Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển ĐNGV tiểu học đáp ứng yêu cầu đổi mới GDPT. Chương 2: Thực trạng ĐNGV tiểu học và phát triển ĐNGV tiểu học huyện Phú Ninh tỉnh Quảng Nam đáp ứng yêu cầu đổi mới GDPT. Chương 3: Biện pháp phát triển ĐNGV tiểu học huyện Phú Ninh tỉnh Quảng Nam đáp ứng yêu cầu đổi mới GDPT. 1 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TIỂU HỌC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề Lịch sử phát triển của xã hội loài người từ nguyên thủy đến hiện đại văn minh như ngày nay đều gắn liền với lịch sử giáo dục. Bởi bất kỳ ở thời đại nào, quốc gia nào, chế độ chính trị nào cũng đều đặt nhiệm vụ giáo dục thành mục tiêu có tính chiến lược để chấn hưng và phát triển đất nước. Ngay từ thế kỷ thứ XVIII nhà trí thức lỗi lạc Lê Quý Đôn đã nói "phi trí bất hưng”. Nếu không chăm lo, bồi dưỡng đào tạo đội ngũ những người trí thức thì làm sao có chỗ dựa rường cột cho một quốc gia hưng thịnh.
Ngày nay, giáo dục được đánh giá là quốc sách hàng đầu và được coi là vấn đề sống còn của mỗi quốc gia trong việc phát triển đất nước. Vấn đề cải cách và đổi mới giáo dục đang được triển khai với nhiều yếu tố liên quan đến chất lượng giáo dục: Chương trình giáo dục còn nặng về kiến thức, phương pháp dạy học chưa thực sự đổi mới, cơ cấu chưa đồng bộ, đội ngũ giáo viên yếu, trang thiết bị dạy học, kinh phí đầu tư cho giáo dục còn thấp, đặc biệt đội ngũ CBQLGD chưa thực sự đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ ngày càng cao. Đánh giá và nâng cao chất lượng đội ngũ CBQLGD là một vấn đề hết sức quan trọng, nhưng trong thực tế còn ít đề cập đến nâng cao chất lượng đội ngũ CBQLGD, đây là nguồn lực ảnh hưởng lớn, có ý nghĩa quyết định đến chất lượng giáo dục toàn diện của các nhà trường. Nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên ở nước ngoài Cùng với sự phát triển của giáo dục đào tạo nói chung, GDPT đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với giáo viên.
Do vậy, các nghiên cứu về giáo viên và ĐNGV trên thế giới ngày càng được nhiều sự quan tâm. Ngay từ giai đoạn đầu tiên khi xây dựng nhà nước xã hội chủ nghĩa, Lê-nin đã đặc biệt coi trọng việc xây dựng ĐNGV. Lê-nin đã nói: “Chúng ta phải làm cho giáo viên ở nước ta có một địa vị mà trước đây họ chưa từng có, hiện nay vẫn không có và không thể có được trong xã hội tư sản”, đồng thời Người yêu cầu phải: “Nâng cao một cách có hệ thống, kiên nhẫn, liên tục trình độ tinh thần của giáo viên… nhưng chủ yếu là cải thiện đời sống vật chất cho họ.” Ở các nước phát triển, yêu cầu và tiêu chí của chất lượng giáo viên cũng được đặt ra theo yêu cầu của sự phát triển GDĐT và nhu cầu tăng trưởng kinh tế. Chất lượng ĐNGV đã được nhiều quốc gia trên thế giới đặc biệt quan tâm.
Nhiều công trình nghiên cứu chung của các nước thành viên OECD đã chỉ ra các phẩm chất, năng lực cần có đối với một giáo viên bao gồm: 2 Kiến thức phong phú về chương trình, phạm vi và nội dung thuộc bộ môn bản thân mình giảng dạy; Kỹ năng sư phạm, việc có được kiến thức và kỹ năng phong phú về phương pháp dạy học (PPDH) và cách thức, năng lực sử dụng những phương pháp đó; Có tư duy phản ánh trước mỗi vấn đề trong quá trình dạy học và những vấn đề phát sinh và có năng lực tự phê; Biết cảm thông với người học và cam kết tôn trọng phẩm giá của người học, đồng nghiệp; Có năng lực và kỹ năng quản lý (bao gồm cả quản lý HS và quản lý hoạt động dạy học trong và ngoài giờ học); Trong báo cáo tại Hội thảo ASD Armidele năm 1995 đã có đề cập đến những vai trò của người giáo viên trong thời đại mới; đó là: vai trò người tổ chức, vai trò người canh tân, vai trò người thiết kế và vai trò người cổ vũ. Để thực hiện tốt những vai trò này cần phải có những biện pháp nâng cao chất lượng người giáo viên cụ thể như: Cần sử dụng triệt để các trang thiết bị phù hợp và phương pháp giảng dạy mới nhất trong các chương trình đào tạo giáo viên; Mỗi người giáo viên cần phải được đào tạo để trở thành nhà giáo dục chứ không phải là trở thành chuyên gia truyền đạt kiến thức; Trong việc dạy học cần phải thích nghi với người học, phải lấy người học là trung tâm chứ không phải lấy người dạy là trung tâm và buộc người học tuân theo những quy định đặt sẵn từ trước theo kinh nghiệm cổ truyền, thông lệ [27]. Tháng 4 năm 2000 đã diễn ra diễn đàn giáo dục cho mọi người được tổ chức bởi UNESCO tại thành phố Dakar - Senégal, tại diễn đàn đã đề cập và coi chất lượng giáo viên là một trong mười yếu tố cấu thành chất lượng giáo dục. Người giáo viên cần có những năng lực chuyên môn khác nhau để đảm bảo chất lượng giáo dục đạt được hiệu quả như: có tri thức sư phạm phù hợp, có hiểu biết sâu sắc về nội dung môn học giảng dạy, có tri thức về việc phát triển, tri thức về việc học tập, có sự hiểu biết đúng đắn về động cơ, về việc đánh giá năng lực HS, về các nguồn của chương trình và công nghệ, làm chủ được các chiến lược dạy học và có khả năng phân tích và phản ánh trong thực tiễn dạy học [16].
Chú trọng sự phát triển nghề nghiệp của ĐNGV là một trong những yếu tố then chốt có ý nghĩa quyết định đến thành công trong sự nghiệp đổi mới giáo dục của các quốc gia trên thế giới. Đa số các quốc gia trên thế giới đều nhận thức được rằng giáo viên không chỉ là những đối tượng cần thay đổi để phát triển sự nghiệp giáo dục đào tạo mà còn là lực lượng then chốt tạo nên sự thay đổi quan trọng nhất trong công cuộc 3 chấn hưng và đổi mới giáo dục của mỗi đất nước. Vì vậy, muốn đổi mới được căn bản, toàn diện giáo dục phải liên tục chú trọng phát triển ĐNGV. Nói cách khác, liên tục phát triển ĐNGV là một yêu cầu then chốt của tiến trình đổi mới giáo dục đối với các quốc gia trên thế giới.
Các nghiên cứu về phát triển ĐNGV đều nhằm mục đích phục vụ yêu cầu này của đổi mới giáo dục. Trong báo cáo của Uỷ ban quốc gia về Giáo dục và Tương lai của nước Mỹ năm 1996 và năm 1997, cho thấy các xu hướng chính trong nghiên cứu phát triển nghề nghiệp giáo viên là: (1) Nghiên cứu các mô hình và kinh nghiệm thực tiễn. (2) Nghiên cứu các hoạt động hỗ trợ và các hoạt động thực tiễn. Trên thế giới đã có rất nhiều tổ chức đã đặt hàng các công trình nghiên cứu khoa học về vấn đề phát triển nghề nghiệp giáo viên với mong muốn là xác định được con đường hiệu quả để hỗ trợ các chương trình phát triển nghề nghiệp giáo viên một cách hiệu quả.
(3) Nghiên cứu tăng cường hiểu biết nghề nghiệp và cải tiến các kỹ năng cho giáo viên. (4) Nghiên cứu phát triển nghề nghiệp giáo viên coi đó như một yêu cầu tất yếu của tiến trình thay đổi. Một trong những nội dung nghiên cứu về phát triển nghề nghiệp giáo viên là nghiên cứu về xây dựng và chuyển giao các mô hình phát triển nghề nghiệp đối với giáo viên [17]. Nhiều mô hình đã được nghiên cứu và phát triển thực hiện ở nhiều quốc gia trên thế giới để phát huy và hỗ trợ giáo viên phát triển ngay từ khi các giáo viên bắt đầu khởi nghiệp đến khi nghỉ hưu.
Đáng chú ý là các mô hình phát triển nghề nghiệp đối với giáo viên được trình bày một cách riêng rẽ nhưng hầu hết các sáng kiến đều là sự kết hợp giữa đa dạng các mô hình và sự kết hợp này cũng hết sức đa dạng, phong phú tuỳ theo hoàn cảnh cụ thể. Nghiên cứu phát triển đội ngũ giáo viên trong nước Hơn 50 năm xây dựng và phát triển đã qua, nền giáo dục của nước ta đã xây dựng được một hệ thống giáo dục liên thông và hoàn chỉnh từ bậc giáo dục mầm non đến bậc giáo dục đại học. Đã cơ bản đáp ứng một cách tích cực nhu cầu nhu cầu nguồn nhân lực, góp phần nâng cao dân trí và đào tạo nhân tài của xã hội. Hơn 50 năm phát triển giáo dục song song với đó là hơn 50 năm không ngừng phát triển ĐNGV trong mô hình hệ thống giáo dục ở nước ta.
Không chỉ Đảng và Nhà nước ta mà cả Chủ tịch Hồ Chí Minh đều hết sức quan tâm đến vấn đề phát triển ĐNGV. Người đã khẳng định vai trò, ý nghĩa của nghề dạy học: “…Nếu không có thầy giáo thì không có giáo dục ….”; “… Các thầy cô giáo có 4 nhiệm vụ nặng nề và vẻ vang là đào tạo cán bộ cho dân tộc”; “…Các cô, các chú đã thấy trách nhiệm to lớn của mình, đồng thời cũng thấy khả năng của mình cần được nâng cao thêm lên mãi mới làm tròn nhiệm vụ.” Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, suốt hơn 50 năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã thường xuyên, liên tục chỉ đạo, tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng, phát triển và nghiên cứu về ĐNGV và phát triển ĐNGV. Đã có nhiều công trình khoa học trong và ngoài nước nghiên cứu về ĐNGV đã được triển khai rộng khắp. Tiêu biểu trong số đó là những công trình của các tác giả nghiên cứu về mô hình phát triển nhân cách của ĐNGV ở các cấp học, bậc học và mô hình phát triển nhân cách của người quản lý nhà trường trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Vấn đề nghiên cứu về ĐNGV còn được thực hiện ở nhiều cấp độ khác nhau từ cấp độ vi mô đến vĩ mô. Đã có nhiều hội thảo khoa học với nhiều nghiên cứu khoa học của các nhà nghiên cứu về chủ đề ĐNGV đã được thực hiện: Nguyễn Thành Hoàn; Đặng Quốc Bảo; Trần Bá Hoành;. Tại Hội thảo về “Chất lượng giáo dục và vấn đề đào tạo giáo viên”, đã có rất nhiều tham luận báo cáo của các tác giả như Mai Trọng Nhuận, Nguyễn Cảnh Toàn, Trần Bá Hoành, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Lê Khánh Bằng, Đặng Xuân Hải… cũng đã đề cập đến việc đào tạo ĐNGV trước nhiệm vụ mới và tình hình mới của GDĐT [21], [22], [23].