CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Khái quát lịch sử nghiên cứu vấn đề Ở bất cứ thời đại nào, trong bất cứ xã hội nào, người giáo viên vẫn luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là chìa khóa quyết định chất lượng, sự thành công của hệ thống giáo dục. Chính vì vậy, việc nghiên cứu về đội ngũ giáo viên thu hút sự quan tâm của không ít nhà nghiên cứu trên thế giới cũng như ở Việt Nam Avich Sukhomlinskiy (1918- 1970) nhà sư phạm Xô Viết cho rằng: một trong những giải pháp hữu hiệu nhất để phát triển đội ngũ giáo viên là phải bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, phát huy được tính sáng tạo trong lao động của họ và tạo khả năng ngày càng hoàn thiện tay nghề sư phạm, phải biết lựa chọn giáo viên bằng nhiều nguồn khác nhau và bồi dưỡng họ trở thành những giáo viên tốt theo tiêu chuẩn nhất định, bằng những biện pháp khác nhau. Andy Hargreaves, Michael Fullan (2012) bằng kết quả nghiên cứu thực tiễn đã khẳng định điều quan trọng trong phát triển giáo viên là: “việc phát triển giáo viên mang tính đặc thù của bối cảnh, loại hình trường, giai đoạn phát triển sự nghiệp của giáo viên, hình thức tuyển dụng bổ nhiệm, và hình thức tổ chức thực hiện đào tạo bồi dưỡng giáo viên” [32].
Ở các nước trên thế giới, từ nước nghèo, nước đang phát triển, nước phát triển, đội ngũ giáo viên luôn được coi trọng và quyết định việc nâng cao dân trí, 6 đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Phát triển đội ngũ giáo viên luôn là vấn đề chiến lược của mỗi quốc gia vì đội ngũ giáo viên mang yếu tố hàng đầu quyết định chất lượng giáo dục. Đó là nguồn duy nhất đào tạo nguồn nhân lực có khả năng hiện thực hóa mọi kế hoạch cho tương lai, đặc biệt trong thế kỷ XXI được xem là thế kỷ của công nghệ thông tin và kinh tế tri thức. Vì thế, nâng cao chất lượng giáo viên được xem là khâu đột phá, trọng tâm của công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đặc biệt là giáo dục phổ thông.
Trong hệ thống giáo dục quốc dân, tiểu học được xem là bậc học nền tảng, là cơ sở ban đầu cho việc hình thành, phát triển toàn diện nhân cách con người, đặt nền móng vững chắc cho giáo dục phổ thông và cho toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân. Như vậy, giáo dục tiểu học là điều kiện cơ bản để nâng cao dân trí, là cơ sở ban đầu hết sức quan trọng cho việc đào tạo trẻ em trở thành công dân tốt của đất nước. Đội ngũ giáo viên tiểu học phải hội tụ được một cách đầy đủ những yêu cầu về phẩm chất đạo đức, kỹ năng sư phạm, trình độ chuyên môn,. để thực hiện tốt mục tiêu giáo dục tiểu học.
Giai đoạn 2010-2020 đánh dấu bước thay đổi của giáo dục Việt Nam gắn với thực hiện Nghị quyết Ðại hội XI, XII của Ðảng, trong đó đột phá của chiến lược là phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân. Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông giai đoạn 2016 – 2020, định hướng đến năm 2025” [24]. Vì vậy, việc đặt ra những yêu cầu đổi mới về vai trò của đội ngũ nhà giáo ngày càng trở nên cấp thiết, đặc biệt khi mục tiêu giáo dục là hình thành nhân cách và phát triển các năng lực cá nhân cho người học. Năm 2018, Bộ GD&ĐT ban hành Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, trong đó thể hiện rõ sự thay đổi mang tính đột phá khi chương trình được 7 thiết kế theo tiếp cận hình thành, phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.
Chương trình giáo dục tiểu học giúp học sinh hình thành và phát triển những yếu tố căn bản đặt nền móng cho sự phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, phẩm chất và năng lực; định hướng chính vào giáo dục về giá trị bản thân, gia đình, cộng đồng và những thói quen, nền nếp cần thiết trong học tập và sinh hoạt. Để đạt được mục tiêu này, chương trình đưa ra điều kiện thực hiện đối với đội ngũ giáo viên (ĐNGV): “Số lượng và cơ cấu giáo viên (kể cả giáo viên thỉnh giảng, nếu có) bảo đảm để dạy các môn học và hoạt động giáo dục của chương trình giáo dục phổ thông; 100% giáo viên (GV) có trình độ được đào tạo đạt chuẩn hoặc trên chuẩn; được xếp loại đạt trở lên theo Chuẩn nghề nghiệp GV cơ sở giáo dục phổ thông; GV được đảm bảo các quyền theo quy định của Điều lệ trường phổ thông và của pháp luật; GV được bồi dưỡng, tập huấn về dạy học theo chương trình giáo dục phổ thông” [7; tr 34]. Như vậy, để chương trình mới được triển khai hiệu quả, ĐNGV phổ thông nói chung, tiểu học nói riêng đóng vai trò quan trọng, quyết định đến sự thành công của đổi mới. Trước yêu cầu đó, ngành Giáo dục đã và đang từng bước đào tạo và bồi dưỡng ĐNGV các cấp để đội ngũ này đạt chuẩn về phẩm chất và năng lực dạy học đáp ứng được yêu cầu của chương trình.
Ngày 30/06/2020, Chính phủ đã ban hành nghị quyết số 71/2020/NĐ- CP quy định lộ trình thực hiện nâng trình độ chuẩn được đào tạo của giáo viên mầm non, tiểu học và trung học cơ sở để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục và chương trình dạy học phổ thông mới. Đến ngày 31/12/2030, phải có 100% giáo viên đạt chuẩn. Do đó, việc phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học là yêu cầu cấp bách được Đảng và nhà nước ta hết sức quan tâm [17]. Phát triển đội ngũ giáo viên là một phạm trù thuộc quản lý nguồn nhân lực đây không chỉ là vấn đề quan tâm của các nhà quản lý mà đã thu hút nhiều nhà khoa học trong nước quan tâm.
Có thể đề cập đến một số luận văn thạc sĩ: 8 - Lê Thanh Hải (2011), “Giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học ở quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh”, Luận văn thạc sĩ QLGD, Trường Đại học Vinh. - Lê Thị Phương Thảo (2013), “Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam đáp ứng chuẩn nghề nghiệp”, Luận văn thạc sĩ QLGD, Trường Đại học Đà Nẵng. - Nguyễn Thanh Sơn (2016), “Phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học huyện Ứng Hòa, Thành phố Hà Nội theo định hướng đổi mới giáo dục”, Luận văn thạc sĩ QLGD, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Xét riêng trên địa bàn tỉnh Bình Định, cũng đã có một số công trình nghiên cứu về phát triển đội ngũ giáo viên ở bậc tiểu học như: - Luận văn “Biện pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý ở trường tiểu học huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định” của Mai Xuân Hậu (2014).
- Luận văn “Giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học huyện An Lão, tỉnh Bình Định đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục” của Nguyễn Xuân Bình (2017). - Luận văn “Các biện pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý trường tiểu học ở thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục” của Lê Minh Tiến (2017). Từ tổng quan tình hình nghiên cứu đã trình bày trên đây, có thể thấy: - Thứ nhất, phát triển ĐNGV là vấn đề cấp thiết, được tất cả các nước quan tâm, đáp ứng xu thế hội nhập quốc tế hiện nay; - Thứ hai, giáo viên nói chung, ĐNGV tiểu học nói riêng có vai trò quan trọng, quyết định trong việc nâng cao chất lượng giáo dục, do đó cần có các biện pháp phát triển đội ngũ này. Phát triển ĐNGV cần quan tâm thực hiện tốt việc tuyển chọn, sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng, thanh tra, xây dựng chuẩn nghề nghiệp, xây dựng các chế độ, chính sách đối với giáo viên phù hợp; 9 - Thứ ba, nghiên cứu về phát triển ĐNGV được triển khai ở nhiều bình diện khác nhau và đặc biệt được quan tâm trên bình diện quản lý giáo dục, được tập trung vào hai mảng chính là nghiên cứu phát triển giáo viên theo cấp học, ngành học và nghiên cứu phát triển ĐNGV cho từng cơ sở giáo dục thuộc cấp học, ngành học.
Mặc dù có nhiều nghiên cứu đề cập đến phát triển giáo viên, Tuy nhiên, chưa có công trình nào đề cập làm rõ một cách sâu sắc, đầy đủ. Khi đi sâu vào nghiên cứu đề xuất các tiêu chí, các công trình nghiên cứu chưa làm rõ tiêu chí có tính đặc thù của ĐNGV tiểu học; chưa đưa ra phương pháp đánh giá mang tính khả thi, chính xác, làm cơ sở để đưa ra định hướng, biện pháp phát triển ĐNGV tiểu học theo yêu cầu của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông. Tóm lại, việc phát triển đội ngũ giáo viên có tầm quan trọng đặc biệt, nhân tố chủ đạo để nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và của mỗi nhà trường nói riêng. Trên cơ sở nguồn lực của từng trường, từng địa phương, phát triển đội ngũ giáo viên phải có chiến lược lâu dài, phù hợp với mục tiêu giáo dục và điều kiện kinh tế xã hội (KT-XH) của mỗi địa phương luôn là đòi hỏi khách quan cần được quan tâm của các nhà quản lý các cấp.
Đã có nhiều đề tài nghiên cứu về việc quản lý, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ giáo viên trong các trường học nói chung, giáo viên các trường tiểu học nói riêng. Tuy nhiên, trên địa bàn của huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định chưa có đề tài nào đi sâu nghiên cứu về biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên các trường tiểu học trên địa bàn. Việc nghiên cứu đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên tiểu học huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định có ý nghĩa to lớn về mặt lý luận và thực tiễn, đáp ứng yêu cầu công tác phát triển giáo dục tiểu học của địa phương trong điều kiện đổi mới. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1.
Giáo viên và đội ngũ giáo viên 1. Giáo viên Định nghĩa: “Giáo viên là người dạy học ở bậc phổ thông hoặc tương đương”.