CHƯƠNG 1. Một số khái niệm liên quan: 1. Khái niệm về thông tin và thông tin KH&CN: a) Khái niệm thông tin: Trong lịch sử tồn tại và phát triển của mình, con người thường xuyên cần đến thông tin. Ngày nay, với sự bùng nổ thông tin, thông tin càng trở thành một trong những nhu cầu sống còn của con người và khái niệm "thông tin" đang trở thành khái niệm cơ bản của nhiều khoa học.
Thông tin là một hiện tượng vốn có của thế giới vật chất. Nhưng không phải ngay từ đầu thông tin đã được con người nhận thức ở cấp độ khái niệm. Lần đầu tiên thông tin được con người chú ý nghiên cứu về mặt ý nghĩa xã hội của nó và được đề cập đến trong lý thuyết báo chí vào những năm 20 - 30 của thế kỷ XX. Theo cách hiểu kinh điển thì thông tin chính là những cái mới khác với những điều đã biết.
Và thông tin đã trở thành đối tượng nghiên cứu chủ yếu, trực tiếp của điều khiển học, của lý thuyết thông tin và tin học. Từ đó có rất nhiều định nghĩa về thông tin. Nhìn chung, những định nghĩa đó đều cố gắng tiếp cận với bản chất của thông tin nhưng chỉ từ những góc độ, phương diện nhất định nào đó của nó. Có thể xem xét thông tin từ góc độ phân biệt các loại thông tin như thông tin kinh tế, thông tin khoa học - kỹ thuật, thông tin văn hoá - xã hội… Để làm rõ bản chất chung nhất của thông tin chúng ta sẽ tiếp cận với một số định nghĩa khác nhau về thông tin như sau: - Theo định nghĩa thông thường: thông tin là tất cả các sự việc, sự kiện, ý tưởng, phán đoán làm tăng thêm sự hiểu biết của con người.
Thông tin hình thành trong quá trình giao tiếp: một người có thể nhận thông tin trực tiếp từ người khác thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, từ các ngân hàng dữ liệu hoặc từ tất cả các hiện tượng quan sát được trong môi trường xung quanh. - Trên quan điểm triết học: thông tin là sự phản ánh của tự nhiên và xã 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hội (thế giới vật chất) bằng ngôn từ, ký hiệu, hình ảnh…hay nói rộng hơn bằng tất cả các phương tiện tác động lên giác quan của con người. - Trên quan điểm của lý thuyết thông tin: thông tin là sự loại trừ tính bất định của hiện tượng ngẫu nhiên. Trong thời đại thông tin hiện nay, để có thể làm chủ được thông tin, khai thác và sử dụng nó một cách có hiệu quả, chúng ta ngoài việc hiểu cái bản chất chung nhất của thông tin, đó là: "Cái đa dạng được phản ánh", thì việc tìm hiểu các đặc điểm, thuộc tính.
của nó mới chính là mục tiêu để nắm bắt, làm chủ và khai thác thông tin. b) Một số thuộc tính cơ bản của thông tin: * Chất lượng thông tin: - Thông tin phải xác thực và đúng đắn (phù hợp với thực tế). Độ tin cậy được tăng lên nếu thông tin được kiểm tra bằng các phương tiện độc lập. - Thông tin phải được cập nhật đầy đủ và chính xác.
- Thông tin phải dễ hiểu tức là người nhận có thể lĩnh hội được. - Thông tin có chất lượng thấp là những thông tin sai lạc hoặc bị bóp méo, trái ngược với các thông tin khác, trình bày nghèo nàn, khó lĩnh hội… *Giá trị thông tin: - Theo nghiên cứu gần đây, có 4 yếu tố đem lại giá trị thông tin là : Tính chính xác; Phạm vi bao quát của nội dung; Tính cập nhật; Tần số sử dụng. - Trên bình diện tổng quát: thông tin có giá trị là những thông tin có tính chất riêng biệt (làm thông tin phù hợp với yêu cầu của người sử dụng) và thông tin có tính chất dự báo (cho phép lựa chọn một quyết định trong nhiều khả năng cho phép). - Trên ý nghĩa rộng hơn: giá trị thông tin nằm trong quyền lực tổ chức của nó – thông tin phản ánh cái xác định, trật tự trong các mối quan hệ của tổ chức, thông tin có giá trị cao làm môi trường tốt lên và đưa ra được những quyết định đối phó được với sự thay đổi của hoàn cảnh.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com * Giá thành của thông tin: Giá thành của thông tin phụ thuộc 2 yếu tố: - Lao động trí tuệ: bao gồm việc hình thành ra thông tin và xử lý nội dung thông tin hay còn gọi là việc tạo nên giá trị của thông tin. - Các yếu tố vật chất: đó là các phương tiện xử lý và lưu trữ thông tin, các phương tiện truyền tin. Đối với các yếu tố vật chất việc định giá thường dễ dàng theo giá thị trường. Thông tin có thể trở thành hàng hoá khi được lặp lại với số lượng lớn và được ghi ra trên các phương tiện vật chất phổ biến.
Ngược lại có những thông tin thuần khiết và người sáng tạo ra thông tin có quyền sở hữu chúng và được đảm bảo bằng pháp luật (Luật SHTT). c) Các hình thức thông tin: Thông tin KH&CN cũng như các thông tin khác được thu thập từ 2 nguồn gồm: nguồn tin KH&CN nội sinh và nguồn tin KH&CN được nhập từ nước ngoài (dưới các hình thức khác nhau). - Nguồn tin KH&CN nội sinh: Trong một đất nước, nguồn tin nội sinh được sản sinh dựa trên sức lực trí tuệ và vật chất của một quốc gia. Cơ quan thông tin KH&CN thuộc sở hữu Nhà nước được cấp kinh phí để thu thập, quản lý đầy đủ các dạng nguồn tin KH&CN nội sinh và tạo lập các nguồn tin nội sinh phù hợp với chức năng và diện phục vụ của mình.
Các cơ quan hữu quan cần có những giải pháp thích hợp đế thực hiện việc lưu chiểu đặc biệt là đối với tài liệu nội sinh được số hóa trên các mạng thông tin. Các nguồn tin KH&CN nội sinh rất đa dạng, bao gồm các loại sau: Sách, Báo, tạp chí, tài liệu chép tay, Luận án khoa học; Báo cáo kết quả nghiên cứu và phát triển KH&CN; Tư liệu và số liệu điều tra cơ bản; Báo cáo các đoàn tham quan, khảo sát; Tài liệu hội nghị, hội thảo về KH&CN, các hình thức lưu trữ qua phim, nhạc, truyền khẩu. - Nguồn tin KH&CN được nhập từ nước ngoài: 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nguồn tin KH&CN được nhập từ nước ngoài theo các hình thức khác nhau như mua (chủ yếu bằng ngân sách Nhà nước), trao đổi, biếu tặng. Đối với kế hoạch mua nguồn tin nước ngoài, việc phát triển nguồn tin cần được thực hiện theo một số nguyên tắc cơ bản là: + Xác định rõ nguồn tài liệu nào đáp ứng đúng nhu cầu trong nước; + Kết hợp chặt chẽ kế hoạch bổ sung giữa các cơ quan trong toàn hệ thống; + Kết hợp chặt chẽ giữa công tác bổ sung với công tác hợp tác quốc tế về thông tin KH&CN, cùng với khả năng khai thác trên mạng thông tin; + Chú trọng tới yêu cầu về tính có hệ thống, tính liên tục của nguồn bổ sung; + Chú trọng phát triển nguồn tin số hóa để nâng cao khả năng khai thác chung, tiết kiệm chi phí luân chuyển, bảo quản và lưu trữ.
Các nguồn thông tin quốc gia phải được thu thập, xử lý và lưu trữ dưới dạng các CSDL để có thể đưa ra phục vụ một cách nhanh nhất. Việc xây dựng hạ tầng cơ sở thông tin phải coi là điểm đột phá trong hoạt động thông tin KH&CN để phục vụ phát triển khoa học, công nghệ và kinh tế-xã hội của đất nước. Các cơ quan thông tin KH&CN cần được trang bị các thiết bị mạnh để có thể kết nối với các mạng khác trong các ngành kinh tế của đất nước và truy cập được tới các nguồn tin trên Internet. Nhà nước nghiên cứu ban hành các chính sách bưu cước đối với các loại ấn phẩm và giảm cước viễn thông truy cập vào các cơ sở dữ liệu quốc gia và truy cập vào Intemet không vì mục đích lợi nhuận.
Đẩy mạnh việc chia sẻ thông tin trong toàn hệ thống. Cần có các quy định và thỏa thuận về việc cho mượn tài liệu giữa các thư viện trong toàn hệ thống. d) Các hình thức mang thông tin: Các hình thức mang thông tin cơ bản bao gồm: - Tài liệu văn bản: đó là các sách, bài tạp chí, tài liệu hội nghị, hội thảo khoa học, các bản mô tả thiêt bị, công nghệ (catalô sản phẩm), đặc biệt là các 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sách phổ biến kỹ thuật mới, các cẩm nang, tra cứu, tài liệu hướng dẫn,. có thể được đọc trực tiếp trên máy tính hoặc in, sao ra giấy để đọc lại khi có yêu cầu.
- Tài liệu nghe nhìn, tài liệu đa phương tiện (multimedia): Các phim KH&CN giới thiệu và phổ biến các kỹ thuật tiến bộ, kỹ thuật nuôi trồng, chế biến, chăm sóc, bảo quản nông lâm, thủy sản. Các tài liệu đồ họa, âm thanh, tiếng nói nhạc. có thể được xem trực tiếp tại Trung tâm thông tin KHCN của xã hoặc mượn về xem tại nhà, thôn bản cụ thể trên các phương tiện điện tử gia dụng (TV, đầu đọc VCD/DVD,. - Tài liệu điện tử trực tuyến: việc kết nối Internet cho phép truy cập và khai thác các nguồn tin điện tử trực tuyến trên mạng Internet, nhất là các tin tức thời sự trong nước và thế giới, các thông tin về giá cả, thị trường hữu quan, tin tức tuyển sinh của con em trong xã.
Đặc biệt Bản tin điện tử Nông nghiệp nông thôn đổi mới trên mạng VISTA và các bản tin về giá cả nông sản trên mạng Agroviet rất thiết thực với bà con. - Tài liệu "sống": đó là thông tin về các chuyên gia, các tổ chức tư vấn, chuyển giao công nghệ. Người dân có thể tra cứu trong CSDL chuyên gia để biết và liên hệ trực tiếp với các nhà khoa học, các chuyên gia (nguồn tài liệu "sống") để được giải đáp thắc mắc, được tư vấn về những vấn đề chuyển giao công nghệ hoặc áp dụng kỹ thuật mới. e) Thông tin Khoa học và Công nghệ phục vụ nông nghiệp nông thôn: Thông tin khoa học và công nghệ phục vụ nông nghiệp nông thôn được hiểu là các thông tin về các dữ liệu, số liệu, dữ kiện, tin tức, tri thức khoa học và công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp được tạo lập, quản lý và sử dụng nhằm mục đích cung cấp cho người dùng tin ở nông thôn bao gồm người trực tiếp sản xuất nông nghiệp, người quản lý nông nghiệp nông thôn, và các bên hữu quan.
Thông tin KH&CN vừa là nguồn lực của phát triển, vừa là của cải và tài sản của xã hội.