CHƯƠNG 1. NHỮNG VÁN ĐẺ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VẺ TỘI THAO TÚNG THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 1. Khái niệm và đặc điểm của tội thao túng thị trường chứng khoán 1.1 Khái niệm của tội thao túng thị trường chứng khoán Hiện nay pháp luật Việt Nam đã quy định về Khai niêm của tôi phạm là hanh vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự (BLHS), do người có năng lực trách nhiệm hình su hoặc pháp nhân thương mai thực hiện! Bản chat của hành vi này được thực hiện một cách có ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyên, thông nhật, toản vẹn lãnh thé Tổ quốc, xâm phạm chế đô chính trị, chế đô kinh tế, nên văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyên, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyên con người, quyên, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm pham những lính vực khác của trật tự pháp luật xã hôi chủ nghĩa ma theo quy định của B ô luật nay phải bị xử lý hình sự. Thao túng TTCK được mô tả 1a việc sử dung nhiễu tải khoản chứng khoán nhằm tạo cung cau giả tạo, ảnh hưởng đến giá chứng khoán dé đánh lừa các nhà dau tư? Đây 1a một hình thức lạm dung thị trường, chẳng hạn như lan truyền thông tin sai lệch, có ý nhập lệnh mua và bán cho cùng một mã chứng khoán ở củng môt mức giá, che giau tỷ lệ sở hữu khi luật pháp yêu cầu báo cáo.
Thao túng thị trường gây bat lợi cho các bên tham gia va cả tông thể thị trường chứng khoán do ảnh hưởng trực tiếp đến hình thành giá khiên khó † Điều 8 Bộ luật Hình sự năm 2015 2 ThS. Tạ Thị Thùy Trang (Đại học Thương Mai). “Hoan thiện pháp luật về xử lý hành vi thao ting thị trường chứng khoản”, htfip⁄/avw/lapphap.vn/Pages/tintueAinchitiet.aspx Mtintucid=211361 , truy cập ngày 19/3/2024 9 phân tích và dự báo các khoản đâu tư tốt nhất, doanh nghiệp khó có thể huy động được vốn, trì hoãn các dự án hay hoạt động mở rông sản xuất kinh doanh, cuối cùng làm giảm công ăn việc lam và lam chậm hoạt động của nên kinh tế Bat kỳ sự can thiệp nao trong cơ chế thi trường ngăn cản việc xác định giá hợp lý, cũng như bat kỳ yếu tô nào có thé anh hưởng đến giá chứng khoán giả tạo đều có thể được coi là thao túng thị trường chứng khoán. Thao túng TTCK đã xuất hiện rat sớm trong lịch sử tai chính thé giới, tuy nhiên cho đến nay, vẫn chưa có một định nghĩa cu thé nào được công nhân đối với thao ting TTCK.
Tinh trạng này đã dẫn đến những cuộc tranh luận lâu đài về các quan điểm về khái niệm của tôi thao túng TTCK dưới những góc đô nghiên cứu khác nhau. Một vai học giả trên thé giới đã dé xuât những khái niêm như. Theo Putnins (2009), thao túng TTCK là việc sử dụng gian lận nhằm tạo cung - cầu giả và giá chứng khoán gia. Đây là một hình thức lam dung thi trường, đơn cử như lan truyền thông tin sai lệch thị trường, nhập lênh mua va bán cho cùng một MCP ở cùng một mức giá, che giấu tỷ lệ sở hữu khi luật pháp yêu cau bao cáo? Theo Kaming (2010) cho rằng thao túng TTCK là các hoạt động bóp méo giá và cho phép người thao túng kiếm lợi nhuận trên cơ sở thua lỗ của những người tham gia thi trường khác.
Trong môi trường bị thao túng, giá cả sẽ không phan ánh đúng “sức khỏe” kinh tế hiện tai. Trong khi đó, Ủy ban Giao dịch chứng khoán Hoa Ky (SEC) đã xác định các hành vi thao túng thị trường như sau: lả hành vi có ý va được lập sẵn dé kiểm soát hoặc ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán của các nhà dau tưế.J (2009), “Closing Price Manipulation and the Integrity of Stock Exchanges”, thesis. University of Sydney 4 Đào Anh Tuyết (2022), “Thực trạng pháp luật vỀ quan lý hành vi thao túng trên thị trường chứng khoắn và giải pháp hoàn thiện", Tap chỉ Kinh tế Tài chỉnh Việt Nam , 3/2022, tr80 5 Joshua L Ray (2021), Market Manipulation Under US Federal Law, 10 Thao túng thị trường thường dé cập đến các hoạt động có thé gây trở ngại cho cung - cầu chứng khoản, như mô phỏng và tạo ra giá giá cho chứng khoán, dẫn đến lừa đôi người tham gia thị trường. Việc xác định trách nhiệm pháp lý đối với tội phạm thao túng thị trường chứng khoán có mục đích ngăn chặn những hành vị vi phạm, khôi phục lai các quan hệ trong lĩnh vực chứng khoán do hành vi vi phạm gây ra, đồng thời dam bao cho sự phát triển ôn định và bên vững của thị trường chứng khoán.
Do đó, hau hết các quốc gia trên thé giới đều quy định thao túng là “Hành vi bi cam”. Có thể liệt kê ra ở đây, như tại Úc, thao túng thi trường ban dau bi cam theo Luật Chứng khoán năm 1970, quy định chi tiết về các giao dich giả tạo hoặc gây hiểu nhâm về hoạt động giao dịch liên quan đến chứng khoán niêm yết hoặc trên thị trường chứng khoán. Hiện nay, thao túng thị trường và các hoạt động sai trái khác tại Úc bị nghiêm câm theo Luật Doanh nghiệp, Luật Thị trường tai chính. Hay như Điều 245 Luật Chứng khoán và Các công cụ phái sinh (SFO) của Hông Kông đã đưa ra khái niệm "các hành vi sai trái" bị câm trên thị trường chứng khoán, bao gồm cả giao dịch nội bộ, giao dịch sai, gian lân giá, tiết lộ thông tin sai lệch hoặc gây hiểu lâm va thao túng thị trường chứng khoán.
Khái niệm "hành vi sai trai thị trường" là dựa trên các điêu khoản tương đương trong Luật Doanh nghiệp Uc. Điều 278 (Khoản 1) của SFO định nghĩa thao túng thị trường chứng khoán khi liên quan đền hai hoặc nhiêu giao dịch nhằm tăng, giảm hoặc duy trì giá thị trường với mục đích khiến người khác giao dị chố. Tại Việt Nam, cùng với sư phát triển của thi trường chứng khoán, các hành vi thao túng ngày cảng tinh vi, phức tap, khó phát hiện va xử lý. Để bao vệ quyên lợi của các nha dau tư, pháp luật nước ta cũng đã đưa ra các quy https:/hvw.uk/exp ertis e/mark et-manipulatien- investigations/articles/mark et- manipulation-in-the-us-explained/ , truy cập ngày 20/3/2024 Nguyễn Thanh Huyền (2018), Thao túng thị trường chứng khoán - Góc nhìn pháp lý, Tap chi chứng khoán số 240, tr.
11 định nghiêm ngặt dé xử lý các hành vị thao túng thị trường chứng khoán Tại khoản 3 Điều 12 Luật Chứng khoán năm 2019 quy định hành wi thao túng giá chứng khoán 1a một trong các hành vi bị nghiêm cam trong hoạt động chứng khoán va thi trường chứng khoán. Bên cạnh đó, điều 211 BLHS năm 2015 đã lam rố thao túng thi trường chứng khoán là việc thực hiện hành wi bị nghiêm câm trong hoạt đông vê chứng khoán và thị trường chứng khoán, gồm một, một số hoặc tat cả các hành vi dưới đây: a) Sử dụng một hoặc nhiêu tai khoản giao dich của mình hoặc của người khác hoặc thông đông liên tục mua, bán chứng khoán nhằm tạo ra cung, cau giả tao; b) Dat lệnh mua va bán cùng loại chứng khoản trong cùng ngày giao dịch hoặc thông đồng với nhau giao dịch mua, bán chứng khoán mà không dẫn đến chuyển nhượng thực sự quyền sở hữu hoặc quyển sở hữu chỉ luân chuyển giữa các thành viên trong nhóm nhằm tạo giá chứng khoán, cung cầu giả tạo, ©) Liên tục mua hoặc ban chứng khoán với khôi lượng chi phối vào thời điểm mở cửa hoặc đóng cửa thị trường nhằm tao ra mức giá đóng cửa hoặc giá mở cửa mới cho loại chứng khoán đó trên thi trường, d) Giao dich chứng khoán bằng hình thức câu kết, lội kéo người khác liên tục đặt lệnh mua, ban chứng khoán gây ảnh hưởng lớn đến cung cau và giá chứng khoán, thao túng giá chứng khoán, đ) Đưa ra ý kiến một cách trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua phương tiện thông tin đại chúng về một loại chứng khoán, về tổ chức phát hành chứng khoán nhằm tạo ảnh hưởng đến giá của loại chứng khoán đó sau khi đã thực hiện giao dich và nam giữ vị thé đổi với loại chứng khoán đó, e) Sử dụng các phương thức hoặc thực hiện các hành vi giao dịch khác hoặc kết hợp tung tin đồn sai sự thật, cung cấp thông tin sai lệch ra công chúng để tạo cung cầu giả tạo, thao túng giá chứng khoán”. Từ những khái niệm và quan điểm của các nhả nghiên cứu, tác giả khóa luận xin tiếp thu những điểm tiến bô, hợp lý trong các khái niêm về tôi thao túng TTCK và bô sung các nhân tô mới mà tác giả thay cân thiết dé dong gop thêm một khái niệm về tôi thao túng TTCK như sau: “Tôi thao hing TICK gây ra hành vi gây nguy hiém cho xã hôi khi cỗ ÿ thực hiện dé điều chinh giá chứng khoản theo chủ ý của mình. Hành vi nay do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mai thực hiện một cách cô y nhằm muc đích đánh lừa các nhà đầu he bằng cách kiểm soát hoặc tác đông gid tao đến chứng khoản.
Hành vi này vâm phạm vào trật tue quản Ij kinh tễ của Nhà nước đối với quản If thi trường ching khoán. ” Tôi thao túng TTCK được coi là nguy hiểm cho xã hội và được thực hiện bởi người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách có ý, xâm phạm vào trật tự quản ly lanh tế của Nhà nước đối với quan ly thị trường chứng khoán ma theo quy định phải bị xử lý hình sự. Theo đó, người nao thực hiện một trong các hanh vi quy định tại các điểm a, b,c, d, đ, e khoản 1 Điều 211 thu lợi bat chính từ 500 triệu đồng đến dưới 1,5 ty đồng hoặc gây thiệt hại cho nha dau tư từ 1-3 ty đồng, thì bi phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 2 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm Khoản 2 Điều 211 cũng quy định, nếu phạm tội thuộc một trong các trường hợp: (i) Có tổ chức; (ii) Thu lợi bất chính 1,5 tỷ đông trở lên; (iii) Gây thiệt hại cho nha dau tư 3 tỷ dong trở lên; (iv) Tái phạm nguy hiểm thi bi phạt tiền từ 2-4 tỷ đồng hoặc phạt tủ 2-7 năm. 113 Đặc điểm của tội thao túng thị trường chứng khoán Hành vi thao túng TTCK có những đặc điểm như sau: 13 Thứ nhất, về tính chat.