CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NHTM 1. Tổng quan về cho vay tiêu dùng 1. Khái niệm về NHTM Ngân hàng thương mại là một đơn vị kinh tế hoạt động như một người trung gian và cung cấp dịch vụ ngân hàng cũng như các dịch vụ tài chính khác. Hoạt động của ngân hàng thương mại là hoạt động kinh doanh.
Đặc biệt, mục tiêu tài chính cuối cùng mà hoạt động kinh doanh hướng đến là lợi nhuận, hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại cũng không ngoại lệ. Hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng, cụ thể là tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào khác trong nền kinh tế. Lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng là lĩnh vực “nhạy cảm” đòi hỏi sự cẩn trọng, đổi mới trong hoạt động ngân hàng để tránh gây hại cho xã hội. Đây cũng là lĩnh vực “đặc biệt” vì nó gắn trực tiếp với mọi ngành, liên quan đến mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội.
Tóm lại, ngân hàng thương mại đóng vai trò như trung gian tài chính cao nhất của nền kinh tế thị trường, giúp tạo ra và cung cấp vốn cho nền kinh tế đồng thời tạo điều kiện và thúc đẩy nền kinh tế - xã hội phát triển. Sự tiến bộ về kinh tế và kỹ thuật đã mang đến những thay đổi trong hoạt động cốt lõi của ngân hàng. Thanh toán được thực hiện nhanh hơn, thuận tiện hơn và an toàn hơn khi thanh toán điện tử dần thay thế vai trò của thanh toán thủ công. Tiền giấy đang nhanh chóng được thay thế bằng thẻ, và các dịch vụ ngân hàng tại nhà và ngân hàng 24 giờ đang mang lại cho người dân ngày càng nhiều tiện ích.
Khái niệm về hoạt động cho vay của NHTM Cho vay là một trong những nghiệp vụ tín dụng trong đó ngân hàng thương mại tài trợ vốn trực tiếp cho các cá nhân và tổ chức để hình thành tài sản. Ngân hàng tham gia vào quyết định sử dụng vốn của người đi vay và có cam kết hoàn trả gốc và lãi từ người nhận. Các hình thức cho vay của NHTM Phân loại khoản vay là nhóm các khoản vay thành các loại dựa trên các tiêu 5 chí cụ thể. Phân loại khoản vay một cách khoa học là tiền đề để thiết lập quy trình cho vay phù hợp và cải thiện quản lý rủi ro tín dụng.
Phân loại khoản vay dựa theo các tiêu chí sau: ● Phân loại theo thời hạn cho vay: Gồm 3 loại - Cho vay ngắn hạn: là hình thức vay tại ngân hàng trong thời hạn không quá 12 tháng và được sử dụng để bù đắp thiếu hụt vốn lưu động của các doanh nghiệp và các nhu cầu chi tiêu ngắn hạn của cá nhân. - Cho vay trung hạn: là hình thức vay tại ngân hàng có thời hạn vay trên 12 tháng tới 5 năm. Các khoản vay trung hạn chủ yếu được sử dụng để mua tài sản cố định, cải tiến hoặc làm mới thiết bị và công nghệ, mở rộng sản xuất kinh doanh, và tạo ra các dự án quy mô nhỏ mới với thời gian hoàn vốn nhanh. Bên cạnh hoạt động đầu tư tài sản cố định, cho vay trung hạn là nguồn tạo vốn lưu động thường xuyên cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp mới thành lập.
- Cho vay dài hạn: là hình thức cho vay với thời hạn vay thường trên 5 năm và thời hạn vay tối đa có thể kéo dài đến 20 - 30 năm. Các khoản vay dài hạn được cung cấp để đáp ứng các nhu cầu dài hạn như xây dựng nhà ở, các thiết bị, phương tiện vận tải có quy mô lớn… ● Phân loại theo mức độ tín nhiệm với khách hàng: Gồm 2 loại - Cho vay có tài sản bảo đảm: là các khoản vay được bảo đảm, chẳng hạn như thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh của bên thứ ba. Khi nguồn thu nợ ban đầu từ hoạt động sản xuất kinh doanh của khách hàng không đủ để trả nợ ngân hàng thì bảo lãnh cho phép ngân hàng đảm bảo nguồn thu nợ thứ hai bằng cách bán tài sản đó. Hình thức này thường được sử dụng cho những khách hàng chưa có uy tín hoặc uy tín không cao đối với ngân hàng.
- Cho vay không có tài sản bảo đảm: là hình thức cho vay không có tài sản thế chấp được cầm cố hoặc bảo lãnh bởi bên thứ ba và việc tài trợ hoàn toàn dựa trên uy tín của chính khách hàng. Loại tín dụng này thường dành cho những khách hàng có uy tín, làm ăn trung thực, có khả năng tài chính vững chắc, ít có khả năng mắc nợ hoặc khoản vay nhỏ so với quy mô vốn của người đi vay. Các khoản vay theo chỉ thị của chính phủ mà chính phủ yêu cầu không cần tài sản đảm bảo; các khoản vay đối với các tổ chức tài chính lớn, các công ty lớn hoặc những khoản vay 6 trong thời hạn ngắn mà ngân hàng có khả năng giám sát việc bán hàng…cũng có thể không cần tài sản đảm bảo. Tuy nhiên, khách hàng vay không có đảm bảo phải đáp ứng các yêu cầu sau: + Có uy tín với tổ chức tín dụng cho vay trong việc sử dụng vốn vay và hoàn trả đầy đủ, đúng hạn cả gốc và lãi.
+ Có dự án đầu tư hoặc phương án sản xuất, kinh doanh dịch vụ khả thi có khả năng trả nợ hoặc có dự án, phương án phục vụ đời sống khả thi phù hợp với quy định của pháp luật. + Có phương tiện tài chính để đáp ứng các cam kết trả nợ. + Cam kết thiết lập biện pháp bảo đảm bằng tài sản theo yêu cầu của tổ chức tín dụng nếu khoản vay không được sử dụng như cam kết trong hợp đồng tín dụng; cam kết trả nợ trước hạn nếu biện pháp bảo đảm bằng tài sản không thực hiện được. ● Phân loại theo hình thức cho vay: Gồm 4 loại - Cho vay thấu chi: là dịch vụ ngân hàng cho phép người vay được chi tiêu vượt quá số tiền thực có trong tài khoản trong một giới hạn và một khoảng thời gian nhất định.
Đây là loại hình tín dụng hỗ trợ khách hàng trong quá trình thanh toán: chủ động, nhanh chóng, kịp thời và là hình thức cấp tín dụng linh hoạt, ngắn hạn, thủ tục đơn giản, chủ yếu là tín chấp. Hình thức cho vay này có thể cấp cho cả doanh nghiệp và cá nhân trong thời hạn vài ngày, vài tháng trong năm dùng để trả lương, trả các khoản phải trả, mua hàng hóa. - Cho vay trực tiếp từng lần: là loại hình ngân hàng cho vay khách hàng không có nhu cầu thường xuyên và không đủ điều kiện để được cấp hạn mức thấu chi. Ngân hàng cho vay với điều kiện khách hàng phải nộp đơn đề nghị và phương án sử dụng vốn vay cho ngân hàng.
Tiếp theo, ngân hàng sẽ phân tích khách hàng, ký hợp đồng cho vay và thiết lập quy mô khoản vay. Thời hạn giải ngân, thời gian hoàn vốn, lãi suất và các yêu cầu bảo mật, nếu có. Mỗi khoản vay sẽ có một hồ sơ cụ thể. Ngân hàng sẽ kiểm soát mục đích và hiệu quả sử dụng vốn vay khi khách hàng sử dụng vốn vay.
Nếu có dấu hiệu vi phạm, ngân hàng sẽ thu hồi nợ trước hạn hoặc luân chuyển nợ. - Cho vay theo hạn mức: là hình thức ngân hàng cấp cho khách hàng một hạn 7 mức tín dụng nhất định để tiêu dùng. Ngân hàng sẽ cấp cho khách hàng một hạn mức tín dụng dựa trên lịch sử tín dụng, thu nhập, tài sản thế chấp hoặc uy tín của họ tại thời điểm xét duyệt. Hạn mức tín dụng có thể tính cho cả kỳ hoặc cuối kỳ.
Trong kỳ, khách hàng có thể thực hiện vay - trả nhiều lần, song dư nợ không được vượt quá hạn mức tín dụng. - Cho vay trả góp: là phương thức cho vay mà người vay sẽ phải trả số tiền nợ và tiền lãi định kỳ với số tiền bằng nhau theo kỳ hạn nhất định trong thời hạn vay do ngân hàng quy định. Cho vay trả góp thường được áp dụng đối với các khoản cho vay trung và dài hạn, tài trợ cho tài sản cố định hoặc hàng lâu bền. Ngân hàng thường cho vay trả góp đối với người tiêu dùng thông qua hạn mức nhất định.
Ngân hàng sẽ thanh toán cho người bán số hàng hóa mà khách hàng đã mua trả góp. Do đó, đây là một hình thức tín dụng tài trợ cho người mua, từ đó khuyến khích tiêu thụ hàng hóa. ● Phân loại theo nguồn gốc của khoản vay: Gồm 2 loại - Cho vay trực tiếp: là hình thức cho vay trong đó ngân hàng cung cấp tiền cho người có nhu cầu và người vay hoàn trả khoản vay trực tiếp cho ngân hàng. - Cho vay gián tiếp: là khoản vay có được bằng cách mua các kỳ phiếu hiện có hoặc các chứng từ nợ vẫn còn trong thời hạn thanh toán.
Khái niệm cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng là một trong các hình thức cấp tín dụng của ngân hàng, trong đó các khoản vay được cấp cho các cá nhân, hộ kinh doanh có nhu cầu nâng cao mức sống nhưng chưa có khả năng chi trả trong hiện tại. Mục đích của loại hình cho vay này là để phục vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân, hộ gia đình như chi phí mua nhà, mua xe, giáo dục, y tế,. Phân loại cho vay tiêu dùng ● Phân loại theo mục đích vay: Cho vay tiêu dùng có thể đáp ứng nhiều mục đích tiêu dùng khác nhau của khách hàng. Những nhu cầu của cá nhân, hộ gia đình có thể phát sinh bất ngờ như khám chữa bệnh, mua sắm vật dụng sinh hoạt… hay là có kế hoạch như nhu cầu mua ô tô, nhà đất, du học…Vì các mục đích vay tiêu dùng là rất đa dạng, nên có thể phân loại cho vay tiêu dùng theo mục đích chính như: cho vay mua nhà, cho vay 8 mua ô tô, cho vay du học, cho vay phục vụ sinh hoạt và cho vay khác.
Việc phân loại này là cần thiết để các ngân hàng có thể dễ dàng quản lý khoản tiền cho vay. ● Phân loại theo phương thức hoàn trả: Phương thức hoàn trả là cách thức khách hàng trả gốc và lãi cho ngân hàng. Theo tiêu thức này, các khoản cho vay tiêu dùng có thể được phân loại thành cho vay trực tiếp từng lần và cho vay trả góp.