Mở đầu. Tài liệu tham khảo. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT THANH TRỰC TIẾP 1. Phát thanh trực tiếp 1.
Định nghĩa phát thanh trực tiếp Phát thanh trực tiếp là một xu thế hiện đại của báo phát thanh. Phát thanh trực tiếp có nhiều định nghĩa khác nhau. Theo định nghĩa của tác giả trong cuốn “Cẩm nang hƣớng dẫn Phát thanh trực tiếp” thì “Phát thanh trực tiếp là phƣơng thức thông tin linh hoạt, đáp ứng đƣợc các yêu cầu của phát thanh hiện đại. Cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ, phát thanh trực tiếp đƣợc trang bị thêm những thiết bị mới, phát huy đƣợc các thế mạnh của báo nói, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu ngày càng cao của phát thanh hiện đại”.9] Đặc điểm cơ bản để phân biệt giữa một chƣơng trình phát thanh truyền thống và phƣơng thức PTTT là “quá trình hình thành chƣơng trình phát thanh diễn ra đồng thời với thời gian mà chƣơng trình đó đƣợc phát sóng”.
“Việc chƣơng trình hình thành đến đâu, đƣợc phát sóng ngay đến đấy chính là đặc điểm quan trọng nhất của phƣơng thức sản xuất các chƣơng trình PTTT”. Do đó, ngƣời thực hiện chƣơng trình phát thanh trực tiếp sẽ là ngƣời biết kết hợp nhuần nhuyễn và linh hoạt các yếu tố đƣợc thực hiện trực tiếp (nhƣ: đọc thẳng; gọi điện tới phòng thu; tƣờng thuật trực tiếp; phỏng vấn trực tiếp; khách mời tại phòng thu; tọa đàm trực tiếp; phóng sự trực tiếp; phát thanh lƣu động,. ) với các chất liệu không trực tiếp (nhƣ: ca khúc, băng phỏng vấn, phóng sự chèn, chuyên mục, tiết mục đƣợc dựng trƣớc, tiếng động,. Đặc trƣng cơ bản của chƣơng trình phát thanh trực tiếp là phƣơng thức sản xuất mới của phát thanh hiện đại, sử dụng kỹ thuật mới, tác nghiệp theo 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com quy trình mới để sản xuất ra sản phẩm phát thanh có chất lƣợng và hiệu quả.
Các chƣơng trình phát thanh trực tiếp cũng góp phần hình thành một đối tƣợng công chúng mới: thính giả nghe Đài và sử dụng phƣơng tiện kỹ thuật đa phƣơng tiện. Ngày nay, phát thanh trực tiếp có mối liên hệ với báo mạng điện tử, mobile phone. Ý kiến và số lƣợng thính giả tham gia chƣơng trình phát thanh trực tiếp cũng là một trong những tiêu chí nhằm đánh giá về hiệu quả và sự thành công của chƣơng trình. Theo tác giả Đặng Thu Hƣơng trong cuốn “Báo chí – Những vấn đề lý luận và thực tiễn” thì “Phát thanh trực tiếp (hay còn gọi là phát thẳng) là xu thế tất yếu của phát thanh hiện đại, trong đó chƣơng trình phát thanh đƣợc phát sóng trực tiếp ngay trong quá trình sản xuất.
Nó đƣợc xem nhƣ một phƣơng thức làm báo phát thanh mới, với sự hỗ trợ đắc lực của công nghệ hiện đại, cho phép phát huy hết thế mạnh của loại hình báo nói”.98] Phát thanh trực tiếp đồng hành với những gì đang diễn ra trong đời sống nên thể hiện tính sinh động, hấp dẫn và tƣơng tác nhiều chiều. Phát thanh trực tiếp đƣợc ứng dụng trong nhiều loại chƣơng trình. Ngƣời thực hiện và thính giả tƣơng tác cùng gặp nhau vào đúng thời điểm diễn ra chƣơng trình phát thanh trực tiếp. Chƣơng trình phát thanh trực tiếp là các dạng chƣơng trình phát thanh mở, trong đó thính giả có thể tham gia trực tiếp vào chƣơng trình để tăng tính tƣơng tác.
Trong các chƣơng trình PTTT, âm nhạc và tiếng động đóng vai trò rất quan trọng, góp phần tạo sự sinh động cho chƣơng trình. Phổ biến nhất là hình thức làm chƣơng trình phát thanh thời sự và ca nhạc theo yêu cầu trực tiếp. Và đƣợc chọn thực hiện nhiều nhất là các dạng chƣơng trình khoa học – giáo dục, chƣơng trình chuyên đề (mang màu sắc chính luận), chƣơng trình giải trí. Với hình thức phát thanh trực tiếp, ngƣời dân trong vùng phủ sóng có thể đặt nhiều câu hỏi hoặc những ý kiến chia sẻ từ thắc mắc về nhiều lĩnh vực 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com khác nhau, từ nông nghiệp, y học, tình yêu - hôn nhân - gia đình,… đến chế độ chính sách, pháp luật, yêu cầu ca nhạc, giao lƣu với các khách mời là những nghệ sĩ, chuyên gia, nhà quản lý đến việc phản ánh những sự kiện hiện tƣợng tốt và xấu trong đời sống.
Chƣơng trình phát thanh trực tiếp hấp dẫn còn do tính đặc trƣng nhƣ: “Thông tin đƣợc thực hiện diễn ra đồng thời với sự kiện. Thông tin có tính hai chiều, việc giao lƣu trao đổi với thính giả diễn ra dễ dàng. Chƣơng trình sinh động, hấp dẫn, linh hoạt thu hút thính giả”. Phương thức thực hiện Để thực hiện thành công một chƣơng trình phát thanh trực tiếp đòi hỏi nhiều yếu tố: cấu trúc chƣơng trình phát thanh trực tiếp, con ngƣời, máy móc thiết bị.
Về cấu trúc của một chƣơng trình phát thanh trực tiếp đòi hỏi thực hiện theo quy trình nhất định, có sự chuẩn bị về: kịch bản; thời lƣợng chƣơng trình; tiếng động minh họa, nhạc hiệu, nhạc cắt, nhạc nền, cách chọn nhạc; ngôn ngữ phát thanh; bố cục từng chuyên mục – tiết mục; chuẩn bị thông tin hoặc câu hỏi dự phòng; hình thành và trao đổi lẫn nhau trƣớc khi lên sóng giữa kíp làm việc; chuẩn bị khách mời; chọn lọc thính giả trƣớc khi lên sóng; dự phòng tình huống xảy ra ngoài ý muốn và cách xử lý. Về con ngƣời thực hiện chƣơng trình: chú ý đến nhóm thực hiện gồm đạo diễn, dẫn chƣơng trình, phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên. Công nghệ triển khai thực hiện các chƣơng trình phát thanh trực tiếp là những máy móc thiết bị ứng dụng khoa học công nghệ kỹ thuật số, đổi mới theo sự tiến bộ của khoa học công nghệ thế giới. Vận dụng các phƣơng tiện kỹ thuật cao có thể kể đến là: máy vi tính, mạng interrnet, mạng điện thoại di động… để sản xuất ra một chƣơng trình phát thanh trực tiếp.
12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com “Phát thanh hiện đại phải dựa trên nền tảng kỹ thuật cao. Đây là yếu tố quan trọng tác động đến sự xuất hiện và phát triển của phƣơng thức sản xuất chƣơng trình phát thanh theo kiểu hiện đại. Dù có muốn sản xuất theo phƣơng thức mới nhƣng nếu không có yếu tố kỹ thuật hỗ trợ thì phát thanh hiện đại cũng khó mà phát triển. Các yếu tố kỹ thuật ở đây đƣợc khai thác sử dụng một cách toàn diện không chỉ trong quá trình sản xuất các chƣơng trình (các thiết bị kỹ thuật số, phần mềm biên tập âm thanh…) mà còn cả trong quá trình truyền dẫn thông tin (vệ tinh, mạng interrnet…) mà còn qua các thiết bị thu phát đầu cuối (radio, điện thoại di động, máy tính, iphone v.[26] Phát thanh trực tiếp đòi hỏi có sự đổi mới, nâng cao đồng bộ về con ngƣời và máy móc thiết bị.
Do đó, dễ dàng nhận thấy yếu tố quan trọng trong thực hiện trong một chƣơng trình phát thanh trực tiếp là chọn ngƣời thực hiện. Chƣơng trình phát thanh trực tiếp đòi hỏi ngƣời thực hiện trở nên đa năng, vừa là phóng viên, vừa là biên tập viên, ngƣời dẫn chƣơng trình và đôi khi kiêm luôn kỹ thuật viên (điều chỉnh âm thanh). Ngƣời dẫn chƣơng trình xây dựng kịch bản và dẫn dắt theo kịch bản. Ngƣời thực hiện phải thể hiện kịch bản bằng chính giọng nói của mình, phải có kinh nghiệm, rèn luyện trình độ, nâng cao kiến thức.
Để xây dựng đƣợc nhóm (hoặc kíp) thực hiện chƣơng trình phát thanh trực tiếp: Đòi hỏi đội ngũ phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên, nhà quản lý phải tự nâng cao kiến thức về chuyên môn nghiệp vụ và ứng dụng thành thạo máy móc, kỹ thuật cao để thực hiện các chƣơng trình phát thanh trực tiếp. Máy móc thiết bị đỏi hỏi phải đƣợc ứng dụng công nghệ tiên tiến. Trong quá trình thực hiện chƣơng trình phát thanh trực tiếp, kíp thực hiện còn phải chú trọng đến xử lý tình huống trong phát thanh trực tiếp. Đó là tình huống khách quan và tình huống chủ quan.
Nếu ngƣời làm phát thanh trực tiếp biết vận dụng kiến thức và kỹ năng để xử lý khéo léo tình huống 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trong phát thanh trực tiếp sẽ góp phần tạo cho chƣơng trình phát thanh trực tiếp thêm phần sinh động và hấp dẫn. Quan trọng hơn, khi xảy ra tình huống trong phát thanh trực tiếp, ngƣời làm trực tiếp phái biết “xin lỗi” đúng lúc và kịp thời. Cuốn “Cẩm nang hƣớng dẫn Phát thanh trực tiếp” đã chỉ rõ “ngƣời làm phát thanh trực tiếp phải chuẩn bị kỹ lƣỡng, chu đáo nội dung, khách mời và các vấn đề kỹ thuật trƣớc khi lên sóng” và “Phải rất bình tĩnh khi gặp tình huống”. Một khi có sự chủ động dự phòng các tình huống trong chƣơng trình phát thanh trực tiếp, ngƣời làm phát thanh trực tiếp sẽ chủ động hơn trong quá trình thực hiện và phối hợp thực hiện với kíp của mình.
Tuy “các tình huống trong phát thanh trực tiếp là không thể lƣờng trƣớc đƣợc, nhƣng không phải là không thể xử lý đƣợc. Phân loại chương trình phát thanh trực tiếp “Nếu căn cứ từ đặc trƣng của phƣơng thức PTTT là quá trình sản xuất chương trình phát thanh được thực hiện đồng thời với quá trình phát sóng chúng ta có thể nhận diện một số dạng chƣơng trình PTTT thông qua ba hình thức sản xuất chƣơng trình hiện khá phố biến ở nƣớc ta”. Đó là, các chƣơng trình sản xuất tại studio, các chƣơng trình sản xuất trực tiếp tại hiện trƣờng, các chƣơng trình kết hợp giữa studio và hiện trƣờng. Tùy vào chủ đề, tính chất của từng chƣơng trình PTTT mà phân loại các dạng phát thanh trực tiếp: Tọa đàm phòng thu, giao lƣu âm nhạc, trao đổi phòng thu, trò chuyện với chuyên gia – khách mời, tƣờng thuật tại chỗ, cầu truyền thanh,… Ngoài ra, các chƣơng trình phát thanh trực tiếp có thể đƣợc phân loại tùy theo: Theo địa điểm: - Chương trình phát thanh trực tiếp tại phòng phát thanh trực tiếp 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng trình phát thanh trực tiếp sử dụng công nghệ sản xuất chƣơng trình phát thanh công nghệ số tại phòng phát thanh trực tiếp; kết hợp với điện thoại.
Trong chƣơng trình này, có thể thực hiện phát thanh trực tiếp một phần, hoặc hoặc phát thanh trực tiếp hoàn toàn cả chƣơng trình. Theo thời lượng: - Chương trình phát thanh trực tiếp một phần hoặc một nửa thời lượng phát sóng Các chuyên mục định kỳ đƣợc thực hiện trƣớc, phần thời sự, tin tức giao thông đƣợc cập nhật liên tục sẽ phát trực tiếp qua lời dẫn của biên tập viên.