Nghiên cứu phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Khu bảo tồn thiên nhiên Đất ngập nước Vân Long

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển du lịch sinh thái tại khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Thùy Vân
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Du Lịch Sinh Thái
• Đề tài: Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Phục Vụ Bảo Vệ Môi Trường Và Phát Triển Bền Vững Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Đất Ngập Nước Vân Long
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ DU LỊCH SINH THÁI
• 1.1. Khái niệm về du lịch sinh thái
• 1.2. Trên Thế giới
• 1.3. Tại Việt Nam
• 1.4. Đặc điểm của du lịch sinh thái
• 1.5. Tiềm năng phát triển DLST của các KBTTN
• 1.6. Du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia và KBTTN Việt Nam
• 1.7. Mối quan hệ giữa du lịch sinh thái và bảo tồn
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.5. Phương pháp xử lý thông tin
• 2.6. Phương pháp chuyên gia
• 2.7. Phạm vi nghiên cứu và giới hạn của đề tài
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đánh giá tiềm năng du lịch sinh thái tại Khu bảo tồn thiên nhiên Đất ngập nước Vân Long
• 3.2. Tài nguyên du lịch tự nhiên
• 3.3. Tài nguyên du lịch nhân văn
• 3.4. Đánh giá thực trạng phát triển du lịch sinh thái tại Khu bảo tồn thiên nhiên Đất ngập nước Vân Long
• 3.5. Kết quả kinh doanh du lịch qua các năm theo chỉ tiêu ngành
• 3.6. Thực trạng phát triển du lịch sinh thái
• 3.7. Thực trạng công tác tổ chức quản lý Nhà nước về du lịch
• 3.8. Đánh giá thực trạng quản lý, khai thác tài nguyên du lịch
• 3.9. Kinh nghiệm phát triển du lịch sinh thái tại một số Vườn Quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên
• 3.9.1. Kinh nghiệm của Vườn Quốc gia Gunung Halimun của Indonesia
• 3.9.2. Kinh nghiệm của bản Huay Hee - Thái Lan
• 3.9.3. Kinh nghiệm phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng của VQG Ba Bể
• 3.9.4. Kinh nghiệm của bản Sín Chải, Sa Pa - Lào Cai
• 3.10. Bài học kinh nghiệm phát triển DLST của VQG Cúc Phương
• 3.11. Xây dựng mô hình du lịch sinh thái tại Khu bảo tồn thiên nhiên Đất ngập nước Vân Long
• 3.11.1. Cách tiếp cận để xây dựng mô hình
• 3.11.2. Xây dựng mô hình
• 3.11.3. Bản đồ tổ chức hoạt động du lịch tại KBTTN ĐNC Vân Long
• 3.12. Đề xuất các giải pháp thực hiện mô hình phát triển du lịch sinh thái
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Bền Vững Tại Vân Long

Khu bảo tồn thiên nhiên Vân Long là một trong những khu vực có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Việt Nam. Với cảnh quan thiên nhiên đa dạng và hệ sinh thái phong phú, Vân Long không chỉ thu hút du khách mà còn đóng góp vào công tác bảo tồn môi trường. Du lịch sinh thái tại đây không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường cho cộng đồng địa phương.

1.1. Khái Niệm Du Lịch Sinh Thái Và Tầm Quan Trọng

Du lịch sinh thái được định nghĩa là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn liền với bảo tồn và phát triển bền vững. Tại Vân Long, du lịch sinh thái không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho người dân địa phương.

1.2. Đặc Điểm Của Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Vân Long

Vân Long nổi bật với hệ sinh thái đa dạng, bao gồm nhiều loài động thực vật quý hiếm. Khu vực này còn có cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp, với những dãy núi đá vôi và hệ thống đất ngập nước phong phú, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển du lịch sinh thái.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Tại Vân Long

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng phát triển du lịch sinh thái tại Vân Long cũng gặp phải nhiều thách thức. Các hoạt động kinh tế-xã hội, đặc biệt là khai thác tài nguyên thiên nhiên, đang đe dọa đến tính bền vững của khu vực. Việc quản lý và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên là rất cần thiết để đảm bảo sự phát triển lâu dài.

2.1. Tác Động Của Hoạt Động Kinh Tế Đến Môi Trường

Các hoạt động khai thác gỗ, củi và khai thác đá đang gây áp lực lớn lên hệ sinh thái tại Vân Long. Điều này không chỉ làm giảm đa dạng sinh học mà còn ảnh hưởng đến chất lượng môi trường sống của các loài động thực vật.

2.2. Thiếu Sự Tham Gia Của Cộng Đồng Địa Phương

Sự tham gia của cộng đồng địa phương trong phát triển du lịch sinh thái còn hạn chế. Người dân chưa nhận thức rõ về lợi ích của việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, dẫn đến việc khai thác không bền vững.

III. Phương Pháp Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Bền Vững Tại Vân Long

Để phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Vân Long, cần áp dụng các phương pháp quản lý hiệu quả và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Các giải pháp này không chỉ giúp bảo tồn môi trường mà còn tạo ra lợi ích kinh tế cho người dân.

3.1. Xây Dựng Mô Hình Du Lịch Cộng Đồng

Mô hình du lịch cộng đồng có thể giúp người dân địa phương tham gia vào các hoạt động du lịch, từ đó nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và tạo ra nguồn thu nhập ổn định.

3.2. Tăng Cường Giáo Dục Môi Trường

Giáo dục môi trường cho cộng đồng và du khách là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục có thể giúp nâng cao nhận thức về giá trị của thiên nhiên và tầm quan trọng của việc bảo tồn.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Vân Long

Nghiên cứu về phát triển du lịch sinh thái tại Vân Long đã chỉ ra rằng việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế là khả thi. Các dự án du lịch sinh thái đã mang lại lợi ích cho cả cộng đồng và môi trường.

4.1. Kết Quả Kinh Doanh Từ Du Lịch Sinh Thái

Doanh thu từ du lịch sinh thái tại Vân Long đã tăng trưởng đáng kể trong những năm qua. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của khu vực trong việc phát triển du lịch bền vững.

4.2. Tác Động Tích Cực Đến Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học

Các hoạt động du lịch sinh thái đã góp phần vào công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại Vân Long. Việc thu hút du khách cũng giúp nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Du Lịch Sinh Thái Tại Vân Long

Phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Vân Long không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Tương lai của du lịch sinh thái tại đây phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan và sự tham gia tích cực của cộng đồng.

5.1. Định Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Cần có các chính sách hỗ trợ phát triển du lịch sinh thái, đồng thời khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động bảo tồn và phát triển.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Bảo Tồn Đối Với Du Lịch

Bảo tồn tài nguyên thiên nhiên là yếu tố then chốt để phát triển du lịch bền vững. Việc duy trì và bảo vệ môi trường sống sẽ đảm bảo sự phát triển lâu dài cho du lịch sinh thái tại Vân Long.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên Đất ngập nước Vân Long thuộc tỉnh Ninh Bình là vùng đất ngập nước nội địa nguyên vẹn lớn nhất tại khu vực đồng bằng Bắc Bộ, sở hữu diện tích mặt nước gần 1.000 ha cùng hệ thống núi đá vôi karst ngập nước độc đáo. Vùng đất này lưu giữ giá trị đa dạng sinh học đặc biệt với quần thể Voọc Quần đùi trắng (Trachypithecus delacouri) lớn nhất thế giới, được Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam xác lập kỷ lục vào ngày 18/12/2010 với khoảng 100 cá thể sinh sống tự nhiên. Theo số liệu thống kê ngành du lịch, Vân Long từng ghi nhận tỷ lệ du khách quốc tế ấn tượng chiếm tới 82,3% tổng lượng khách, mang lại doanh thu dịch vụ trực tiếp đạt trên 1,25 tỷ đồng vào năm 2006. Tuy nhiên, tính toàn vẹn của hệ sinh thái đất ngập nước đang đối mặt với nhiều áp lực nghiêm trọng từ việc khai thác củi gỗ trái phép, chăn thả dê tự do trên các sườn núi đá vôi và nguy cơ ô nhiễm nguồn nước do quá trình phát triển kinh tế vùng đệm.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là giải quyết mâu thuẫn giữa bảo tồn nghiêm ngặt tài nguyên thiên nhiên và bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân tại 7 xã bao quanh khu bảo tồn. Luận văn hướng tới mục tiêu xác lập luận cứ khoa học vững chắc nhằm định hướng và xây dựng mô hình phát triển du lịch sinh thái bền vững, phục vụ trực tiếp cho công tác bảo vệ môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ vùng lõi và vùng đệm thuộc huyện Gia Viễn, với chuỗi dữ liệu thực chứng được thu thập và phân tích liên tục từ năm 2001 đến năm 2011. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp công cụ lượng hóa giá trị môi trường, hỗ trợ cộng đồng địa phương nâng cao mức thu nhập bình quân từ 1,5 triệu đồng/tháng và kiến tạo khung quản lý tài nguyên đồng thuận giữa các bên liên quan.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn tiếp cận hệ thống lý thuyết du lịch sinh thái hiện đại được chuẩn hóa bởi Boo (1991) và Weaver (2001), xác định bản chất của du lịch sinh thái dựa trên ba trụ cột cốt lõi: hoạt động dựa vào thiên nhiên hoang sơ, đảm bảo tính bền vững sinh thái và gắn liền với chức năng giáo dục nâng cao nhận thức môi trường. Bên cạnh đó, đề tài kết hợp mô hình du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng (Community-Based Ecotourism - CBET) của Page và Dowling (2002), nhấn mạnh vai trò trung tâm của người dân bản địa trong việc làm chủ dịch vụ và chia sẻ công bằng nguồn lợi kinh tế. Bốn khái niệm nền tảng được làm sáng tỏ xuyên suốt công trình gồm: sức chứa sinh thái của môi trường, du lịch có trách nhiệm, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững theo khung pháp lý quy định tại Luật Du lịch 2005 và Quyết định số 104/2007/QĐ-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Khung lý thuyết này tạo tiền đề vững chắc để đánh giá mối quan hệ cộng sinh đa chiều giữa du lịch, cộng đồng và môi trường tự nhiên.

Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện các mục tiêu đề ra, đề tài kết hợp hài hòa giữa phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng, kế thừa nguồn tài liệu lưu trữ giai đoạn 2001-2011 kết hợp khảo sát thực địa chuyên sâu. Phương pháp điều tra xã hội học được triển khai trên cỡ mẫu tổng thể gồm 300 đối tượng khảo sát thông qua 3 bộ phiếu hỏi cấu trúc riêng biệt (mỗi bộ phiếu gồm 20 đến 30 chỉ tiêu chuyên sâu). Quy trình chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm thu thập thông tin từ 150 khách du lịch (bao gồm cả khách quốc tế và khách nội địa tại bến thuyền), 100 hộ dân bản địa sinh sống tại 4 xã trọng điểm (Gia Vân, Gia Hòa, Gia Hưng, Gia Thanh) và 50 đại diện thuộc các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương cùng các doanh nghiệp lữ hành. Phương pháp phân tích thống kê mô tả và tổng hợp số liệu được sử dụng để lượng hóa các chỉ tiêu kinh tế - xã hội, giúp phản ánh khách quan thực trạng kinh doanh và tâm lý cộng đồng. Đồng thời, đề tài ứng dụng phần mềm GIS MapInfo để số hóa bản đồ địa hình, cấu trúc thảm thực vật, hiện trạng sử dụng đất và xây dựng bản đồ tổ chức không gian phân vùng các tuyến du lịch sinh thái với độ tin cậy khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, Khu bảo tồn thiên nhiên Đất ngập nước Vân Long sở hữu kho tàng tài nguyên sinh thái vô cùng phong phú với 687 loài thực vật bậc cao thuộc 451 chi và 144 họ, trong đó có 266 loài cây thuốc quý và 20 loài cây cảnh đặc hữu. Hệ động vật ghi nhận 39 loài thú, 100 loài chim, 38 loài bò sát - ếch nhái, 132 loài côn trùng và 54 loài cá nước ngọt. Đáng chú ý, có 39 loài động thực vật quý hiếm nằm trong Sách Đỏ Việt Nam và quần thể Voọc Quần đùi trắng đã ghi nhận bước phục hồi tích cực từ 43 cá thể vào năm 2001 lên xấp xỉ 100 cá thể vào năm 2011.

Thứ hai, cơ cấu thị trường khách du lịch có sự chênh lệch lớn và thiếu tính ổn định lâu dài. Giai đoạn 2006-2011 chứng kiến sự áp đảo của phân khúc khách quốc tế với tỷ lệ trên 82,3% (đạt 55.000 lượt trên tổng số 58.150 lượt khách năm 2006), trong khi lượng khách nội địa chiếm tỷ trọng rất khiêm tốn và sụt giảm mạnh xuống chỉ còn 150 lượt vào năm 2011. Kéo theo đó, nguồn thu nộp ngân sách địa phương từ hoạt động du lịch đã giảm khoảng 28%, từ mức 459,8 triệu đồng năm 2006 xuống còn 331,23 triệu đồng năm 2011.

Thứ ba, sự tham gia của cộng đồng bản địa vào chuỗi cung ứng dịch vụ mới dừng lại ở quy mô thử nghiệm ban đầu. Mô hình du lịch Homestay chỉ mới ghi nhận 2 hộ gia đình tiên phong tại xã Gia Hòa và xã Gia Vân; dịch vụ vận chuyển bằng xe trâu thu hút 15 hộ dân tham gia với mức thu nhập bình quân khoảng 1,5 triệu đồng/tháng. Đa số người dân tại 7 xã vùng đệm vẫn chưa có cơ chế tiếp cận trực tiếp với dòng doanh thu từ du lịch.

Thứ tư, khu bảo tồn đã thu hút được 5 dự án đầu tư cơ sở hạ tầng với tổng số vốn đăng ký trên 1.000 tỷ đồng tại trung tâm đón tiếp xã Gia Vân, song tiến độ thi công hạ tầng đường giao thông và nạo vét luồng tuyến thủy còn chậm, tiềm ẩn nguy cơ tác động xấu đến cảnh quan.

Thảo luận kết quả

Thực trạng sụt giảm nguồn thu và sự thiếu vắng du khách nội địa xuất phát từ nguyên nhân sản phẩm du lịch tại Vân Long còn đơn điệu, chủ yếu dựa vào hoạt động ngắm cảnh trên thuyền nan mà thiếu các dịch vụ trải nghiệm văn hóa và giáo dục sinh thái chuyên sâu. So sánh với các mô hình quốc tế, chẳng hạn như Vườn Quốc gia Gunung Halimun tại Indonesia với cơ chế phân chia lợi nhuận trích 30% cho lương cộng đồng và 10-25% cho quỹ bảo tồn, hoặc mô hình bản Sín Chải (Sa Pa, Lào Cai) dành 70% doanh thu dịch vụ cho người dân bản địa, thì Vân Long vẫn chưa xác lập được tỷ lệ trích nộp tài chính cố định phục vụ công tác bảo tồn tại chỗ. Dữ liệu nghiên cứu của luận văn có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột ghép thể hiện tương quan biến động khách quốc tế - nội địa giai đoạn 2006-2011, biểu đồ tròn phân tích cơ cấu phân chia nguồn thu giữa các bên tham gia và bản đồ chuyên đề MapInfo phân định các khu vực bảo vệ nghiêm ngặt gắn liền với 4 tuyến du lịch sinh thái đặc trưng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực chứng, luận văn đưa ra 4 giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy du lịch sinh thái gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững:

Một là, thiết lập cơ chế chia sẻ lợi ích tài chính minh bạch và thành lập Quỹ Bảo tồn Du lịch Sinh thái Vân Long. Mục tiêu cụ thể là trích cố định từ 10% đến 15% tổng nguồn thu vé tham quan để tái đầu tư trực tiếp cho công tác tuần tra bảo vệ rừng ngập nước, đồng thời đảm bảo cộng đồng địa phương cung ứng dịch vụ được hưởng trực tiếp từ 65% đến 70% doanh thu của các hoạt động lưu trú, ẩm thực và chèo thuyền nan. Lộ trình thực hiện từ năm 2013 đến năm 2015, do Ủy ban nhân dân huyện Gia Viễn chủ trì phối hợp cùng Ban Quản lý Khu bảo tồn và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Ninh Bình.

Hai là, hoàn thiện quy hoạch không gian du lịch và kiểm soát chặt chẽ sức chứa sinh thái. Xác lập ranh giới bảo vệ tuyệt đối đối với sinh cảnh núi đá vôi Hoàng Quyển và Đồng Quyển; quy định giới hạn quy mô mỗi đoàn du khách không vượt quá 15 người trên các tuyến thủy suối Tép và đầm Cút để giảm thiểu tiếng ồn làm xáo trộn tập tính của loài Voọc. Thời gian hoàn thành trong giai đoạn 2013-2014, do Chi cục Kiểm lâm phối hợp cùng Ban Quản lý Khu bảo tồn triển khai.

Ba là, phát triển và chuẩn hóa chuỗi sản phẩm du lịch sinh thái nông nghiệp có trách nhiệm. Mở rộng mạng lưới Homestay từ 2 hộ thí điểm lên quy mô 20 đến 30 hộ đạt chuẩn đón khách tại 3 xã trọng điểm Gia Vân, Gia Hòa và Gia Hưng; lồng ghép các tour trải nghiệm làm nông nghiệp truyền thống, cất vó, tát nước và di chuyển bằng xe trâu. Thời gian thực hiện từ năm 2013 đến năm 2016, do các Hợp tác xã du lịch cộng đồng liên kết với các doanh nghiệp lữ hành thực hiện.

Bốn là, đẩy mạnh chương trình đào tạo nghiệp vụ và giáo dục nâng cao nhận thức môi trường. Đạt chỉ tiêu 100% người lái thuyền nan và hướng dẫn viên bản địa được cấp chứng chỉ hành nghề du lịch sinh thái, kỹ năng diễn giải môi trường và an toàn đường thủy; tổ chức tối thiểu 4 đợt tập huấn chuyên đề mỗi năm về phân loại rác thải và bảo tồn đa dạng sinh học. Hoạt động được triển khai thường niên từ năm 2013 với sự hỗ trợ kỹ thuật từ các tổ chức bảo tồn quốc tế như IUCN và SNV.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu học thuật và cẩm nang ứng dụng thực tiễn chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý nhà nước về du lịch và lâm nghiệp, bao gồm Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Chi cục Kiểm lâm và Ban Quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên trên toàn quốc. Công trình cung cấp mô hình thực chứng về quản lý du lịch sinh thái có sự tham gia của cộng đồng, hỗ trợ xây dựng đề án phân vùng chức năng và ban hành chính sách phân phối lợi ích tài chính hài hòa.

Thứ hai, các doanh nghiệp lữ hành, nhà đầu tư phát triển hạ tầng du lịch và các công ty du lịch sinh thái. Luận văn cung cấp bức tranh chi tiết về thị hiếu của nhóm khách quốc tế chiếm hơn 82% thị phần, giúp doanh nghiệp định hình các sản phẩm du lịch xanh, tour ngắm chim nước và tour trải nghiệm văn hóa bản địa độc đáo.

Thứ ba, các giảng viên, nhà nghiên cứu, nghiên cứu sinh và học viên cao học thuộc các chuyên ngành Quản lý Môi trường, Lâm học, Du lịch học và Sinh thái học. Tài liệu đóng vai trò là một case study điển hình về phương pháp chọn mẫu phân tầng với 300 phiếu khảo sát thực địa, kỹ thuật phân tích thống kê và quy trình ứng dụng hệ thống thông tin địa lý GIS MapInfo trong quy hoạch không gian.

Thứ tư, các tổ chức phi chính phủ trong nước và quốc tế (IUCN, WWF, SNV) cùng các hiệp hội phát triển cộng đồng địa phương. Luận văn mang lại các căn cứ khoa học chuẩn xác để xây dựng các dự án tài trợ phát triển sinh kế bền vững, giảm thiểu áp lực khai thác tài nguyên rừng đặc dụng.

Câu hỏi thường gặp

Khu bảo tồn thiên nhiên Đất ngập nước Vân Long có giá trị đa dạng sinh học nào nổi bật nhất?

Vân Long là khu bảo tồn đất ngập nước nội địa lớn nhất đồng bằng Bắc Bộ với diện tích mặt nước gần 1.000 ha, lưu giữ 687 loài thực vật và 39 loài quý hiếm trong Sách Đỏ Việt Nam. Nổi bật nhất là kỷ lục nơi bảo tồn quần thể Voọc Quần đùi trắng lớn nhất thế giới với gần 100 cá thể sinh sống trên các dãy núi đá vôi.

Tại sao thị trường khách du lịch đến Vân Long lại ghi nhận tỷ lệ khách quốc tế chiếm trên 82%?

Khách quốc tế, đặc biệt từ Pháp, Nhật Bản và Hàn Quốc, rất ưa chuộng loại hình du lịch thiên nhiên nguyên sơ, trải nghiệm thuyền nan thủ công không động cơ và khám phá các loài linh trưởng quý hiếm. Vân Long đã được các hãng lữ hành lớn tích hợp thành công vào hành trình khám phá di sản miền Bắc.

Vì sao cần thiết lập cơ chế chia sẻ lợi ích tài chính trực tiếp cho cộng đồng bản địa?

Khi người dân chưa được hưởng lợi từ du lịch, họ buộc phải khai thác củi và chăn thả gia súc để mưu sinh, gây tổn hại rừng ngập nước. Thực tế tại Vân Long cho thấy khi 15 hộ dân tham gia dịch vụ xe trâu đạt thu nhập 1,5 triệu đồng/tháng, họ đã trở thành lực lượng tích cực tham gia bảo vệ môi trường sinh thái.

Những thách thức môi trường lớn nhất mà hệ sinh thái Vân Long đang phải đối mặt là gì?

Khu bảo tồn đang chịu sức ép từ việc chăn thả gia súc tự do trên núi đá, nguy cơ săn bắt động vật hoang dã, sự bồi lắng cục bộ tại các lòng lạch đầm Cút và tiến độ thi công chậm của 5 dự án đầu tư du lịch với tổng vốn trên 1.000 tỷ đồng tại khu vực vùng đệm.

Bài học kinh nghiệm từ các mô hình Gunung Halimun và Sín Chải có thể áp dụng ra sao tại Vân Long?

Mô hình Gunung Halimun (Indonesia) và bản Sín Chải (Lào Cai) cho thấy sự thành công phụ thuộc vào việc trao quyền làm chủ cho người dân và trích cố định từ 10% đến 25% doanh thu cho quỹ bảo tồn, đồng thời phân bổ 70% doanh thu dịch vụ cho cộng đồng để duy trì tính bền vững lâu dài.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc chứng minh du lịch sinh thái là giải pháp tối ưu phục vụ bảo vệ môi trường và phát triển bền vững tại Khu bảo tồn thiên nhiên Đất ngập nước Vân Long.
• Đánh giá toàn diện giá trị tài nguyên độc nhất với 687 loài thực vật, 39 loài trong Sách Đỏ và quần thể linh trưởng Voọc Quần đùi trắng lớn nhất thế giới đạt gần 100 cá thể.
• Phân tích thực trạng kinh doanh giai đoạn 2001-2011, chỉ rõ điểm nghẽn sụt giảm nguồn thu ngân sách từ 459,8 triệu đồng xuống 331,23 triệu đồng và sự tham gia còn khiêm tốn của cộng đồng bản địa.
• Tổng kết bài học quản lý quốc tế và đề xuất mô hình đồng quản lý du lịch sinh thái với cơ chế phân chia lợi nhuận đảm bảo người dân thụ hưởng từ 65% đến 70% doanh thu dịch vụ trực tiếp.
• Thiết lập khung giải pháp đồng bộ giai đoạn 2013-2016 bao gồm: thành lập Quỹ bảo tồn cộng đồng, phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt bằng bản đồ MapInfo, mở rộng 20-30 hộ Homestay và chuẩn hóa 100% nhân lực bản địa.

Phát triển du lịch sinh thái có trách nhiệm chính là chiếc cầu nối hài hòa giữa mục tiêu bảo tồn thiên nhiên ngoại hạng và sứ mệnh nâng cao đời sống cộng đồng. Hãy khai thác và vận dụng ngay những phát hiện khoa học từ công trình nghiên cứu này để xây dựng các chiến lược quản lý tài nguyên và du lịch bền vững cho địa phương của bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Khu bảo tồn thiên nhiên Đất ngập nước Vân Long nằm trong mục tiêu và định hướng của ―Kế hoạch hành động quốc gia về Đa dạng sinh học đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 thực hiện công ước đa dạng sinh học và nghị định thư Cartagena về ―An toàn sinh học‖ ban hành kèm Quyết định số 79/2007/QĐ-TTg, nhằm bảo tồn và phát triển đa dạng sinh học đất ngập nước; xây dựng năm khu đất ngập nước đủ tiêu chuẩn, điều kiện để công nhận khu Ramsar‖. Vân Long là khu Bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước nội địa đầu tiên ở Việt Nam với sự đa dạng sinh học cao, với nhiều loài động thực vật quý hiếm được ghi trong sách đỏ Việt Nam, đặc biệt là loài Voọc Quần đùi trắng (Trachypithecus delacouri) - một loài đặc hữu của Việt Nam, là 1 trong 25 loài linh trưởng đang bị đe dọa tuyệt chủng ở mức toàn cầu. Ngày 18/12/2010 Trung tâm Sách kỷ lục Việt Nam đã xác lập kỷ lục Vân Long là nơi có cá thể Voọc Quần đùi trắng sinh sống nhiều nhất. Ngoài ra phong cảnh tự nhiên ở Vân Long rất đẹp với những khối núi đá vôi đồ sộ được bao bọc xung quanh bởi vùng đất ngập nước là các con sông và một vùng hồ nông có thảm thực vật ngập nước.

Tuy nhiên, hiện nay đa dạng sinh học và môi trường nơi đây lại đang bị đe dọa bởi các hoạt động phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt là tác động của cộng đồng. Việc khai thác quá mức gỗ và củi là mối đe dọa chính đối với tính đa dạng sinh học và đã dẫn đến hầu hết rừng ở khu vực bị phá hủy. Khả năng tái sinh tự nhiên của thảm rừng cũng bị hạn chế nhiều do chăn thả dê trên các núi đá vôi, hoạt động khai thác đá cũng tác động rất lớn đến môi trường tự nhiên nơi đây. Du lịch sinh thái được xem là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hóa bản địa có giáo dục môi trường, đóng góp cho bảo tồn với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương.

Do đó du lịch sinh thái được xác định là loại hình ưu tiên trong Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030 (Viện Nghiên cứu Phát triển du lịch, 2012) dưới góc độ bảo tồn thiên nhiên môi trường nói chung và đa dạng sinh học nói riêng. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong bối cảnh đó đề tài: ―Nghiên cứu phát triển du lịch sinh thái phục vụ bảo vệ môi trường và phát triển bền vững Khu bảo tồn thiên nhiên Đất ngập nước Vân Long‖ không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn góp bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 - TỔNG QUAN VỀ DU LỊCH SINH THÁI 1. Khái niệm về du lịch sinh thái 1.

Trên Thế giới Làm thế nào để vừa phát triển được du lịch, vừa bảo vệ được thiên nhiên và những quyền lợi của người dân địa phương? Một trong những giải pháp được xây dựng và hưởng ứng là du lịch có hướng dẫn, du lịch có trách nhiệm với thiên nhiên và cộng đồng dân cư địa phương. Ý tưởng đó bắt đầu được thực hiện từ khoảng 20 năm gần đây và dần dần hình thành nên du lịch sinh thái ngày nay. Năm 1984, Hiệp hội du lịch sinh thái có đưa ra định nghĩa: ―Du lịch sinh thái là loại hình du lịch trách nhiệm đến những vùng tự nhiên, có hỗ trợ bảo tồn quần thể tự nhiên và phát triển bền vững cộng đồng. Năm 1991, theo Boo: ―Du lịch sinh thái là loại hình du lịch diễn ra trong các vùng có hệ sinh thái tự nhiên còn bảo tồn khá tốt nhằm mục tiêu nghiên cứu, chiêm ngưỡng, thưởng thức phong cảnh, động thực vật cũng như các giá trị văn hóa hiện hữu.

Năm 1994, Quỹ bảo tồn thiên nhiên hoang dã (WWF) đã đưa ra quan điểm về du lịch sinh thái như sau: - Du lịch sinh thái nên quan tâm tới tự nhiên và văn hóa mà du khách sẽ tới trải nghiệm; - Du lịch sinh thái nên góp phần vào việc bảo tồn thiên nhiên và đem lại lợi ích về mặt kinh tế cho cộng đồng địa phương; - Du lịch sinh thái hầu như có quy mô nhỏ nhưng đáp ứng được nhu cầu cao của cả du khách và nhà điều hành tour; - Du lịch sinh thái giúp du khách có thêm kiến thức và sự tôn trọng, đánh giá cao cho các yếu tố về thiên nhiên, văn hóa, môi trường và sự phát triển. - Theo David Western (1999) du lịch sinh thái thực sự là một hỗn hợp các mối quan tâm xuất phát từ các trăn trở về môi trường, kinh tế, xã hội. Các nhà bảo tồn đang bỏ công sức đáng kể để đón du lịch sinh thái như một tác nhân đắc lực cho bảo tồn thiên nhiên. Ngày nay, du lịch đã trở thành một trong những hoạt động 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kinh tế lớn nhất trên toàn cầu - một cách để trả nợ cho bảo tồn thiên nhiên và tăng giá trị của những khu thiên nhiên còn lại.

Du lịch sinh thái được hiểu như một ngành kinh tế phát triển bền vững với dòng tiền chuyển từ du khách vào hoạt động bảo tồn. Năm 2001, theo Weaver nhận định có 3 tiêu chí trọng tâm được lặp lại trong hầu hết các định nghĩa, đó là: - Dựa vào thiên nhiên - Có tính bền vững - Có yếu tố về giáo dục hay nhận thức. Năm 2002, Page và Dowling đưa thêm 2 yếu tố mà du lịch sinh thái nên có: - Đem lại lợi ích cho cộng đồng - Và sự hài lòng, thỏa mãn cho du khách. Tại Việt Nam Năm 1999, Tổng cục Du lịch (VNAT) đã phối hợp với một số tổ chức quốc tế như ESCAP, WWF, IUCN tổ chức hội thảo quốc gia về: ―Xây dựng Chiến lược phát triển du lịch sinh thái ở Việt Nam‖.

Hội thảo đã đưa ra một định nghĩa về Du lịch sinh thái như sau: ―Du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hóa bản địa gắn với giáo dục môi trường, có đóng góp tích cực cho bảo tồn và phát triển bền vững, với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương‖. Năm 2005, Luật Du lịch Việt Nam đã xác định: ―Du lịch sinh thái là hình thức du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc văn hóa địa phương với sự tham gia của cộng đồng nhằm phát triển bền vững‖. Theo quy chế quản lý hoạt động du lịch sinh thái tại các Vườn Quốc gia, Khu bảo tồn thiên nhiên ban hành kèm Quyết định số 104/2007/QĐ-BNN, ngày 27/12/2007 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn: ―Du lịch sinh thái là hình thức du lịch dựa vào thiên nhiên, gắn với bản sắc văn hóa địa phương với sự tham gia của cộng đồng dân cư ở địa phương nhằm phát triển bền vững, đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng nhu cầu du lịch trong tương lai‖. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Như vậy có thể thấy quan điểm về du lịch sinh thái được thể hiện ở nhiều dạng khác nhau tùy theo nhận thức, quan điểm các nhà nghiên cứu của các tổ chức và tùy vào điều kiện đặc thù của các Quốc gia, các khu vực địa lý, hành chính khác nhau.

Nơi nào ý thức trách nhiệm đối với thiên nhiên cao hơn thì tiêu chí thiên nhiên hoang sơ được đề cập đến nhiều hơn. Có những nơi ý thức bảo tồn thiên nhiên cũng như yếu tố tiêu chí giáo dục môi trường, sinh thái, tiêu chí về quản lý bền vững được chú trọng nhiều hơn. Nhận định chung: Cách nhìn nhận du lịch sinh thái hiện nay cũng khá mở và cho dù có những khác biệt nhất định nhưng đa số các chuyên gia và tổ chức quốc tế đều thống nhất những nội dung cơ bản mà du lịch sinh thái cần phải có, đó là: - Du lịch sinh thái là một loại hình phát triển du lịch bền vững, được quản lý bền vững; - Là loại hình dựa vào thiên nhiên là chính (đặc biệt là ở những khu vực còn hoang sơ, được bảo tồn tương đối tốt); - Có hỗ trợ bảo tồn (không làm thay đổi tính toàn vẹn của hệ sinh thái, nguồn thu được từ hoạt động du lịch sinh thái được đầu tư cho công tác bảo tồn, bảo vệ môi trường…); - Có các hoạt động, hình thức giáo dục về môi trường và sinh thái; - Có sự tham gia chia sẻ lợi ích cộng đồng (khuyến khích sự tham gia cộng đồng trong các hoạt động và dịch vụ cho du lịch sinh thái như hướng dẫn viên địa phương, kinh doanh lưu trú, ăn uống, tạo các sản phẩm bổ trợ khác…). Quan điểm trên có thể làm cơ sở để đối sánh những hoạt động du lịch đang diễn ra hiện nay tại Việt Nam, đồng thời có thể định hướng giúp các nhà hoạch định chiến lược phát triển du lịch sinh thái của nước ta, từ đó có thể vạch ra những chiến lược, kế hoạch khai thác và phát triển Du lịch sinh thái ở Việt Nam.

Trên thực tế ở Việt Nam, quan điểm về Du lịch sinh thái cũng có những yếu tố chưa được hiểu một cách thống nhất giữa những người làm du lịch và các bên liên quan. Nếu hiểu du lịch sinh thái đúng như thực chất là phải có đóng góp cho sự phát triển của cộng đồng địa phương một cách trực tiếp bằng các lợi ích tài 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chính cụ thể như việc làm và tiền lương nhân công, trích nguồn thu tái đầu tư cho phúc lợi xã hội của cộng đồng địa phương, bù đắp cho công tác bảo vệ môi trường sinh thái tại chỗ… và như vậy thì hoạt động du lịch sinh thái hiện nay chưa được triển khai theo đúng nghĩa của nó. Đặc điểm của du lịch sinh thái Trong thực tế, có một số hình thức du lịch có những đặc điểm và tính chất tương tự như du lịch sinh thái vì yếu tố tiền đề của những loại hình du lịch này là dựa vào nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên như du lịch thiên nhiên, du lịch mạo hiểm, du lịch hoang dã, du lịch nông thôn… Thực chất, du lịch sinh thái có những đặc điểm khác biệt nhất định so với các loại hình khác.