Luận án tiến sĩ về phát triển kinh tế công nghiệp của đảng bộ tỉnh Thái Nguyên (1997-2015)

Luận án tiến sĩ kinh tế nghiên cứu đảng bộ tỉnh thái nguyên lãnh đạo lãnh đạo phát triển kinh tế công nghiệp từ năm 1997 đến năm 2015, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý

• Tác giả: Nguyễn Thị Vân Anh
• Người hướng dẫn: Trịnh Thị Hồng Hạnh
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế Công Nghiệp Thái Nguyên Từ Năm 1997 Đến Năm 2015
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố có liên quan đến đề tài và những vấn đề luận án tập trung giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẢNG BỘ TỈNH THÁI NGUYÊN LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ CÔNG NGHIỆP TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2005
• 2.1. Những căn cứ để xác định chủ trương phát triển kinh tế công nghiệp (1997 - 2005)
• 2.2. Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên về phát triển kinh tế công nghiệp (1997 - 2005)
• 2.3. Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên chỉ đạo phát triển kinh tế công nghiệp (1997 - 2005)
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẢNG BỘ TỈNH THÁI NGUYÊN LÃNH ĐẠO ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ CÔNG NGHIỆP TỪ NĂM 2005 ĐẾN NĂM 2015
• 3.1. Tình hình mới và chủ trương của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên về đẩy mạnh phát triển kinh tế công nghiệp (2005 - 2015)
• 3.2. Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên chỉ đạo đẩy mạnh phát triển kinh tế công nghiệp (2005 - 2015)
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM
• 4.1. Nhận xét quá trình Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo phát triển kinh tế công nghiệp (1997 - 2015)
• 4.2. Những kinh nghiệm chủ yếu từ quá trình Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo phát triển kinh tế công nghiệp (1997 - 2015)
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Nghiên cứu về kinh tế công nghiệp tại Thái Nguyên từ năm 1997 đến 2015 đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng phát triển kinh tế công nghiệp là một yếu tố then chốt trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh. Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên đã có những chủ trương và chính sách kịp thời nhằm thúc đẩy công nghiệp hóa. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, mặc dù có nhiều thành tựu, nhưng kinh tế công nghiệp Thái Nguyên vẫn đối mặt với nhiều thách thức như thiếu bền vững và sức cạnh tranh yếu. Những nghiên cứu này đã cung cấp cơ sở lý luận cho việc phân tích và đánh giá quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh trong việc phát triển kinh tế công nghiệp.

1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng kinh tế công nghiệp là lĩnh vực quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Nhiều nhà nghiên cứu đã tập trung vào việc phân tích các chính sách phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Những nghiên cứu này đã chỉ ra rằng, việc phát triển công nghiệp hóa không chỉ là nhiệm vụ của chính quyền mà còn cần sự tham gia của toàn xã hội. Đặc biệt, các nghiên cứu về đầu tư công nghiệp và phát triển nguồn nhân lực đã chỉ ra rằng, việc cải cách hành chính và cải thiện môi trường đầu tư là rất cần thiết để thu hút nguồn lực cho kinh tế công nghiệp.

II. Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo phát triển kinh tế công nghiệp từ năm 1997 đến năm 2005

Giai đoạn 1997-2005 đánh dấu những bước tiến quan trọng trong phát triển kinh tế công nghiệp của Thái Nguyên. Đảng bộ tỉnh đã xác định rõ các chủ trương phát triển công nghiệp hóa và đã triển khai nhiều chính sách nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các chính sách này bao gồm việc quy hoạch và xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển các ngành công nghiệp có lợi thế như khai khoáng và chế biến. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, vẫn còn nhiều hạn chế như sự chậm đổi mới công nghệ và sức cạnh tranh yếu của sản phẩm. Những vấn đề này đã được Đảng bộ tỉnh nhận diện và có những giải pháp kịp thời để khắc phục.

2.1. Những căn cứ để xác định chủ trương phát triển kinh tế công nghiệp 1997 2005

Chủ trương phát triển kinh tế công nghiệp của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn này được xác định dựa trên nhiều căn cứ, bao gồm tình hình thực tế của tỉnh và yêu cầu phát triển của đất nước. Đảng bộ đã nhận thức rõ vai trò của công nghiệp hóa trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao đời sống nhân dân. Các chính sách được đưa ra nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút đầu tư công nghiệp và phát triển nguồn nhân lực. Tuy nhiên, việc thực hiện các chủ trương này vẫn gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi sự nỗ lực từ nhiều phía.

III. Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo đẩy mạnh phát triển kinh tế công nghiệp từ năm 2005 đến năm 2015

Giai đoạn 2005-2015 chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ của kinh tế công nghiệp Thái Nguyên. Đảng bộ tỉnh đã có những chủ trương mới nhằm đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Các chính sách được triển khai đã góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp và thu hút nhiều nguồn lực đầu tư. Tuy nhiên, sự phát triển vẫn chưa bền vững, với nhiều thách thức như ô nhiễm môi trường và sự phân bố không hợp lý của các khu công nghiệp. Đảng bộ tỉnh đã nhận thức được những vấn đề này và đã có những biện pháp khắc phục kịp thời.

3.1. Tình hình mới và chủ trương của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên về đẩy mạnh phát triển kinh tế công nghiệp 2005 2015

Trong giai đoạn này, Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên đã xác định rõ các mục tiêu phát triển kinh tế công nghiệp. Các chủ trương được đưa ra nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, cải thiện môi trường đầu tư và phát triển nguồn nhân lực. Đặc biệt, việc quy hoạch và phát triển các khu công nghiệp đã được chú trọng, nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp hoạt động. Tuy nhiên, bên cạnh những thành công, vẫn còn nhiều thách thức cần phải giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho kinh tế công nghiệp tỉnh nhà.

IV. Nhận xét và một số kinh nghiệm

Quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế công nghiệp của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên từ năm 1997 đến 2015 đã để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý giá. Những thành công và hạn chế trong quá trình này đã được phân tích và đánh giá một cách khách quan. Đảng bộ tỉnh đã nhận thức rõ vai trò của công nghiệp hóa trong việc phát triển kinh tế địa phương và đã có những chính sách kịp thời để thúc đẩy. Tuy nhiên, việc phát triển kinh tế công nghiệp vẫn cần phải được thực hiện một cách bền vững, với sự chú trọng đến bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

4.1. Nhận xét quá trình Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo phát triển kinh tế công nghiệp 1997 2015

Quá trình lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên trong phát triển kinh tế công nghiệp đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần phải giải quyết, như sự chậm đổi mới công nghệ và sức cạnh tranh yếu của sản phẩm. Những bài học kinh nghiệm từ quá trình này sẽ là cơ sở quan trọng cho việc xây dựng các chính sách phát triển kinh tế công nghiệp trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo phát triển kinh tế công nghiệp từ năm 1997 đến năm 2015" của tác giả Nguyễn Thị Vân Anh được thực hiện tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (năm bảo vệ: 2019), thuộc chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (mã số: 62 22 03 15), dưới sự hướng dẫn khoa học của Trịnh Thị Hồng Hạnh và Nguyễn Thị Thanh Huyền.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Trong nền kinh tế quốc dân, công nghiệp giữ vị trí sản xuất vật chất trọng yếu và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Đối với Việt Nam, từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III (9/1960), Đảng Cộng sản Việt Nam xác định công nghiệp hóa là nhiệm vụ trung tâm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Bước vào thời kỳ đổi mới, công nghiệp Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng nhanh nhưng bộc lộ nhiều hạn chế: phát triển chủ yếu theo chiều rộng, gia công, lắp ráp, tỷ lệ nội địa hóa thấp, giá trị gia tăng tạo ra trong sản phẩm nhỏ và phụ thuộc vào nguyên phụ liệu nhập khẩu cùng khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Thái Nguyên là tỉnh thuộc vùng trung du và miền núi Bắc Bộ, có truyền thống công nghiệp từ đầu thập niên 1960 với Khu Gang thép Thái Nguyên và Khu Cơ khí Gò Đầm (thập niên 1970). Sau khi tái lập tỉnh vào năm 1997, kinh tế công nghiệp địa phương đối mặt với nhiều bất cập: tăng trưởng thiếu bền vững, công nghệ lạc hậu, chủ yếu khai thác và xuất khẩu thô, hạ tầng và quy hoạch khu/cụm công nghiệp chưa đồng bộ. Để thúc đẩy địa phương phát triển, Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên đã ban hành và chỉ đạo triển khai các chủ trương kinh tế công nghiệp. Cho đến thời điểm tác giả thực hiện nghiên cứu, chưa có công trình khoa học nào tổng kết một cách toàn diện, có hệ thống dưới góc độ lịch sử Đảng về quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế công nghiệp của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 1997 - 2015.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ quá trình Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo phát triển kinh tế công nghiệp từ năm 1997 đến năm 2015, từ đó đúc kết những kinh nghiệm phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo ở địa phương trong giai đoạn tiếp theo.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định gồm 3 nội dung:

1. Phân tích, đánh giá những căn cứ để xác định chủ trương lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên về phát triển kinh tế công nghiệp ở Thái Nguyên từ năm 1997 đến năm 2015;
2. Khái quát quan điểm, chủ trương của Đảng; phân tích chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên về phát triển kinh tế công nghiệp từ năm 1997 đến năm 2015;
3. Đánh giá những thành công, hạn chế, nguyên nhân; đúc kết những kinh nghiệm từ quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế công nghiệp của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên từ năm 1997 đến năm 2015.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động lãnh đạo phát triển kinh tế công nghiệp của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên từ năm 1997 đến năm 2015.
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào chủ trương và quá trình chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh trên 7 lĩnh vực: (1) quy hoạch, xây dựng cơ sở hạ tầng - kỹ thuật; (2) phát triển các ngành công nghiệp có lợi thế (khai khoáng, chế biến, chế tạo, sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước); (3) phát triển tiểu thủ công nghiệp và làng nghề; (4) quy hoạch, mở rộng các khu công nghiệp, cụm công nghiệp; (5) thu hút đầu tư và phát triển nguồn nhân lực công nghiệp; (6) cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư; (7) bảo vệ môi trường trong phát triển công nghiệp.
• Phạm vi thời gian: Từ năm 1997 (thời điểm tái lập tỉnh Thái Nguyên và diễn ra Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XV) đến năm 2015 (năm diễn ra Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX).
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Thái Nguyên.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã khảo cứu và phân loại các công trình khoa học đã công bố liên quan đến đề tài thành 4 nhóm chính:

1. Nhóm công trình nghiên cứu về phát triển công nghiệp của một số nước trên thế giới

• Kinh nghiệm của Trung Quốc: Phạm Thái Quốc (2000) nghiên cứu quá trình công nghiệp hóa 20 năm cuối thế kỷ XX; Lê Hữu Tầng và Lưu Hàm Nhạc so sánh đổi mới ở Việt Nam với cải cách ở Trung Quốc; Bùi Văn Hưng nghiên cứu công nghiệp hóa nông thôn Trung Quốc; Lê Đăng Minh phân tích tác động từ việc Trung Quốc gia nhập WTO đến năng lực cạnh tranh công nghiệp Việt Nam.
• Kinh nghiệm của Nhật Bản: Goro Ono (chính sách công nghiệp trong công cuộc đổi mới); nhóm tác giả Nhật Bản nghiên cứu "Chính sách công nghiệp của Nhật Bản" qua ba giai đoạn 1945 - 1980; Hồ Văn Thông (khai thác nguồn lực); Nguyễn Minh Tú và Vũ Xuân Nguyệt Hồng (công cụ chính sách công nghiệp); Kazushi Ohkawa và Hirohisa Kohama (sự thích ứng kinh nghiệm Nhật Bản đối với các nền kinh tế đang phát triển).
• Kinh nghiệm của Hàn Quốc và NIEs Đông Á: Vũ Đăng Hinh, Nguyễn Quang Hồng (giai đoạn 1960 - 1995), Trịnh Trọng Nghĩa (chiến lược 2004 - 2020), Trần Thị Tri (nghiên cứu mô hình NIEs Đông Á gồm Hàn Quốc, Đài Loan, Hồng Kông, Singapore chuyển dịch từ thay thế nhập khẩu sang hướng về xuất khẩu).

2. Nhóm công trình về phát triển kinh tế công nghiệp ở Việt Nam

• Quá trình hình thành và phát triển: Hoàng Trung Hải, Đoàn Trọng Truyền, Nguyễn Văn Kha với công trình 60 năm công nghiệp Việt Nam; Nguyễn Sinh Cúc (20 năm đổi mới); Viện Dự báo chiến lược Khoa học và Công nghệ phân kỳ lịch sử công nghiệp Việt Nam qua 3 giai đoạn (trước 1945, 1945 - 1985, 1986 - 1996).
• Chủ trương, đường lối và chính sách: Võ Đại Lược (chính sách phát triển công nghiệp và ngành chủ lực); Lê Hồng Yến (chính sách và mô hình quản lý khu công nghiệp); Nguyễn Văn Thành (nâng cao năng lực cạnh tranh); Vũ Thị Tuyết Mai (chính sách công nghiệp trong toàn cầu hóa).
• Dự báo, giải pháp và phát triển bền vững: Nguyễn Công Nhự (dự báo chỉ tiêu công nghiệp 2003 - 2006); Bùi Xuân Khu (định hướng 2010 - 2020); Đỗ Thắng Hải (lộ trình và giải pháp công nghiệp bền vững, đề xuất phát triển công nghiệp hỗ trợ, cơ khí, hóa chất, điện tử); Phan Huy Đường và Tô Hiến Thà (khung khổ lý luận phát triển bền vững); Nguyễn Thị Hường; Hoàng Kim Huyền; Đỗ Văn Chiến.
• Lý luận về công nghiệp hóa, hiện đại hóa: Đỗ Đình Giao, Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Xuân Dũng, Trần Đình Thiên, Đỗ Hoài Nam, Nguyễn Bích, Nguyễn Pháp, Nguyễn Thanh Tùng (nghiên cứu nhận thức của Đảng giai đoạn 1960 - 1996), Ngô Đình Giao, Trần Xuân Kiên, Trần Văn Phùng, Lê Thanh Hà, Nguyễn Thị Cẩm Vân.

3. Nhóm công trình nghiên cứu phát triển công nghiệp tại các địa phương

• Thành phố Hồ Chí Minh: Huỳnh Tư, Nguyễn Thái An, Huỳnh Văn Tưởng, Nguyễn Quyết Chiến, Phan Quốc Tấn, Hoàng Công Dũng.
• Bình Dương: Nguyễn Thị Nga (giai đoạn 1986 - 2003), Đỗ Minh Tứ (giai đoạn 1997 - 2007), Nguyễn Văn Linh (luận án nghiên cứu Đảng bộ tỉnh Bình Dương lãnh đạo phát triển công nghiệp 1997 - 2015).
• Đà Nẵng: Lê Hữu Đốc, Bùi Đức Hùng, Dương Anh Hoàng, Vương Phương Hoa, Nguyễn Cao Luận.
• Bắc Ninh: Bùi Đình Tiệp (giai đoạn 2001 - 2010), Nguyễn Thị Như (thủ công nghiệp 1997 - 2012).

4. Nhóm công trình nghiên cứu phát triển công nghiệp tại tỉnh Thái Nguyên

• Phát triển bền vững và khu/cụm công nghiệp: Nguyễn Hải Bắc (nghiên cứu bền vững công nghiệp); Phan Mạnh Cường (phát triển bền vững khu công nghiệp Thái Nguyên 2001 - 2008); Phạm Thu Hoài (thực trạng 32 cụm công nghiệp tính đến năm 2015).
• Chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Phan Ngọc Mai Phương, Ngô Xuân Tình, Nguyễn Văn Sơn, Đinh Bộ Sơn.
• Thu hút đầu tư và FDI: Phạm Văn Hùng, Nguyễn Thị Thúy Vân (tác động của FDI đến chuyển dịch nội ngành sang công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ), Triệu Văn Huấn, Đinh Trọng Ân, Phạm Thị Thanh Mai.
• Công nghiệp ngành thế mạnh và quan hệ liên ngành: Phạm Thị Lý, Đỗ Thị Thúy Phương (chế biến chè); Phạm Xuân Đương (đô thị hóa gắn với công nghiệp hóa); Bùi Thanh Tùng, Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Nguyễn Tiến Long, Lê Thị Yến.

Khoảng trống luận án giải quyết

Mặc dù các nghiên cứu trước đã tiếp cận kinh tế công nghiệp dưới nhiều góc độ (kinh tế học, địa lý kinh tế, quản lý nhà nước), song chưa có công trình nào phản ánh một cách toàn diện, hệ thống tiến trình lịch sử lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên từ năm 1997 đến năm 2015. Luận án giải quyết khoảng trống này bằng cách phục dựng đầy đủ quá trình xác định chủ trương, sự chỉ đạo thực tiễn, phân tích kết quả trên từng lĩnh vực và đúc kết các bài học lịch sử cho địa phương.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và nguồn dữ liệu

• Cơ sở lý luận: Luận án dựa trên chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế công nghiệp.
• Nguồn tài liệu thực chứng:
  1. Văn kiện, nghị quyết, chỉ thị của Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ.
  2. Văn kiện, nghị quyết các kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên (XV, XVI, XVII, XVIII), các nghị quyết chuyên đề, đề án của Tỉnh ủy, Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh.
  3. Dữ liệu niên giám thống kê của Cục Thống kê tỉnh Thái Nguyên, báo cáo của Sở Công Thương và các sở, ngành liên quan.
  4. Các công trình khoa học, đề tài, luận án đã công bố.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận chuyên ngành Lịch sử Đảng kết hợp phương pháp liên ngành:

• Phương pháp lịch sử: Tái hiện trung thực, khách quan quá trình lãnh đạo phát triển kinh tế công nghiệp của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên theo trình tự thời gian qua hai giai đoạn cụ thể (1997 - 2005 và 2005 - 2015).
• Phương pháp lôgíc: Khái quát mối liên hệ bản chất giữa chủ trương của Đảng bộ tỉnh với quá trình chỉ đạo thực hiện và kết quả thu được; từ sự kiện lịch sử rút ra nhận xét, đánh giá ưu điểm, hạn chế và bài học kinh nghiệm.
• Các phương pháp hỗ trợ: Phương pháp thống kê, phân tích, so sánh, đối chiếu và tổng hợp tư liệu để làm rõ các chuyển biến về cơ cấu, quy mô và giá trị sản xuất công nghiệp.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 hệ thống hóa các nghiên cứu trong và ngoài nước về công nghiệp hóa và quản lý kinh tế công nghiệp. Tác giả phân tích những thành tựu của các học giả đi trước về phương pháp luận và dữ liệu, đồng thời chỉ ra các nội dung chưa được làm rõ về vai trò lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 1997 - 2015. Trên cơ sở đó, chương này xác lập khung nhiệm vụ nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ các yếu tố tác động, quá trình triển khai chỉ đạo và các bài học kinh nghiệm lịch sử của Đảng bộ địa phương.

Chương 2: Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo phát triển kinh tế công nghiệp từ năm 1997 đến năm 2005

Chương 2 làm rõ các căn cứ thực tiễn, việc hoạch định chủ trương và sự chỉ đạo của Tỉnh ủy Thái Nguyên trong giai đoạn đầu tái lập tỉnh.

1. Căn cứ xác định chủ trương:

• Địa giới và hành chính: Ngày 06/11/1996, Quốc hội khóa IX ra Nghị quyết chia tách tỉnh Bắc Thái thành hai tỉnh Bắc Kạn và Thái Nguyên (có hiệu lực từ ngày 01/01/1997). Thái Nguyên gồm 9 đơn vị hành chính (7 huyện, 1 thành phố, 1 thị xã) với 177 xã, phường, thị trấn (trong đó 16 xã vùng cao, 110 xã/thị trấn miền núi chiếm 71,18%).
• Điều kiện tự nhiên và tài nguyên: Địa hình lòng chảo nghiêng Tây Bắc - Đông Nam. Diện tích tự nhiên chiếm 2,2% tổng diện tích 16 tỉnh trung du và miền núi; đất nông nghiệp chiếm 23%, đất núi rừng chiếm 53,12% (trong đó 80% là đất dốc). Hệ thống sông chính gồm sông Cầu và sông Công (lưu vực 951 km²), hồ Núi Cốc diện tích 25 km² dung tích 210 triệu m³, trữ lượng nước ngầm khoảng 3 tỷ m³. Khí hậu có lượng mưa trung bình 1.500 mm/năm, số giờ nắng 1.750 giờ/năm.
• Khoáng sản: Liên đoàn Địa chất Đông Bắc điều tra ghi nhận 257 mỏ và 140 điểm quặng thuộc 34 loại hình (87 mỏ nhỏ, 10 mỏ vừa, 18 mỏ lớn), gồm than đá/than mỡ (trữ lượng lớn thứ hai cả nước sau Quảng Ninh), quặng sắt, mangan, titan, chì, kẽm, đồng, niken, vonfram, vàng, photphorit (trữ lượng khoảng 60.000 tấn), đá carbonat, sét gạch ngói.
• Nguồn nhân lực và hạ tầng đào tạo: Đại học Thái Nguyên (gồm 7 trường đại học thành viên) cùng 18 trường cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp, dạy nghề với quy mô đào tạo trên 150.000 học sinh, sinh viên.
• Chủ trương chung của Trung ương: Nghị quyết Đại hội VIII (1996) đề ra mục tiêu tăng trưởng giá trị sản xuất công nghiệp 14 - 15%/năm, tỷ trọng công nghiệp và xây dựng đạt 34 - 35% GDP vào năm 2000. Đại hội IX (2001) định hướng tỷ trọng công nghiệp đạt 40 - 41% GDP vào năm 2010.

Chỉ tiêu kinh tế - công nghiệp	Giá trị / Tỷ lệ thực tế (1995 - 1997)
Số cơ sở sản xuất công nghiệp toàn tỉnh (1995)	5.921 cơ sở (doanh nghiệp FDI: 2 cơ sở)
Tăng trưởng kinh tế bình quân thời kỳ 1991 - 1995	8,1%
Tỷ lệ thực hiện ngành khai thác than năm 1996 so với 1995	95,2%
Tỷ lệ thực hiện doanh nghiệp quốc doanh địa phương (1996/1995)	86,7%
Tỷ lệ thực hiện chế biến thực phẩm (1996/1995)	88,2%
Tỷ lệ thực hiện chế biến lâm sản (1996/1995)	38,8%
Giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh năm 1996	2.923 triệu đồng (kinh tế Trung ương chiếm 81,97%)
Tổng số lao động toàn tỉnh năm 1996	37.908 người (nam: 62,5%, nữ: 37,5%; tỷ lệ làm công nghiệp: 71,5%)
Giá trị sản xuất công nghiệp địa phương năm 1997	306,7 tỷ đồng (tăng 7,8% so với 1996)
- Khu vực quốc doanh địa phương năm 1997	154,3 tỷ đồng (tăng 12,4%)
- Khu vực ngoài quốc doanh địa phương năm 1997	152,4 tỷ đồng (tăng 3,0%)

2. Chủ trương và chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh (1997 - 2005): Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV (1997) và lần thứ XVI (2001) đã ban hành các nghị quyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng nhanh tỷ trọng công nghiệp. Tỉnh ủy tập trung chỉ đạo tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp quốc doanh, duy trì sản xuất các mặt hàng truyền thống (thép, xi măng, động cơ diezen, giấy bìa, chế biến chè), hình thành các khu công nghiệp tập trung đầu tiên (Khu công nghiệp Sông Công I) và triển khai sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp nhà nước trực thuộc địa phương.

Chương 3: Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo đẩy mạnh phát triển kinh tế công nghiệp từ năm 2005 đến năm 2015

Chương 3 trình bày sự điều chỉnh chiến lược và bước chuyển mạnh mẽ trong chỉ đạo phát triển công nghiệp của Đảng bộ tỉnh qua các kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVII (2005) và lần thứ XVIII (2010).

1. Tình hình mới và chủ trương: Trước yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và chuyển giao công nghệ, Tỉnh ủy Thái Nguyên chuyển hướng từ phát triển công nghiệp nặng truyền thống và khai khoáng thô sang đẩy mạnh thu hút đầu tư nước ngoài (FDI), phát triển công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và bảo vệ môi trường.

2. Quá trình chỉ đạo thực hiện:

• Quy hoạch hạ tầng khu, cụm công nghiệp: Phê duyệt và mở rộng các khu công nghiệp trọng điểm (Yên Bình, Điềm Thụy, Sông Công II, Nam Phổ Yên). Tính đến năm 2015, toàn tỉnh đã quy hoạch 32 cụm công nghiệp, trong đó 19 cụm công nghiệp đã có nhà đầu tư thứ cấp hoạt động.
• Thu hút đầu tư: Thực hiện cải cách thủ tục hành chính, ban hành cơ chế giải phóng mặt bằng nhanh để đón các tập đoàn đa quốc gia, tiêu biểu là Dự án Tổ hợp công nghệ cao Samsung Electronics tại Khu công nghiệp Yên Bình.
• Chuyển dịch cơ cấu nội ngành: Giảm dần tỷ trọng công nghiệp khai thác, gia tăng nhanh tỷ trọng ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và điện tử, đưa giá trị sản xuất công nghiệp và kim ngạch xuất khẩu của tỉnh tăng trưởng vượt bậc so với các giai đoạn trước.
• Công tác bảo vệ môi trường: Tăng cường thanh tra, quản lý xả thải tại các cơ sở luyện kim, khai khoáng cũ và bắt buộc xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung tại các khu công nghiệp mới.

Chương 4: Nhận xét và một số kinh nghiệm

Chương 4 tổng kết thực tiễn lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên qua 18 năm (1997 - 2015):

1. Nhận xét ưu điểm và hạn chế:

• Thành tựu: Đảng bộ tỉnh đã vận dụng linh hoạt chủ trương của Trung ương phù hợp với điều kiện địa phương; hạ tầng công nghiệp được mở rộng; thu hút vốn FDI đạt kết quả cao; cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng công nghiệp hóa; giải quyết việc làm cho lao động tại chỗ.
• Hạn chế: Tăng trưởng có giai đoạn thiếu ổn định; năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nội địa còn thấp; đổi mới công nghệ ở các cơ sở truyền thống còn chậm; liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp địa phương chưa chặt chẽ; công tác giải phóng mặt bằng, thi công hệ thống cấp thoát nước, chiếu sáng ở một số cụm công nghiệp còn vướng mắc; áp lực ô nhiễm môi trường từ công nghiệp nặng và khai khoáng còn hiện hữu.

2. Các kinh nghiệm chủ yếu:

• Thứ nhất: Nắm vững chủ trương của Trung ương, bám sát thực tiễn địa phương để đề ra nghị quyết, quy hoạch phát triển công nghiệp có trọng tâm, trọng điểm cho từng giai đoạn.
• Thứ hai: Chủ động cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, đẩy mạnh cải cách hành chính và xây dựng đồng bộ kết cấu hạ tầng kỹ thuật nhằm thu hút các nguồn lực đầu tư.
• Thứ ba: Gắn phát triển công nghiệp với bảo vệ môi trường, giải quyết hài hòa các vấn đề an sinh xã hội, đào tạo nghề và chuyển đổi việc làm cho người dân vùng bị thu hồi đất.
• Thứ tư: Thường xuyên củng cố năng lực lãnh đạo của các cấp ủy đảng, nâng cao hiệu lực quản lý của bộ máy chính quyền và trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ ngành công thương.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học

• Hệ thống hóa một cách khách quan, khoa học và đầy đủ các chủ trương, nghị quyết và quá trình chỉ đạo thực hiện của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên đối với lĩnh vực kinh tế công nghiệp từ năm 1997 đến năm 2015.
• Làm rõ bước chuyển nhận thức và tư duy lãnh đạo kinh tế của Tỉnh ủy Thái Nguyên: từ mô hình công nghiệp nặng dựa vào khai thác tài nguyên sang mô hình công nghiệp đa dạng, định hướng công nghệ cao và hội nhập quốc tế.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Đánh giá toàn diện các thành tựu và hạn chế trong hoạt động lãnh đạo phát triển công nghiệp tại một địa bàn trung du miền núi phía Bắc có bề dày công nghiệp.
• Cung cấp 4 bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn giúp Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên và các địa phương tương đồng tham khảo trong việc hoạch định chính sách công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở các giai đoạn sau.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tiếp cận chủ yếu dưới góc độ lịch sử Đảng và khoa học lịch sử; việc phân tích các chỉ số tài chính, hạch toán vi mô hoặc đánh giá chuyên sâu kỹ thuật công nghệ sản xuất trong từng nhà máy chưa phải là trọng tâm của đề tài. Phạm vi nghiên cứu dừng lại ở mốc năm 2015.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu giai đoạn từ năm 2015 đến nay, tập trung đánh giá tác động của cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư, mức độ lan tỏa công nghệ từ khối doanh nghiệp FDI sang doanh nghiệp địa phương và bài toán phát triển chuỗi cung ứng công nghiệp hỗ trợ tại tỉnh Thái Nguyên.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ lịch sử và thực tiễn phục vụ việc xây dựng nghị quyết, quy hoạch kinh tế - xã hội của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Thái Nguyên và các tỉnh trong vùng trung du miền núi Bắc Bộ.
• Đối với nghiên cứu và giảng dạy: Làm tài liệu tham khảo cho giảng viên, học viên, sinh viên chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, Lịch sử địa phương, Lịch sử kinh tế và Quản lý kinh tế tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Đại học Thái Nguyên cùng các trường chính trị tỉnh.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mốc thời gian 1997 và 2015 của luận án được xác định dựa trên sự kiện lịch sử nào?
Năm 1997 là thời điểm tái lập tỉnh Thái Nguyên (tách ra từ tỉnh Bắc Thái theo Nghị quyết của Quốc hội khóa IX ngày 06/11/1996, chính thức hoạt động từ 01/01/1997) và diễn ra Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XV. Năm 2015 là thời điểm kết thúc nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII và tổ chức Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX.

2. Điểm xuất phát của kinh tế công nghiệp Thái Nguyên năm 1996 - 1997 có đặc điểm gì?
Năm 1996, giá trị sản xuất công nghiệp trên địa bàn đạt 2.923 triệu đồng, trong đó công nghiệp Trung ương chiếm 81,97%. Toàn tỉnh có 5.921 cơ sở sản xuất công nghiệp nhưng chỉ có 2 cơ sở có vốn đầu tư nước ngoài. Công nghệ phần lớn lạc hậu, sản phẩm chủ yếu là công nghiệp nặng, nguyên liệu thô và sơ chế, năng lực cạnh tranh thấp.

3. Tiềm năng tài nguyên khoáng sản phục vụ công nghiệp của Thái Nguyên được văn bản xác định như thế nào?
Liên đoàn Địa chất Đông Bắc xác định Thái Nguyên có 257 mỏ và 140 điểm quặng thuộc 34 loại hình khoáng sản (87 mỏ nhỏ, 10 mỏ vừa, 18 mỏ lớn). Đáng chú ý, tỉnh có trữ lượng than đá và than mỡ lớn thứ hai cả nước (sau Quảng Ninh), quặng photphorit khoảng 60.000 tấn cùng nhiều mỏ sắt, titan, chì, kẽm, vonfram, sét xi măng.

4. Đến năm 2015, việc phát triển cụm công nghiệp tại Thái Nguyên đạt quy mô ra sao?
Tính đến năm 2015, toàn tỉnh Thái Nguyên đã lập quy hoạch 32 cụm công nghiệp, trong đó có 19 cụm công nghiệp đã thu hút được các doanh nghiệp đầu tư sản xuất kinh doanh, góp phần giải quyết việc làm cho lao động địa phương.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Vân Anh đã phản ánh một cách hệ thống và trung thực quá trình Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo phát triển kinh tế công nghiệp từ năm 1997 đến năm 2015. Bằng phương pháp nghiên cứu lịch sử và lôgíc kết hợp nguồn dữ liệu thống kê lưu trữ, công trình đã làm nổi bật sự chuyển dịch cơ cấu công nghiệp địa phương từ công nghiệp nặng truyền thống sang thu hút công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ. Các nhận định, đánh giá và bài học kinh nghiệm được rút ra trong luận án cung cấp cơ sở khoa học phục vụ công tác nghiên cứu lịch sử Đảng và công tác quản lý thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án. Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo phát triển kinh tế công nghiệp từ năm 1997 đến năm 2005. Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên lãnh đạo đẩy mạnh phát triển kinh tế công nghiệp từ năm 2005 đến năm 2015.

Nhận xét và một số kinh nghiệm. luan an Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Kinh tế công nghiệp là lĩnh vực quan trọng hàng đầu trong nền kinh tế quốc dân, có ảnh hưởng đến sự phát triển chung của toàn xã hội. Phát triển kinh tế công nghiệp là khâu đột phá trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở Việt Nam hiện nay.

Vì thế, lĩnh vực này luôn được Đảng và Nhà nước xác định là mặt trận hàng đầu, quan trọng nhất trong sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Do vậy, vấn đề này đã thu hút nhiều nhà khoa học, các cơ quan quan tâm nghiên cứu. Có thể khái quát thành các nhóm công trình khoa học sau đây. Nhóm nghiên cứu về phát triển công nghiệp của một số nƣớc trên thế giới Quá trình đổi mới toàn diện đất nước đã đạt được những thành tựu cơ bản trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội.

Hiện nay, Đảng và Nhà nước đang thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp nhằm nỗ lực đẩy nhanh tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trong quá trình này, rất nhiều yêu cầu, nhiệm vụ được đặt ra. Do đó, Việt Nam cần xây dựng và thực thi các chủ trương, chính sách phát triển sản xuất hợp lý cũng như các định hướng đầu tư, phát triển thương mại vừa phù hợp với những điều kiện cụ thể của đất nước vừa đáp ứng và hỗ trợ cho các đòi hỏi trong quá trình hợp tác quốc tế và hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Trong bối cảnh đó, để thực hiện các nhiệm vụ trên một cách có hiệu quả, bên cạnh việc nghiên cứu lý thuyết kinh tế của các thị trường hiện đại, nghiên cứu kinh nghiệm của các nước ngoài thì việc nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc gia có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam về kinh tế, văn hóa, địa lý v.

có những thành công đáng kể trong quá trình chuyển sang phát triển kinh tế thị trường và thực hiện công nghiệp luan an hóa, hiện đại hóa đất nước là vấn đề có ý nghĩa lý luận và thực tiễn cấp bách cho Việt Nam trên con đường phát triển đất nước. Do đó, đây cũng là nội dung được các nhà nghiên cứu đặc biệt quan tâm. Trung Quốc là quốc gia láng giềng của Việt Nam. Những bài học kinh nghiệm trong phát triển kinh tế của Trung Quốc được các nhà nghiên cứu Việt Nam quan tâm.

Có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như: Phạm Thái Quốc, Trung Quốc quá trình công nghiệp hóa trong 20 năm cuối thế kỷ XX [163]; Lê Hữu Tầng, Lưu Hàm Nhạc, Nghiên cứu so sánh đổi mới kinh tế ở Việt Nam và cải cách kinh tế ở Trung Quốc [173]; Bùi Văn Hưng, Công nghiệp hóa nông thôn Trung Quốc thời kỳ cải cách và mở cửa [123] v. Trên cơ sở lý luận và thực tiễn về công nghiệp hóa ở Trung Quốc, tác giả Phạm Thái Quốc đã nghiên cứu thực trạng quá trình công nghiệp hóa ở Trung Quốc từ năm 1979 đến nay về các khía cạnh: chuyển dịch cơ cấu ngành, nội bộ từng ngành, các điều kiện kinh tế và hoạt động thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào Trung Quốc, chính sách đầu tư và thương mại, vấn đề phát triển nguồn nhân lực và khoa học kỹ thuật cho công nghiệp hóa. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra những nhận định, đánh giá về kết quả đạt được, những tồn tại, vấn đề phát sinh và hướng giải quyết tồn tại đó. Việc nghiên cứu quá trình công nghiệp hóa ở Trung Quốc đã rút ra một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam trong quá trình thực hiện sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Quá trình phát triển kinh tế - xã hội nói chung và kinh tế công nghiệp Việt Nam nói riêng chịu sự tác động của Trung Quốc, nhất là sau khi đất nước này gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Vấn đề này được nghiên cứu bởi tác giả Lê Đăng Minh, Trung Quốc sau gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO): Tác động và những giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh một số ngành công nghiệp Việt Nam [142] v. Việc Trung Quốc gia nhập WTO đã có những tác động rất lớn đến sự phát triển của ngành công nghiệp Việt Nam, cụ thể, về lĩnh vực thu hút vốn đầu tư FDI, chi phí đầu vào của sản xuất hàng công nghiệp, thị trường xuất khẩu hàng công nghiệp, thị trường nội luan an địa Việt Nam, vấn đề việc làm của người lao động trong các ngành công nghiệp v. Hơn thế nữa, sự kiện này còn góp phần làm nâng cao năng lực cạnh tranh của công nghiệp Việt Nam trên trường quốc tế.

Nhật Bản và Việt Nam là hai quốc gia chung dòng văn hóa Á Đông. Mối quan hệ giao lưu hợp tác giữa hai quốc gia ngày càng phát triển. Do đó, việc nghiên cứu, tìm hiểu giữa hai quốc gia cũng được các nhà nghiên cứu chú trọng. Các công trình tiêu biểu như: Goro Ono, Chính sách công nghiệp cho công cuộc đổi mới một số kinh nghiệm của Nhật Bản [90]; Nhiều tác giả, Chính sách công nghiệp của Nhật Bản [150]; Hồ Văn Thông, Kinh nghiệm khai thác các nguồn lực trong công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Nhật Bản [179]; Nguyễn Minh Tú, Vũ Xuân Nguyệt Hồng, Chính sách công nghiệp và các công cụ chính sách công nghiệp: Kinh nghiệm của Nhật Bản và bài học rút ra cho công nghiệp hóa của Việt Nam [198]; Kazushi Ohkawa, Hirohisa Kohama, Kinh nghiệm công nghiệp hóa của Nhật Bản và sự thích dụng của nó đối với các nền kinh tế đang phát triển [128].

Có thể khẳng định rằng, chính sách của Nhà nước có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển của bất kỳ lĩnh vực nào. Chính sách đúng đắn, phù hợp sẽ thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ và ngược lại. Trong số các công trình nghiên cứu trên, đáng kể phải đề cập đến công trình Chính sách công nghiệp của Nhật Bản. Cuốn sách này là kết quả nghiên cứu công phu, nghiêm túc của tập thể tác giả người Nhật Bản.

Nền kinh tế Nhật Bản đã được nghiên cứu kỹ lưỡng, trong suốt thời gian dài từ khi kết thúc chiến tranh thế giới thứ hai cho đến những năm 1980 với ba thời kỳ. Thời kỳ thứ nhất (1945 - 1960), gồm các giai đoạn tái thiết và tạo đà cho sự tăng trưởng nhanh. Đây cũng chính là giai đoạn phục hồi nền kinh tế từ khi ra khỏi chiến tranh và sau đó đã duy trì được mức tăng trưởng xấp xỉ 10%. Thời kỳ thứ hai là kỷ nguyên tăng trưởng nhanh của những năm 1960 và kéo dài đến trước cuộc khủng hoảng dầu mỏ thế giới lần thứ nhất vào năm 1973 với tốc độ tăng trưởng chưa từng có trong lịch sử Nhật Bản.

Thời kỳ thứ ba được đánh dấu bằng cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973, chấm dứt kỷ nguyên tăng trưởng luan an nhanh của nền kinh tế Nhật Bản. Những sự bứt phá đi lên thần kì của nền kinh tế, chính sách tạo động lực cho kinh tế phát triển, việc khắc phục thảm họa chiến tranh nhanh chóng, các vấn đề phát triển kinh tế công nghiệp v.v… của Nhật Bản là những kinh nghiệm bổ ích, gợi mở cho Việt Nam trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Sự phát triển nhanh chóng của Hàn Quốc - quốc gia có sự khởi sắc mạnh mẽ từ cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX đã trở thành hiện tượng tiêu biểu của các nước phát triển trên thế giới, cũng mang lại những bài học quý giá cho Việt Nam trên con đường đổi mới, phát triển đất nước. Do đó, có rất nhiều công trình nghiên cứu về quốc gia này như: Vũ Đăng Hinh, Hàn Quốc nền công nghiệp trẻ trỗi dậy [95]; Nguyễn Quang Hồng, Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của Hàn Quốc trong giai đoạn 1960 - 1995.

Kinh nghiệm và khả năng vận dụng vào Việt Nam [116]; Trịnh Trọng Nghĩa, Chiến lược mới phát triển công nghiệp Hàn Quốc trong thời gian 2004 - 2020 [149] v. Các giai đoạn phát triển công nghiệp Hàn Quốc với chiến lược được xác định rõ ràng: ưu tiên phát triển công nghiệp dựa vào thị trường nội địa thông qua chiến lược thay thế nhập khẩu (giai đoạn 1953 - 1961); quá trình đẩy nhanh công nghiệp hóa dựa vào thị trường thế giới và liên kết quốc tế (giai đoạn 1962 - 1979); thời kỳ điều chỉnh chiến lược để bước vào giai đoạn phát triển công nghiệp có kỹ thuật cao (giai đoạn từ 1980 trở đi); chiến lược gia nhập hàng ngũ các nước tư bản phát triển để hiện đại hóa nền kinh tế - xã hội v. Chiến lược rõ ràng, đúng hướng, phù hợp đã dẫn tới sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp Hàn Quốc, tác động đến các lĩnh vực khác, góp phần đưa đất nước này nhanh chóng thoát khỏi tình trạng nghèo nàn, vươn lên và đứng vào hàng ngũ các quốc gia phát triển trên thế giới. Bên cạnh việc nghiên cứu sự phát triển công nghiệp của từng quốc gia, một số công trình nghiên cứu tổng thể các quốc gia để rút ra những kinh nghiệm, bài học, đề xuất những sự vận dụng vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam.

Nhờ những kinh nghiệm thành công của các quốc luan an gia đi trước nên Việt Nam có thể học hỏi, áp dụng và có cơ hội rút ngắn thời gian thực hiện quá trình này. Tiêu biểu cho hướng nghiên cứu này có công trình của tác giả Trần Thị Tri, Kinh nghiệm công nghiệp hóa của NIEs Đông Á và sự vận dụng vào Việt Nam [195]. Trong nhiều năm qua, công nghiệp hóa ở các nước và lãnh thổ công nghiệp mới (NIEs) Đông Á được coi là những mô hình tương đối thành công. Với xuất phát điểm là các nền kinh tế bị tàn phá và kiệt quệ sau chiến tranh, vấn đề quan trọng nhất ở các quốc gia này là tái thiết nền kinh tế.

Chính sách công nghiệp ở các quốc gia này, tựu chung lại, có hai đặc điểm chính; một là, tập trung vào xây dựng cơ sở kinh tế trong nước; hai là, công nghiệp hóa hướng nội, thay thế nhập khẩu được chuyển hướng thành công nghiệp hóa hướng ngoại, khuyến khích xuất khẩu.