Lý Luận Chung Về Phát Triển Dịch Vụ Ngoài Tín Dụng Tại Ngân Hàng Thương Mại

Khám phá giải pháp phát triển dịch vụ ngoài tín dụng tại ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam chi nhánh Hoàng Mai.

• Trường học: Thang Long University
• Đề tài: Phát Triển Dịch Vụ Ngoài Tín Dụng Tại Ngân Hàng Thương Mại
• Loại tài liệu: thesis

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG DỊCH VỤ NGOÀI TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI
• 1.1. Tổng quan về ngân hàng thƣơng mại
• 1.1.1. Khái niệm ngân hàng thương mại
• 1.2. Vai trò của ngân hàng thương mại trong nền kinh tế
• 1.3. Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại
• 1.4. Tác động của hội nhập quốc tế trong lĩnh vực ngân hàng
• 1.5. Dịch vụ ngân hàng
• 1.5.1. Khái niệm dịch vụ ngân hàng
• 1.5.2. Đặc điểm của dịch vụ ngân hàng

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển dịch vụ ngoài tín dụng tại ngân hàng thương mại

Ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế, không chỉ thông qua hoạt động tín dụng mà còn qua việc phát triển các dịch vụ ngoài tín dụng. Những dịch vụ này giúp ngân hàng đa dạng hóa nguồn thu nhập và giảm thiểu rủi ro. Việc phát triển dịch vụ ngoài tín dụng không chỉ đáp ứng nhu cầu của khách hàng mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh cho ngân hàng trong bối cảnh thị trường ngày càng khốc liệt.

1.1. Khái niệm dịch vụ ngoài tín dụng tại ngân hàng

Dịch vụ ngoài tín dụng tại ngân hàng bao gồm các hoạt động như dịch vụ thanh toán, dịch vụ kiều hối, và dịch vụ ngân hàng điện tử. Những dịch vụ này không chỉ giúp ngân hàng tăng trưởng doanh thu mà còn nâng cao trải nghiệm khách hàng.

1.2. Vai trò của dịch vụ ngoài tín dụng trong ngân hàng

Dịch vụ ngoài tín dụng giúp ngân hàng tăng cường mối quan hệ với khách hàng, tạo ra nguồn thu nhập ổn định và giảm thiểu rủi ro từ hoạt động tín dụng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế biến động.

II. Vấn đề và thách thức trong phát triển dịch vụ ngoài tín dụng

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc phát triển dịch vụ ngoài tín dụng tại ngân hàng thương mại cũng gặp phải nhiều thách thức. Các ngân hàng phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các tổ chức tài chính khác và sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ. Điều này đòi hỏi ngân hàng phải liên tục đổi mới và cải tiến dịch vụ để đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

2.1. Cạnh tranh trong ngành ngân hàng

Sự gia tăng số lượng ngân hàng và tổ chức tài chính đã tạo ra một môi trường cạnh tranh khốc liệt. Các ngân hàng cần phải phát triển các dịch vụ độc đáo để thu hút khách hàng.

2.2. Thách thức từ công nghệ

Công nghệ phát triển nhanh chóng đã tạo ra nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức lớn cho ngân hàng trong việc cập nhật và cải tiến dịch vụ. Ngân hàng cần đầu tư vào công nghệ để không bị tụt lại phía sau.

III. Phương pháp phát triển dịch vụ ngoài tín dụng hiệu quả

Để phát triển dịch vụ ngoài tín dụng, ngân hàng cần áp dụng các phương pháp hiệu quả như nghiên cứu thị trường, cải tiến quy trình phục vụ và đầu tư vào công nghệ. Việc hiểu rõ nhu cầu của khách hàng sẽ giúp ngân hàng cung cấp dịch vụ tốt hơn và tăng cường sự hài lòng của khách hàng.

3.1. Nghiên cứu thị trường và nhu cầu khách hàng

Nghiên cứu thị trường giúp ngân hàng hiểu rõ hơn về nhu cầu và mong muốn của khách hàng. Điều này là cơ sở để phát triển các dịch vụ phù hợp và hiệu quả.

3.2. Đầu tư vào công nghệ và cải tiến quy trình

Đầu tư vào công nghệ hiện đại và cải tiến quy trình phục vụ sẽ giúp ngân hàng nâng cao chất lượng dịch vụ. Điều này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian mà còn tăng cường sự hài lòng của khách hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về dịch vụ ngoài tín dụng

Nhiều ngân hàng thương mại tại Việt Nam đã áp dụng thành công các dịch vụ ngoài tín dụng, từ đó tạo ra nguồn thu nhập ổn định và nâng cao vị thế cạnh tranh. Các nghiên cứu cho thấy rằng ngân hàng nào chú trọng phát triển dịch vụ ngoài tín dụng sẽ có khả năng tồn tại và phát triển bền vững hơn.

4.1. Các mô hình dịch vụ ngoài tín dụng thành công

Một số ngân hàng đã triển khai thành công các mô hình dịch vụ như dịch vụ thanh toán điện tử và dịch vụ kiều hối, từ đó thu hút được lượng khách hàng lớn.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả dịch vụ

Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng có dịch vụ ngoài tín dụng phát triển mạnh mẽ thường có tỷ lệ khách hàng trung thành cao hơn và doanh thu ổn định hơn.

V. Kết luận và tương lai của dịch vụ ngoài tín dụng tại ngân hàng thương mại

Dịch vụ ngoài tín dụng sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của ngân hàng thương mại. Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu ngày càng cao của khách hàng, ngân hàng cần phải không ngừng đổi mới và cải tiến dịch vụ để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

5.1. Xu hướng phát triển dịch vụ ngân hàng trong tương lai

Dự báo rằng trong tương lai, các dịch vụ ngân hàng sẽ ngày càng đa dạng và hiện đại hơn, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng.

5.2. Tầm quan trọng của dịch vụ ngoài tín dụng

Dịch vụ ngoài tín dụng sẽ trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển của ngân hàng, giúp ngân hàng tăng cường khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 2012 – 2014 đối mặt với nhiều biến động phức tạp, tốc độ tăng trưởng kinh tế chạm mức đáy 5,25% vào năm 2012 và dần phục hồi lên 5,98% vào năm 2014. Áp lực nợ xấu gia tăng khiến khoảng 17% tổ chức tín dụng chịu thua lỗ trong năm 2013, bộc lộ rõ rủi ro khi các ngân hàng thương mại quá phụ thuộc vào hoạt động cho vay truyền thống vốn chiếm tới 65% – 70% tổng lợi nhuận. Trước thực trạng đó, việc chuyển dịch cơ cấu kinh doanh và đa dạng hóa nguồn thu thông qua phát triển hoạt động dịch vụ ngoài tín dụng trở thành yêu cầu sống còn nhằm phân tán rủi ro và nâng cao năng lực tài chính.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng tập trung nghiên cứu toàn diện thực trạng phát triển dịch vụ ngoài tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh Hoàng Mai trong giai đoạn 2012 – 2014. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là phân tích các chỉ tiêu định lượng, định tính, đánh giá kết quả triển khai 7 nhóm sản phẩm dịch vụ thực tế, đồng thời làm rõ nguyên nhân của các hạn chế tồn đọng. Nghiên cứu được triển khai tại trụ sở 127 Lò Đúc cùng mạng lưới 06 phòng giao dịch trực thuộc trải rộng trên các địa bàn quận Hoàng Mai, Hai Bà Trưng và Thanh Xuân. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, đề tài cung cấp luận cứ khoa học để chi nhánh nâng tỷ trọng thu ngoài tín dụng từ mức xấp xỉ 7% tiệm cận mục tiêu 10% – 15% của toàn hệ thống, thúc đẩy thu nhập ròng dịch vụ tăng trưởng vượt mức 8.892 triệu đồng đã thiết lập.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết trung gian tài chính hiện đại của David Begg và lý thuyết đa dạng hóa danh mục đầu tư của Harry Markowitz. Các lý thuyết này chỉ rõ việc ngân hàng thương mại mở rộng hoạt động thu phí phi tín dụng giúp giảm thiểu rủi ro biến động lãi suất và sự phụ thuộc vào biên lãi thuần. Bên cạnh đó, luận văn tích hợp khung lý thuyết marketing dịch vụ theo Philip Kotler, tiêu chuẩn chất lượng ISO 8402 và các quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới về dịch vụ tài chính trong Hiệp định chung về Thương mại Dịch vụ.

Hệ thống khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa theo Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 (Điều 4, Khoản 12 đến Khoản 19), bao gồm dịch vụ ngân hàng, tín dụng ngân hàng và dịch vụ ngoài tín dụng. Dịch vụ ngoài tín dụng được xác định là toàn bộ hoạt động cung ứng dịch vụ tài chính, tiền tệ thu phí không hình thành quan hệ cấp vốn trực tiếp. Về mặt định lượng, mô hình đánh giá sự phát triển dịch vụ dựa trên công thức xác định tỷ lệ thu ngoài tín dụng: t% = (B / T) x 100%, trong đó B là thu nhập ròng từ hoạt động ngoài tín dụng (tính toán từ chênh lệch các tài khoản doanh thu dịch vụ TK 70 đến TK 74 và chi phí tương ứng TK 80 đến TK 84) và T là tổng thu nhập ròng của đơn vị.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện thu thập từ các báo cáo tổng kết hoạt động kinh doanh và báo cáo chất lượng sản phẩm dịch vụ của Agribank Hoàng Mai trong chuỗi thời gian 3 năm liên tục từ 2012 đến 2014. Tập dữ liệu bao gồm toàn bộ thông tin quản trị của 21.921 tài khoản thanh toán và các giao dịch phát sinh qua 6 phòng giao dịch. Để bổ trợ, nghiên cứu kết hợp dữ liệu sơ cấp từ việc chọn mẫu thuận tiện khảo sát 300 khách hàng (gồm 250 khách hàng cá nhân và 50 khách hàng doanh nghiệp) nhằm đo lường mức độ hài lòng định tính.

Phương pháp phân tích chủ đạo là phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian thông qua tốc độ tăng trưởng tuyệt đối và tương đối, kết hợp phương pháp phân tích cơ cấu tỷ trọng. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm phản ánh chính xác xu hướng chuyển dịch doanh thu thực tế, bóc tách chi phí phát sinh đặc thù theo chuẩn mực kế toán ngân hàng, từ đó bảo đảm tính khách quan, khoa học và độ tin cậy cao cho các kết luận nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tổng thu nhập từ dịch vụ ngoài tín dụng tại chi nhánh đạt mức tăng trưởng tích cực, tăng từ 9.181 triệu đồng năm 2012 lên 11.039 triệu đồng năm 2014 (tăng 20% so với 2012 và tăng 31% so với 2013), hoàn thành 101% chỉ tiêu kế hoạch do Hội sở chính giao. Thu nhập ròng đạt 8.892 triệu đồng vào năm 2014, tăng 25% so với năm 2012 và tăng 29% so với năm 2013.

Thứ hai, cơ cấu thu nhập dịch vụ ngoài tín dụng có sự phân hóa rõ rệt giữa 7 nhóm sản phẩm được triển khai. Nhóm dịch vụ thanh toán trong nước giữ vai trò chủ lực khi mang lại 4.267 triệu đồng (chiếm 39% tổng thu nhập dịch vụ năm 2014), tiếp theo là kinh doanh ngoại tệ đạt 2.885 triệu đồng (chiếm 26%) và thanh toán quốc tế đạt 2.354 triệu đồng (chiếm 21%). Ngược lại, nhóm kiều hối chiếm tỷ trọng rất khiêm tốn chỉ 0,7% (75 triệu đồng).

Thứ ba, sự bứt phá mạnh mẽ của nhóm sản phẩm ngân hàng điện tử và dịch vụ thẻ. Số lượng khách hàng đăng ký SMS Banking năm 2014 đạt 10.876 người, tăng tới 92% so với 5.876 người năm 2012; trong đó khách hàng cá nhân chiếm áp đảo với tỷ lệ 94%. Tổng số lượng tài khoản thanh toán cá nhân đạt 20.924 tài khoản, chiếm 95,45% tổng số tài khoản tại chi nhánh.

Thứ tư, nghiên cứu phát hiện điểm nghẽn nghiêm trọng trong quản trị chi phí dịch vụ ngân quỹ. Năm 2014, nhóm ngân quỹ ghi nhận mức lỗ ròng âm 694 triệu đồng do chi phí kiểm đếm, vận chuyển và bảo quản tiền mặt lên tới 1.122 triệu đồng (chiếm 52% tổng chi phí dịch vụ của toàn chi nhánh), trong khi doanh thu tạo ra chỉ đạt 428 triệu đồng.

Thảo luận kết quả

Thực trạng sụt giảm dư nợ tín dụng từ 1.441 tỷ đồng năm 2012 xuống còn 631 tỷ đồng năm 2014 (giảm 56% do tái cấu trúc và xử lý nợ xấu) đã tạo áp lực lớn, buộc chi nhánh phải mở rộng các mảng thu dịch vụ ngoài lãi để bù đắp thâm hụt lợi nhuận. Mạng lưới 6 phòng giao dịch đã hoàn thành tốt vai trò khai thác tiền gửi dân cư, đạt 1.100 tỷ đồng (chiếm 50% tổng nguồn vốn 2.181 tỷ đồng năm 2014).

Các dữ liệu nghiên cứu khi được tổng hợp qua bảng phân tích thu nhập - chi phí và biểu đồ cơ cấu doanh thu đã làm nổi bật khoảng cách lớn giữa thực tế tại chi nhánh (thu ngoài tín dụng chiếm 0,97% tổng thu nhập ròng) so với định hướng 10% – 15% của Agribank. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu kinh tế ngành giai đoạn 2012 – 2014, phản ánh rõ hạn chế của mô hình chi nhánh phụ thuộc: thiếu tính chủ động trong việc ấn định biểu phí, chưa được phân quyền cung cấp dịch vụ phái sinh, đại lý bảo hiểm, đồng thời chưa tối ưu hóa được chi phí vận hành kho quỹ truyền thống.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đẩy mạnh số hóa dịch vụ ngân hàng điện tử và Mobile Banking. Ban Giám đốc và Phòng Điện toán cần triển khai tích hợp các tính năng mới như thanh toán hóa đơn Apaybill, thông báo biến động tiết kiệm qua ứng dụng di động. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ lệ khách hàng sử dụng dịch vụ ngân hàng điện tử từ mức 530 người hiện tại lên trên 30% tổng số 21.921 chủ tài khoản thanh toán trong giai đoạn 2015 – 2016.

Thứ hai, tái cấu trúc quy trình quản lý ngân quỹ nhằm triệt tiêu lỗ ròng. Phòng Kế toán & Ngân quỹ cần tối ưu hóa lộ trình tiếp quỹ và cung cấp dịch vụ thu tiền mặt tận nơi cho các doanh nghiệp lớn nhằm hạ giảm ít nhất 25% chi phí vận chuyển, đóng gói (tương đương giảm khoảng 280 triệu đồng chi phí), đưa lợi nhuận ròng của mảng ngân quỹ trở lại mức dương ngay trong năm tài chính 2015.

Thứ ba, mở rộng danh mục sản phẩm và gia tăng hoạt động bán chéo. Phòng Dịch vụ & Marketing phối hợp cùng 6 phòng giao dịch triển khai gói sản phẩm liên kết giữa tài khoản tiền gửi thanh toán, thẻ ghi nợ nội địa với bảo hiểm vi mô Bảo an tín dụng. Phấn đấu nâng tỷ trọng thu nhập dịch vụ ngoài tín dụng lên mức 10% – 12% tổng thu nhập của chi nhánh vào năm 2017.

Thứ tư, chuẩn hóa chất lượng đội ngũ nhân sự và thành lập tổ chăm sóc khách hàng chuyên trách. Phòng Hành chính & Nhân sự cần tổ chức đào tạo kỹ năng tư vấn chuyên sâu cho 100% giao dịch viên tại quầy, hoàn thiện hệ thống đo lường phản hồi dịch vụ nhằm nâng tỷ lệ khách hàng hài lòng lên trên 90% trong 6 tháng đầu năm 2015.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là ban lãnh đạo và các nhà quản trị chi nhánh ngân hàng thương mại. Luận văn cung cấp case study thực tế cùng hệ thống công thức bóc tách chi phí - doanh thu (tài khoản loại 7 và loại 8), giúp các nhà quản lý nhận diện chính xác các mảng dịch vụ đang chịu bù lỗ để kịp thời tái cấu trúc hoạt động kinh doanh.

Nhóm thứ hai là các chuyên viên phát triển sản phẩm và marketing dịch vụ tài chính. Nghiên cứu chỉ ra chi tiết nhu cầu của hơn 20.000 khách hàng cá nhân đối với dịch vụ thanh toán tự động, thẻ nội địa và Mobile Banking, làm cơ sở xây dựng các chương trình marketing thu hút vốn nhàn rỗi.

Nhóm thứ ba là giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Tài chính – Ngân hàng. Luận văn là tài liệu tham khảo giàu giá trị học thuật với hệ thống lý luận chuẩn hóa theo luật định, phương pháp thu thập và xử lý số liệu chuỗi thời gian 3 năm một cách tường minh, logic.

Nhóm thứ tư là các cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước. Đề tài cung cấp minh chứng thực tiễn về kết quả thu nộp thuế điện tử qua 61.248 giao dịch thu hộ ngân sách, hỗ trợ việc hoàn thiện các chính sách thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

Chuyển dịch sang dịch vụ ngoài tín dụng mang lại lợi ích gì cho ngân hàng thương mại? Hoạt động này giúp ngân hàng phân tán rủi ro khi thị trường tín dụng biến động, tạo nguồn thu phí ổn định và an toàn mà không phải sử dụng nhiều vốn tự có. Điển hình tại Agribank Hoàng Mai, thu nhập ròng dịch vụ đã đạt 8.892 triệu đồng vào năm 2014, góp phần bảo đảm cân đối tài chính trong giai đoạn dư nợ cho vay sụt giảm 56%.

Vì sao nhóm dịch vụ ngân quỹ tại chi nhánh lại ghi nhận mức lỗ ròng lớn? Nguyên nhân chủ yếu do chi phí quản lý, kiểm đếm, đóng gói và vận chuyển tiền mặt tăng cao, lên tới 1.122 triệu đồng vào năm 2014. Trong khi đó, mức phí thu về chỉ đạt 428 triệu đồng, dẫn đến mức lỗ ròng âm 694 triệu đồng, đòi hỏi ngân hàng phải cơ cấu lại phương thức tiếp quỹ.

Nhóm sản phẩm nào đóng góp tỷ trọng thu nhập ngoài tín dụng cao nhất? Dịch vụ thanh toán trong nước đóng vai trò chủ chốt nhất với doanh thu 4.267 triệu đồng năm 2014, chiếm 39% tổng thu nhập dịch vụ. Sự tăng trưởng này có được nhờ việc điều chỉnh biểu phí hợp lý và khai thác hiệu quả hơn 30.256 giao dịch thanh toán hóa đơn cùng các dịch vụ thu hộ ngân sách nhà nước.

Dịch vụ ngân hàng điện tử tại Agribank Hoàng Mai có bước tiến nào nổi bật? Số lượng người dùng SMS Banking tăng vọt từ 5.876 khách hàng năm 2012 lên 10.876 khách hàng năm 2014, đạt mức tăng trưởng 92%. Dịch vụ này vừa đem lại nguồn thu phí gia tăng vừa hỗ trợ quản lý biến động số dư cho 20.924 tài khoản thanh toán cá nhân.

Những rào cản lớn nhất khi mở rộng dịch vụ ngoài tín dụng tại một chi nhánh phụ thuộc là gì? Chi nhánh gặp hạn chế do chưa được phân quyền triển khai các sản phẩm phái sinh hay đại lý bảo hiểm độc lập, biểu phí dịch vụ chưa thực sự linh hoạt so với các đối thủ cạnh tranh trên địa bàn, cùng với việc hạ tầng kết nối công nghệ phục vụ Internet Banking còn thiếu nhiều tính năng tiện ích.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về dịch vụ ngân hàng, chuẩn hóa khung chỉ tiêu đánh giá định lượng tỷ lệ thu ngoài tín dụng theo chuẩn mực kế toán tài chính.
• Phản ánh trung thực bức tranh chuyển dịch cơ cấu tại Agribank Hoàng Mai giai đoạn 2012 – 2014 với tổng thu nhập dịch vụ ngoài tín dụng đạt 11.039 triệu đồng và thu nhập ròng đạt 8.892 triệu đồng.
• Bóc tách rõ nét các tồn tại then chốt, đặc biệt là tình trạng lỗ ròng 694 triệu đồng ở mảng dịch vụ ngân quỹ và tỷ trọng thu ngoài tín dụng mới dừng ở mức 0,97% tổng thu nhập.
• Thiết lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá khả thi về công nghệ số, tái cấu trúc chi phí kho quỹ, đẩy mạnh bán chéo sản phẩm và nâng cao năng lực nhân sự.
• Đóng góp luận cứ thực tiễn quan trọng phục vụ lộ trình hiện thực hóa mục tiêu nâng tỷ trọng dịch vụ ngoài tín dụng lên mức 10% – 15% trong toàn hệ thống ngân hàng giai đoạn 2015 – 2020.

Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và chuyên viên ngân hàng hãy khai thác ngay nguồn dữ liệu thực chứng và phương pháp luận chuyên sâu của luận văn này để ứng dụng vào công tác hoạch định chiến lược kinh doanh dịch vụ tài chính hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG DỊCH VỤ NGOÀI TÍN DỤNG TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan về ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại (NHTM) là một sản phẩm độc đáo và có tầm quan trọng đặc biệt của nền kinh tế thị trường. Để đưa ra định nghĩa về NHTM, người ta thường dựa vào mục đích và tính chất hoạt động của nó trên thị trường tài chính.

Bên cạnh đó, có những định nghĩa lại được phát biểu căn cứ vào sự kết hợp của mục đích và tính chất với đối tượng hoạt động. Trong đạo luật ngân hàng của Pháp (1941), định nghĩa về NHTM được trình bày như sau: "NHTM là những xí nghiệp hay cơ sở nào hành nghề thường xuyên nhận của công chúng dưới hình thức tiền gửi hay hình thức khác và họ dùng vào nghiệp vụ chiết khấu, tín dụng hay dịch vụ tài chính.12] Luật ngân hàng của Ấn Độ năm 1950, bổ sung vào năm 1959, đã nêu: "NHTM là cơ sở xác nhận các khoản tiền gửi để cho vay, tài trợ và đầu tư.12] Luật Ngân hàng của Đan Mạch (1930) định nghĩa: "Những nhà băng thiết yếu gồm các nghiệp vụ nhận tiền ký thác, buôn bán vàng bạc, hành nghề thương mại và các giá trị địa ốc, các phương tiện tín dụng và hối phiếu, thực hiện các nghiệp vụ chuyển ngân, đứng ra bảo hiểm” [6, tr. Nhà kinh tế học David Begg đưa ra định nghĩa: "Ngân hàng thương mại là trung gian tài chính, có giấy phép kinh doanh của Chính phủ để cho vay tiền và mở tài khoản tiền gửi, kể cả các khoản tiền gửi mà dựa vào đó để phát hành séc.15] Tại Việt Nam, Luật các tổ chức tín dụng (TCTD) năm 2010, quy định: "NHTM là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này." [8, điều 4, khoản 3], trong đó: "Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ sau đây: nhận tiền gửi, cấp tín dụng, cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản. Từ các cách định nghĩa trên, có thể hiểu hoạt động của NHTM là kinh doanh tiền tệ, tín dụng, dịch vụ ngân hàng khác.

NHTM là một doanh nghiệp kinh doanh tiền tệ - tín dụng, với hoạt động thường xuyên là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ ngân hàng cho nền kinh tế quốc dân. Vai trò của ngân hàng thương mại trong nền kinh tế NHTM đã thể hiện rõ nét được vai trò quan trọng trong nền kinh tế thông qua việc thực hiện các chức năng của mình. Thứ nhất, ngân hàng thực hiện chức năng trung gian tín dụng, biểu hiện qua sơ đồ luân chuyển vốn sau: Sơ đồ 1. Chức năng trung gian tín dụng của NHTM Gửi tiền Gửi tiền Cho vay Người thiếu Người có vốn NHTM vốn Ủy thác đầu tư Đầu tư NHTM đóng vai trò là cầu nối giữa người dư thừa vốn và người có nhu cầu về vốn.

Thông qua việc huy động vốn tạm thời nhàn rỗi trong nền kinh tế bằng nhiều hình thức, NHTM tiến hành cấp tín dụng cho nền kinh tế. Khi thực hiện chức năng trung gian tín dụng, NHTM đã biến vốn chưa tham gia hoạt động thành vốn hoạt động, thúc đẩy nhanh quá trình luân chuyển vốn, góp phần tạo điều kiện phát triển sản xuất – kinh doanh của mọi thành phần kinh tế - xã hội. Với chức năng này, NHTM tạo lợi ích cho tất cả các bên tham gia (người dư thừa vốn, người thiếu vốn, NHTM) và cho nền kinh tế. Đối với người có vốn, họ thu được lợi từ khoản vốn tạm thời nhàn rỗi của mình dưới hình thức lãi tiền gửi mà ngân hàng trả cho họ.

Hơn nữa, ngân hàng còn đảm bảo cho họ sự an toàn về khoản tiền gửi và cung cấp các dịch vụ thanh toán tiện lợi. Đối với người thiếu vốn, họ thoả mãn được nhu cầu vốn để kinh doanh, chi tiêu, thanh toán mà không phải chi phí nhiều về sức lực, thời gian cho việc tìm kiếm nơi cung ứng vốn tiện lợi, chắc chắn và hợp pháp. NHTM sẽ kiếm được lợi nhuận từ chênh lệch giữa lãi suất cho vay và lãi suất tiền gửi hoặc hoa hồng môi giới. Lợi nhuận này chính là cơ sở để tồn tại và phát triển của NHTM.

Đối với nền kinh tế, chức năng này có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vì nó đáp ứng nhu cầu vốn để đảm bảo quá trình tái sản xuất được thực hiện liên tục và để mở rộng quy mô sản xuất. Chức năng trung gian tín dụng được xem là chức năng quan trọng nhất của NHTM, phản ánh bản chất của NHTM là đi vay để cho vay. Nó quyết định sự tồn tại và phát triển của ngân hàng, đồng thời là cơ sở để thực hiện các chức năng khác. 2 Thang Long University Library Thứ hai là chức năng trung gian thanh toán.

NHTM làm trung gian thanh toán khi thực hiện thanh toán theo yêu cầu của khách hàng như trích tiền từ tài khoản tiền gửi của khách hàng để thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ hoặc nhập tiền thu bán hàng và các khoản thu khác vào tài khoản tiền gửi theo lệnh của khách hàng. NHTM thực hiện chức năng trung gian thanh toán trên cơ sở thực hiện chức năng trung gian tín dụng, vì tiền để khách hàng thực hiện thanh toán qua ngân hàng chính là một phần tiền gửi trước đó. Việc các NHTM thực hiện chức năng trung gian thanh toán có ý nghĩa rất to lớn đối với toàn bộ nền kinh tế. Với chức năng này, ngân hàng cung cấp cho khách hàng nhiều phương tiện thanh toán thuận lợi.

Nhờ đó, các chủ thể kinh tế sẽ tiết kiệm được rất nhiều chi phí, thời gian đi tới gặp chủ nợ, người phải thanh toán và lại đảm bảo được việc thanh toán an toàn. Qua việc làm trung gian thanh toán, NHTM giúp thúc đẩy lưu thông hàng hoá, đẩy nhanh tốc độ thanh toán, tốc độ lưu chuyển vốn, từ đó góp phần phát triển kinh tế. Đồng thời, việc thanh toán không dùng tiền mặt qua ngân hàng đã giảm được lượng tiền mặt trong lưu thông, dẫn đến tiết kiệm chi phí lưu thông tiền mặt như chi phí in ấn, kiểm đếm, bảo quản tiền. Đối với NHTM, chức năng này góp phần tăng thêm lợi nhuận cho ngân hàng thông qua việc thu lệ phí thanh toán.

Thêm nữa, nó lại làm tăng nguồn vốn cho vay của ngân hàng thể hiện trên số dư có trong tài khoản tiền gửi của khách hàng. Thứ ba, NHTM có chức năng “tạo tiền”, thực hiện trên cơ sở kết hợp giữa hai chức năng trên. Với chức năng trung gian tín dụng và trung gian thanh toán, NHTM có khả năng tạo ra tiền tín dụng (hay tiền ghi sổ) thể hiện trên tài khoản tiền gửi thanh toán của khách hàng tại NHTM. Đây chính là một bộ phận của lượng tiền được sử dụng trong các giao dịch.

Ban đầu từ những khoản tiền dự trữ tăng lên, NHTM sử dụng để cho vay bằng chuyển khoản, sau đó những khoản tiền này sẽ được quay lại NHTM một phần khi khách hàng gửi vào dưới dạng tiền gửi không kỳ hạn. Quá trình này tiếp diễn trong hệ thống ngân hàng và tạo nên một lượng tiền gửi (tức tiền tín dụng) gấp nhiều lần số dự trữ tăng thêm ban đầu. Mức mở rộng tiền gửi phụ thuộc vào hệ số mở rộng tiền gửi. Hệ số này chịu tác động bởi các yếu tố: tỷ lệ dự trữ bắt buộc, tỷ lệ dự trữ vượt mức và tỷ lệ giữ tiền mặt so với tiền gửi thanh toán của công chúng.

Với chức năng "tạo tiền", hệ thống NHTM đã làm tăng phương tiện thanh toán trong nền kinh tế, đáp ứng nhu cầu thanh toán, chi trả của xã hội. Khái niệm về tiền hay tiền giao dịch không chỉ là tiền giấy do ngân hàng trung ương phát hành ra mà còn bao gồm một bộ phận quan trọng là lượng tiền ghi sổ do các NHTM tạo ra. Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại Nhằm mục đích tạo lập nguồn vốn đảm bảo cho sự phát triển bền vững, các NHTM tiến hành hoạt động huy động vốn. Huy động vốn là nghiệp vụ cơ bản, quan trọng nhất, ảnh hưởng tới chất lượng hoạt động của ngân hàng.

Nguồn vốn của NHTM được huy động từ nhiều nguồn: Từ chủ sở hữu; từ cá nhân, hộ gia đình hoặc các tổ chức; từ các nguồn khác. Vốn được ngân hàng huy động dưới nhiều hình thức khác nhau như huy động dưới hình thức tiền gửi; đi vay; phát hành giấy tờ có giá. Nguồn huy động từ chủ sở hữu thông thường gồm vốn tự có và một số quỹ mang tính chất đặc thù của mỗi quốc gia (như Quỹ đầu tư phát triển do Chính phủ cấp cho một số NHTM quốc doanh ở Việt Nam). Nguồn vốn tự có của NHTM thường chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng nguồn vốn, nhưng có tính ổn định cao, cho thấy thực lực và quy mô của ngân hàng, là cơ sở để thu hút các nguồn vốn khác.

Bên cạnh nguồn vốn chủ sở hữu, các NHTM huy động nguồn tiền gửi với nhiều sản phẩm tiền gửi khác nhau phù hợp với nhu cầu đa dạng của khách hàng trong việc tiết kiệm và thực hiện thanh toán. Theo Luật các TCTD 2010: "Nhận tiền gửi là hoạt động nhận tiền của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận." (8, điều 4, khoản 13) Nguồn tiền gửi là nguồn quan trọng nhất của NHTM. Tuy nhiên, trong những trường hợp cần thiết các NHTM phải tiến hành đi vay thêm. Các nguồn mà NHTM có thể vay là từ Ngân hàng Nhà nước (dưới hình thức chủ yếu là tái cấp vốn theo hạn mức tín dụng hoặc tái chiết khấu thương phiếu); vay các TCTD khác… Song song với hoạt động huy động vốn, các NHTM tiến hành sử dụng vốn.

Đây là nghiệp vụ phản ánh quá trình sử dụng nguồn vốn huy động được của NHTM vào các mục đích khác nhau nhằm đảm bảo an toàn kinh doanh cũng như tìm kiếm lợi nhuận, tăng tài sản của NHTM. Nguồn vốn của các NHTM thường được sử dụng để cấp tín dụng; mua các công cụ ngắn hạn, các chứng khoán có tính thanh khoản cao; đầu tư chứng khoán;… Trong các hoạt động sử dụng vốn, hoạt động cấp tín dụng đem lại nguồn thu nhập chủ yếu cho các NHTM Việt Nam.