Chương 1: Cơ sở lý luận về du lịch nông nghiệp nông thôn và loại hình farmstay. Chương 2: Tiềm năng và thực trạng phát triển du lịch nông nghiệp nông thôn gắn với farmstay tại xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang, Thành phố Đà Nẵng. Chương 3: Giải pháp phát triển du lịch phát triển du lịch nông nghiệp nông thôn gắn với farmstay tại xã Hòa Bắc, huyện Hòa Vang, Thành phố Đà Nẵng. 7 Chƣơng 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH NÔNG NGHIỆP NÔNG THÔN VÀ LOẠI HÌNH FARMSTAY 1.
Du lịch nông nghiệp nông thôn 1. Một số khái niệm cơ bản về du lịch nông nghiệp Du lịch nông nghiệp (Agritourism) là một thuật ngữ chỉ hoạt động tham quan trang trại hoặc các quá trình sản xuất nông nghiệp, kinh doanh nông nghiệp với mục đích nhận thức, sở thích, giáo dục hoặc nghỉ dưỡng, bao hàm trong đó cả tài nguyên nông nghiệp, tài nguyên tự nhiên và tài nguyên nhân văn [71]. Thuật ngữ du lịch nông nghiệp (Agrotourism hay Agritourism) nhiều khi cũng được dùng song song với thuật ngữ du lịch nông trại (Farm Tourism) hay du lịch dựa vào trang trại (Farm basedtourism) và có khi được gọi luôn là du lịch nông thôn (Rural tourism). Tuy nhiên, thuật ngữ du lịch nông nghiệp rõ ràng khác với du lịch nông thôn trong đó du lịch nông nghiệp là một phân nhóm cụ thể của du lịch nông thôn.
Du lịch nông nghiệp được gọi là ―bất kỳ hoạt động nào được thực hiện tại một trang trại hoặc trang trại cho phép các thành viên của công chúng, vì mục đích giải trí, giải trí hoặc giáo dục, xem hoặc thưởng thức các hoạt động nông thôn, bao gồm cả trồng trọt, chăn nuôi gia súc, lịch sử, văn hóa, các hoạt động thu hoạch của riêng của khách, hoặc các hoạt động và điểm tham quan tự nhiên‖. Gần đây hơn, du lịch nông nghiệp còn được định nghĩa là đến thăm một tài sản nông nghiệp đang hoạt động (nông trại hoặc trang trại) với mục đích thư giãn, giải trí hoặc giáo dục. Ngoài ra, định nghĩa về du lịch nông nghiệp là tất cả các hình thức tham quan và trải nghiệm lĩnh vực nông nghiệp của điểm đến, bao gồm lưu trú tại địa điểm và tham quan, tiêu thụ thực phẩm và mua các sản phẩm phát sinh trực tiếp từ việc tiếp xúc với ngành. Định nghĩa phổ biến nhất về du lịch nông nghiệp là định nghĩa do Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) đề xuất.
Theo OECD, du lịch nông nghiệp chủ yếu nằm ở khu vực nông thôn, gắn kết chặt chẽ với thiên nhiên, di sản nông nghiệp và xã hội. Du lịch nông nghiệp phải ―phù hợp‖ với môi trường và cộng đồng nơi nó diễn ra. Một cộng đồng như vậy nên có ít hơn 10.000 cư dân và bao gồm các trang trại nông nghiệp. Du lịch nông nghiệp phải bao gồm kinh doanh bền vững trong khu vực nông thôn.
Nhiệm vụ của du lịch nông nghiệp là đảm bảo tính bền 8 vững lâu dài của cuộc sống trong khu vực, và điều đặc biệt quan trọng là nó phải phục vụ mục đích bảo vệ nông thôn và không thúc đẩy đô thị hóa [65]. Ở Việt Nam, các nghiên cứu về loại hình du lịch cũng được chú trọng trong một thập niên trở lại đây. ―Du lịch nông nghiệp (DLNN) là một loại hình du lịch tạo ra sản phẩm du lịch phục vụ du khách chủ yếu dựa vào nền tảng của hoạt động sản xuất nông nghiệp. Từ tư liệu sản xuất, đất đai, con người, quy trình sản xuất, phương thức tập quán kĩ thuật canh tác và sản phẩm làm ra… đến những yếu tố tự nhiên có liên quan đến sản xuất nông nghiệp như thời tiết, khí hậu, canh tác… đều là cơ sở tài nguyên cho du lịch nông nghiệp‖ [29].
Theo nhận định của Nguyễn Thị Sơn và Nguyễn Phú Thắng (2014) [40], du lịch nông nghiệp giúp khai thác hiệu quả lợi thế du lịch - nông nghiệp dồi dào tại địa phương, tạo nguồn thu nhập thêm cho nông dân, kích thích sự đa dạng về các hoạt động kinh tế và kinh doanh ở khu vực nông thôn. Du lịch nông nghiệp là loại hình du lịch phổ biến ở các vùng lãnh thổ có lợi thế về nông nghiệp. Du lịch nông nghiệp thường được phát triển song song với loại hình du lịch nông thôn. Du lịch nông thôn (Rural tourism) là một thuật ngữ được dùng khá phổ biến ở hầu hết các quốc gia trên thế giới.
Ở Việt Nam, thuật ngữ này còn khá mới mẻ, chưa được phổ biến và sử dụng rộng. Theo Tổ chức du lịch thế giới (UNWTO) du lịch nông nghiệp cũng là một sản phẩm của du lịch nông thôn khi tổ chức này quan niệm ―Du lịch nông thôn là một loại hoạt động du lịch trong đó trải nghiệm của du khách thường liên quan đến các hoạt động dựa vào thiên nhiên, nông nghiệp, lối sống / văn hóa nông thôn, câu cá và tham quan‖ [73]. Du lịch nông thôn là loại hình du lịch được thực hiện ở nhiều nước trên thế giới hiện nay. Du lịch nông thôn đã trở thành một ―công cụ phát triển‖ cho nhiều cộng đồng đang tìm cách đa dạng hóa nền kinh tế nhờ khả năng tạo việc làm tại địa phương, khuyến khích đầu tư nước ngoài vào cộng đồng và hỗ trợ các ngành công nghiệp truyền thống [63].
Du lịch nông thôn cũng là một trong những công cụ hiệu quả nhất để đa dạng hóa các hoạt động kinh tế và mang lại thu nhập bổ sung cho cộng đồng nông thôn [69]. Khái niệm du lịch nông thôn có nhiều cách hiểu. Bramwell (1994) đề nghị rằng du lịch nông thôn có thể bao gồm các hoạt động và sở thích ở trang trại, thiên 9 nhiên, phiêu lưu, thể thao, y tế, giáo dục, nghệ thuật và di sản. Năm 1996, Ped-ford mở rộng khái niệm này thành lịch sử sống động như phong tục nông thôn và văn hóa dân gian, truyền thống địa phương và gia đình, các giá trị, tín ngưỡng và di sản chung.
Turnock (1999) mở rộng hơn nữa quan điểm du lịch nông thôn đến nắm bắt mọi khía cạnh giải trí thích hợp ở nông thôn. Được cho những phát hiện khác nhau này, các khái niệm cho nghiên cứu cụ thể này rất quan trọng được coi là du lịch văn hóa nông thôn [63]. Thuật ngữ du lịch nông nghiệp thường được sử dụng thay cho thuật ngữ du lịch nông thôn để mô tả bất kỳ hình thức du lịch nào ở khu vực nông thôn. Du lịch nông nghiệp, trên thực tế, chỉ là một hình thức (loại) du lịch nông thôn có nguồn gốc từ nông thôn, nhưng nó gắn liền với du lịch trên các trang trại nông nghiệp, hoặc thậm chí là du lịch ở các cộng đồng nông thôn nơi sản xuất nông nghiệp là hoạt động kinh tế chủ yếu.
Do đó, rõ ràng du lịch nông thôn là một thuật ngữ rộng mô tả các hoạt động du lịch tổng thể ở khu vực nông thôn, và du lịch nông nghiệp là một trong những biểu hiện của nó. Du lịch nông nghiệp là loại hình du lịch tạo ra sản phẩm phục vụ du khách chủ yếu dựa trên nền tảng của hoạt động sản xuất nông nghiệp. Theo các chuyên gia, cần có bốn thành tố để được gọi là ―du lịch nông nghiệp‖, đó là: (1) kết hợp giữa du lịch và nông nghiệp; (2) thu hút du khách đến tham quan các hoạt động liên quan đến nông nghiệp; (3) tăng thu nhập cho nông dân; (4) tạo cho du khách cơ hội giải trí, hoạt động rèn luyện thể lực và tinh thần, gần gũi với thiên nhiên và trải nghiệm cuộc sống nhà nông. Việc phát triển loại hình du lịch nông nghiệp có tác dụng giúp đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ du lịch hỗn hợp cho du khách, gia tăng luồng du khách đến các vùng nông thôn; kéo dài mùa vụ du lịch trong những thời gian thấp điểm của ngành.
Tham gia hình thức du lịch này, du khách được trải nghiệm hoạt động sản xuất nông nghiệp, thưởng thức vẻ đẹp cảnh quan nhân văn do hoạt động sản xuất nông nghiệp tạo ra [26]. Từ những khái niệm được nêu ra qua các công trình nghiên cứu, có thể hiểu một cách khái quát về du lịch nông nghiệp là kết hợp kết hợp hai thành phần chính là nông nghiệp và du lịch nhằm thúc đẩy và phát triển một thị trường mới cho các sản phẩm và dịch vụ nông nghiệp và cung cấp trải nghiệm nông nghiệp cho thị trường khách du lịch. Đặc điểm của du lịch nông nghiệp - nông thôn Du lịch nông thôn khá đa dạng, nhưng tại Việt Nam, du lịch nông thôn được nhận định gồm 3 loại hình cơ bản là du lịch nông nghiệp/du lịch canh nông, du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng, trong đó, trọng tâm là du lịch cộng đồng. Đặc điểm cụ thể của 3 loại hình trên được diễn giải cụ thể như sau: - Du lịch sinh thái còn được biết tới với tên gọi du lịch bền vững, hướng đến sự tôn trọng thiên nhiên, bảo vệ môi trường, bảo vệ hệ sinh thái khỏi những tác động tiêu cực từ con người.
Nói cách khác, đến đây, con người sẽ được hòa mình vào cuộc sống xanh, được tham quan, trải nghiệm cùng thiên nhiên. - Du lịch canh nông hay du lịch trang trại nông nghiệp là du lịch ở vùng nông nghiệp được canh tác theo hướng ứng dụng công nghệ cao; là hoạt động trải nghiệm tại trang trại trồng trọt hoặc chăn nuôi, bao gồm canh tác nông nghiệp, thưởng thức sản phẩm nông trại và lưu trú. - Du lịch cộng đồng là loại hình du lịch được phát triển trên cơ sở các giá trị văn hóa của cộng đồng, do cộng đồng dân cư quản lý, tổ chức khai thác và hưởng lợi. Du lịch cộng đồng là mô hình du lịch khai thác các nét nguyên bản chưa được khám phá hết trong cộng đồng; trong đó, cộng đồng địa phương là người cung cấp các sản phẩm dịch vụ cho du khách [33].
Ngoài việc nằm ở khu vực nông thôn, du lịch nông thôn ở dạng ―thuần túy nhất‖, phải là: - Nông thôn về mặt chức năng - được xây dựng dựa trên các đặc điểm đặc biệt của thế giới nông thôn là doanh nghiệp quy mô nhỏ, không gian mở, tiếp xúc với thế giới tự nhiên, di sản nông thôn, ―xã hội truyền thống‖ và ―tập quán truyền thống‖. - Quy mô nông thôn - cả về các tòa nhà và khu định cư - và do đó, thường là quy mô nhỏ. - Tính cách truyền thống, phát triển chậm và có tổ chức, và có liên hệ với các gia đình nông thôn địa phương. Nó thường sẽ được kiểm soát rất lớn tại địa phương và phát triển một cách bền vững.