Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Quy hoạch sử dụng đất ở Việt Nam không còn là vấn đề mới khi nó đƣợc ghi nhận là một hoạt động cơ bản của cơ quan quản lý Nhà nƣớc. Quy hoạch sử dụng đất không chỉ ảnh hƣởng mạnh mẽ đến sự phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia mà còn ảnh hƣởng trực tiếp đến quyền và lợi ích thiết thân của các chủ thể, quy hoạch sử dụng đất vì vậy luôn là vấn đề nóng của xã hội. Quy hoạch sử dụng đất hiện nay thu hút sự quan tâm đặc biệt của cả các cơ quan, tổ chức, các nhà hoạch định chính sách lẫn ngƣời hoạt động thực tiễn và các nhà khoa học, đã có nhiều bài viết trên tạp chí, trên báo điện tử bàn về các vấn đề quy hoạch sử dụng đất.
Song các bài viết này còn mang tính nhỏ lẻ, đề cập những thiếu sót, bất cập, hạn chế của một quy hoạch sử dụng đất cụ thể ở một địa phƣơng, một dự án cụ thể, hoặc các công trình nghiên cứu vấn đề quy hoạch sử dụng đất dƣới các góc độ và phƣơng pháp tiếp cận khác nhau (góc độ xã hội học, góc độ kinh tế, kỹ thuật…). Cho đến nay, ở cấp độ luận án tiến sĩ, chƣa có công trình nghiên cứu mang tính hệ thống về quy hoạch sử dụng đất dƣới góc độ pháp lý, vì vậy Luận án sẽ kế thừa các nghiên cứu về quy hoạch sử dụng đất để nghiên cứu cụ thể, chi tiết về pháp luật quy hoạch theo hƣớng tập trung vào giải quyết tính lý luận, hệ thống của pháp luật quy hoạch sử dụng đất. Trong thời gian qua, các hoạt động nghiên cứu liên quan đến pháp luật quy hoạch sử dụng đất chủ yếu đƣợc thực hiện dƣới một số hình thức nhƣ: Luận văn, luận án, các sách chuyên khảo, các cuộc hội thảo, các dự án, đề án, bài viết trên các tạp chí, trên các trang báo điện tử. Các nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án tập trung vào 3 nhóm chính: - Nhóm công trình nghiên cứu tổng quát mang tính chất lý luận về quản lý, sử dụng đất, về quy hoạch sử dụng đất.
- Nhóm công trình nghiên cứu lý luận về pháp luật đất đai nói chung và pháp luật quy hoạch sử dụng đất nói riêng. - Nhóm tài liệu liên quan đến tình hình sử dụng đất, tình hình thực hiện pháp luật về quy hoạch sử dụng đất tại Thừa Thiên Huế. Nhóm công trình nghiên cứu mang tính lý luận về quản lý, sử dụng đất, quy hoạch sử dụng đất Trong những năm qua, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, công tác quy hoạch sử dụng đất của nƣớc ta đã đạt đƣợc những thành tựu đáng kể, đóng góp vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nƣớc. Việc nghiên cứu hoàn thiện về hệ thống lý luận, phƣơng pháp và nội dung của quy hoạch sử dụng đất các cấp và các loại hình quy hoạch sử dụng đất đƣợc Đảng và Nhà nƣớc cũng nhƣ các nhà khoa học rất quan tâm, sự quan tâm ấy đƣợc thể hiện qua các nghiên cứu khoa học nhƣ: hội nghị khoa học về quy hoạch sử dụng đất năm 2007; hội nghị khoa học về quy trình xây dựng và thực hiện quy hoạch sử dụng đất năm 2010; hội thảo khoa học về quy hoạch và sử dụng đất công cộng trong đô thị năm 2009; hội nghị thảo luận về sửa đổi Luật Đất đai, năm 2011… Ngoài ra, các nội dung về lý luận quy hoạch cụ thể nhƣ quy hoạch sử dụng đất là gì? đặc điểm, phân loại, lịch sử phát triển của quy hoạch sử dụng đất cũng đƣợc các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu, đƣợc công bố trên các tạp chí khoa học nhƣ: “Nâng cao hiệu quả quy hoạch sử dụng đất” của Nguyễn Quang Học (Tạp chí Tài nguyên và Môi trƣờng, số 11 tháng 11/2006); “Giải pháp nâng cao chất lƣợng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất” của Nguyễn Quốc Ngữ (Tạp chí Tài nguyên và môi trƣờng, số 7 tháng 7/2006).
Các bài viết của Doãn Hồng Nhung trên Tạp chí Kiến trúc - Hội Kiến trúc sƣ Việt Nam, Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội nhƣ: “Quy hoạch đất đai với việc bảo vệ môi trƣờng làng nghề nông thôn Việt Nam” (2005), “Quản lý đô thị Việt Nam hiện nay” (2009), “Quy hoạch đất đai, quy hoạch xây dựng với bảo vệ văn hóa truyền thống” (2004). Kỷ yếu “Hội thảo khoa học về Quy hoạch sử dụng đất” tại Hà Nội ngày 24/8/2007 với một loạt các nghiên cứu về những vấn đề chung về quy hoạch sử dụng đất nhƣ: “Công tác quy hoạch sử dụng đất ở nƣớc ta trong thời gian qua” của Tôn Thất Chiểu, “Nhìn lại công tác quy hoạch sử dụng đất ở nƣớc ta trong 10 năm qua” của Chu Văn Thìn, “Bàn về quy hoạch sử dụng đất” của Tôn Gia Huyên; “Nâng cao chất lƣợng công tác quy hoạch” của Bùi Xuân Sơn, “Quy hoạch sử dụng đất ở nƣớc ta hiện nay - Thực trạng và giải pháp” của Nguyễn Đình Bồng…Tại “Hội thảo khoa học về quy hoạch và sử dụng đất công cộng trong đô thị” của Viện Nghiên cứu đô thị và phát triển Hạ tầng tại Hà Nội vào 12/2009 cũng có các bài viết, các báo cáo tham luận nghiên cứu về các vấn đề lý luận sử dụng đất, lý luận về quy 8 hoạch sử dụng đất nhƣ: “Đất công cộng quyết định chất lƣợng đô thị” của Trần Trung Chính; “Quy hoạch cải tạo chỉnh trang và sử dụng công trình công cộng trong các đô thị cũ” của Trần Ngọc Hùng; “Vai trò của không gian cộng đồng trong đô thị ở nƣớc ta” của Phạm Sĩ Liêm; “Sự tham gia của các tầng lớp xã hội trong quy hoạch và quản lý không gian cộng đồng” của Nguyễn Thị Huyền, “Một số giải pháp gắn kết giữa quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch đô thị để quản lý phát triển đô thị bền vững” Lê Trọng Bình; “Phát triển đô thị Việt Nam: Mò mẫm và thử - sai” Phạm Hùng Cƣờng, “Không gian sống của dân đang bị thu hẹp” của Võ Kim Cƣơng; “Đất công cộng - dịch vụ công cộng trong đô thị. Thực trạng và yêu cầu đổi mới trong quy hoạch” của Đào Ngọc Nghiêm và nhiều công trình nghiên cứu khác về quy hoạch đô thị. Các công trình nghiên cứu này đã đƣa ra đƣợc góc nhìn khác nhau trả lời cho câu hỏi quy hoạch sử dụng đất là gì? Quy hoạch sử dụng đất có những đặc điểm nhƣ thế nào so với các loại quy hoạch khác? Đề cập các yêu cầu đặt ra đối với quy hoạch sử dụng đất nhƣ thế nào? Một số bài viết của các tác giả đã đi sâu nghiên cứu về quy hoạch đô thị với những phân tích về quy hoạch thủ đô Hà Nội, nghiên cứu về quy hoạch xây dựng, quy hoạch giao thông và nhấn mạnh yếu tố làng nghề, phát triển bền vững, dịch vụ công cộng, sự tham gia của cộng đồng trong xây dựng quy hoạch đô thị.
Vấn đề quy hoạch sử dụng đất và các loại quy hoạch khác đƣợc nghiên cứu bàn luận khá sôi nổi, tuy nhiên các nghiên cứu về quy hoạch sử dụng đất lại đƣợc tiếp cận dƣới các vấn đề nhỏ lẻ, manh mún, thiếu sự khái quát mang tính lý luận cơ bản. Bên cạnh đó là các công trình nghiên cứu chuyên sâu xuất bản thành sách chuyên khảo, giáo trình, các đề án, dự án nhƣ: “Quy hoạch đô thị theo đạo lý Châu Á” của William S. Lim (2007)- NXB Xây dựng, Hà Nội-2007; “Quy hoạch vùng” của Phạm Kim Giao (2000); “Quy hoạch xây dựng đơn vị”, (2006) của Phạm Hùng Cƣờng và cộng sự; “Quy hoạch xây dựng phát triển đô thị” (2004) của Nguyễn Thế Bá; “Quy hoạch mạng lƣới giao thông đô thị” (2005) của Vũ Thị Bình; “Giáo trình Quy hoạch đô thị và điểm dân cƣ nông thôn” (2008) Vũ Thị Bình “Giáo trình Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội” (2008), Nguyễn Thị Vòng; “Giáo trình Quy hoạch sử dụng đất” (2006), của Đoàn Công Quỳ; “Giới thiệu về quy hoạch sử dụng đất của Trung Quốc” (2011), của Đặng Hồng Đế; “Quản lý bền vững đất đai”, của Ngân hàng thế giới, “Quản lý đất đai và thị trƣờng bất động sản” (2006), của Nguyễn Xuân Thành; “Phƣơng pháp luận cơ bản về quy hoạch sử dụng đất”, của Võ 9 Tử Can chủ biên, Dự án 3 - Chƣơng trình hợp tác Việt Nam – Thụy Điển về đổi mới hệ thống tài chính. Trong các nghiên cứu đó, đã có công trình tập trung nghiên cứu những yếu tố ảnh hƣởng tới quy hoạch đô thị nhƣ sự định hƣớng, tính hiện đại đa dạng, đạo lý và quan điểm hạnh phúc, tính chất toàn cầu và địa phƣơng.
Trong tính hiện đại các nghiên cứu nhấn mạnh đến các trƣờng hợp cụ thể từ kinh nghiệm của Bangkok, Hồng Kong, Singapore. Ở yếu tố địa phƣơng nhấn mạnh đến truyền thống sống của Phố cổ Hà Nội, nêu ra những thách thức cho việc xây dựng quy hoạch đô thị Hà Nội mang yếu tố hiện đại mà vẫn bảo đảm đƣợc yếu tố văn hóa truyền thống, nhấn mạnh hiện tƣợng bỏ qua thông tin, tƣ vấn và lôi cuốn cƣ dân tham gia [104]. Một số tác giả khác tiếp cận vấn đề theo hƣớng nghiên cứu về chiến lƣợc quản lý tăng trƣởng đô thị ở Châu Á đầu thế kỷ 21, đề cập đến các thách thức cho tƣơng lai đô thị cần phải đối mặt, đề cập đến mối quan hệ giữa đô thị hóa và văn hóa truyền thống trong đó nêu các tiêu chí để thành phố phát triển bền vững, nêu rõ sự cần thiết phải đổi mới phƣơng pháp quy hoạch và thực hiện quy hoạch, đƣa ra đô thị kiểu mẫu tại Việt Nam tầm nhìn vùng đô thị tại thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh phƣơng pháp quản lý đô thị có sự tham gia của cộng đồng, hƣớng đến xây dựng đô thị bền vững. Trong đó, phân tích vai trò của quản lý đất đai bằng phƣơng tiện công nghệ cao (kỹ thuật thu thập dữ liệu, kỹ thuật xử lý thông tin và kỹ thuật quản lý dữ liệu).
Ngoài ra, các tác giả còn phân tích tiêu chuẩn và căn cứ khoa học thực tiễn nhất theo quốc tế và nghiên cứu thí điểm những vấn đề lý luận về quản lý đô thị tại thành phố Hồ Chí Minh.