§¹i häc quèc gia hµ néi tr−êng ®¹i häc khoa häc x héi vµ nh©n v¨n ------------------------------------------- Ph¹m thÞ l−¬ng diÖu ®¶ng céng s¶n viÖt nam lnh ®¹o ph¸t triÓn kinh tÕ t− nh©n thêi kú 1991-2004 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc lÞch sö Hµ Néi, 2005 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com §¹i häc quèc gia hµ néi tr−êng ®¹i häc khoa häc x héi vµ nh©n v¨n ------------------------------------------- Ph¹m thÞ l−¬ng diÖu ®¶ng céng s¶n viÖt nam lnh ®¹o ph¸t triÓn kinh tÕ t− nh©n thêi kú 1991-2004 Chuyªn ngµnh: LÞch sö ®¶ng céng s¶n viÖt nam M sè: 5.16 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc lÞch sö Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: PGS. Ng« §¨ng Tri Hµ Néi, 2005 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com môc lôc Trang Më ®Çu 2 Ch−¬ng 1: quan niÖm cña ®¶ng vÒ kinh tÕ t− nh©n trong nh÷ng n¨m 1976-1990 vµ sù l(nh ®¹o, chØ ®¹o ph¸t triÓn kinh tÕ t− nh©n cña ®¶ng giai ®o¹n 1991-1995 9 1.1 S¬ l−îc quan niÖm cña §¶ng vÒ kinh tÕ t− nh©n nh÷ng n¨m 1976-1990 9 1.2 §¶ng l·nh ®¹o, chØ ®¹o ph¸t triÓn kinh tÕ t− nh©n giai ®o¹n 1991-1995 22 Ch−¬ng 2: §¶ng l(nh ®¹o ph¸t triÓn kinh tÕ t− nh©n 35 trong nh÷ng n¨m 1996 – 2004 2.1 §¶ng l·nh ®¹o, chØ ®¹o ph¸t triÓn kinh tÕ t− nh©n giai ®o¹n 1996-2000 35 2.2 §¶ng l·nh ®¹o, chØ ®¹o ph¸t triÓn kinh tÕ t− nh©n trong nh÷ng n¨m 2001-2004 49 Ch−¬ng 3: NhËn xÐt chung vµ mét sè kinh nghiÖm 61 3.2 Mét sè kinh nghiÖm vµ kiÕn nghÞ 76 KÕt luËn 81 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o 84 Phô lôc 88 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Më ®Çu 1. Môc ®Ých, ý nghÜa cña ®Ò tµi Kinh tÕ t− nh©n lµ mét bé phËn quan träng trong nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn. Dùa trªn c¬ së sù h×nh thµnh kinh tÕ t− nh©n; c¨n cø vµo quan ®iÓm cña §¶ng vµ kÕt qu¶ nghiªn cøu cña c¸c nhµ khoa häc ®i tr−íc, trong luËn v¨n nµy kh¸i niÖm “kinh tÕ t− nh©n” ®−îc hiÓu lµ lo¹i h×nh tæ chøc kinh tÕ dùa trªn së h÷u t− nh©n vÒ t− liÖu s¶n xuÊt.
Thµnh phÇn cña kinh tÕ t− nh©n gåm: kinh tÕ c¸ thÓ, kinh tÕ tiÓu chñ, kinh tÕ t− b¶n t− nh©n. Kinh tÕ c¸ thÓ lµ h×nh thøc kinh tÕ cña mét hé gia ®×nh hay mét c¸ nh©n ho¹t ®éng dùa trªn c¬ së së h÷u t− nh©n vÒ t− liÖu s¶n xuÊt vµ lao ®éng cña chÝnh hé c¸ nh©n gia ®×nh ®ã, kh«ng thuª m−ín lao ®éng lµm thuª. Kinh tÕ tiÓu chñ lµ h×nh thøc kinh tÕ do mét chñ tæ chøc, qu¶n lý vµ ®iÒu hµnh, ho¹t ®éng trªn c¬ së së h÷u t− nh©n vÒ t− liÖu s¶n xuÊt vµ cã sö dông lao ®éng thuª m−ín ngoµi lao ®éng cña chñ; quy m« vèn ®Çu t− vµ lao ®éng nhá h¬n cña c¸c h×nh thøc doanh nghiÖp t− nh©n, c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n hoÆc c«ng ty cæ phÇn. Kinh tÕ t− b¶n t− nh©n bao gåm c¸c c«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n (do mét sè t− nh©n lµm chñ), doanh nghiÖp t− nh©n (lµ do mét t− nh©n lµm chñ) vµ c«ng ty cæ phÇn ®−îc thµnh lËp theo LuËt Doanh nghiÖp t− nh©n, LuËt C«ng ty.
ë c¸c n−íc theo kinh tÕ thÞ tr−êng, së h÷u t− nh©n ®−îc coi lµ mét trong nh÷ng ®éng lùc chñ yÕu ®Ó ph¸t triÓn kinh tÕ. Ph¸t triÓn kinh tÕ t− nh©n cã nhiÒu t¸c dông: t¹o ra ®éng lùc cho s¶n xuÊt kinh doanh; duy tr× c¹nh tranh gióp nÒn kinh tÕ trë nªn n¨ng ®éng h¬n; ®a d¹ng ho¸ c¸c chñ thÓ tham gia thÞ tr−êng, gãp phÇn khai th¸c vµ sö dông mét c¸ch cã hiÖu qu¶ nguån lao ®éng x· héi… Kinh tÕ t− nh©n g¾n víi së h÷u t− nh©n nªn cã thÓ truyÒn l¹i cho thÕ hÖ sau tµi s¶n, kiÕn thøc, kinh nghiÖm, tõ ®ã t¹o ra ®éng lùc ph¸t triÓn kinh tÕ kh«ng ngõng. Kinh tÕ t− nh©n cã vÞ trÝ vµ t¸c dông nh− vËy, nh−ng ë n−íc ta, cã lóc do n«n nãng, chóng ta ®· véi c¶i t¹o vµ muèn xo¸ bá nã trong mét thêi gian ng¾n, nªn kinh tÕ t− nh©n ®· tr¶i qua nhiÒu b−íc th¨ng trÇm. Tõ khi cã nhËn 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thøc míi cña §¶ng ta vÒ nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu thµnh phÇn trong thêi kú qu¸ ®é, th× kinh tÕ t− nh©n ®· ®−îc thõa nhËn, vµ trªn thùc tÕ, thµnh phÇn kinh tÕ nµy ®· cã nhiÒu ®ãng gãp to lín cho nÒn kinh tÕ cña ®Êt n−íc nhÊt lµ trong thêi gian gÇn ®©y.
Tuy nhiªn, ®Ó kinh tÕ t− nh©n ngµy cµng ph¸t triÓn m¹nh d−íi sù l·nh ®¹o cña §¶ng, cã nhiÒu vÉn ®Ò cÇn tiÕp tôc ®−îc bæ sung, ®æi míi. Nghiªn cøu sù l·nh ®¹o cña §¶ng ®èi víi thµnh phÇn kinh tÕ nµy ®Ó thÊy ®−îc sù tån t¹i tÊt yÕu cña nã trong thêi kú qu¸ ®é lªn chñ nghÜa x· héi ë n−íc ta hiÖn nay, nh»m ®¸nh gi¸ ®óng vÞ trÝ, vai trß cña kinh tÕ t− nh©n trong c¸ch m¹ng XHCN, t×m h−íng ph¸t triÓn, kh¾c phôc h¹n chÕ, ®Ó kinh tÕ t− nh©n tham gia hiÖu qu¶ vµo nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng XHCN ë ViÖt Nam ®ang lµ yªu cÇu cÇn thiÕt c¶ vÒ mÆt lý luËn vµ thùc tiÔn. ChÝnh v× nh÷ng ý nghÜa lý luËn vµ thùc tiÔn nãi trªn, t«i chän ®Ò tµi nghiªn cøu “§¶ng Céng s¶n ViÖt Nam lnh ®¹o ph¸t triÓn kinh tÕ t− nh©n thêi kú 1991 - 2004” ®Ó lµm luËn v¨n tèt nghiÖp cao häc, Chuyªn ngµnh LÞch sö §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam, cña m×nh. LÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò Kinh tÕ t− nh©n ë ViÖt Nam ®· tr¶i qua mét thêi kú c¶i t¹o theo h−íng xo¸ bá, tõ khi cã ®−êng lèi ®æi míi nã l¹i ®−îc phôc håi vµ ®Èy m¹nh ph¸t triÓn.
H×nh thøc kinh doanh cña kinh tÕ t− nh©n lµ phong phó ®a d¹ng, v× vËy còng cã t×nh tr¹ng tuú tiÖn, khã kiÓm so¸t, khã tæng hîp sè liÖu. V× thÕ, viÖc nghiªn cøu kinh tÕ t− nh©n ë n−íc ta rÊt phøc t¹p vµ khã kh¨n nhÊt lµ trªn gãc ®é lÞch sö §¶ng. Dï vËy, cho ®Õn nay, vÊn ®Ò kinh tÕ t− nh©n ë ViÖt Nam ®· thùc sù trë thµnh mét ®Ò tµi thu hót sù quan t©m cña c¸c nhµ khoa häc trong vµ ngoµi n−íc. Tõ khi §¶ng ta chñ tr−¬ng chuyÓn sang nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng cã sù ®iÒu tiÕt cña nhµ n−íc theo ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa, c¸c nhµ nghiªn cøu ViÖt Nam ®· rÊt chó ý ®Õn sù phôc håi vµ ph¸t triÓn cña thµnh phÇn kinh tÕ t− nh©n.
Cho tíi nay, theo thèng kª ch−a ®Çy ®ñ, ®· cã h¬n 200 ®Çu s¸ch, bµi 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viÕt, c¸c ®Ò tµi nghiªn cøu, h¬n 60 v¨n b¶n ph¸p lý vµ h¬n 30 v¨n kiÖn cña §¶ng vÒ kinh tÕ t− nh©n hoÆc cã liªn quan ®Õn thµnh phÇn kinh tÕ t− nh©n. Næi bËt nhÊt lµ ®Ò tµi cÊp nhµ n−íc hoµn thµnh n¨m 1993: “Ph¸t triÓn vµ qu¶n lý kinh tÕ ngoµi quèc doanh” do PGS. Hoµng Kim Giao lµm chñ nhiÖm. §Ò tµi tiÕn hµnh ®iÒu tra trªn 100 doanh nghiÖp t− nh©n t¹i 16 tØnh, thµnh phè kh¾p c¶ n−íc.
Víi 70 b¸o c¸o vµ tham luËn, 34 ch−¬ng s¸ch vµ mét sè Ên phÈm kh¸c, ®Ò tµi ®· ph¸c ho¹ mét bøc tranh phong phó vÒ kinh tÕ ngoµi quèc doanh ë ViÖt Nam: võa ®a d¹ng, võa linh ho¹t, võa tuú tiÖn víi c¸c tªn gäi kh¸c nhau; lÉn lén gi÷a c¸i ®¨ng ký vµ c¸i cã thËt, gi÷a tªn gäi vµ thùc chÊt.v… rÊt khã kiÓm ®Þnh. Mét thùc thÓ kinh tÕ ®−îc thõa nhËn nh−ng ch−a ®Þnh h×nh, nhiÒu biÕn ®éng, nhiÒu th¨ng trÇm. Mét sè c«ng tr×nh kh¸c cã tÝnh thùc tiÔn cao nh−: - “§æi míi c¬ chÕ qu¶n lý doanh nghiÖp võa vµ nhá trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ë ViÖt Nam” do PTS. NguyÔn H÷u H¶i chñ biªn, ®· nghiªn cøu vai trß cña doanh nghiÖp võa vµ nhá trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng, qua ®ã cho thÊy ë ViÖt Nam c¸c doanh nghiÖp t− nh©n ®a phÇn ë quy m« võa vµ nhá.
Tõ ®ã t¸c gi¶ rót ra kÕt luËn: ph¸t triÓn doanh nghiÖp võa vµ nhá lµ phï hîp víi tr×nh ®é qu¶n lý cña c¸c chñ doanh nghiÖp ë ViÖt Nam vµ thu hót ®−îc nguån lao ®éng x· héi. - “VÒ viÖc ph¸t triÓn khu vùc Kinh tÕ t− nh©n trong giai ®o¹n hiÖn nay” cña TrÇn ThÞ H¹nh trong luËn ¸n tiÕn sü Kinh tÕ, n¨m 1994, ®· nªu ra ®−îc kh¸i niÖm vÒ ho¹t ®éng kinh doanh t− nh©n, c¸c h×nh thøc tæ chøc ho¹t ®éng kinh doanh t− nh©n, ph©n tÝch qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña khu vùc kinh tÕ t− nh©n ë ViÖt Nam, thùc tr¹ng vµ h¹n chÕ cña nã. - “Kinh tÕ t− nh©n ë ViÖt Nam tõ 1986 ®Õn 1995” cña Hå Sü Léc trong LuËn ¸n Phã tiÕn sü khoa häc LÞch sö, Hµ Néi, 1996 ®· kh¸i qu¸t t×nh h×nh kinh tÕ t− nh©n qua c¸c giai ®o¹n: kh«i phôc vµ ph¸t triÓn (1954 - 1957), giai ®o¹n c¶i t¹o kinh tÕ t− nh©n (1958 - 1985) vµ kinh tÕ t− nh©n ë ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh ®æi míi (tõ 1986 - 1995). 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - “Kinh tÕ ngoµi quèc doanh, hiÖn tr¹ng, ph−¬ng h−íng ph¸t triÓn vµ gi¶i ph¸p” cña TS.
Lª V¨n Toµn ®¨ng trªn t¹p chÝ Th«ng tin Kinh tÕ KÕ ho¹ch n¨m 1993, ®· ®iÒu tra hiÖn tr¹ng vµ xu h−íng ph¸t triÓn cña kinh tÕ ngoµi quèc doanh trong lÜnh vùc c«ng th−¬ng nghiÖp. Tõ ®ã, t¸c gi¶ ®−a ra nh÷ng quan ®iÓm vµ gi¶i ph¸p cho sù ph¸t triÓn thµnh phÇn kinh tÕ nµy. Ngoµi ra cßn rÊt nhiÒu c«ng tr×nh, bµi viÕt ®Ò cËp ®Õn vÊn ®Ò nµy ë nh÷ng gãc ®é kh¸c nhau nh−: Trang tr¹i gia ®×nh - b−íc ph¸t triÓn míi cña kinh tÕ hé n«ng d©n (NguyÔn §×nh §iÒn, Nxb. N«ng nghiÖp Hµ Néi, 2000), Kinh tÕ ngoµi quèc doanh thêi më cöa 1991-1995 (Nxb.
Thèng kª Hµ Néi, 1996), Kinh tÕ c¸ thÓ trong nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn ë n−íc ta (T¹p chÝ ho¹t ®éng khoa häc, sè 6/1993), Thµnh phÇn kinh tÕ c¸ thÓ, tiÓu chñ vµ t− b¶n t− nh©n - lý luËn vµ chÝnh s¸ch (TS. Hµ Huy Thµnh chñ biªn, Nxb. CTQG, Hµ Néi, 2002), Qu¶n lý nhµ n−íc ®èi víi kinh tÕ t− nh©n ë n−íc ta hiÖn nay (NguyÔn H÷u Th¾ng, LuËn ¸n tiÕn sü kinh tÕ, Hµ Néi, 1999), §æi míi vµ ph¸t triÓn kinh tÕ t− nh©n ë ViÖt Nam - Thùc tr¹ng vµ gi¶i ph¸p (Lª Kh¾c TriÕt, Nxb. Lao ®éng, Hµ Néi, 2005), Kinh tÕ t− nh©n vµ qu¶n lý Nhµ n−íc ®èi víi kinh tÕ t− nh©n ë n−íc ta hiÖn nay (Hå V¨n VÜnh chñ biªn, Nxb.
CTQG, Hµ Néi, 2003)… C¸c c«ng tr×nh nªu trªn ®· cho thÊy hiÖn tr¹ng s«i ®éng cña kinh tÕ t− nh©n ë n−íc ta hiÖn nay.