Phân Tích Năng Lực Cạnh Tranh Cụm Ngành Lúa Gạo ST Của Sóc Trăng

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích năng lực cạnh tranh của cụm ngành lúa gạo Sóc Trăng, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thị trường và chiến lược phát triển.

• Tác giả: Thái Trúc Thọ
• Người hướng dẫn: Ts. Trần Tiến Khai
• Trường học: Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Phân Tích Năng Lực Cạnh Tranh Cụm Ngành Lúa Gạo ST Của Sóc Trăng
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Khung phân tích
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.6. Cấu trúc của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Năng lực cạnh tranh của cụm ngành
• 2.2. Khung phân tích mô hình kim cương của Michael Porter
• 2.3. Khung phân tích kết hợp cụm ngành và chuỗi giá trị
• 2.3.1. Khái niệm cụm ngành
• 2.3.2. Khái niệm chuỗi giá trị
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỤM NGÀNH LÚA GẠO ST
• 3.1. Phân tích các yếu tố sẵn có địa phương
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Tài nguyên tự nhiên
• 3.1.3. Quy mô địa phương
• 3.2. Năng lực cạnh tranh cấp độ địa phương
• 3.2.1. Hạ tầng "mềm" đối với ngành lúa gạo
• 3.2.2. Hạ tầng "cứng" đối với ngành lúa gạo ST
• 3.2.3. Cơ cấu kinh tế và chính sách đầu tư, tài chính, tín dụng, đất đai
• 3.3. Phân tích năng lực cạnh tranh cấp độ doanh nghiệp
• 3.3.1. Môi trường kinh doanh
• 3.3.2. Trình độ phát triển cụm ngành
• 3.3.3. Hoạt động và chiến lược của doanh nghiệp
• 3.4. Mối liên kết cụm ngành và chuỗi giá trị
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 4.1. Kiến nghị chính sách
• 4.1.1. Điều kiện cầu và bối cảnh cạnh tranh
• 4.1.2. Chính sách đối với cụm ngành
• 4.1.3. Vai trò của các tổ chức hỗ trợ
• 4.1.4. Điều kiện đầu vào
• 4.2. Hạn chế của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Năng Lực Cạnh Tranh Ngành Lúa Gạo Sóc Trăng

Ngành lúa gạo tại Sóc Trăng đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, Sóc Trăng nổi bật với các giống lúa thơm có chất lượng cao. Tuy nhiên, để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành lúa gạo, cần có những phân tích sâu sắc về các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của cụm ngành này.

1.1. Đặc Điểm Tự Nhiên Và Kinh Tế Của Sóc Trăng

Sóc Trăng nằm ở cuối lưu vực sông Hậu, với khí hậu và đất đai phù hợp cho việc trồng lúa. Tổng diện tích gieo trồng lúa đạt 373.406 ha, trong đó lúa đặc sản chiếm khoảng 7%. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển thương hiệu gạo thơm ST.

1.2. Vai Trò Của Ngành Lúa Gạo Trong Kinh Tế Sóc Trăng

Ngành lúa gạo không chỉ là nguồn cung cấp lương thực mà còn là nguồn thu nhập chính cho nhiều hộ nông dân. Việc phát triển ngành này sẽ góp phần nâng cao đời sống người dân và thúc đẩy kinh tế địa phương.

II. Thách Thức Đối Với Năng Lực Cạnh Tranh Ngành Lúa Gạo Sóc Trăng

Mặc dù có nhiều tiềm năng, ngành lúa gạo Sóc Trăng vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các yếu tố như sự cạnh tranh từ các vùng khác, biến đổi khí hậu và thiếu liên kết giữa các bên liên quan đang ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của ngành.

2.1. Cạnh Tranh Từ Các Vùng Khác

Các tỉnh khác trong khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cũng sản xuất lúa gạo với chất lượng tương đương, tạo ra áp lực cạnh tranh lớn cho Sóc Trăng. Việc nâng cao chất lượng và thương hiệu là cần thiết để giữ vững thị trường.

2.2. Biến Đổi Khí Hậu Và Tác Động Đến Sản Xuất

Biến đổi khí hậu đang gây ra nhiều khó khăn cho sản xuất lúa gạo, từ hạn hán đến ngập úng. Điều này đòi hỏi ngành lúa gạo phải có những giải pháp thích ứng kịp thời để bảo đảm sản lượng và chất lượng.

III. Phương Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Ngành Lúa Gạo Sóc Trăng

Để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành lúa gạo, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc cải thiện hạ tầng, tăng cường liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp, cũng như ứng dụng công nghệ mới là những giải pháp quan trọng.

3.1. Cải Thiện Hạ Tầng Kỹ Thuật

Hạ tầng giao thông, thủy lợi và cơ sở vật chất cần được đầu tư nâng cấp để hỗ trợ sản xuất và tiêu thụ lúa gạo. Điều này sẽ giúp giảm chi phí và tăng hiệu quả sản xuất.

3.2. Tăng Cường Liên Kết Giữa Nông Dân Và Doanh Nghiệp

Việc xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa nông dân và doanh nghiệp sẽ giúp cải thiện quy trình sản xuất và tiêu thụ, từ đó nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm lúa gạo.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Ngành Lúa Gạo Sóc Trăng

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương có thể tạo ra những thay đổi tích cực cho ngành lúa gạo. Các kết quả nghiên cứu đã chỉ ra rằng năng lực cạnh tranh của ngành lúa gạo ST còn yếu và cần được cải thiện.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Năng Lực Cạnh Tranh

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng năng lực cạnh tranh của cụm ngành lúa gạo ST chủ yếu dựa vào điều kiện tự nhiên và các yếu tố sẵn có. Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh cấp độ doanh nghiệp còn yếu, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức liên quan.

4.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn

Các kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng để xây dựng các chính sách phát triển cụm ngành lúa gạo ST, từ đó nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho nông dân.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Ngành Lúa Gạo Sóc Trăng

Ngành lúa gạo Sóc Trăng có nhiều tiềm năng phát triển, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Việc phân tích và nâng cao năng lực cạnh tranh là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành này trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Ngành Lúa Gạo ST

Với sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức, ngành lúa gạo ST có thể phát triển mạnh mẽ hơn, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Ngành Lúa Gạo

Cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành lúa gạo, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân và doanh nghiệp trong sản xuất và tiêu thụ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Sóc Trăng nằm ở hạ lưu lưu vực sông Hậu thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long, sở hữu lợi thế tự nhiên vượt trội với hệ sinh thái nước ngọt, mặn và lợ màu mỡ. Năm 2013, tổng diện tích gieo trồng lúa toàn tỉnh đạt 373.406 ha với năng suất bình quân 5,9 tấn/ha, đưa tổng sản lượng lúa đạt trên 2,2 triệu tấn. Trong đó, diện tích lúa đặc sản đạt khoảng 69.000 ha, chiếm tỷ trọng 7% tổng diện tích canh tác lúa toàn tỉnh. Nhận thấy giá trị kinh tế vượt trội, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Sóc Trăng lần thứ XII đặt mục tiêu nâng tỷ lệ diện tích lúa đặc sản lên trên 20% vào năm 2015.

Dòng lúa thơm Sóc Trăng mang lại giá trị gia tăng cao khi giá bán thường xuyên cao hơn từ 20% đến 70% so với lúa thường, trong khi năng suất duy trì tương đương ở mức 6 tấn/ha. Tại thị trường quốc tế, gạo ST5 từng đạt mức giá xuất khẩu 720 USD/tấn sang Hồng Kông, vượt trội hoàn toàn so với mức giá sàn 480 USD/tấn của gạo thường 25% tấm cùng thời điểm.

Tuy nhiên, cụm ngành lúa gạo Sóc Trăng đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Mối liên kết giữa nông dân, thương lái và doanh nghiệp chế biến xuất khẩu còn rất lỏng lẻo; mạng lưới cung ứng giống xác nhận chỉ đáp ứng được khoảng 50% nhu cầu thực tế; hệ thống kho bãi thiếu hụt khoảng 182.000 tấn dung tích chứa; và tỷ lệ sấy lúa cơ giới hóa mới dừng ở mức khiêm tốn 15%. Luận văn tập trung giải quyết hai câu hỏi nghiên cứu trọng tâm: Những nhân tố nào quyết định năng lực cạnh tranh của cụm ngành lúa gạo ST Sóc Trăng và các chính sách công nào cần được ban hành để nâng cao vị thế chuỗi giá trị lúa gạo đặc sản này trên thị trường trong nước và quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu sử dụng khung phân tích năng lực cạnh tranh địa phương được phát triển dựa trên mô hình Kim cương của Michael Porter kết hợp lý thuyết chuỗi giá trị của Raphael Kaplinsky. Cấu trúc lý thuyết tích hợp ba cấp độ phân tích: yếu tố sẵn có của địa phương, năng lực cạnh tranh cấp độ địa phương và năng lực cạnh tranh cấp độ doanh nghiệp.

Bốn thuộc tính trọng tâm trong mô hình Kim cương bao gồm:

• Điều kiện các nhân tố đầu vào: nguồn lực đất đai, nguồn nhân lực nông nghiệp, tiến bộ khoa học chọn tạo giống và hạ tầng logistics.
• Điều kiện cầu: quy mô tiêu thụ nội địa tại các đô thị lớn và xu hướng nhập khẩu phân khúc gạo thơm cao cấp tại các thị trường Malaysia, Singapore, Hồng Kông, Trung Quốc, Hoa Kỳ.
• Các ngành công nghiệp hỗ trợ và liên quan: cơ khí nông nghiệp, mạng lưới cung ứng vật tư phân bón, hệ thống xay xát lau bóng và dịch vụ tài chính tín dụng.
• Bối cảnh chiến lược và cạnh tranh doanh nghiệp: cơ cấu quản trị, mức độ cạnh tranh với gạo Jasmine Thái Lan và sự hợp tác dọc giữa các tác nhân trong chuỗi.

Khung chuỗi giá trị bổ trợ làm rõ 5 công đoạn chức năng: cung ứng đầu vào, sản xuất canh tác, thu gom trung gian, chế biến công nghiệp và thương mại phân phối, qua đó xác định chính xác các điểm rò rỉ giá trị gia tăng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa phương pháp định tính và định lượng mô tả. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ Niên giám thống kê giai đoạn 1992-2013 của Cục Thống kê tỉnh Sóc Trăng, các báo cáo chuyên ngành của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Hiệp hội Lương thực Việt Nam cùng Quyết định số 16/QĐ-TT-CLT ngày 17/01/2014 của Cục Trồng trọt về việc công nhận giống cây trồng mới.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa bằng bảng câu hỏi cấu trúc với cỡ mẫu gồm 53 hộ nông dân sản xuất lúa thơm tại ba địa bàn trọng điểm: huyện Mỹ Xuyên, huyện Trần Đề và thị xã Ngã Năm. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đại diện cho các vùng sinh thái đặc trưng: vùng chuyển đổi lúa - tôm nước lợ ven biển và vùng trũng phèn ngập lũ. Tác giả thực hiện phỏng vấn sâu các bên liên quan bao gồm lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh Sóc Trăng, đại diện Công ty Lương thực Sóc Trăng, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Sản xuất và Thương mại Thành Tín, cùng các thương lái và hợp tác xã nông nghiệp. Phương pháp phân tích ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức cùng sơ đồ hóa cụm ngành được lựa chọn nhằm bóc tách toàn diện các rào cản thể chế và kỹ thuật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hiệu quả kinh tế từ mô hình cánh đồng lớn tạo ra bước đột phá về tối ưu hóa chi phí. Toàn tỉnh đã xây dựng 44 mô hình cánh đồng lúa ST lớn với quy mô 4.459 ha, giúp giảm bình quân 12,6% chi phí sản xuất. Điển hình như cánh đồng lúa thơm ST5 tại xã Viên Bình, huyện Trần Đề đạt diện tích gần 2.000 ha, ghi nhận mức lợi nhuận thuần cao hơn đáng kể so với canh tác lúa thường ngoài mô hình.

Thứ hai, hạ tầng công nghiệp hỗ trợ sau thu hoạch bộc lộ sự mất cân đối nghiêm trọng. Mức độ cơ giới hóa khâu làm đất đạt 99% và khâu thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp đạt trên 80% (riêng vụ Đông Xuân đạt trên 90% với 669 máy hoạt động). Tuy nhiên, tỷ lệ sấy lúa cơ giới chỉ đạt khoảng 15% tổng sản lượng. Toàn tỉnh có 893 lò sấy tĩnh vĩ ngang với năng lực sấy ước đạt 38.400 tấn/năm, quá nhỏ bé so với mục tiêu sản lượng 296.800 tấn lúa đặc sản dự kiến đến năm 2015. Đồng thời, tổng sức chứa của hệ thống kho dự trữ toàn tỉnh chỉ đạt 118.000 tấn, thiếu hụt tới 182.000 tấn kho chứa đạt chuẩn bảo quản gạo xuất khẩu.

Thứ ba, đứt gãy mạng lưới sản xuất giống và kiểm soát chất lượng chuỗi cung ứng. Nguồn giống lúa ST xác nhận từ Trung tâm Giống cây trồng và các trại thực nghiệm chỉ đáp ứng được khoảng 50% nhu cầu gieo sạ, dẫn đến tình trạng nông dân sử dụng lúa thịt thương phẩm làm giống khiến nguồn gen thoái hóa nhanh chóng sau 2 đến 3 năm canh tác.

Thảo luận kết quả

Năng lực cạnh tranh của cụm ngành lúa gạo Sóc Trăng thời gian qua phần lớn dựa vào lợi thế so sánh tự nhiên sẵn có thay vì lợi thế cạnh tranh động được kiến tạo từ khoa học công nghệ và liên kết tổ chức. Sự suy giảm chất lượng gạo thơm xuất phát từ việc thương lái thu mua pha trộn nhiều chủng loại gạo khác nhau trước khi đưa vào nhà máy xay xát nhằm tối đa hóa biên lợi nhuận ngắn hạn.

Về mặt trực quan hóa dữ liệu, chuỗi giá trị lúa gạo ST có thể được minh họa tối ưu thông qua biểu đồ phân rã cơ cấu chi phí, so sánh tỷ trọng vật tư phân bón (chiếm 40% đến 50% tổng chi phí đầu vào) và biểu đồ luồng giá trị thể hiện khoảng chênh lệch lợi nhuận giữa nông dân, thương lái và doanh nghiệp xuất khẩu. Khi đặt cạnh mô hình lúa gạo Hom Mali của Thái Lan đạt chuẩn chất lượng BE 2541, gạo Sóc Trăng chịu bất lợi lớn do thiếu hệ thống chứng nhận xuất xứ điện tử và thương hiệu tập thể chưa được bảo hộ chặt chẽ trên thị trường toàn cầu.

Đề xuất và khuyến nghị

Chính quyền địa phương và các cơ quan hữu quan cần nhanh chóng triển khai đồng bộ 4 nhóm giải pháp chiến lược sau:

• Nâng cấp mạng lưới sản xuất và cung ứng giống chuẩn hóa: Giao Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp Sở Khoa học và Công nghệ bố trí nguồn kinh phí từ 2 đến 3 tỷ đồng mỗi năm để hỗ trợ các nhà khoa học chọn tạo giống siêu nguyên chủng. Mục tiêu nâng tỷ lệ đáp ứng giống lúa ST xác nhận từ 50% lên mức 85% trước năm 2018, kiểm soát nghiêm ngặt tình trạng thoái hóa giống và cấm lưu hành giống trôi nổi.
• Đầu tư hoàn thiện hạ tầng kho bãi dự trữ và công nghệ sấy lúa: Ủy ban nhân dân tỉnh cần ban hành chính sách ưu đãi tín dụng lãi suất thấp, kêu gọi doanh nghiệp đầu tư xây dựng thêm 182.000 tấn dung tích kho chứa đạt chuẩn quốc tế và nâng công suất hệ thống lò sấy tháp hiện đại, nâng tỷ lệ lúa ST được sấy cơ giới hóa lên trên 60% vào năm 2020 nhằm giảm tổn thất sau thu hoạch xuống dưới 8%.
• Tái cấu trúc chuỗi cung ứng thông qua hợp đồng liên kết dọc: Thiết lập cơ chế giám sát thực thi hợp đồng bao tiêu giữa các doanh nghiệp đầu ngành như Công ty Lương thực Sóc Trăng, Công ty Thành Tín với các Hợp tác xã tại vùng nguyên liệu Trần Đề, Mỹ Xuyên. Cắt giảm các khâu trung gian thương lái không cần thiết, bảo đảm chia sẻ lợi ích công bằng và giữ nguyên chất lượng thuần chủng của hạt gạo.
• Tăng cường xúc tiến thương mại và bảo hộ sở hữu trí tuệ quốc tế: Sở Công Thương chủ trì phối hợp với Hiệp hội Lương thực Việt Nam đẩy mạnh đăng ký nhãn hiệu chứng nhận Gạo thơm Sóc Trăng tại các thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, Liên minh Châu Âu, Nhật Bản và Trung Quốc trong giai đoạn 2016-2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và khung phân tích của luận văn mang lại giá trị thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Cơ quan hoạch định chính sách công và quản lý nông nghiệp: Cung cấp luận cứ thực chứng phục vụ xây dựng đề án quy hoạch vùng lúa đặc sản, chính sách đầu tư công hạ tầng thủy lợi và chính sách tín dụng hỗ trợ cơ giới hóa nông nghiệp.
• Doanh nghiệp chế biến, kinh doanh và xuất khẩu lương thực: Tham khảo mô hình xây dựng vùng nguyên liệu khép kín, phân tích thị trường gạo thơm quốc tế và chiến lược đàm phán hợp đồng thương mại trực tiếp.
• Ban quản trị Hợp tác xã, Tổ hợp tác và các nông hộ: Nắm bắt quy trình kỹ thuật canh tác cánh đồng mẫu lớn, phương thức đàm phán hợp đồng tiêu thụ và nhận thức rõ tầm quan trọng của việc sử dụng giống xác nhận.
• Giảng viên, học viên cao học và chuyên gia nghiên cứu kinh tế: Sử dụng làm tài liệu tham khảo điển hình về phương pháp ứng dụng mô hình Kim cương Porter kết hợp chuỗi giá trị trong phân tích cụm ngành nông nghiệp nhiệt đới.

Câu hỏi thường gặp

• Giống lúa ST có ưu thế vượt trội gì về mặt kinh tế so với lúa thường? Lúa ST cho giá bán cao hơn lúa thường từ 20% đến 70% với năng suất ổn định khoảng 6 tấn/ha, giúp nông dân thu về mức lợi nhuận vượt trội và từng đạt giá xuất khẩu 720 USD/tấn sang Hồng Kông.

• Điểm nghẽn lớn nhất trong chuỗi giá trị lúa gạo ST Sóc Trăng là gì? Điểm nghẽn lớn nhất là mối liên kết lỏng lẻo giữa nông dân và doanh nghiệp, dẫn đến việc thương lái thu mua trung gian pha trộn gạo làm giảm phẩm chất và hệ thống kho bãi thiếu hụt 182.000 tấn dung tích chứa.

• Mức độ cơ giới hóa sau thu hoạch của cụm ngành lúa ST hiện nay ra sao? Khâu gặt đập liên hợp đạt tỷ lệ cơ giới hóa trên 80%, tuy nhiên khâu sấy lúa mới chỉ đạt khoảng 15% do toàn tỉnh chỉ có 893 lò sấy tĩnh với công suất 38.400 tấn/năm.

• Nguồn cung cấp giống lúa ST xác nhận đáp ứng được bao nhiêu phần trăm nhu cầu? Hệ thống cung ứng giống lúa ST xác nhận của tỉnh hiện tại mới chỉ đáp ứng được khoảng 50% nhu cầu gieo trồng thực tế của nông dân, gây nguy cơ thoái hóa giống nghiêm trọng.

• Mô hình cánh đồng lớn lúa ST mang lại hiệu quả giảm chi phí như thế nào? Theo khảo sát tại 44 cánh đồng lớn với tổng diện tích 4.459 ha, việc đồng nhất quy trình canh tác và cơ giới hóa đồng bộ đã giúp giảm bình quân 12,6% giá thành sản xuất.

Kết luận

• Cụm ngành lúa gạo ST Sóc Trăng sở hữu tiềm năng kinh tế to lớn với các dòng giống đặc sản chất lượng cao nhưng năng lực cạnh tranh tổng thể chưa thật sự bền vững.
• Năng lực cạnh tranh cấp độ doanh nghiệp và các ngành công nghiệp phụ trợ sau thu hoạch còn yếu kém, thể hiện qua sự thiếu hụt 182.000 tấn kho chứa và tỷ lệ sấy lúa mới đạt 15%.
• Mạng lưới giống chỉ đáp ứng 50% nhu cầu và sự hiện diện của các mắt xích thương lái trung gian gây suy giảm nghiêm trọng độ thuần chủng và uy tín thương hiệu gạo thơm.
• Luận văn đóng góp khung phân tích toàn diện kết hợp giữa mô hình Kim cương của Michael Porter và lý thuyết chuỗi giá trị, cung cấp giải pháp chính sách công sắc bén cho ngành lúa gạo Việt Nam.
• Lộ trình giai đoạn 2016-2020 đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, Nhà khoa học, Doanh nghiệp và Nông dân để đưa thương hiệu Gạo thơm Sóc Trăng vươn tầm chuỗi giá trị toàn cầu. Các đơn vị quản lý và doanh nghiệp cần bắt tay triển khai ngay các đề án chuẩn hóa vùng nguyên liệu để biến tiềm năng học thuật thành giá trị kinh tế thực tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 giới thiệu tổng quan vấn đề nghiên cứu; Chương 2 giới thiệu cơ sở lý thuyết của đề tài và tổng quan các nghiên cứu; Chương 3 phân tích và đánh giá các nhân tố ảnh hưởng năng lực cạnh tranh cụm ngành lúa gạo ST là nội dung LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 chính của luận văn; Chương 4 kết luận và đề xuất một số khuyến nghị chính sách để nâng cao năng lực cạnh tranh cụm ngành lúa gạo ST. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.1 Năng lực cạnh tranh của cụm ngành Theo Michael Porter, quyết định năng lực cạnh tranh của một sản phẩm hàng hóa, dịch vụ trong một cụm ngành gồm ba nhóm nhân tố sau: Các yếu tố sẵn có của địa phương, năng lực cạnh tranh ở cấp độ địa phương và năng lực cạnh tranh ở cấp độ doanh nghiệp. Năng lực cạnh tranh của cụm ngành lúa gạo ST được phân tích theo Hình 2.1 sau đây: Hình 2.1 Năng lực cạnh tranh của cụm ngành Nguồn: Porter (2008) được hiệu chỉnh bởi Vũ Thành Tự Anh (2011) Nhóm các yếu tố lợi thế sẵn có của địa phương gồm tài nguyên tự nhiên, vị trí địa lý và quy mô địa phương.

Nhóm nhân tố năng lực cạnh tranh ở cấp độ địa phương gồm chất lượng hạ tầng kỹ thuật như giao thông vận tải, điện, nước, viễn thông; hạ tầng xã hội như giáo dục, y tế, xã hội và các thể chế chính sách kinh tế như chính sách tài khóa, tín dụng và cơ cấu kinh tế. Nhóm nhân tố năng lực cạnh tranh cấp độ doanh nghiệp gồm chất lượng môi trường kinh doanh, trình độ phát triển cụm ngành và chiến lược của doanh nghiệp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Khung phân tích mô hình kim cương của Michael Porter Bốn thuộc tính của môi trường kinh doanh tạo thành liên kết bao gồm điều kiện các nhân tố đầu vào, các điều kiện cầu, các ngành công nghiệp hỗ trợ và liên quan, bối cảnh cho chiến lược và cạnh tranh.2 thể hiện các thuộc tính trên dưới dạng mô hình kim cương.2 Mô hình kim cương của Michael Porter Nguồn: Porter (2008) Các điều kiện nhân tố đầu vào gồm vị trí địa lý, nguồn nhân lực, nguồn tài sản vật chất, nguồn kiến thức, nguồn vốn và cơ sở hạ tầng. Doanh nghiệp có lợi thế cạnh tranh khi các yếu tố sản xuất tạo điều kiện thuận lợi với chi phí thấp và chất lượng cao5.

Các điều kiện cầu gồm kết cấu, quy mô và hình mẫu tăng trưởng, mức độ đòi hỏi của khách hàng, thị trường tiêu thụ được dự báo bởi cầu trong nước, v.v… Các công ty trong nước sẽ có nhiều thuận lợi nếu sớm thích nghi và nắm bắt nhu cầu thị trường, đưa ra sản phẩm thích hợp, đáp ứng nhu cầu khách hàng. Các ngành công nghiệp hỗ trợ và liên quan đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên khả năng cạnh tranh quốc tế của một quốc gia6. Trong “Lợi thế cạnh tranh quốc gia” của Porter, lợi ích của các ngành công nghiệp phụ trợ nằm trong quá trình đổi mới và cải tiến. Mối quan hệ giữa nhà cung cấp và nhà sản xuất giúp công ty áp dụng các phương pháp và 5 Porter (2008) 6 Porter (2008) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 công nghệ mới từ nhà cung cấp địa phương.

Ngược lại, các công ty ảnh hưởng đến nỗ lực cải tiến kỹ thuật công nghệ của nhà cung cấp và trở thành người kiểm tra đầu ra sản phẩm. Nhân tố có vai trò quyết định lợi thế cạnh tranh quốc gia trong một ngành là bối cảnh cho chiến lược và cạnh tranh. Cụ thể, đó là hoàn cảnh mà các công ty được hình thành, tổ chức và quản lý cũng như bản chất cạnh tranh trong nước7.3 Khung phân tích kết hợp cụm ngành và chuỗi giá trị 2.1 Khái niệm cụm ngành Cụm ngành là một nhóm các công ty liên quan và các thể chế hỗ trợ trong một lĩnh vực cụ thể, quy tụ trong một khu vực địa lý được kết nối bởi những sự tương đồng và tương hỗ. Phạm vi địa lý của một cụm ngành có thể là một thành phố hay tiểu bang đơn nhất, hoặc là cả một quốc gia hay mạng lưới các nước láng giềng8.

Cấu trúc của cụm ngành rất đa dạng: Các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm cuối cùng, các doanh nghiệp ở thượng nguồn và hạ nguồn, các doanh nghiệp cung ứng chuyên biệt, các đơn vị cung cấp dịch vụ và các ngành liên quan về sản xuất, công nghệ, quan hệ khách hàng, các thể chế hỗ trợ như tài chính, giáo dục, nghiên cứu và cơ sở hạ tầng9. Cụm ngành giúp các doanh nghiệp gia tăng ưu thế cạnh tranh nhờ vào khả năng đổi mới, gia tăng năng suất và thúc đẩy thương mại hóa cũng như tạo cơ hội cho doanh nghiệp mới ra đời10. Cụm ngành gia tăng năng suất bằng cách tăng tiếp cận với các yếu tố đầu vào như nguyên vật liệu, thông tin, dịch vụ, lao động kỹ năng, v.v…, giảm chi phí giao dịch, tăng động cơ và năng lực cạnh tranh, tăng sức ép đổi mới nhờ sự hiện hữu của nhiều nhà cung ứng, các chuyên gia hàng đầu và các thể chế hỗ trợ. Ngoài ra, cụm ngành phát triển thúc đẩy cơ hội đổi mới công nghệ, mở rộng thị trường; khuyến khích các doanh nghiệp mới ra đời nhờ vào các nguồn lực về tài chính, kỹ năng, mối quan hệ thương mại và sự gia tăng nhu cầu.

Chất lượng môi trường kinh doanh tác động trực tiếp đến năng suất mà các doanh nghiệp dựa vào để cạnh tranh ở một địa điểm. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương có vai trò rất 7 Porter (2008) 8 Vũ Thành Tự Anh (2012) 9 Porter, 2008, trích trong Vũ Thành Tự Anh, 2012 10 Porter, 2008, trích trong Vũ Thành Tự Anh, 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 quan trọng trong hoạch định và thực thi các chính sách kinh tế, định hình nhu cầu và thiết lập các tiêu chuẩn cạnh tranh nhằm hướng đến cải thiện năng suất. Ngành công nghiệp phụ trợ và liên quan, nhân tố quan trọng quyết định chất lượng môi trường kinh doanh, tác nhân kích thích tạo ra và duy trì lợi thế cạnh tranh; các công ty liên quan, các nhà cung ứng, chính phủ và những tổ chức quan trọng khác đối thoại với nhau một cách hiệu quả. Cụm ngành tác động lên cạnh tranh gồm tăng năng suất, tăng năng lực đổi mới và thúc đẩy hình thành doanh nghiệp mới nhằm hỗ trợ đổi mới và mở rộng cụm ngành.2 Khái niệm chuỗi giá trị Chuỗi giá trị mô tả toàn bộ các hoạt động cần thiết của một chu trình sản xuất sản phẩm hoặc dịch vụ từ các giai đoạn nghiên cứu, sản xuất, phân phối sản phẩm đến người tiêu dùng, sau cùng là xử lý rác thải sau sử dụng11.

Phân khúc của một chuỗi giá trị rất phức tạp, thường có bốn nội dung gồm thiết kế, sản xuất, tiếp thị tiêu dùng và tái chế. Theo định nghĩa ở trên, cụm ngành nêu bật tầm quan trọng sự tương tác, hỗ trợ, đầu tư của nhà nước là chủ yếu; ngược lại chuỗi giá trị là sự liên kết giữa các tác nhân tham gia chuỗi; do vậy, sự kết hợp cả hai cách tiếp cận này sẽ bổ trợ lẫn nhau, các tác nhân trong chuỗi giá trị chịu sự ảnh hưởng của các thể chế hỗ trợ, môi trường cạnh tranh, hạ tầng cơ sở; đồng thời, các doanh nghiệp trong cụm ngành tham gia chuỗi giá trị, chịu sự tương tác bởi quy luật cung cầu. Do đó, phân tích cụm ngành kết hợp chuỗi giá trị sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của cụm ngành do có sự kết hợp, hỗ trợ lẫn nhau của các thành phần, tạo giá trị gia tăng cao hơn, giúp doanh nghiệp tiếp cận, tăng tính cạnh tranh trong thế giới rộng mở, thị trường toàn cầu thông suốt như hiện nay.4 Giới thiệu về lúa thơm ST Sóc Trăng có nhiều giống lúa thơm, từ thời kỳ là thuộc địa của Pháp đã nổi tiếng về chất lượng gạo. Gần đây, các giống lúa thơm ST được kỹ sư Hồ Quang Cua và nhóm chuyên gia nông nghiệp của tỉnh nghiên cứu, chọn lọc từ năm 1991 đến nay (Phụ lục 1).

Giống lúa này phát triển phù hợp điều kiện thổ nhưỡng, nguồn nước ở các huyện Mỹ Xuyên, Long Phú, Trần Đề, Thạnh Trị và thị xã Ngã Năm. Kaplinsky, 2000, trích trong Vũ Thành Tự Anh, 2012 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Đến nay, đã đưa vào sản xuất các giống ST1, ST3, ST5, ST8, ST10, ST13, ST16, ST19, ST20, ST21, ST đỏ, ST tím, v.v… Lúa ST có phẩm chất tốt, gạo trong (tỉ lệ bạc bụng thấp), mềm cơm (amylose 17,5-8,7%), có mùi thơm, dẻo, cơm ngon, chiều dài hạt gạo từ 7,9-8,7mm, tỉ lệ dài/ngang > 3 phù hợp với tiêu chuẩn xuất khẩu và BE 2541 của Thái Lan12 (Phụ lục 2). Các giống lúa ST đang được nhiều nông dân gieo trồng do năng suất cao, chất lượng khá tốt, được thị trường chấp nhận, phù hợp các tiểu vùng đặc thù và đặc biệt rất ít nhiễm bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá. Do tính thích nghi khá rộng nên ngoài trồng trên đất chuyên canh lúa, còn bố trí trồng luân canh sau vụ tôm sú nước lợ.

Tóm lại, Chương 2 giới thiệu khái quát về lý thuyết được sử dụng để phân tích cụm ngành lúa gạo ST như lý thuyết cụm ngành của Micheal Porter được Vũ Thành Tự Anh điều chỉnh, lý thuyết về chuỗi giá trị và kết hợp giữa cụm ngành với chuỗi giá trị; đồng thời, giới thiệu khái quát về các giống lúa thơm ST. 12 Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng (2012) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 CHƯƠNG 3. PHÂN TÍCH NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỤM NGÀNH LÚA GẠO ST 3.1 Phân tích các yếu tố sẵn có địa phương 3.1 Vị trí địa lý Sóc Trăng là tỉnh nằm cuối lưu vực sông Hậu thuộc vùng ĐBSCL; phía Tây Bắc giáp tỉnh Hậu Giang; Đông Bắc giáp tỉnh Trà Vinh và Vĩnh Long; Tây Nam giáp tỉnh Bạc Liêu và Đông Nam giáp biển Đông nên có nhiều thuận lợi về giao thông đường bộ lẫn giao thông đường thủy. Theo hướng Bắc - Nam, Sóc Trăng nằm trên trục Quốc lộ 1A, tuyến Quản lộ Phụng Hiệp, Nam sông Hậu kết nối với Cần Thơ, Hậu Giang, Bạc Liêu và Cà Mau; tuyến Quốc lộ 60 kết nối với Trà Vinh; ngoài ra, tuyến đường thông suốt đến trung tâm kinh tế phía Nam - thành phố Hồ Chí Minh, nơi có nhiều cảng thương mại lớn đã góp phần thúc đẩy phát triển xuất khẩu gạo ST.

Vị trí địa lý tỉnh Sóc Trăng thể hiện tại Hình 3.1 sau đây: Hình 3.