Luận văn thạc sĩ: Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan và Chekhov

Luận văn thạc sĩ phân tích thế giới nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan và Sekhov, khám phá nét tương đồng và khác biệt giữa hai tác giả.

• Tác giả: Nguyễn Công Hoan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Văn học
• Đề tài: Phân Tích Thế Giới Nhân Vật Trong Truyện Ngắn Nguyễn Công Hoan Và Chekhov
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Giới thiệu về truyện ngắn Nguyễn Công Hoan và truyện ngắn Chekhov

Nguyễn Công Hoan (1903-1977) là một trong những nhà văn tiêu biểu của văn học Việt Nam đầu thế kỷ XX, được coi là người mở đầu cho trào lưu văn học hiện thực phê phán giai đoạn 1930-1945. Ông để lại một khối lượng lớn tác phẩm, trong đó nổi bật là truyện ngắn, với nhiều tác phẩm được xếp vào hàng kinh điển. Chekhov (1860-1904) là đại diện xuất sắc của văn học Nga thế kỷ XIX, được coi là nhà cách tân nghệ thuật trong lĩnh vực truyện ngắn. Sáng tác của ông có ảnh hưởng sâu rộng đến văn học thế giới.

1.1. Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan

Thế giới nhân vật của Nguyễn Công Hoan phản ánh đa dạng các tầng lớp xã hội, từ nông dân, công nhân đến quan lại, trí thức. Ông tập trung khắc họa những tính cách nhân vật đặc trưng, thường là những kẻ hèn hạ, đê tiện trong xã hội thực dân phong kiến. Nghệ thuật xây dựng nhân vật của ông mang đậm tính trào phúng, sử dụng thủ pháp phóng đại và biếm họa để làm nổi bật bản chất xấu xa của nhân vật.

1.2. Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Chekhov

Chekhov tập trung khám phá tâm lý nhân vật và những mâu thuẫn nội tâm. Nhân vật của ông thường là những con người bình thường, sống trong cảnh tầm thường và buồn chán. Ông sử dụng bút pháp tinh tế để miêu tả những thay đổi tâm lý nhỏ nhất, qua đó phản ánh sự tha hóa và nỗi đau của con người trong xã hội Nga cuối thế kỷ XIX.

II. Phân tích nhân vật và so sánh nhân vật giữa hai tác giả

Cả Nguyễn Công Hoan và Chekhov đều tập trung vào việc xây dựng thế giới nhân vật phản ánh hiện thực xã hội. Tuy nhiên, cách tiếp cận và bút pháp của hai nhà văn có nhiều điểm khác biệt. Nguyễn Công Hoan thiên về trào phúng và phê phán xã hội, trong khi Chekhov đi sâu vào tâm lý nhân vật và những mâu thuẫn nội tâm.

2.1. Đặc điểm nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan

Nhân vật của Nguyễn Công Hoan thường được xây dựng với một tính cách nhân vật nổi bật, thông qua hành động và ngôn ngữ. Ông sử dụng thủ pháp phóng đại và biếm họa để làm nổi bật bản chất xấu xa của nhân vật phản diện. Nhân vật của ông thường là những kẻ hèn hạ, đê tiện, phản ánh sự tha hóa của xã hội thực dân phong kiến.

2.2. Đặc điểm nhân vật trong truyện ngắn Chekhov

Nhân vật của Chekhov thường là những con người bình thường, sống trong cảnh tầm thường và buồn chán. Ông tập trung khám phá tâm lý nhân vật và những mâu thuẫn nội tâm, qua đó phản ánh sự tha hóa và nỗi đau của con người trong xã hội Nga cuối thế kỷ XIX. Bút pháp của ông tinh tế, chú trọng đến những thay đổi tâm lý nhỏ nhất.

III. Nghệ thuật xây dựng nhân vật và tư tưởng nhân vật

Cả hai nhà văn đều có những đóng góp quan trọng trong việc xây dựng thế giới nhân vật và thể hiện tư tưởng nhân vật qua tác phẩm. Nguyễn Công Hoan sử dụng nghệ thuật trào phúng để phê phán xã hội, trong khi Chekhov đi sâu vào tâm lý nhân vật và những mâu thuẫn nội tâm.

3.1. Nghệ thuật xây dựng nhân vật của Nguyễn Công Hoan

Nguyễn Công Hoan sử dụng thủ pháp phóng đại và biếm họa để xây dựng nhân vật. Ông tập trung vào việc khắc họa tính cách nhân vật thông qua hành động và ngôn ngữ, làm nổi bật bản chất xấu xa của nhân vật phản diện. Nghệ thuật của ông mang đậm tính trào phúng và phê phán xã hội.

3.2. Nghệ thuật xây dựng nhân vật của Chekhov

Chekhov sử dụng bút pháp tinh tế để miêu tả tâm lý nhân vật và những mâu thuẫn nội tâm. Ông tập trung vào việc khám phá những thay đổi tâm lý nhỏ nhất, qua đó phản ánh sự tha hóa và nỗi đau của con người trong xã hội Nga cuối thế kỷ XIX. Nghệ thuật của ông mang đậm tính nhân văn và sâu sắc.

IV. Văn học so sánh và giá trị thực tiễn của đề tài

Việc so sánh nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan và truyện ngắn Chekhov không chỉ giúp hiểu rõ hơn về thế giới nhân vật của hai nhà văn mà còn góp phần làm sáng tỏ những giá trị dân tộc và phổ quát trong văn học hiện thực. Đề tài này có ý nghĩa quan trọng trong việc nghiên cứu và giảng dạy văn học so sánh.

4.1. Giá trị dân tộc và phổ quát trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan

Truyện ngắn Nguyễn Công Hoan phản ánh sâu sắc hiện thực xã hội Việt Nam đầu thế kỷ XX, với những tính cách nhân vật đặc trưng và nghệ thuật trào phúng độc đáo. Tác phẩm của ông mang đậm giá trị dân tộc, đồng thời cũng đạt được những giá trị phổ quát của văn học thế giới.

4.2. Giá trị dân tộc và phổ quát trong truyện ngắn Chekhov

Truyện ngắn Chekhov phản ánh sâu sắc hiện thực xã hội Nga cuối thế kỷ XIX, với những tâm lý nhân vật phức tạp và nghệ thuật miêu tả tinh tế. Tác phẩm của ông mang đậm giá trị dân tộc, đồng thời cũng đạt được những giá trị phổ quát của văn học thế giới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: HỆ THỐNG NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN CÔNG HOAN VÀ TRUYỆN NGẮN A. Hệ thống nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Công Hoan 1. Nguyễn Công Hoan và thời đại Nguyễn Công Hoan (1903 - 1977) được xem là một trong những đại thụ của văn xuôi Việt Nam, là nhà văn viết truyện ngắn bậc thầy của văn học Việt Nam. Được sinh ra trong một gia đình nho học thất thế, cuộc sống của anh em Nguyễn Công Hoan đã trải ra trong khó khăn, vất vả.

Nhà nghèo, đông anh em, Nguyễn Công Hoan phải đến ở với bác ruột - một Phó bảng, làm Tri huyện. Những năm tháng sống ở nhà bác, Nguyễn Công Hoan chứng kiến rất nhiều chuyện xung quanh mối quan hệ quan - dân. Chuyện nhà quan, chuyện làm quan đã để lại những ấn tượng sâu sắc, làm thành ý thức khám phá thời cuộc ở Nguyễn Công Hoan. Năm 1926, Nguyễn Công Hoan tốt nghiệp trường sư phạm, bắt đầu cuộc sống tự lập của một ông giáo tiểu học.

Cuộc đời dạy học của ông không mấy suôn sẻ. Vốn tinh tường, sắc sảo, trung thực, khảng khái, Nguyễn Công Hoan không được cấp trên vừa ý. Ông bị chuyển chỗ dạy nhiều nơi. Thị xã Hải Dương, Thị xã Lao Cai, Thị xã Nam Định, Trà cổ… là những nơi Nguyễn Công Hoan bị điều đến và dạy học.

Mỗi nơi, ông và gia đình không ở quá được 2 năm. Vất vả, long đong, nhưng bù lại, ông có điều kiện đi nhiều nơi, biết và khám phá được nhiều điều. Năm 17 tuổi, truyện ngắn đầu tay “Quyết chí phiêu lưu” (1920) của Nguyễn Công Hoan ra đời. Năm 20 tuổi, tập truyện ngắn “Kiếp hồng nhan” ra mắt độc giả.

Cũng như “Quyết chí phiêu lưu”, tập “Kiếp hồng nhan” Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 17 không được độc giả đón đợi nhiều. Năm 1935, truyện ngắn “Kép tư bền” ra đời, gây một tiếng vang lớn trên văn đàn, khẳng định tài năng nghệ thuật, mở ra một giai đoạn mới, sung sức trong sáng tác của Nguyễn Công Hoan. Có thể coi, sự nghiệp văn học của Nguyễn Công Hoan được bắt đầu từ những năm 20 và thực sự được khẳng định ở những năm 30 của thế kỷ XX, với thể loại truyện ngắn. Giai đoạn sáng tác truyện ngắn thành công nhất của Nguyễn Công Hoan được tính từ 1920 đến 1945.

Đây là thời kỳ mà tình hình chính trị, xã hội Việt Nam rất phức tạp, rối ren với tính chất thực dân nửa phong kiến. Nhà nước phong kiến già nua, lỗi thời, phản động, chế độ thực dân tàn bạo hiện hữu và cùng với nó là sự đàn áp khốc liệt phong trào đấu tranh của nhân dân, là phong trào Âu hóa rầm rộ, lố lăng…, sự vận động của phong trào yêu nước ở các sỹ phu, những manh nha đầu tiên của các tổ chức cộng sản v…v… là những yếu tố tác động mạnh mẽ đến đời sống kinh tế, chính trị, làm biến đổi đời sống tinh thần của mọi tầng lớp trong xã hội Việt Nam. Sinh ra và lớn lên trong một gia đình quan lại, khoa bảng, Nguyễn Công Hoan chịu ảnh hưởng sâu sắc hệ tư tưởng phong kiến. Tư tưởng chủ đạo của Nguyễn Công Hoan là tư tưởng yêu nước, yêu con người.

Con gái ông - Nhà văn Lê Minh - khẳng định: “Cha tôi trước khi là nhà văn đã là một nhà giáo yêu nước” [81]. Sống trong thời thế rối ren, đảo lộn đó, ông ghi nhận và đồng tình với tâm lý bất mãn của tầng lớp quan lại thất thế với xã hội nửa Tây, nửa Tầu nhố nhăng. Ông cũng không chấp nhận, thậm chí cảm thấy bị xúc phạm bởi sự xu nịnh, luồn cúi của bọn quan lại “thức thời”, lũ “liếm gót giầy cho Tây”. Ông khinh bỉ bọn hãnh tiến, bọn tư sản chạy theo lối sống Âu hóa đồi bại.

Ông đau đớn trước sự biến đổi khôn lường của những thước đo giá trị cho những vấn đề, vốn được coi là thiêng liêng. Những khái niệm nghĩa: cha - con, tình chồng - vợ, bạn bè… đã được thay đổi nội hàm, được đem ra hành Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 18 xử theo kiểu xu thời mẫn thế. Xã hội, nhất là nơi thành thị, nhan nhản những rởm đời, học đòi, đua chen, bẩn thỉu. Thời đại, hoàn cảnh xuất thân, điều kiện sống… đã tạo nên ở Nguyễn Công Hoan một cái nhìn sắc sảo.

Ông viết: “Do gia đình tôi là một gia đình quan lại lỗi thời lép vế, hằn học với bọn quan lại đương lên, ôm chân bọn đế quốc để có thể có tiền, bản thân tôi làm cái nghề bị bạc đãi là cái nghề dạy học, lại làm thêm nghề viết tiểu thuyết kiểu tôi, là nghề mà bọn thống trị chẳng ưa tý nào. Tất cả những cái ấy giáo dục cho tôi nhìn đế quốc, phong kiến, tư sản bằng con mắt căm thù” [35, tr. Nguyễn Công Hoan là người quan tâm nhiều đến thời cuộc với những biến đổi khi ồn ào, dữ dội, lúc bình lặng, tinh vi. Không một câu chuyện nào ngoài đời, không một cảnh tượng nào bất chợt xuất hiện…, lại không được ông lưu giữ.

Một gánh tuồng với những đào kép son phấn lòe loẹt diễu qua phố lúc chiều muộn, một mẩu tin trên báo đọc hàng ngày, có thể thoáng qua, vô nghĩa đối với người khác, nhưng với ông lại có giá trị và ông không bỏ qua. Với lòng yêu nước, với cái nhìn sắc sảo, tỉnh táo, Nguyễn Công Hoan quan niệm cuộc đời là một sân khấu hài kịch. Ông từng tự bạch : “Tôi là một người bi quan, hoài nghi, nên khinh thế ngạo vật, hay đùa và hay chế nhạo. Sống dưới chế dộ thống trị của thực dân, tôi thấy cái gì cũng là giả dối, lừa bịp, đáng khôi hài.

Thế mà thằng làm trò khôi hài là thằng thực dân, lại làm ra mặt nghiêm chỉnh. Thật là buồn cười. Cho nên tôi hay chế giễu, mỉa mai để khôi hài tác giả việc khôi hài. Tôi coi thường tất cả.

Tất cả đối với tôi chỉ là trò cười. Vì vậy tôi hay pha trò cười” [35, tr. ời cuộc, xã hội thuộc địa thực dân phong kiến này của Cái nhìn th Nguyễn Công Hoan gặp gỡ cái nhìn của Vũ Trọng Phụng. Vũ Trọng Phụng cũng nhìn thấy sự quay cuồng, hỗn loạn, điên đảo của “xã hội chó đểu”.

Ông cũng phanh phui thực chất sự vô luân lý, vô nghĩa lý của xã hội, khi bố con Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 19 trở thành kẻ thù, vợ chồng hóa ra anh em, nghèo đói trở thành triệu phú, mạt hạng trở thành vĩ nhân. Có thể nói, cả Nguyễn Công Hoan và Vũ Trọng Phụng đều nhìn đời là một trò diễn sân khấu đầy bi hài. Bằng cách của riêng mình, mỗi ông đã giải phẫu những sinh thể quái dị ấy, “xé toạc mọi trạng thái đang bị che giấu”. Không chỉ nhìn đời bằng con mắt lạnh lùng, kết hợp khôi hài để chế giễu những trò diễn sân khấu, Nguyễn Công Hoan còn nhìn đời bằng con mắt trắc ẩn, đầy cảm thông, đau xót.

Là một người nhân hậu, sống ở thời kỳ đất nước bị đô hộ, dân chúng lầm than, đói nghèo, loạn lạc. Ông luôn khuyên, dạy các con: “Con người sống phải biết căm thù bọn bóc lột và yêu thương những người cùng khổ [81] Cái nhìn chân thực, cảm thông đối với những kiếp lầm than như hệ quả tất yếu của cái nhìn đời là một trò diễn và không hề mâu thuẫn, trái lại, đó là cái nhìn hiện thực hết sức tinh nhạy, tỉnh táo. Có thể nói, quan điểm đạo đức phong kiến, dẫu có sâu sắc, cũng không là quan điểm nhìn nhận hiện thực duy nhất và của Nguyễn Công Hoan. Từ cái nhìn hiện thực nhiều chiều đó, Nguyễn Công Hoan đã phát hiện mâu thuẫn giầu - nghèo trong xã hội.

Đó là “nỗi ám ảnh thường trực, trở thành ý thức nghệ thuật của Nguyễn Công Hoan” [37,tr. Ý thức nghệ thuật đã chi phối Nguyễn Công Hoan trong sáng tác chính là “yếu tố quyết định một tác phẩm bao giờ cũng là sự sống” [35,tr. Ông luôn đứng về phía những con người nghèo khổ, bần cùng, bị ức hiếp, bóc lột để lên án bọn giầu có, quyền thế, bất nhân, bất nghĩa. Đó chính là cảm quan hiện thực khỏe khoắn và tiến bộ cuả ông.

Trong thời của ông, khi người ta đang say sưa với chủ nghĩa lãng mạn, thì Nguyễn Công Hoan dứt khoát chọn con đường hiện thực phê phán. Sức mạnh thuyết phục của cách thức phản ánh này là bám ấr t chặt và o đời sống, nhìn thẳng vào nh÷ng vấn đề của xã hội đương thời, công khai đả kích, phê phán không thương tiếc những thói hư tật Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 20 xấu, những cái ác, thói rởm đời và bênh vực những con người bé nhỏ, cơ cực. Mục đích sáng tác mà Nguyễn Công Hoan nhằm tới là “(…) yêu quan ngày xưa, so sánh với quan ngày nay, sẽ khinh ghét, kinh tởm bọn đỉa đói”. Để người đọc nhận biết, hiểu được điều mình nói ra, Nguyễn Công Hoan chú ý khai thác đề tài trong xã hội hiện hành và tìm tới hình thức t ruyện ngắn.

Nguyễn Công Hoan quan niệm: “Truyện ngắn không phải là truyện, mà là một vấn đề được xây dựng bằng chi tiết với sự bố trí chặt chẽ và bằng thái độ, với cách đặt câu, dùng tiếng có cân nhắc” [35, tr. Mỗi truyện ngắn “chỉ có thể tóm tắt bằng một câu, nêu lên một ý” [35, tr. Từ những sự có thật trong cuộc sống, tìm cho nó được hình thức Nguyễn Công Hoan còn rất chú ý tới kỹ thuật viết để sao cho thích hợp với ngòi bút trào phúng của mình, đồng thời làm cho truyện nổi rõ tư tưởng, chủ đề. Quan niệm của Nguyễn Công Hoan về một truyện hay là “dễ hiểu.

Người đọc phải nhận ra được, phải hiểu tác giả định nói cái gì?” [35, tr. Theo Nguyễn Công Hoan để người đọc hiểu được truyện, nhận thấy được từ truyện những cái đang có rất nhiều ở ngoài đời, điều căn bản mà nhà văn phải làm là biết sử dụng chi tiết, phải biết “bớt cái thừa, thêm cái thiếu, nhấn mạnh cái cần ở trong sự việc có thật” [35, tr. Nguyễn Công Hoan sử dụng chi tiết với tư cách là một trong những phương tiện hữu hiệu nhất để p hản ánh cuộc sống với tất cả sự rộng lớn bên trong. Tóm lại, thời đại, hoàn cảnh xã hội cụ thể, điều kiện gia đình, đã tác động mạnh mẽ đến quá trình hình thành, phát triển tài năng của Nguyễn Công Hoan.