pháp thực nghiệm
• 3.6. Tiêu chí đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.7. Kết quả thực nghiệm
• 3.7.1. Kết quả đánh giá trước thực nghiệm
• 3.7.2. Kết quả sau thực nghiệm
• 3.8. Kết luận về kết quả thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Năng Lực Đặc Thù Cho Học Sinh Tiểu Học

Phát triển năng lực đặc thù cho học sinh tiểu học là một trong những mục tiêu quan trọng trong chương trình giáo dục hiện nay. Năng lực này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn hình thành các kỹ năng sống cần thiết. Việc áp dụng phương pháp trò chơi trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội đã chứng minh hiệu quả trong việc phát triển năng lực này. Trò chơi không chỉ tạo ra môi trường học tập vui vẻ mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện của học sinh.

1.1. Khái Niệm Năng Lực Đặc Thù Trong Giáo Dục

Năng lực đặc thù được hiểu là khả năng cụ thể mà học sinh cần phát triển trong quá trình học tập. Điều này bao gồm năng lực ngôn ngữ, năng lực khoa học và năng lực xã hội. Những năng lực này giúp học sinh tự tin hơn trong việc giao tiếp và giải quyết vấn đề trong cuộc sống hàng ngày.

1.2. Vai Trò Của Phương Pháp Trò Chơi Trong Dạy Học

Phương pháp trò chơi trong dạy học không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên mà còn tạo ra sự hứng thú trong học tập. Trò chơi giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm, giao tiếp và tư duy phản biện, từ đó nâng cao năng lực đặc thù của các em.

II. Thách Thức Trong Việc Phát Triển Năng Lực Đặc Thù Cho Học Sinh

Mặc dù việc phát triển năng lực đặc thù cho học sinh tiểu học qua phương pháp trò chơi mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại một số thách thức. Đội ngũ giáo viên chưa được đào tạo đầy đủ về phương pháp này, dẫn đến việc áp dụng chưa hiệu quả. Ngoài ra, cơ sở vật chất và tài liệu hỗ trợ cho việc tổ chức trò chơi cũng còn hạn chế.

2.1. Nhận Thức Của Giáo Viên Về Phương Pháp Trò Chơi

Nhiều giáo viên vẫn chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của phương pháp trò chơi trong dạy học. Điều này dẫn đến việc họ ngần ngại trong việc áp dụng phương pháp này vào giảng dạy, ảnh hưởng đến sự phát triển năng lực của học sinh.

2.2. Thiếu Tài Nguyên Hỗ Trợ Dạy Học

Cơ sở vật chất và tài liệu hỗ trợ cho việc tổ chức trò chơi trong dạy học còn thiếu. Điều này làm giảm khả năng sáng tạo và hiệu quả của các hoạt động học tập, ảnh hưởng đến sự phát triển năng lực đặc thù của học sinh.

III. Phương Pháp Trò Chơi Để Phát Triển Năng Lực Đặc Thù

Để phát triển năng lực đặc thù cho học sinh tiểu học, việc áp dụng phương pháp trò chơi là rất cần thiết. Các trò chơi được thiết kế phù hợp với nội dung bài học sẽ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên và hiệu quả. Việc tổ chức trò chơi cần được thực hiện một cách khoa học và có kế hoạch rõ ràng.

3.1. Thiết Kế Trò Chơi Học Tập

Thiết kế trò chơi học tập cần dựa trên nội dung bài học và đặc điểm tâm lý của học sinh. Các trò chơi nên đơn giản, dễ hiểu và có thể thực hiện trong thời gian ngắn để giữ được sự hứng thú của học sinh.

3.2. Tổ Chức Trò Chơi Trong Lớp Học

Việc tổ chức trò chơi trong lớp học cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ giáo viên. Cần tạo ra không khí thoải mái, khuyến khích học sinh tham gia và thể hiện bản thân. Điều này sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong việc học tập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Phương Pháp Trò Chơi Trong Dạy Học

Việc áp dụng phương pháp trò chơi trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng sống cần thiết. Các nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các trò chơi học tập có khả năng ghi nhớ thông tin lâu hơn và hiểu rõ hơn về nội dung bài học.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phương Pháp Trò Chơi

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng phương pháp trò chơi trong dạy học giúp học sinh tăng cường khả năng tư duy và sáng tạo. Học sinh tham gia vào các trò chơi học tập có kết quả học tập tốt hơn so với những học sinh không tham gia.

4.2. Phản Hồi Từ Học Sinh Về Phương Pháp Trò Chơi

Học sinh thường có phản hồi tích cực về phương pháp trò chơi. Các em cảm thấy hứng thú hơn trong việc học tập và dễ dàng tiếp thu kiến thức hơn khi được học qua trò chơi.

V. Kết Luận Về Phát Triển Năng Lực Đặc Thù Qua Trò Chơi

Phát triển năng lực đặc thù cho học sinh tiểu học qua phương pháp trò chơi là một hướng đi đúng đắn trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển các kỹ năng sống cần thiết. Cần có sự đầu tư và quan tâm hơn nữa từ phía giáo viên và nhà trường để phương pháp này được triển khai hiệu quả.

5.1. Tương Lai Của Phương Pháp Trò Chơi Trong Giáo Dục

Phương pháp trò chơi có tiềm năng lớn trong việc cải thiện chất lượng giáo dục. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các trò chơi học tập phù hợp với từng môn học và đối tượng học sinh.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần được đào tạo và trang bị kiến thức về phương pháp trò chơi để có thể áp dụng hiệu quả trong dạy học. Cần tạo ra môi trường học tập tích cực và khuyến khích học sinh tham gia vào các hoạt động học tập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông 2018, việc phát triển năng lực đặc thù cho học sinh tiểu học trở thành một yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Môn Tự nhiên và Xã hội giữ vai trò quan trọng trong việc hình thành năng lực khoa học, giúp học sinh nhận thức và vận dụng kiến thức về môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh. Tuy nhiên, thực trạng vận dụng phương pháp dạy học truyền thống còn hạn chế trong việc phát triển năng lực này. Năm học 2022-2023, nghiên cứu được tiến hành tại hai trường Tiểu học Nguyễn Thượng Hiền và Lê Hồng Phong, Quận Ngô Quyền, Hải Phòng, khảo sát 40 giáo viên và 120 học sinh khối 1, 2, 3 nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất quy trình vận dụng phương pháp trò chơi trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội.

Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng và kiểm định quy trình vận dụng phương pháp trò chơi nhằm phát triển năng lực đặc thù cho học sinh, tập trung vào năng lực khoa học như nhận thức, tìm hiểu và vận dụng kiến thức. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc đổi mới phương pháp dạy học, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục tiểu học, đồng thời tạo cơ sở khoa học cho việc áp dụng phương pháp trò chơi trong các môn học khác. Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ hỗ trợ giáo viên trong việc thiết kế và tổ chức các hoạt động học tập sinh động, phát huy tính tích cực và sáng tạo của học sinh, từ đó nâng cao các chỉ số về hứng thú học tập và năng lực vận dụng kiến thức trong thực tiễn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết phát triển năng lực và lý thuyết dạy học trò chơi. Lý thuyết phát triển năng lực, theo quan điểm của OECD và Chương trình giáo dục phổ thông 2018, nhấn mạnh năng lực là khả năng huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng và thái độ để thực hiện hiệu quả các hoạt động trong bối cảnh cụ thể. Năng lực đặc thù của học sinh tiểu học trong môn Tự nhiên và Xã hội chủ yếu là năng lực khoa học, bao gồm nhận thức khoa học, tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội, cũng như vận dụng kiến thức và kỹ năng đã học.

Lý thuyết dạy học trò chơi được xây dựng trên cơ sở các quan điểm của các nhà nghiên cứu giáo dục, trong đó phương pháp trò chơi được hiểu là tổ chức các hoạt động có luật lệ, có mục đích giáo dục rõ ràng, nhằm phát huy tính tích cực, tự giác và sáng tạo của học sinh. Trò chơi không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách nhẹ nhàng, tự nhiên mà còn phát triển các giác quan, khả năng ghi nhớ và tạo tâm thế chủ động trong học tập.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: năng lực đặc thù (năng lực khoa học), phương pháp trò chơi (có luật, có mục tiêu giáo dục), và phát triển năng lực thông qua hoạt động trải nghiệm. Mô hình nghiên cứu tập trung vào quy trình thiết kế và tổ chức trò chơi phù hợp với nội dung môn học và đặc điểm tâm sinh lý của học sinh tiểu học.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ khảo sát thực trạng tại hai trường tiểu học ở Hải Phòng trong năm học 2022-2023, với cỡ mẫu gồm 40 giáo viên và 120 học sinh khối 1, 2, 3. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện kết hợp với chọn mẫu có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho đối tượng nghiên cứu.

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm phân tích định lượng từ bảng hỏi và kết quả kiểm tra năng lực của học sinh trước và sau thực nghiệm, sử dụng các công cụ thống kê mô tả và so sánh trung bình. Phương pháp phân tích định tính được áp dụng qua phỏng vấn sâu và quan sát nhằm làm rõ nhận thức, thái độ và khó khăn của giáo viên khi vận dụng phương pháp trò chơi.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 9/2022 đến tháng 5/2023, bao gồm các giai đoạn: khảo sát thực trạng, xây dựng quy trình vận dụng phương pháp trò chơi, tổ chức thực nghiệm sư phạm tại trường tiểu học Lê Hồng Phong, thu thập và phân tích dữ liệu, cuối cùng là tổng hợp kết quả và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức của giáo viên về phương pháp trò chơi: Khoảng 85% giáo viên khảo sát nhận thức rõ vai trò tích cực của phương pháp trò chơi trong phát triển năng lực đặc thù cho học sinh môn Tự nhiên và Xã hội. Tuy nhiên, chỉ khoảng 60% giáo viên thường xuyên vận dụng phương pháp này trong giảng dạy.

2. Thực trạng vận dụng phương pháp trò chơi: Kết quả khảo sát cho thấy chỉ khoảng 55% tiết học môn Tự nhiên và Xã hội có sử dụng trò chơi, chủ yếu là các trò chơi đơn giản, chưa được thiết kế bài bản theo mục tiêu phát triển năng lực khoa học. Học sinh tham gia trò chơi thể hiện sự hứng thú cao hơn, với 75% học sinh cho biết thích học qua trò chơi so với phương pháp truyền thống.

3. Kết quả thực nghiệm sư phạm: Sau khi áp dụng quy trình vận dụng phương pháp trò chơi, điểm trung bình kiểm tra năng lực khoa học của nhóm thực nghiệm tăng từ 6,8 lên 8,3, trong khi nhóm đối chứng chỉ tăng nhẹ từ 6,9 lên 7,1. Tỷ lệ học sinh đạt mức độ năng lực khoa học khá trở lên trong nhóm thực nghiệm đạt 70%, cao hơn 25% so với nhóm đối chứng.

4. Khó khăn khi vận dụng phương pháp trò chơi: Giáo viên gặp khó khăn về thời gian chuẩn bị (65%), thiếu đồ dùng học tập phù hợp (50%), và chưa có kỹ năng thiết kế trò chơi hiệu quả (60%). Ngoài ra, một số giáo viên còn băn khoăn về việc đánh giá kết quả học tập qua trò chơi.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy phương pháp trò chơi có tác động tích cực rõ rệt đến việc phát triển năng lực đặc thù, đặc biệt là năng lực khoa học cho học sinh tiểu học trong môn Tự nhiên và Xã hội. Việc tăng điểm kiểm tra và tỷ lệ học sinh đạt năng lực khá trở lên minh chứng cho hiệu quả của phương pháp này. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả phù hợp với quan điểm của các nhà nghiên cứu giáo dục về vai trò của trò chơi trong việc kích thích hứng thú và phát triển kỹ năng nhận thức.

Nguyên nhân của những khó khăn trong vận dụng phương pháp trò chơi chủ yếu liên quan đến hạn chế về nguồn lực và kỹ năng chuyên môn của giáo viên. Điều này phản ánh nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực thiết kế và tổ chức trò chơi học tập cho giáo viên tiểu học. Việc tổ chức trò chơi phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh tiểu học, như khả năng chú ý chưa bền vững và yêu thích các hoạt động sinh động, cũng góp phần làm tăng hiệu quả học tập.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh điểm kiểm tra trước và sau thực nghiệm giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng, cũng như biểu đồ tỷ lệ học sinh hứng thú với phương pháp trò chơi. Bảng tổng hợp các khó khăn của giáo viên cũng giúp minh họa rõ hơn các thách thức cần giải quyết.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu cho giáo viên về kỹ năng thiết kế và tổ chức trò chơi học tập nhằm phát triển năng lực đặc thù, đặc biệt là năng lực khoa học. Thời gian thực hiện trong vòng 6 tháng, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm chủ trì.

2. Xây dựng và cung cấp bộ tài liệu, đồ dùng học tập hỗ trợ trò chơi phù hợp với nội dung môn Tự nhiên và Xã hội, đảm bảo tính sinh động và dễ sử dụng. Chủ thể thực hiện là các nhà xuất bản giáo dục và các trung tâm phát triển chương trình, hoàn thành trong 1 năm.

3. Khuyến khích giáo viên áp dụng quy trình vận dụng phương pháp trò chơi trong kế hoạch giảng dạy hàng tuần, với mục tiêu tăng tỷ lệ tiết học sử dụng trò chơi lên ít nhất 70% trong năm học tiếp theo. Các trường tiểu học cần xây dựng kế hoạch cụ thể và giám sát thực hiện.

4. Phát triển hệ thống đánh giá kết quả học tập qua trò chơi nhằm đảm bảo tính khách quan và công bằng, đồng thời giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp dạy học phù hợp. Việc này nên được thực hiện trong vòng 9 tháng, do các chuyên gia giáo dục và nhà trường phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên tiểu học: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và quy trình thực tiễn giúp giáo viên nâng cao kỹ năng vận dụng phương pháp trò chơi trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội, từ đó phát triển năng lực đặc thù cho học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục: Các cán bộ quản lý có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, kế hoạch đào tạo và hỗ trợ giáo viên trong đổi mới phương pháp dạy học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục tiểu học.

3. Nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Giáo dục Tiểu học: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, lý thuyết và thực tiễn vận dụng phương pháp trò chơi trong giáo dục, hỗ trợ cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

4. Các nhà phát triển chương trình và tài liệu giáo dục: Thông tin về đặc điểm tâm sinh lý học sinh và yêu cầu năng lực đặc thù giúp các chuyên gia thiết kế chương trình, tài liệu và đồ dùng học tập phù hợp, đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp trò chơi có phù hợp với tất cả các nội dung môn Tự nhiên và Xã hội không?
   Phương pháp trò chơi phù hợp với nhiều nội dung, đặc biệt là những chủ đề cần phát triển năng lực nhận thức và vận dụng kiến thức. Tuy nhiên, cần thiết kế trò chơi phù hợp với mục tiêu bài học và đặc điểm học sinh để đạt hiệu quả cao.

2. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả học tập khi sử dụng phương pháp trò chơi?
   Có thể sử dụng kết hợp các hình thức đánh giá như quan sát thái độ, kiểm tra kiến thức qua trò chơi, bài tập thực hành và phản hồi của học sinh. Việc đánh giá cần rõ ràng, công bằng và phù hợp với mục tiêu phát triển năng lực.

3. Giáo viên cần chuẩn bị gì để tổ chức trò chơi hiệu quả?
   Giáo viên cần nghiên cứu kỹ nội dung bài học, hiểu rõ đặc điểm học sinh, chuẩn bị đồ dùng học tập phù hợp, thiết kế luật chơi rõ ràng và xác định mục tiêu cụ thể của trò chơi. Ngoài ra, kỹ năng quản lý lớp học và tạo không khí tích cực cũng rất quan trọng.

4. Phương pháp trò chơi có giúp tăng hứng thú học tập cho học sinh không?
   Theo khảo sát, khoảng 75% học sinh thể hiện sự hứng thú cao khi học qua trò chơi so với phương pháp truyền thống. Trò chơi tạo môi trường học tập sinh động, kích thích sự tò mò và chủ động của học sinh.

5. Có thể áp dụng phương pháp trò chơi cho các môn học khác không?
   Phương pháp trò chơi có thể áp dụng hiệu quả trong nhiều môn học khác nhau, đặc biệt là các môn cần phát triển kỹ năng thực hành, tư duy sáng tạo và giao tiếp. Tuy nhiên, cần điều chỉnh phù hợp với đặc thù từng môn và đối tượng học sinh.

Kết luận

• Phương pháp trò chơi là công cụ hiệu quả giúp phát triển năng lực đặc thù, đặc biệt là năng lực khoa học cho học sinh tiểu học trong môn Tự nhiên và Xã hội.
• Quy trình vận dụng phương pháp trò chơi được xây dựng và kiểm định thành công, góp phần nâng cao điểm số và hứng thú học tập của học sinh.
• Giáo viên cần được đào tạo và hỗ trợ kỹ năng thiết kế, tổ chức trò chơi để khắc phục những khó khăn hiện tại.
• Việc phát triển tài liệu, đồ dùng học tập và hệ thống đánh giá phù hợp là yếu tố then chốt để đảm bảo hiệu quả lâu dài.
• Đề nghị các cơ quan quản lý giáo dục, nhà trường và giáo viên phối hợp triển khai các giải pháp trong thời gian tới nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Tự nhiên và Xã hội.

Hãy bắt đầu áp dụng phương pháp trò chơi trong giảng dạy để tạo nên những giờ học sinh động, phát triển toàn diện năng lực cho học sinh tiểu học ngay hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Một số vấn đề về năng lực 1. Năng lực Theo Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê (chủ biên) năng lực có thể được hiểu theo hai nét nghĩa: (1) Khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó; (2) Phẩm chất tâm lí và sinh lí tạo cho con người khả năng hoàn thành một hoạt động nào đó với chất lượng cao [19]. Hiểu theo nét nghĩa thứ nhất, năng lực là một khả năng có thực, được bộc lộ ra thông qua việc thành thạo một hoặc một số kĩ năng nào đó của người học.

Hiểu theo nét nghĩa thứ hai, năng lực là một cái gì đó sẵn có ở dạng tiềm năng của người học có thể giúp họ giải quyết những tình huống có thực trong cuộc sống. Tổ chức OECD (Tổ chức hợp tác Kinh tế và phát triển) quan niệm “Năng lực là khả năng đáp ứng một cách hiệu quả những yêu cầu phức hợp trong một bối cảnh cụ thể”. Đặng Thành Hưng (2012) cho rằng: “Năng lực là một khả năng hành động hiệu quả hoặc là sự phản ứng thích đáng trong các tình huống phức tạp nào đó” [16, tr.28] David Mirked và cộng sự (2011) cho rằng: “Năng lực được thể hiện như một hệ thống khả năng, sự thành thạo hoặc những kĩ năng thiết yếu, có thể giúp con người đủ điều kiện vươn tới một mục đích cụ thể.10] Có thể thấy dù cách phát biểu (có khác nhau nhưng các cách hiểu trên đều khẳng định: “Nói đến năng lực là phải nói đến khả năng thực hiện, là phải biết làm, chứ không chỉ biết và hiểu. Tất nhiên hành động (làm) hay thực hiện ở đây phải gắn với ý thức và thái độ; phải có kiến thức và kĩ năng, chứ không phải làm một cách máy móc mù quáng” Tiếp thu quan niệm về năng lực của các nước phát triển, Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể của Việt Nam (2018) đã xác định: 11 “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí,.

thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể. Hệ thống năng lực đặc thù theo CTGDPT2018 Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã quy định những năng lực mà học sinh tiểu học cần đạt được, trong đó có nhóm năng lực chung và nhóm năng lực đặc thù. Cùng với đó đã đưa ra quan niệm về năng lực đặc thù: “Năng lực đặc thù là những năng lực được hình thành và phát triển trên cơ sở các năng lực chung theo định hướng chuyên sâu, riêng biệt trong các loại hình hoạt động, công việc hoặc tình huống, môi trường đặc thù, cần thiết cho những hoạt động chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu của một hoạt động như toán học, âm nhạc, mĩ thuật. Trong đó, năng lực đặc thù của học sinh tiểu học cụ thể gồm có: Một là: Năng lực ngôn ngữ Năng lực ngôn ngữ của học sinh tiểu học bao gồm năng lực sử dụng tiếng Việt và năng lực sử dụng ngoại ngữ; mỗi năng lực được thể hiện qua các hoạt động: nghe, nói, đọc, viết.

Yêu cầu cần đạt về năng lực ngôn ngữ đối với học sinh tiêu học được quy định trong chương trình môn tiếng Việt và được thực hiện trong toàn bộ các môn học, hoạt động giáo dục, phù hợp với đặc điểm của mỗi môn học và hoạt động giáo dục, trong đó môn tiếng Việt là chủ đạo. Hai là: Năng lực tính toán Năng lực tính toán của học sinh được thể hiện qua các hoạt động sau đây: Nhận thức kiến thức toán học; Tư duy toán học; Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học. Năng lực tính toán được hình thành, phát triển ở nhiều môn học, hoạt động giáo dục, phù hợp với đặc điểm của mỗi môn học và hoạt động giáo dục. Biểu hiện tập trung nhất của năng lực tính toán là năng lực toán học, 12 được hình thành và phát triển chủ yếu ở môn Toán.

Yêu cầu cần đạt về năng lực toán học đối với học sinh mỗi lớp học, cấp học được quy định trong chương trình môn Toán. Ba là: Năng lực khoa học Năng lực khoa học của học sinh tiểu học được thể hiện qua các hoạt động sau đây: Nhận thức khoa học; Tìm hiểu tự nhiên, tìm hiểu xã hội; Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học. Năng lực khoa học được hình thành, phát triển ở nhiều môn học, hoạt động giáo dục, phù hợp với đặc điểm của mỗi môn học và hoạt động giáo dục, trong đó các môn học chủ đạo là: Tự nhiên và Xã hội, Khoa học, Lịch sử và Địa lí. Chương trình mỗi môn học, hoạt động giáo dục giúp học sinh tiểu học tiếp tục phát triển năng lực khoa học với mức độ chuyên sâu được nâng cao dần.

Bốn là: Năng lực công nghệ Năng lực công nghệ của học sinh tiểu học được thể hiện qua các hoạt động sau đây: Nhận thức công nghệ; Giao tiếp công nghệ; Sử dụng công nghệ; Đánh giá công nghệ; Thiết kế kĩ thuật. Yêu cầu cần đạt về năng lực công nghệ đối với học sinh tiểu học được quy định trong chương trình môn Công nghệ và được thực hiện ở chương trình của nhiều môn học, hoạt động giáo dục, phù hợp với đặc điểm của mỗi môn học và hoạt động giáo dục, trong đó môn Công nghệ là chủ đạo. Năm là: Năng lực tin học Năng lực tin học của học sinh tiểu học được thể hiện qua các hoạt động sau đây: Sử dụng và quản lí các phương tiện công nghệ thông tin và truyền thông; Ứng xử phù hợp trong môi trường số; Giải quyết vấn đề với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin và truyền thông; Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong học và tự học; Hợp tác trong môi trường số. Yêu cầu cần đạt về năng lực tin học đối với học sinh tiểu học được quy định trong chương trình môn Tin học và được thực hiện trong toàn bộ các chương trình môn học, hoạt động giáo dục, phù hợp với đặc điểm của mỗi môn học và hoạt động giáo dục, trong đó môn Tin học là chủ đạo.

13 Sáu là: Năng lực thẩm mĩ: Năng lực thẩm mĩ của học sinh tiểu học bao gồm năng lực âm nhạc, năng lực mĩ thuật, năng lực văn học; mỗi năng lực được thể hiện qua các hoạt động sau đây: Nhận thức các yếu tố thẩm mĩ; Phân tích, đánh giá các yếu tố thẩm mĩ; Tái hiện, sáng tạo và ứng dụng các yếu tố thẩm mĩ. Yêu cầu cần đạt về năng lực thẩm mĩ đối với học sinh tiểu học được quy định trong chương trình các môn Âm nhạc, Mĩ thuật và được thực hiện trong chương trình của nhiều môn học, hoạt động giáo dục, phù hợp với đặc điểm của mỗi môn học và hoạt động giáo dục, trong đó hai môn học đã nêu là chủ đạo. Bảy là: Năng lực thể chất Năng lực thể chất của học sinh được thể hiện qua các hoạt động sau đây: Chăm sóc sức khỏe; Vận động cơ bản; Hoạt động thể dục thể thao. Yêu cầu cần đạt về năng lực thể chất đối với học sinh tiểu học được quy định trong chương trình môn Giáo dục thể chất và được thực hiện trong chương trình của nhiều môn học, hoạt động giáo dục, phù hợp với đặc điểm của mỗi môn học và hoạt động giáo dục, trong đó môn Giáo dục thể chất là chủ đạo.

Tóm lại: Những năng lực đặc thù này rất quan trọng và giúp học sinh tiểu học hoàn thiện tư duy, định hình kiến thức và kỹ năng sống theo sự phát triển thể chất của từng lứa tuổi. Năng lực đặc thù của môn Tự nhiên và Xã hội Chương trình môn Tự nhiên và Xã hội quán triệt các quan điểm, mục tiêu, yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực, kế hoạch giáo dục và các định hướng về nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục và đánh giá kết quả giáo dục được nêu trong Chương trình tổng thể. Đồng thời, xuất phát từ đặc thù của môn học, môn Tự nhiên và Xã hội hình thành và phát triển ở học sinh năng lực khoa học, bao gồm các thành phần: nhận thức khoa học, tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học. Cụ thể được tổng hợp trong bảng sau: 14 Bảng 1.

Yêu cầu năng lực đặc thù của học sinh qua nội dung, chương trình môn Tự nhiên và Xã hội Thành phần BIỂU HIỆN năng lực Nhận thức  Nêu, nhận biết được ở mức độ đơn giản một số sự vật, khoa học hiện tượng, mối quan hệ thường gặp trong môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh như về sức khoẻ và sự an toàn trong cuộc sống, mối quan hệ của học sinh với gia đình, nhà trường, cộng đồng và thế giới tự nhiên,…  Mô tả được một số sự vật, hiện tượng tự nhiên và xã hội xung quanh bằng các hình thức biểu đạt như nói, viết, vẽ,…  Trình bày được một số đặc điểm, vai trò của một số sự vật, hiện tượng thường gặp trong môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh.  So sánh, lựa chọn, phân loại được các sự vật, hiện tượng đơn giản trong tự nhiên và xã hội theo một số tiêu chí. Tìm hiểu  Đặt được các câu hỏi đơn giản về một số sự vật, hiện môi trường tượng, mối quan hệ trong tự nhiên và xã hội xung quanh. Tự nhiên và  Quan sát, thực hành đơn giản để tìm hiểu được về sự vật, xã hội xung hiện tượng, mối quan hệ trong tự nhiên và xã hội xung quanh.

quanh  Nhận xét được về những đặc điểm bên ngoài, so sánh sự giống, khác nhau giữa các sự vật, hiện tượng xung quanh và sự thay đổi của chúng theo thời gian một cách đơn giản thông qua kết quả quan sát, thực hành. Vận dụng  Giải thích được ở mức độ đơn giản một số sự vật, hiện kiến thức, kĩ tượng, mối quan hệ trong tự nhiên và xã hội xung quanh. năng đã học  Phân tích được tình huống liên quan đến vấn đề an toàn, sức khoẻ của bản thân, người khác và môi trường sống xung quanh.  Giải quyết được vấn đề, đưa ra được cách ứng xử phù hợp trong các tình huống có liên quan (ở mức độ đơn giản); trao đổi, chia sẻ với những người xung quanh để cùng thực hiện; nhận xét được cách ứng xử trong mỗi tình huống.