CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ NHÂN VIÊN KỸ THUẬT TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Nhân viên kỹ thuật Khi đề cập đến đội ngũ nhân viên kỹ thuật ta có nhiều các khái niệm từ nhiều nguồn khác nhau, trong đó đa phần nói về khái niệm nhân viên và một số khác có để cập về nhân viên kỹ thuật nhưng không chuyên sâu về vấn đề quản trị nhân lực. Theo từ điển tiếng anh “Nhân viên kỹ thuật” hay “ Kỹ thuật viên” được hiểu là một chuyên gia được đào tạo về các kỹ năng và kỹ thuật liên quan đến một nhánh công nghệ cụ thể, với sự hiểu biết thực tế về các khái niệm kỹ thuật có liên quan.
Theo tác giả Đoàn Đức Tiến cho rằng: “Công nhân kỹ thuật là lao động đã qua đào tạo nghề mang tính chất kỹ thuật, chương trình đào tạo kết hợp kiến thức lý thuyết và kỹ năng thực hành nghề”[14] Trong nghiên cứu này, một người lao động được coi là nhân viên kỹ thuật khi và chỉ khi đã trải qua và hoàn thành một hay nhiều các hoạt động đào tạo liên quan đến các ngành nghề kỹ thuật, đồng thời phải có đủ kỹ năng, kinh nghiệm cũng như có trải nghiệm nhất định trong thực tế để có thể giải quyết được các vấn đề trong quá trình làm việc. Đội ngũ nhân viên kỹ thuật trong doanh nghiệp Tương tự như khái niệm nhân viên kỹ thuật, đa phần các khái niệm nói về đội ngũ nhân viên kỹ thuật chủ yếu nói về đội ngũ nhân viên trong doanh nghiệp, ở một số tài liệu chuyên ngành hoặc quản lý khác cũng chỉ mô tả cơ bản khái niệm này như sau. Theo từ điển Tiếng Việt của tác giả Nguyễn Văn Đạm thì: “Đội ngũ được hiểu là tập hợp những người có chung hành động, nhiệm vụ thành một tổ chức hướng đạt tới mục tiêu chung”[4] 10 Theo Michael D. Littlejohn và Myles Gartlan (2020) trong sách Managing the IT Talent: A Guide for IT Leaders có đề cập về khái niệm này như sau: Đội ngũ nhân viên kỹ thuật bao gồm tất cả các công nhân kỹ thuật và kỹ sư trong công ty, bao gồm các lập trình viên, kỹ sư hỗ trợ, kỹ sư quản trị mạng, kỹ sư an toàn thông tin và các chuyên gia khác.
Họ là những người quan trọng trong việc thiết kế, xây dựng, bảo trì và cải thiện các hệ thống công nghệ thông tin của công ty.[16] Theo Jyoti Sethi (2020) trong sách "Human Resource Management in Small and Medium Enterprises", đội ngũ nhân viên trong doanh nghiệp được miêu tả như sau: "Đội ngũ nhân viên trong doanh nghiệp là tất cả các nhân viên của một công ty, bao gồm cả nhân viên chính thức và bán thời gian. Họ cung cấp nguồn lực lao động để hoạt động và phát triển công ty, bao gồm cả công việc sản xuất, kinh doanh, quản lý và dịch vụ khách hàng." [18] Từ đây ta có thể tổng kết rằng, đội ngũ nhân viên kỹ thuật là nhóm nhân viên chuyên về kỹ thuật làm việc trong tổ chức với các mục tiêu chung, trong đó họ có thể giải quyết vấn đề kỹ thuật, hỗ trợ và cung cấp dịch vụ cho khách hàng. Đội ngũ nhân viên kỹ thuật có thể bao gồm các chuyên gia về công nghệ thông tin, kỹ thuật điện, cơ khí hoặc bất kỳ lĩnh vực kỹ thuật nào khác. Đây là đội ngũ cung cấp nguồn lực lao động để doanh nghiệp có thể hoạt động và phát triển.3 Đặc điểm, vai trò của đội ngũ nhân viên kỹ thuật.1 Một số đặc điểm của nhân viên kỹ thuật Có kiến thức, kỹ năng chuyên môn về kỹ thuật - Nhân viên kỹ thuật cần có kiến thức chuyên môn sâu rộng về lĩnh vực kỹ thuật của mình như cơ khí, điện, điện tử, hóa chất.
- Kiến thức chuyên môn bao gồm kiến thức cơ bản về khoa học tự nhiên, kiến thức công nghệ, quy trình kỹ thuật, khả năng phân tích và tổng hợp vấn đề. 11 - Đòi hỏi phải được đào tạo cơ bản về lý thuyết và thực hành để có thể vận dụng linh hoạt khi giải quyết các vấn đề kỹ thuật phát sinh. - Ngoài kiến thức chuyên môn, cần có kỹ năng phân tích, tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề. Thường xuyên cập nhật kiến thức để đáp ứng công việc - Do khoa học công nghệ liên tục phát triển nên nhân viên kỹ thuật cần học tập cập nhật để nắm bắt xu thế mới.
- Việc cập nhật kiến thức giúp nâng cao năng lực chuyên môn, áp dụng công nghệ mới vào công việc. - Có thể cập nhật kiến thức thông qua đào tạo, nghiên cứu khoa học, hội thảo chuyên đề hoặc tự học qua sách, internet. Có kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm - Làm việc theo nhóm nên nhân viên kỹ thuật cần biết cách chia sẻ thông tin, phối hợp với đồng nghiệp để đạt hiệu quả cao nhất. - Kỹ năng giao tiếp cần thiết để trao đổi với các bộ phận khác và giải thích vấn đề kỹ thuật cho người khác hiểu.
- Khả năng làm việc nhóm sẽ giúp xử lý công việc nhanh chóng, tránh sót sót và sai sót. Có tính chủ động, sáng tạo trong công việc - Do công việc có nhiều tình huống bất ngờ nên nhân viên kỹ thuật cần có tính chủ động để kịp thời xử lý các sự cố. - Khả năng sáng tạo giúp đưa ra các giải pháp mới, cải tiến quy trình làm việc để nâng cao hiệu quả. - Luôn cầu thị, học hỏi để áp dụng những ý tưởng mới vào thực tiễn công việc.
Có khả năng phân tích và giải quyết vấn đề - Biết cách phân tích các vấn đề kỹ thuật một cách hệ thống, khoa học để tìm ra nguyên nhân gốc rễ. 12 - Sử dụng kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn để đưa ra giải pháp khắc phục sự cố. - Đánh giá và lựa chọn phương án tối ưu, hiệu quả nhất.2 Vai trò của nhân viên kỹ thuật Vai trò của đội ngũ nhân viên kỹ thuật là vô cùng quan trọng, đóng góp rất lớn vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trước hết, đội ngũ nhân viên kỹ thuật là người trực tiếp vận hành các hệ thống, thiết bị công nghệ trong nhà máy hay xí nghiệp.
Họ là những người am hiểu kỹ thuật, nắm vững quy trình vận hành để đảm bảo các thiết bị hoạt động ổn định, an toàn. Sự cố xảy ra đối với máy móc luôn tiềm ẩn nguy cơ làm gián đoạn quá trình sản xuất, gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp. Chính vì vậy, việc vận hành thiết bị một cách chính xác, đúng quy trình là trách nhiệm hàng đầu của đội ngũ kỹ thuật. Bên cạnh đó, đội ngũ kỹ thuật còn đảm nhiệm việc bảo dưỡng, bảo trì, sửa chữa thiết bị.
Họ sẽ lên kế hoạch kiểm tra định kỳ, phát hiện các hư hỏng tiềm ẩn và kịp thời khắc phục trước khi chúng gây ảnh hưởng nghiêm trọng. Bảo dưỡng tốt giúp kéo dài tuổi thọ của máy móc, tiết kiệm chi phí sửa chữa lớn và nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất của nhà máy. Ngoài ra, đội ngũ kỹ thuật còn chủ động đề xuất cải tiến kỹ thuật, ứng dụng khoa học công nghệ mới để tối ưu hóa quy trình, tiết kiệm nguyên vật liệu, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Họ đóng vai trò then chốt trong việc cải tiến quy trình công nghệ, giúp doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh.
Như vậy, có thể thấy đội ngũ nhân viên kỹ thuật là bộ phận không thể thiếu của mỗi doanh nghiệp, góp phần quan trọng vào hoạt động sản xuất kinh doanh và sự phát triển chung của doanh nghiệp. Phát triển đội ngũ nhân viên kỹ thuật trong doanh nghiệp Phát triển đội ngũ nhân viên kỹ thuật trong doanh nghiệp là tập hợp các công tác, hoạt động nhằm phát triển đội ngũ lao động giúp doanh nghiệp phát triển. Khái niệm này được nghiên cứu bởi nhiều nhà lý thuyết, quản trị học. Tuy các khái niệm có nhiều ý nghĩa khác nhau trong các môi trường khác nhau những nhìn chung đều xoay quanh vấn đề nâng cao trình độ người lao động trong doanh nghiệp từ nhiều phương diện và được phát biểu như sau: Theo Từ điển Tiếng Việt “Phát triển là quá trình vận động, tiến triển theo hướng tăng lên, ví dụ phát triển kinh tế, phát triển văn hoá, phát triển xã hội.” [4] Theo giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê Nin, Bộ, “Phát triển là một phạm trù của triết học, là quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của một sự vật.
Quá trình vận động đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt để đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ. Sự phát triển là kết quả của quá trình thay đổi dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, quá trình diễn ra theo đường xoắn ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dường như sự vật ban đầu nhưng ở mức (cấp độ) cao hơn. Theo Bùi Văn Nhơn (2006) trong sách Quản lý và phát triển nguồn nhân lực xã hội : “Phát triển nguồn nhân lực là tổng thể các hình thức, phương pháp, chính sách và biện pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao chất lượng cho nguồn nhân lực (trí tuệ, thể chất, và phẩm chất tâm lý xã hội) nhằm đáp ứng đòi hỏi về nguồn nhân lực cho sự phát triển kinh tế xã hội trong từng giai đoạn phát triển”[12] Trong luận văn, khái niệm phát triển đội ngũ nhân viên kỹ thuật trong doanh nghiệp được hiểu là: Phát triển đội ngũ nhân viên kỹ thuật là quá trình đảm bảo về số lượng, hợp lý về cơ cấu và nâng cao chất lượng nhân viên kỹ thuật thuật nhằm đạt mục tiêu của doanh nghiệp. 14 Đặc điểm cần có của đội ngũ nhân viên kỹ thuật trong doanh nghiệp.
- Chuyên môn: đội ngũ nhân viên kỹ thuật phải có kiến thức và kỹ năng chuyên môn trong lĩnh vực công nghệ thông tin. - Tính năng tự học: khả năng tự học và tìm hiểu các công nghệ mới là rất quan trọng cho đội ngũ nhân viên kỹ thuật. - Sự hợp tác: sự hợp tác và giao tiếp tốt giữa các thành viên trong đội ngũ là cần thiết để hoàn thành công việc tốt. - Sự chuyên nghiệp: đội ngũ nhân viên kỹ thuật phải có sự chuyên nghiệp và tận tụy trong công việc.
- Tính toán: khả năng toán học và tính toán tốt là một trong những yếu tố quan trọng cho đội ngũ nhân viên kỹ thuật. - Tư duy logic: tư duy logic và khả năng giải quyết vấn đề là rất quan trọng cho đội ngũ nhân viên kỹ thuật.