ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --------------------- DƯƠNG VĂN TUẤN PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP Ở TỈNH BẮC GIANG LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ Hà Nội - 2012 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --------------------- DƯƠNG VĂN TUẤN PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP Ở TỈNH BẮC GIANG Chuyên ngành : Kinh tế chính trị Mã số : 60 31 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. PHAN HUY ĐƯỜNG Hà Nội - 2012 MỤC LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. i DANH MỤC CÁC BẢNG, CÁC HÌNH. ii MỞ ĐẦU. 1 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN MỘT TỈNH NÔNG NGHIỆP. CÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP. Phát triển công nghiệp. CÁC ĐIỀU KIỆN VÀ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP Ở MỘT TỈNH NÔNG NGHIỆP. Các điều kiện phát triển công nghiệp. Tiêu chí đánh giá phát triển công nghiệp. KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP CỦA MỘT SỐ TỈNH VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO TỈNH BẮC GIANG. Tỉnh Phú Yên. Tỉnh Thừa Thiên - Huế. Tỉnh Đồng Nai. Bài học kinh nghiệm rút ra cho tỉnh Bắc Giang. 41 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP Ở TỈNH BẮC GIANG. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP CỦA TỈNH BẮC GIANG. Điều kiện tự nhiên. Các nhân tố kinh tế- xã hội. Cơ chế chính sách và chủ trương phát triển công nghiệp của tỉnh Bắc Giang. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP Ở TỈNH BẮC GIANG TRONG GIAI ĐOẠN 2005- 2010. Tốc độ tăng trưởng công nghiệp của tỉnh Bắc Giang. Giá trị gia tăng (VA) công nghiệp. Năng lực cạnh tranh công nghiệp. Chuyển dịch cơ cấu công nghiệp. Phát triển các mô hình sản xuất công nghiệp. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP Ở TỈNH BẮC GIANG TRONG THỜI GIAN QUA. Kết quả đạt được. Hạn chế trong phát triển công nghiệp. Nguyên nhân của các hạn chế.74 CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TỈNH BẮC GIANG NHỮNG NĂM TỚI. BỐI CẢNH MỚI TÁC ĐỘNG ĐẾN PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP CỦA BẮC GIANG. Bối cảnh quốc tế. Trong nước và của tỉnh. QUAN ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TỈNH BẮC GIANG. Định hướng phát triển công nghiệp tỉnh Bắc Giang. MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP TỈNH BẮC GIANG TRONG NHỮNG NĂM TỚI. Thực hiện tốt công tác xây dựng, quản lý và thực hiện quy hoạch phát triển công nghiệp; tập trung đầu tư xây dựng các khu, cụm công nghiệp ở các địa phương có lợi thế. Đẩy mạnh cải cách hành chính; xây dựng, bổ sung các cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển công nghiệp. Mở rộng các hình thức huy động vốn đầu tư cho phát triển công nghiệp, đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến đầu tư. Tăng cường phát triển nguồn nhân lực cho công nghiệp. Khuyến khích chuyển giao và tiếp nhận công nghệ thích hợp. Xây dựng và phát triển kết cấu hạ tầng chủ yếu và có chính sách thị trường đúng đắn. Đổi mới phương thức quản lý nhà nước để tạo đột phá trong phát triển công nghiệp của Bắc Giang. Đẩy mạnh hoạt động bảo vệ môi trường, tiết kiệm tài nguyên, hướng tới nền công nghiệp xanh, bền vững.108 TÀI LIỆU THAM KHẢO.110 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT STT KÝ HIỆU NGUYÊN NGHĨA 1 ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á 2 CNH, HĐH Công nghiệp hoá, Hiện đại hoá 3 DN Doanh nghiệp 4 DNNN Doanh nghiệp nhà nước 5 FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài 6 GDP Tổng thu nhập quốc nội 7 HTX Hợp tác xã 8 KCN Khu công nghiệp 9 KKT Khu kinh tế 10 KT-XH Kinh tế - xã hội 11 NGO Tổ chức phi chính phủ 12 ODA Viện trợ phát triển chính thức 13 TNHH Trách nhiệm hữu hạn 14 TTCN Tiểu thủ công nghiệp 15 TW Trung ương 16 UBND Uỷ ban nhân dân 17 USD Đô la Mỹ 18 VA Giá trị gia tăng 19 XHCN Xã hội chủ nghĩa 20 WTO Tổ chức thương mại thế giới i DANH MỤC CÁC BẢNG, CÁC HÌNH STT SỐ HIỆU NỘI DUNG TRANG Tăng trưởng kinh tế giai đoạn (2001-2005) và (2006- 1 Bảng: 2.2 Cơ cấu GDP và cơ cấu lao động trên địa bàn tỉnh 49 3 Bảng: 2.3 Cơ cấu nhân lực theo nhóm tuổi 51 Cơ cấu theo nhóm tuổi của dân số trong độ tuổi lao động 4 Bảng: 2.4 52 năm 2010 Tốc độ tăng trưởng kinh tế giai đoạn (2001-2005) và 5 Bảng: 2.6 Cơ cấu kinh tế tỉnh Bắc Giang giai đoạn 2001-2010 64 Cơ cấu sản xuất công nghiệp theo thành phần kinh tế giai 7 Bảng: 2.1 Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI năm 2011 63 9 Hình: 2.2 Cơ cấu kinh tế tỉnh Bắc Giang năm 2010 65 ii MỞ ĐẦU 1- Tính cấp thiết của đề tài Sau hơn 20 năm đổi mới, nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử. Đất nước ta đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế- xã hội và đang đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá (CNH, HĐH); kinh tế tăng trưởng khá nhanh, bước đầu xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN; đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện; hệ thống chính trị và khối đại đoàn kết toàn dân tộc được củng cố và tăng cường; sức mạnh tổng hợp của đất nước được củng cố; vị thế của nước ta trên trường quốc tế không ngừng được nâng cao. Trong giai đoạn hiện nay, Đảng và Nhà nước ta luôn xác định phát triển kinh tế là nhiệm vụ trọng tâm; điều đó đã được thể hiện rõ trong Chiến lược phát triển kinh tế- xã hội 2011- 2020 là: “tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và phát triển nhanh, bền vững; phát huy sức mạnh toàn dân tộc, xây dựng nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo định hướng XHCN”. Với đặc điểm nước ta là một nước có nền kinh tế nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn, nông dân chiếm số đông nên để phấn đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại, điều đó đòi hỏi sự nỗ lực, cố gắng rất lớn của các cấp, các ngành từ Trung ương đến địa phương. Trong đó phát triển kinh tế- xã hội nói chung cũng như phát triển công nghiệp nói riêng là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của mỗi ngành, mỗi địa phương, góp phần vào sự nghiệp đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước. Là một tỉnh trung du- miền núi, nhưng Bắc Giang có vị trí địa lý khá thuận lợi, nằm trong hành lang phát triển kinh tế Lạng Sơn- Hà Nội- Hải Phòng- Quảng Ninh, cộng với hệ thống giao thông đa dạng, gồm cả đường bộ, đường sắt và đường sông, tạo điều kiện để Bắc Giang phát huy tiềm năng, lợi thế của địa phương, thu hút đầu tư phát triển kinh tế, văn hoá- xã hội và 1 quốc phòng- an ninh. Trong những năm qua, các cấp uỷ Đảng, chính quyền tỉnh Bắc Giang đã luôn coi trọng nhiệm vụ lãnh đạo phát triển kinh tế, trong đó có công nghiệp, coi đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu để đẩy nhanh tốc độ CNH, HĐH trên địa bàn tỉnh. Mặc dù còn nhiều khó khăn, thách thức song Bắc Giang đã đẩy mạnh ứng dụng tiên bộ khoa học công nghệ vào xây dựng và phát triển kinh tế. Nhờ vậy, ngành công nghiệp của tỉnh đã đạt được những thành tựu đáng kể. Giá trị sản xuất công nghiệp giai đoạn 2005- 2010 tăng nhanh so với giai đoạn 2000 - 2005. Đến nay, trên địa bàn tỉnh đã hình thành một số khu công nghiệp như: Đình Trám, Song Khê- Nội Hoàng, Quang Châu, Vân Trung- Việt Hàn, cụm Công nghiệp ô tô Đồng Vàng, nhà máy Nhiệt điện Sơn Động và 9 cụm công nghiệp ở các huyện, thành phố Bắc Giang. Những cơ sở kinh tế này bước đầu đáp ứng yêu cầu phát triển của địa phương, tạo cơ sở để thu hút đầu tư, là tiền đề cho công nghiệp phát triển với tốc độ cao trong thời gian tới, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động khu vực nông nghiệp, nông thôn, đẩy nhanh phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, đến nay, Bắc Giang vẫn là một tỉnh có nền kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, cơ cấu lao động vẫn chủ yếu là nông dân. Điểm xuất phát đi lên CNH, HĐH của tỉnh thấp, kinh tế kém phát triển, cơ cấu kinh tế chuyển dịch chậm, các tiềm năng, nguồn lực và lợi thế cho phát triển kinh tế tuy đã được khai thác nhưng còn nhiều hạn chế. Việc phát triển công nghiệp của tỉnh còn gặp nhiều khó khăn, thách thức. Quy mô sản xuất công nghiệp còn nhỏ bé, hiệu quả không cao; sức cạnh tranh của sản phẩm thấp, chưa có sản phẩm mũi nhọn. Trình độ sản xuất và năng lực tiếp nhận, chuyển giao công nghệ của doanh nghiệp còn yếu. Các doanh nghiệp chưa thật sự quan tâm đến việc nghiên cứu, cải tiến, đổi mới công nghệ nâng cao giá trị hàng hoá, tăng sức cạnh tranh trên thị trường. Tiến độ giải phóng mặt bằng, xây 2 dựng hạ tầng các khu, cụm công nghiệp chậm, gặp nhiều khó khăn. Số dự án đã được cấp phép đầu tư nhưng chưa triển khai hoặc triển khai không đúng tiến độ còn nhiều. Tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp còn chậm, tỷ trọng công nghiệp trong cơ cấu GDP còn thấp… Đó là những hạn chế cần được quan tâm khắc phục trong thời gian tới. Để kinh tế của tỉnh phát triển nhanh thì việc tập trung phát triển công nghiệp cần được quan tâm chỉ đạo nhiều hơn nữa. Bởi vậy, việc nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề về lý luận và thực tiễn, đánh giá đúng thực trạng, chỉ rõ nguyên nhân và đề xuất phương hướng, các giải pháp cho phát triển công nghiệp là vấn đề rất quan trọng và cấp thiết. Là một cán bộ của tỉnh Bắc Giang, được học tập, nghiên cứu chuyên sâu về các vấn đề kinh tế chính trị ở Trường Đại học Kinh tế- Đại học Quốc gia Hà Nội; vì vậy tác giả chọn vấn đề “phát triển công nghiệp ở tỉnh Bắc Giang” làm đề tài luận văn thạc sỹ, chuyên ngành Kinh tế Chính trị. 2- Tình hình nghiên cứu Phát triển công nghiệp nói chung là một vấn đề lớn, quan trọng, nhất là trong giai đoạn hiện nay, nên đã được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu, tổng kết thực tiễn. Đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển công nghiệp ở Việt Nam. Tiêu biểu trong số đó là: Hoàn thiện chiến lược phát triển công nghiệp Việt Nam (năm 2005), do GS.TS Kenichi Ohno và GS.TS Nguyễn Văn Thường (chủ biên).
