Chương 1: Lý kinh tế. Chương 2: Thực trạng phát triển kinh tế ĐăkLăk. Chương 3: Giải pháp phát triển kinh tế trang trại trồng trọt ở tỉnh ĐăkLăk. Luan van 10 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRANG TRẠI TRỒNG TRỌT 1.
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KINH TẾ TRANG TRẠI TRỒNG TRỌT 1. Khái niệm kinh tế trang trại trồng trọt Kinh tế trang trại trồng trọt là một nền sản xuất kinh tế trong nông nghiệp với nông sản hàng hóa là sản phẩm của trồng trọt cây hàng năm và cây lâu năm. Đó là tổng thể các mối quan hệ kinh tế của các tổ chức sản xuất hoạt động kinh doanh nông nghiệp, xét ở phạm vi trồng trọt. Bao gồm các hoạt động trước và sau sản xuất nông sản hàng hóa xung quanh các trục trung tâm là hệ thống các trang trại trồng trọt ở các vùng kinh tế khác nhau.
Kinh tế trang trại trồng trọt cũng là sản phẩm của thời kỳ công nghiệp hóa, quá trình hình thành và phát triển các trang trại gắn liền với quá trình công nghiệp hóa phù hợp với sự phát triển kinh tế thị trường hiện nay. Kinh tế trang trại trồng trọt là một nền tảng lớn của một hệ thống KTTT nói chung, là một bộ phận của nền sản xuất trong nông nghiệp, phụ thuộc nhiều vào điều kiện đất đai, thổ nhưỡng, khí hậu, thời tiết, giống cây trồng, chăm sóc cây trồng,. Sản phẩm của trồng trọt phục vụ trực tiếp cho nhu cầu tiêu dùng của đại đa số người dân trong cả nước. Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, xuất phát từ nhu cầu thị trường, KTTTTT là sự phát triển tất yếu của quy luật sản xuất hàng hóa.
Các yếu tố đầu vào như: vốn, lao động, giống, trình độ khoa học công nghệ, cũng như các sản phẩm đầu ra: gạo, ngô, khoai, rau, đậu, hoa quả,… đều là hàng hóa. Từ đó có thể rút ra khái niệm về kinh tế trang trại trồng trọt: KTTT trồng trọt là một hình thức tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp, Luan van 11 nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình, nhằm mở rộng quy mô và hiệu quả sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt các loại cây trồng hàng năm và lâu năm, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông sản. Những đặc trƣng của kinh tế trang trạng trồng trọt Tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp tồn tại nhiều loại hình tổ chức sản xuất khác nhau, KTTT trồng trọt mang những đặc trưng cơ bản sau: * Mục đích chủ yếu của kinh tế trang trại là sản xuất nông sản phẩm hàng hóa theo nhu cầu thị trường KTTT là hình thức kinh tế từng bước đưa nông dân từ hộ nông nghiệp tự cấp tự túc lên các hộ nông nghiệp hàng hóa. Vai trò khách quan mang tính lịch sử này của KTTT gắn liền với tính hai mặt của hộ nông dân, với trình độ phát triển của sản xuất nông nghiệp và sự giao lưu hàng hóa giữa thành thị và nông thôn.
Nông hộ vừa là gia đình - đơn vị trực tiếp tiêu dùng của xã hội, vừa là cơ sở sản xuất nông nghiệp sản xuất ra những sản phẩm tối cần thiết cho cuộc sống có thể tiêu dùng trực tiếp. Các hộ nông dân muốn làm giàu phải thoát khỏi tình trạng sản xuất tự cấp tự túc và từng bước chuyển sang sản xuất hàng hóa theo phương thức trang trại. * Tư liệu sản xuất trong trang trại thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của một người chủ độc lập Trong các trang trại mà tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu của chủ trang trại trong trường hợp đi thuê hay được giao quyền sử dụng thì tư liệu sản xuất đều thuộc quyền sử dụng của một người chủ độc lập. Người chủ độc lập ở đây không phải là người chủ biệt lập, tách rời khỏi các quan hệ liên kết và hợp tác với các chủ thể kinh tế khác.
Người chủ độc Luan van 12 lập ở đây là người hoàn toàn có quyền tự chủ trong hoạt động sản xuất kinh doanh. * Trong trang trại trồng trọt, các yếu tố sản xuất trước hết là ruộng đất và tiền vốn được tập trung tới quy mô nhất định theo yêu cầu phát triển của sản xuất hàng hoá Trong nông nghiệp cũng như các ngành sản xuất vật chất khác, sản xuất hàng hóa chỉ có thể được tiến hành khi các yếu tố sản xuất được tập trung tới quy mô nào đó. Do đó, ở các trang trại trồng trọt, sản xuất hàng hóa tới quy mô chỉ có thể được thực hiện khi ruộng đất, tiền vốn, tư liệu sản xuất,… được tập trung cần thiết (đủ lớn). Đặc trưng này được quy định bởi chính đặc trưng về mục đích sản xuất của trang trại.
Ở trang trại tư nhân, quy mô tập trung các yếu tố sản xuất lớn hơn hẳn so với các trang trại gia đình, còn các trang trại gia đình mặc dù có quy mô lớn hơn nhiều so với kinh tế hộ tự cấp tự túc, song nói chung vẫn nằm trong khuôn khổ gia đình, chịu sự giới hạn nhất định của các yếu tố sản xuất nội lực. Do vậy, sự tập trung các yếu tố sản xuất mặc dù theo yêu cầu sản xuất hàng hóa song cũng có những giới hạn nhất định. * Kinh tế trang trại có cách thức tổ chức và quản lý sản xuất tiến bộ dựa trên cơ sở chuyên môn hóa sản xuất, thâm canh, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, thực hiện hạch toán, điều hành sản xuất hợp lý và thường xuyên tiếp cận thị trường - Về trình độ chuyên môn hóa sản xuất trong trang trại: Chuyên môn hóa sản xuất của trang trại là quá trình gắn liền với việc chuyển phương hướng sản xuất của trang trại từ sản xuất đa dạng, đa canh kết hợp trồng trọt với chăn nuôi sang sản xuất chuyên canh, tập trung vào một vài nông sản hàng hóa có lợi thế so sánh và khả năng sinh lời cao hơn. Luan van 13 Trình độ thâm canh trong các trang trại cũng được nâng dần từ thâm canh truyền thống sang thâm canh kết hợp truyền thống với hiện đại rồi thâm canh hiện đại.
- Về cách thức điều hành sản xuất: Lúc đầu sản xuất hàng hóa còn ít và giản đơn với mục đích là tối đa hóa lợi ích và tăng thêm thu nhập cho gia đình thì chủ trang trại vẫn điều hành sản xuất theo kiểu gia trưởng, song đã bắt đầu đi vào bố trí, tổ chức sản xuất, ghi chép thu chi và hạch toán đơn giản. Khi sản xuất hàng hóa là hướng chính, các phạm trù lợi nhuận, giá cả và cạnh tranh ngày càng lôi cuốn trang trại đi vào kinh doanh và kinh doanh nhằm đạt lợi nhuận nhiều hơn thì cách quản lý theo kiểu gia trưởng không còn thích hợp nữa. Sản xuất đòi hỏi phải có phương án hợp lý lựa chọn cây trồng, quy hoạch ruộng đất, xây dựng kết cấu hạ tầng kỹ thuật sản xuất, áp dụng công nghệ và quy trình sản xuất thâm canh .v… Do vậy, việc quản lý và điều hành sản xuất ở đây được tiến hành trên cơ sở những kiến thức cần thiết về nông học, sinh học và phương pháp điều hành sản xuất. - Về hoạt động tài chính và hạch toán của trang trại: Hoạt động tài chính và hạch toán của trang trại cũng dần dần thay đổi.
Lúc đầu khi mới đi vào sản xuất hàng hóa, chủ trang trại thường chỉ ghi nhớ trong đầu hoặc có ghi chép, hạch toán đơn giản lượng thu, lượng chi và phần thu nhập dôi ra đối với một vài cây trồng chủ yếu. Khi sản xuất hàng hóa đã trở thành hướng chính, các trang trại trồng trọt thường thực hiện hạch toán giá thành và lợi nhuận đối với từng cây. Đến lúc trang trại kinh doanh gần như một doanh nghiệp thì hoạt động tài chính đi vào chiều sâu, bao gồm các nội dung: kế hoạch tài chính, hạch toán giá thành, lợi nhuận, phân tích kinh doanh .v… Hoạt động tài chính và hạch toán trang trại ngày càng có vai trò quan Luan van 14 trọng, đồng thời cũng ngày càng phức tạp đòi hỏi phải có kiến thức và nghiệp vụ kế toán, hạch toán nhất định. - Về tiếp cận thị trường: Thái độ và hành động đối với thị trường của trang trại cũng từng bước được thay đổi theo hướng ngày càng tiếp cận và gắn kết với thị trường.
Khi trình độ sản xuất hàng hóa đã nâng lên thì các trang trại thường quan tâm đến thị trường, tìm kiếm và phát triển thị trường. Đến giai đoạn coi kinh doanh là lẽ sống của mình và thị trường là khâu kết thúc quyết định chu kỳ kinh doanh thì trang trại thường xây dựng và thực hiện linh hoạt chiến lược kinh doanh nhằm đứng vững và phát triển trong cạnh tranh. * Chủ trang trại là người có ý chí, có năng lực tổ chức quản lý, có kiến thức và kinh nghiệm sản xuất, đồng thời có hiểu biết nhất định về kinh doanh Để tạo lập trang trại và tổ chức quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh của trang trại, người chủ trang trại phải có ý chí và quyết tâm làm giàu từ nghề nông, có năng lực tổ chức, có kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp, đồng thời có hiểu biết nhất định về quản lý kinh doanh. Tuy nhiên những tố chất đó nói chung chưa hoàn toàn được hội đủ ngay ở người chủ trang trại từ khi trang trại mới hình thành mà phần lớn đều phải trải qua một quá trình nhất định gắn liền với quá trình tạo lập và xây dựng, phát triển trang trại.
Thực tế ở Việt Nam cho thấy chủ trang trại hầu hết xuất thân từ nông dân sản xuất giỏi, vừa có kiến thức có kinh nghiệm tổ chức sản xuất, vừa am hiểu thị trường, biết tận dụng lợi thế và tiềm năng đất đai, lao động để làm giàu cho gia đình và cho xã hội. Chủ trang trại là người trực tiếp điều hành quá trình sản xuất hàng hoá và quá trình đó gắn với đất đai, lao động, máy móc, cây trồng vật nuôi và thị trường đầu vào, đầu ra. Mặt khác, yêu cầu của sản xuất nông nghiệp hàng hoá đòi hỏi chủ trang trại phải thường xuyên có mặt trên đồng ruộng để trực tiếp điều hành sản xuất và xử lý các vấn đề liên Luan van 15 quan đến đầu vào, đầu ra của quá trình sản xuất như vật tư, giống, phòng trừ sâu bệnh, kỹ thuật chăm bón, phương pháp thu hoạch, bảo quản sản phẩm, vận chuyển, tiêu thụ, giá cả… * Các trang trại đều có thuê mướn lao động Thông thường các trang trại trồng trọt đều có quy mô sản xuất lớn hơn hẳn so với quy mô sản xuất của hộ nông dân.