CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU BÀI TOÁN 1. Giới thiệu công ty chứng khoán VCBS “Công ty TNHH Chứng khoán Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam (VCBS) được thành lập theo Quyết định số 27/QĐ-HĐQT ngày 07/01/2002 của Hội đồng Quản trị Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam, là một trong những công ty đầu tiên tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam” [3]. Lĩnh vực hoạt động chính của công ty bao gồm: môi giới chứng khoán, tư vấn đầu tư chứng khoán, tự doanh, lưu ký chứng khoán, bảo lãnh phát hành, tư vấn tài chính doanh nghiệp. Qua quá trình xây dựng và phát triển, với tầm nhìn trở thành ngân hàng đầu tư chuyên nghiệp hàng đầu Việt Nam, mang lại những giá trị cốt lõi: khách hàng là trọng tâm, năng lực tài chính vững mạnh, công nghệ hiện đại, nguồn nhân lực chất lượng cao, hiệu quả kinh doanh và mục tiêu cùng khách hàng vươn tới sự thịnh vượng, công ty đã tạo dựng được thương hiệu uy tín đối với nhiều khách hàng và là một trong những công ty chứng khoán dẫn đầu trong nhiều năm.
Bộ máy công ty được tổ chức theo mô hình công ty ba cấp (Hình 1. Hội đồng thành viên, ban kiểm soát. Ban giám đốc, hội đồng đầu tư. Các khối trong công ty: khối dịch vụ chứng khoán, khối đầu tư, khối tư vấn tài chính doanh nghiệp, khối hỗ trợ.1: Sơ đồ tổ chức công ty chứng khoán VCBS 1.
Tổng quan về thống chứng khoán FLEX Đinh Thanh Ngọc 3 2022 Khóa luận tốt nghiệp FLEX là hệ thống phần mềm quản lý và giao dịch chứng khoán được thiết kế dựa trên kiến trúc nền tảng tài chính, hỗ trợ tự động hóa hoàn toàn quy trình giao dịch và tối ưu hóa hiệu quả hoạt động của công ty chứng khoán [4]. Với các thông số linh hoạt, hệ thống cho phép các công ty chứng khoán đẩy mạnh phát triển kinh doanh thông qua các sản phẩm đa dạng, đồng thời kiểm soát rủi ro liên quan đến các sản phẩm đó [4]. Kiến trúc hệ thống FLEX gồm 4 phần (Hình 1.2): Client (Flex/Direct/FO) là phần mềm của FLEX dùng trên máy tính, BDS service, HOST service và Oracle Database. Client (Flex/Direct/FO) gửi thông tin request đến BDS service, BDS service gửi request đến HOST service, các request truy vấn Oracle database sau đó trả lại kết quả truy vấn cho client, client sẽ hiển thị thông tin trên màn hình.2: Kiến trúc hệ thống FLEX Sơ đồ phân rã chức năng hệ thống FLEX gồm 6 phân hệ chính (Hình 1.3): Quản lý hệ thống: quản trị hệ thống, cài đặt tham số hệ thống và tham số nghiệp vụ.
Quản lý khách hàng: quản lý thông tin khách hàng, mở tài khoản chứng khoán, quản lý tài khoản ký quỹ, tra cứu thông tin tiểu khoản, tra cứu lịch sử giao dịch của tiểu khoản, thu phí lưu ký, nhập lãi gốc cho khách hàng,. Quản lý tiền giao dịch: chuyển khoản nội bộ giữa hai tài khoản tiền, phong tỏa/giải tỏa tiền, tra cứu số dư tài khoản, tra cứu lịch sử giao dịch tiền, … Quản lý chứng khoán: gửi lưu ký chứng khoán, rút lưu ký chứng khoán, phong tỏa / giải tỏa chứng khoán, chuyển khoản chứng khoán theo yêu cầu của khách hàng, nhận chuyển khoản chứng khoán ngoài hệ thống giao dịch, … Đinh Thanh Ngọc 4 2022 Khóa luận tốt nghiệp Thực hiện quyền: chia cổ tức bằng tiền, chia cổ tức bằng cổ phiếu, cổ phiếu thưởng, chuyển đổi trái phiếu thành cổ phiếu, quyền mua, tham dự đại hội cổ đông, … Lệnh giao dịch: quản lý thanh toán bù trừ, đặt lệnh, khớp lệnh, … Hình 1.3: Sơ đồ phân rã chức năng hệ thống FLEX Trong phạm vi phân tích, khóa luận quan tâm tới nghiệp vụ mở tài khoản chứng khoán trong phân hệ quản lý khách hàng. Khi khách hàng mở tài khoản ở các công ty chứng khoán, tài khoản phải tuân thủ theo những nguyên tắc: Khách hàng chỉ được phép mở một tài khoản giao dịch chứng khoán tại mỗi công ty chứng khoán, và tài khoản phải tuân thủ quy định về cấp mã tài khoản do Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh ban hành. Mỗi khách hàng chỉ có duy nhất một số tài khoản lưu ký trong hệ thống chứng khoán FLEX và có thể có nhiều số tiểu khoản giao dịch.
Mỗi tiểu khoản có một tài khoản tiền để quản lý tiền gửi giao dịch chứng khoán, mỗi nhà đầu tư có thể có nhiều tài khoản tiền. Khi khách hàng tham gia đầu tư chứng khoán, có thể thông qua các môi giới ở các công ty chứng khoán. “Môi giới chứng khoán là người tiến hành đặt lệnh cho khách hàng, tư vấn khách hàng đăt lệnh, tìm hiểu, đánh giá, phân tích thị trường Đinh Thanh Ngọc 5 2022 Khóa luận tốt nghiệp chứng khoán, từ đó đưa ra những lời khuyên đúng đắn, hướng đi thích hợp để giúp khách hàng ra quyết định đầu tư chứng khoán” [5]. Tìm hiểu bài toán Hiện tại, quy trình mở tài khoản chứng khoán đang triển khai ở VCBS bao gồm các bước sau: Bước 1: Khách hàng đăng ký mở tài khoản chứng khoán trực tuyến qua VCB Digibank/ website.
Bước 2: Bộ phận dịch vụ khách hàng sẽ xác nhận thông tin của khách hàng thay đổi trạng thái bằng giao dịch CF0036 – Đổi trạng thái khách hàng tạm. Bước 3: Khách hàng hoàn thiện hồ sơ. Bước 4: Khi hồ sơ đạt yêu cầu, bộ phận dịch vụ sẽ mở tài khoản cho khách hàng bằng giao dịch CF0037 – Mở tài khoản khách hàng tạm, duyệt mở tài khoản bằng view 111001 – Thông tin khách hàng. Bước 5: Khách hàng nhận SMS thông báo mở tài khoản thành công kèm mật khẩu đăng nhập.
Với quy trình mở tài khoản trực tuyến hiện tại ở công ty chứng khoán VCBS, mặc dù khách hàng đăng ký tài khoản trực tuyến qua ứng dụng VCB digital/ website nhưng phải đến tận bước khách hàng hoàn thiện hồ sơ và hồ sơ đạt yêu cầu, bộ phận dịch vụ mới có thể mở tài khoản chứng khoán cho khách hàng. Do quy trình hiện tại đang thực hiện thủ công ở bước xác minh khách hàng và bước mở tài khoản cho khách hàng, và mở tài khoản chỉ được thực hiện khi hồ sơ của khách hàng đạt yêu cầu nên khách hàng phải mất rất lâu để có tài khoản chứng khoán để có thể giao dịch. “Theo số liệu từ Trung tâm Lưu ký chứng khoán Việt Nam (VSD), tính đến 30/04/2022, các nhà đầu tư trong nước đã mở mới 232.328 tài khoản chứng khoán, trong đó các nhà đầu tư cá nhân mở mới 231.782 tài khoản, số lượng tài khoản do nhà đầu tư tổ chức mở là 178, lũy kế đạt 13. Với mức tăng trưởng này, tỉ lệ người dân tham gia vào thị trường chứng khoán trên tổng dân số hiện đã đạt 5,2% và gấp 1,5 lần tổng số tài khoản mở mới trong 4 năm gần đây cộng lại với 1,04 triệu tài khoản” [6].
Qua thống kê trên, ta thấy thị trường chứng khoán ngày càng trở thành chủ đề thu hút sự quan tâm, khi nhà đầu tư mới tham gia thị trường và nhìn thấy tiềm năng của một doanh nghiệp, họ cần một tài khoản chứng khoán để có thể mua cổ phiếu của doanh nghiệp ngay lập tức trước sự biến động khôn lường sau mỗi phiên giao dịch của thị trường chứng khoán. Và để nhà đầu tư thuận tiện trong việc mở tài khoản chứng khoán, eKYC là một trong những giải pháp mà các Đinh Thanh Ngọc 6 2022 Khóa luận tốt nghiệp công ty chứng khoán có thể áp dụng vào quy trình mở tài khoản chứng khoán với các lợi ích sau: EKYC giúp đơn giản hóa quy trình vì không cần nhiều thủ tục giấy tờ và có thể trực hiện trực tuyến ngay trên các thiết bị thông minh mọi lúc mọi nơi mà không cần đến trực tiếp. EKYC có tính bảo mật cao, giúp tránh khỏi những gian lận giấy tờ mà việc xác minh truyền thống khó phát hiện bằng công nghệ tiên tiến, ngăn chặn tình trạng giả mạo, lừa đảo, rửa tiền, mạo danh. Dữ liệu đồng bộ và có thể truy xuất nhanh chóng, luôn cập nhật và minh bạch.
Để khắc phục các vấn đề tồn tại trong quy trình mở tài khoản cũ tại công ty chứng khoán VCBS, khóa luận triển khai tích hợp giải pháp eKYC vào quy trình mở tài khoản trực tuyến với ba đề xuất sau: Thứ nhất: Tự động cấp số tài khoản chứng khoán cho khách hàng ngay sau khi khách hàng hoàn tất đăng ký mở tài khoản chứng khoán qua kênh VCB digibank/ website. Thứ hai: Cho phép kích hoạt tài khoản chứng khoán của khách hàng tại VCBS sau khi khách hàng chuyển tiền vào tài khoản chứng khoán. Thứ ba: Tự động phong tỏa tài khoản khi khách hàng không hoàn thiện hợp đồng. Từ đó, ta có quy trình mở tài khoản trực tuyến mới: Bước 1: Khách hàng đăng ký mở tài khoản chứng khoán trực tuyến qua VCB Digibank/ website.
Bước 2: Hệ thống tự động mở tài khoản chứng khoán và gửi email/SMS thông báo số tài khoản và mật khẩu cho khách hàng Bước 3: VCBS liên hệ xác nhận thông tin. Bước 4: VCBS kích hoạt tài khoản cho khách hàng Bước 5: Khách hàng hoàn thiện hợp đồng. Bước 6: VCBS hoàn thiện mở tài khoản chứng khoán cho khách hàng. So sánh quy trình mở tài khoản trực tuyến hiện tại và quy trình mở tài khoản trực tuyến qua eKYC (Bảng 1-1): STT Quy trình mở tài khoản chứng khoán Quy trình mở tài khoản trực tuyến qua trực tuyến hiện tại eKYC Đinh Thanh Ngọc 7 2022 Khóa luận tốt nghiệp 1 B1: Đăng ký mở tài khoản chứng khoán B1: Đăng ký mở tài khoản chứng khoán trực tuyến qua VCB Digibank/ website trực tuyến qua VCB Digibank/ website 2 B2: Hệ thống tự động mở tài khoản chứng khoán và gửi email/SMS thông báo số tài khoản và mật khẩu cho khách hàng 3 B2: VCBS liên hệ xác nhận thông tin và B3: VCBS liên hệ xác nhận thông tin và thay đổi trạng thái khách hàng kích hoạt tài khoản cho khách hàng 4 B3: Khách hàng hoàn thiện hợp đồng B4: Khách hàng hoàn thiện hợp đồng 5 B4: Khi hồ sơ đạt yêu cầu, VCBS mở tài khoản cho khách hàng 6 B5: VCBS hoàn thiện mở tài khoản chứng khoán cho khách hàng 7 B5: Khách hàng nhận SMS thông báo mở tài khoản thành công kèm mật khẩu đăng nhập Bảng 1.1: So sánh quy trình mở tài khoản trực tuyến hiện tại và quy trình mở tài khoản trực tuyến qua eKYC Từ bảng so sánh trên, so với quy trình cũ, quy trình mới đã có thể cấp số tài khoản chứng khoán và mật khẩu đăng nhập cho khách hàng ngay sau khi khách hàng hoàn tất đăng ký mở tài khoản và xác minh danh tính bằng eKYC.