Chương I, Điều 4, Hệ thống giáo dục quốc dân ở Khoản 2, Mục c ghi rõ: Giáo dục nghề nghiệp có trung cấp chuyên nghiệp và dạy nghề. Tại chương II: Hệ thống giáo dục quốc dân. Mục 3, Điều 32, Luật Giáo dục sửa đổi năm 2005 quy định: Giáo dục nghề nghiệp gồm: 1. Trung cấp chuyên nghiệp được thực hiện thực hiện từ ba đến bốn năm học đối với người có bằng tốt nghiệp trung học cơ sở, từ một đến hai năm học đối với người có bằng tốt nghiệp trung học phổ thông; 2.
Dạy nghề được thực hiện dưới một năm đối với đào tạo nghề trình độ sơ cấp, từ một đến ba năm đối với đào tạo nghề trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng [47, tr. Điều 33 của Luật này quy định mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp: Mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp là đào tạo người lao động có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp ở các trình độ khác nhau, có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ nhằm tạo điều kiện cho người lao động có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học tập nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh. Trung cấp chuyên nghiệp nhằm đào tạo người lao động có kiến thức, kỹ năng thực hành cơ bản của một nghề, có khả năng làm việc độc lập và có tính sáng tạo, ứng dụng công nghệ vào công việc. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Dạy nghề nhằm đào tạo nhân lực kỹ thuật trực tiếp trong sản xuất, dịch vụ có năng lực thực hành nghề tương xứng với trình độ đào tạo [47, tr.
Sự phát triển kinh tế - xã hội của nước ta đang có những bước chuyển biến mạnh mẽ theo hướng CNH, HĐH với nhiều tác động như: Xu thế toàn cầu hoá, sự phát triển như vũ bão của khoa học- công nghệ, sự hội nhập, hợp tác với các nước trong khu vực và trên thế giới trong lĩnh vực sản xuất - dịch vụ,. Sự phát triển của kinh tế - xã hội đòi hỏi phải có một lực lượng lao động kỹ thuật mới có năng lực cao, cơ cấu ngành nghề đa dạng và quy mô phát triển phù hợp về ngành, nghề, vùng, miền, theo yêu cầu mới của thị trường lao động trong và ngoài nước. Vì thế, Chiến lược phát triển Giáo dục và Đào tạo đã khẳng định: Tạo bước chuyển biến cơ bản về chất lượng giáo dục theo hướng tiếp cận với trình độ tiên tiến của thế giới, phù hợp với thực tiễn Việt Nam, phục vụ thiết thực cho sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; của từng vùng, từng địa phương; hướng tới một xã hội học tập. Phấn đấu đưa nền giáo dục nước ta thoát khỏi tình trạng tụt hậu trên một số lĩnh vực so với các nước phát triển trong khu vực.
Ưu tiên nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực, đặc biệt chú trọng đào tạo nhân lực khoa học - công nghệ trình độ cao, cán bộ quản lý, kinh doanh giỏi và công nhân kỹ thuật lành nghề trực tiếp góp phần nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế [57, tr. Chiến lược còn đặc biệt quan tâm đến việc nâng cao chất lượng dạy nghề, gắn với nâng cao ý thức kỷ luật lao động và tác phong lao động hiện đại. Gắn đào tạo với nhu cầu sử dụng, với việc làm trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động, đáp ứng nhu cầu của các khu công nghiệp, khu chế xuất, các ngành kinh tế mũi nhọn của nước ta hiện nay. Đi 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com liền với đó là hướng tới đào tạo nguồn lao động kỹ thuật, công nhân lành nghề để xuất khẩu lao động.
Mở rộng cả về số lượng và chất lượng đào tạo kỹ thuật viên, nhân viên nghiệp vụ có kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp ở trình độ trung cấp dựa trên nền tảng của học vấn trung học cơ sở và trung học phổ thông. Nhà nước ta đã coi phát triển nguồn nhân lực là nhiệm vụ hàng đầu và là khâu đột phá của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn hiện nay, hết sức coi trọng việc đào tạo công nhân kỹ thuật và kỹ thuật viên trung học. Chiến lược phát triển Giáo dục – Đào tạo đã chỉ rõ: ―Thu hút học sinh trong độ tuổi vào các trường trung học chuyên nghiệp đạt 15% vào năm 2010, và thu hút học sinh sau trung học cơ sở vào các trường dạy nghề là 15% vào năm 2010. Dạy nghề bậc cao thu hút học sinh sau trung học phổ thông, trung học chuyên nghiệp là 10% vào năm 2010‖ [57, tr.
Điều này một lần nữa được Đảng và Nhà nước ta tái khẳng định trong Nghị quyết số 48/ 2002/ QĐ - TTg của Thủ tướng chính phủ về quy hoạch mạng lưới các trường THCN - DN giai đoạn 2002 - 2010. Giáo dục THCN - DN có vai trò quan trọng trong hệ thống đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước. Cùng với các phân hệ khác trong hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục THCN - DN trực tiếp góp phần đào tạo nhân lực với tỷ trọng cao trong tháp nhân lực quốc gia. Bởi vậy, Hội nghị lần thứ 2 BCHTW Đảng khoá VIII (1998) đã khẳng định: ―Người lao động có trí tuệ cao, có tay nghề thành thạo, có phẩm chất tốt đẹp được đào tạo, bồi dưỡng và phát huy bởi một nền giáo dục tiên tiến, gắn liền với một nền khoa học, công nghệ hiện đại.
Giáo dục phải làm tốt nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực cho đất nước, đội ngũ lao động cho khoa học, công nghệ‖ [16, tr. Đặc điểm của giáo dục Trung học chuyên nghiệp - Dạy nghề trong hệ thống giáo dục quốc dân 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đặc điểm nổi bật của giáo dục THCN - DN là tập trung đào tạo người lao động có kỹ năng, kỹ xảo hành nghề, trên cơ sở nắm vững lý thuyết. Vì vậy, vấn đề dạy thực hành, luyện tập kỹ năng là những hoạt động cốt lõi trong quá trình đào tạo của các trường THCN - DN. Có thể nói giáo dục THCN - DN có các đặc điểm sau: - Gắn chặt với yêu cầu về năng lực, phẩm chất nghề nghiệp của thị trường việc làm thông qua các lĩnh vực, ngành nghề và thuộc các vùng, các địa phương.
Những đòi hỏi cụ thể ấy phải được hệ thống giáo THCN - DN quán triệt để tiến hành xây dựng mục tiêu, nội dung và phương pháp đào tạo, nhằm đạt hiệu quả tối ưu nhất, cung cấp cho thị trường lao động những ―sản phẩm‖ tốt nhất, đáp ứng đúng, đủ, kịp thời yêu cầu của người sử dụng và thị trường lao động. - Đáp ứng nhanh, nhạy về thời gian đào tạo ở các cấp trình độ khác nhau theo yêu cầu của thị trường lao động; đồng thời, vừa phải đảm bảo tính thiết dụng, vừa phải đảm bảo tiềm năng phát triển trong nghề đào tạo, tạo cơ hội lao động và học tập suốt đời của người lao động. - Vừa đảm bảo tính liên thông trong GDĐT, vừa mang tính kế thừa, tiếp thu kết quả giáo dục của hệ thống giáo dục phổ thông và đảm bảo yêu cầu của hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Bên cạnh đó, phải đáp ứng được yêu cầu phát triển tiếp theo của hệ thống GDĐH.
Những đặc điểm trên đây của phân hệ giáo dục này nếu được thực hiện tốt, có hiệu quả, sẽ mang tính hữu dụng rất cao, mở đường phát triển cho người lao động; đồng thời, là con đường phát triển rút ngắn và giảm chi phí cho đào tạo, mang lại lợi ích kinh tế cao cho toàn xã hội nói chung và cho ngành giáo dục nói riêng. Vai trò của giáo dục Trung học chuyên nghiệp - Dạy nghề với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta hiện nay 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong thế kỷ XXI, các quốc gia trên thế giới đều hết sức coi trọng việc đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao và đạt hiệu quả tối ưu nhất, nhằm đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội, chuyển dần từ nền kinh tế nông nghiệp, công nghiệp sang nền kinh tế tri thức. Việt Nam không nằm ngoài quỹ đạo ấy của nhân loại. Trong những thập niên đầu của thế kỷ XXI, nước ta đang đẩy mạnh sự nghiệp CNH, HĐH và hướng tới nền kinh tế tri thức với nhiều thuận lợi, nhưng cũng không ít khó khăn, thách thức cần phải vượt qua.
Nhân tố quyết định cho thắng lợi của sự nghiệp cách mạng vĩ đại ấy chính là con người Việt Nam phát triển toàn diện và nguồn nhân lực được đào tạo với chất lượng cao. Để đạt được mục tiêu đó, cần thực hiện một cách đồng bộ hệ thống các giải pháp, trong đó GDĐT được coi là giải pháp đột phá, mở đường. Đặc biệt, cần coi trọng đào tạo nguồn nhân lực theo các cấp trình độ chuẩn quốc gia, chuẩn khu vực và chuẩn quốc tế, đảm bảo sự cân đối, hợp lý về cơ cấu trình độ, ngành nghề và cơ cấu vùng miền nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, tạo nội lực và hội nhập với thị trường lao động khu vực, quốc tế. Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn (2001 - 2010) đã đưa ra mục tiêu chung cho phát triển nguồn nhân lực của nước ta: ―Ưu tiên nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực, đặc biệt chú trọng nhân lực khoa học - công nghệ trình độ cao, cán bộ quản lý, kinh doanh giỏi và công nhân kỹ thuật lành nghề, trực tiếp góp phần nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế‖ [48, tr.
Đặc biệt, nền kinh tế tri thức đòi hỏi phải có nguồn nhân lực tương ứng, được đào tạo tốt, có năng lực chuyên môn cao. Với sự phát triển của kinh tế tri thức, sẽ xuất hiện một thị trường lao động hết sức đặc biệt với những thách thức mới cho nguồn nhân lực. Điều này càng trở nên bức thiết đối với những nước kém phát triển và đang phát triển như Việt Nam. Cơ cấu ngành nghề mới do cuộc cách mạng thông tin, cách 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mạng sinh học, năng lượng đòi hỏi chúng ta phải có một đội ngũ lao động đủ về số lượng, đáp ứng được về trình độ tay nghề, về chất lượng, thì mới có thể tận dụng được tối đa lợi thế mà thế giới tạo ra, đồng thời có thể đi tắt đón đầu để phát triển đất nước trong điều kiện hiện nay.