Chương 1: Những vấn đề lý luận về ưu đãi đầu tư và pháp luật ưu đãi đầu tư đối với các doanh nghiệp trong Khu Công nghiệp. - Chương 2: Thực trạng pháp luật ưu đãi đầu tư đối với các doanh nghiệp trong Khu Công nghiệp. - Chương 3: Thực tiễn áp dụng và kiến nghị hoàn thiện pháp luật ưu đãi đầu tư đối với các doanh nghiệp trong Khu Công nghiệp. 3 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ƢU ĐÃI ĐẦU TƢ VÀ PHÁP LUẬT ƢU ĐÃI ĐẦU TƢ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP TRONG KHU CÔNG NGHIỆP 1.
Khái quát về khu công nghiệp và các doanh nghiệp trong khu công nghiệp 1. Khái niệm, đặc điểm, phân loại Khu công nghiệp 1. Khái niệm Khu công nghiệp Các cuộc cách mạng công nghiệp lan tỏa khắp các quốc gia trên thế giới từ giữa những năm thế kỷ 18 cho đến nay đã để lại nhiều thành tựu lớn cho nhân loại. Một trong những thành tựu có thể dễ dàng nhận ra được đó là sự phát triển lớn mạnh của một hình thái kinh tế - Khu Công nghiệp.
Đến nay, Khu Công nghiệp đã xuất hiện ở hầu hết các quốc gia với nhiều hình thức khác nhau. Với đối tượng khai thác và điều kiện cơ sở vậy chất, Khu Công nghiệp được biết đến với nhiều thuật ngữ khác nhau với nhiều điểm chung và riêng biệt giữa các thuật ngữ này. Trên thế giới, Khu công nghiệp có thể được biểu đạt bằng một số cụm từ: Công viên công nghiệp (Industrial Park), Cụm công nghiệp (Industrial Clusters); đối với các Khu công nghiệp chuyên môn có thể được gọi: Khu chế xuất (Export Processing Zones), Khu công nghệ cao (High tech centres); hoặc xuất hiện nhiều hình thái khác như Khu công nghệ sinh thái (Eco Processing Zones), Khu công nghệ sinh học (Bio Technology Park),…Dù có khác biệt về cách gọi nhưng về bản chất, Khu công nghiệp là một vùng lãnh thổ độc lập, được phân định ranh giới rõ ràng, quy hoạch tổng thể với hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật đồng bộ về dịch vụ hạ tầng kinh tế - xã hội liền kề để thu hút vốn đầu tư, công nghệ, phương pháp quản lý công nghiệp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế. Sau đây, xin trích dẫn một số thuật ngữ về Khu Công nghiệp trên thế giới và quy định của Việt Nam về Khu Công nghiệp để làm rõ vị trí của Khu Công nghiệp tại Việt Nam cũng như trên toàn cầu.
4 - Theo UNIDO (1997), “Khu Công nghiệp được định nghĩa như là một vùng đất có quy hoạch, được phát triển và chia ra thành các mảnh đất căn cứ theo một quy hoạch tổng thể, có hoặc không có các nhà xưởng được xây dựng trước, có/hoặc không có công trình hỗ trợ dùng chung, là nơi tập trung các cơ sở công nghiệp”. Khái niệm về Khu Công nghiệp này cũng được nhắc lại trong tài liệu Khu Chế xuất ở các nước đang phát triển được UNICO công bố năm 1990, rằng “KCN là khu vực tương đối nhỏ, phân cách về mặt địa lý trong một quốc gia nhằm mục tiêu thu hút đầu tư vào các ngành công nghiệp hướng về xuất khẩu bằng cách cung cấp cho các ngành công nghiệp này những điều kiện về đầu tư mậu dịch thuận lợi đặc biệt so với phần lãnh thổ còn lại của nước chủ nhà”. - Theo quan điểm của Hiệp hội thế giới về Khu Chế xuất (WEPZA) thì Khu Công nghiệp là một hình thức phái sinh của Khu Chế xuất, nằm trong khu vực của Khu Chế xuất - nơi được chính phủ các nước cho phép thành lập và hoạt động, tương tự như Cảng tự do, Khu mậu dịch tự do, hay bất kỳ khu vực ngoại thương hoặc khu vực khác được tổ chức này công nhận. Từ đây thấy được rằng, những thuật ngữ khác nhau về Khu Công nghiệp được hình thành dựa trên nhu cầu phát triển mở rộng của thương mại và đầu tư quốc tế, xuất phát từ yêu cầu bức thiết của quá trình công nghiệp hoá hướng về xuất khẩu của các nước đang phát triển nên khái niệm trên đã được bổ sung thành những quan niệm mới.
- Theo Từ điển Bách Khoa Việt Nam, khu công nghiệp là khu chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, do chính phủ thành lập hay cho phép thành lập. Thuật ngữ này được thống nhất trong các văn bản pháp luật, như Luật Đầu tư 2014 (Khoản 11, Điều 3) quy định “Khu công nghiệp là khu vực có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện dịch vụ cho sản xuất công nghiệp”. Có thể thấy rằng, tuy có nhiều hình thái về Khu Công nghiệp trên thế giới với các tên gọi khác nhau, Khu Công nghiệp về cơ bản đều thống nhất với những đặc trưng: (i) về môi trường kinh doanh, chúng có vị trí thuận lợi cho việc phát 5 triển sản xuất những sản phẩm, dịch vụ công nghiệp riêng biệt; (ii) về ranh giới độc lập, chúng được quy hoạch phân cách về mặt địa lý dưới sự chấp thuận thành lập của cơ quan nhà nước; (iii) về mục đích, nhằm thúc đẩy sự phát triển công nghiệp quốc gia, là nơi hội tụ và thích ứng với nhau về mặt lợi ích và mục tiêu xác định giữa chủ đầu tư và nước chủ nhà. Thuật ngữ Khu Công nghiệp tại Việt Nam cũng tuân thủ những đặc trưng cơ bản này.
Đặc biệt, Luật Đầu tư 2014 mới ra đời đã sửa đổi một số nhược điểm của Luật Đầu tư 2005 cũ khi lược bỏ cụm “được thành lập theo quy định Chính phủ” để thống nhất với khái niệm tại Nghị định 29/2008/NĐ-CP: “Khu công nghiệp là khu chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, có ranh giới địa lý xác định, được thành lập theo điều kiện, trình tự và thủ tục quy định tại Nghị định này”. Khu Công nghiệp tại Việt Nam có thể được thành lập bởi cơ quan nhà nước ở Trung ương (theo quyết định của thủ tướng Chính phủ) hoặc các Khu Công nghiệp do chính quyền địa phương (UBND tỉnh) thành lập. Khái niệm được quy định trong các văn bản pháp luật kể trên đã khái quát và bao quát hóa hơn, đảm bảo cho việc quản lý của cơ quan nhà nước. Đặc điểm và vai trò của các Khu Công nghiệp Như đã đề cập ở trên, Khu Công nghiệp nói chung có những đặc trưng riêng cho dù có tồn tại nhiều khác nhau về cơ sở hạ tầng, quy mô, thẩm quyền thành lập ở các quốc gia khác nhau.
Dưới đây là những đặc điểm làm nổi bật vai trò của Khu Công nghiệp đối với đời sống kinh tế của quốc gia, đặc biệt là tại Việt Nam: - Thứ nhất, Khu Công nghiệp đều có tính chất hoạt động đặc thù, mục tiêu công nghiệp hóa đất nước, thu hút đầu tư nước ngoài. Đây là nơi nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, tiếp nhận, đào tạo chuyển giao công nghệ mới, làm tăng tỷ trọng công nghiệp, thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế. Khu Công nghiệp là nơi hội tụ và thích ứng với nhau về mặt lợi ích và mục tiêu xác định giữa chủ đầu tư và nước chủ nhà. Nơi có môi trường kinh doanh đặc biệt phù hợp, được hưởng 6 những quy chế tự do, các chính sách ưu đãi kinh tế (đặc biệt là thuế quan) so với các vùng khác ở nội địa.
- Thứ hai, Khu Công nghiệp được đặt dưới sự quản lý của một cơ quan quản lý chuyên biệt. Sự quản lý nhà nước đối với Khu Công nghiệp chưa được quy định cụ thể tại văn bản nào mà được thể hiện dưới các quy định pháp luật, tức bao hàm các hoạt động quản lý về quy hoạch xây dựng Khu Công nghiệp (quy hoạch ngành, lĩnh vực đầu tư, mật độ xây dựng hệ thống công trình kỹ thuật, tiêu chuẩn môi trường), các hoạt động quản lý về thủ tục đầu tư (chấp thuận, cấp giấy chứng nhận). Tại Việt Nam, Ban Quản lý Khu Công nghiệp cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương đều trực tiếp thực hiện chức năng quản lý này, bên cạnh có sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Kế hoạch và Đầu Tư, Bộ Tài Nguyên và Môi trường, Bộ Công Thương.) - Thứ ba, với vai trò đặc trưng của mình, Khu Công nghiệp đều có cơ sở hạ tầng riêng biệt với ranh giới địa lý được phân biệt với vùng lãnh thổ khác. Khu Công nghiệp được cấp phép quy hoạch và xây dựng trên hệ thống đường xá, điện, nước, quản lý riêng phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh.
Xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động sản xuất công nghiệp tại đây được hưởng các chính sách pháp luật ưu đãi như kết cấu hạ tầng, cơ chế pháp lý, thủ tục hải quan, thủ tục hành chính, chính sách tài chính tiền tệ, môi trường đầu tư… Với những đặc điểm trên, việc điều chỉnh quy định pháp luật nói chung, quy định về ưu đãi đầu tư nói riêng tại Khu Công nghiệp vô cùng quan trọng. Khu Công nghiệp thực hiện hoạt động của mình trong một khu vực độc lập, tác động đáng kể tới vấn đề môi trường, nhân công lao động. Trong phạm vi rộng hơn, Khu Công nghiệp là nơi tập hợp các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài, việc quản lý nhà nước sẽ đảm bảo mối liên kết chặt chẽ và đồng bộ. Việc nắm rõ đặc trưng của Khu Công nghiệp giúp ta hiểu được lý do hình thành các quy định pháp luật của cơ quan quản lý nhà nước, đồng thời siết chặt, nâng cao quyền lợi và vị thế của Khu Công nghiệp.
Phân loại Khu Công nghiệp Có nhiều cách phân loại Khu Công nghiệp tùy thuộc vào từng góc nhìn chủ thể, sau đây, tác giả xin đưa ra một số cách phân loại Khu Công nghiệp như sau: - Căn cứ theo chủ đầu tư: (i) KCN gồm các doanh nghiệp, dự án trong nước (ii) KCN hỗn hợp, bao gồm các doanh nghiệp, dự án trong nước và nước ngoài (iii) KCN gồm các doanh nghiệp, dự án nước ngoài. - Căn cứ theo tính chất, hình thức: (i) KCN đa ngành: gồm nhiều xí nghiệp thuộc nhiều ngành công nghiệp khác nhau thoả mãn yêu cầu về lãnh thổ cho sản xuất công nghiệp. (iii) KCN sinh thái: là mô hình mang tính cộng sinh công nghiệp. Các ngành công nghiệp được lựa chọn sao cho các nhà máy có mối liên hệ với nhau, hỗ trợ và tương tác với nhau tạo nên môi trường sạch và bền vững.
Mô hình này còn mới mẻ tại Việt Nam nhưng đã có một số KCN thực hiện như Khánh Phú (Ninh Bình), Hòa Khánh (Đà Nẵng), Trà Nóc 1, 2 (Cần Thơ) và được nhà nước khuyến khích các KCN cùng thực hiện chuyển đổi sang KCN sinh thái vì những lợi ích lớn nó mang lại.
