CHƯƠNG 1: CƠ SỞ VỀ LỢI NHUẬN VÀ PHÂN TÍCH LỢI NHUẬN TRONG DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề lý luận cơ bản về lợi nhuận và phân tích lợi nhuận 1. Khái niệm lợi nhuận - Theo quan điểm của các nhà kinh tế học cổ điển trước Marx “cái phần trội lên nằm trong giá bán so với chi phí sản xuất là lợi nhuận” - Karl Marx cho rằng: “giá trị thặng dư hay cái phần trội lên trong toàn bộ giá trị của hàng hoá trong đó lao động thặng dư chính là lao động không được trả công của công nhân đã được vật hoá thì tôi gọi là lợi nhuận”. - Nhà kinh tế học hiện đại P.Nordhaus thì định nghĩa rằng: “Lợi nhuận là một khoản thu nhập dôi ra bằng tổng số thu về trừ đi tổng số đã chi” hoặc cụ thể hơn là“ lợi nhuận được định nghĩa như là khoản chênh lệch giữa tổng thu nhập của một công ty và tổng chi phí”.
Lợi nhuận của doanh nghiệp chính là phần doanh thu bán hàng hóa và dịch vụ trừ đi toàn bộ chi phí sản xuất, thuế hàng hóa và các loại thuế khác. - Theo VAS17, lợi nhuận kế toán là lợi nhuận lãi hoặc lỗ của một kỳ, trước khi trừ đi thuế thu nhập doanh nghiệp, được xác định theo quy định kế toán và chuẩn mực kế toán. Lợi nhuận kế toán phụ thuộc rất nhiều vào các chính sách kế toán mà doanh nghiệp lựa chọn phù hợp với quy định của chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán áp dụng như: Chính sách khấu hao, chính sách ghi nhận doanh thu, phương pháp tập hợp chi phí, tình hình giá thành… Lợi nhuận được xác định bằng công thức: Lợi nhuận= Tổng doanh thu- Tổng chi phí Có rất nhiều khái niệm về lợi nhuận như vậy thì một trong những cách phổ biến nhất, cơ bản lợi nhuận của một doanh nghiệp chính là khoản chênh lệch giữa doanh thu đạt được và toàn bộ chi phí mà doanh nghiệp đã bỏ ra để đạt được kết quả doanh thu đó đồng thời có tính đến yếu tố bảo toàn vốn. Nguồn hình thành lợi nhuận Lợi nhuận trong doanh nghiệp thương mại, dịch vụ được hình thành từ các nguồn: - Lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh bao gồm: Lợi nhuận bán hàng hóa, sản phẩm và cung cấp dịch vụ, Lợi nhuận hoạt động tài chính.S hoàng Thị Tâm 5 SVTH:Vũ Thị Trà My LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại Khoa: Kế toán – Kiểm toán - Lợi nhuận khác: Lợi nhuận từ các nguồn khác ngoài hoạt động kinh doanh.
- Trong đó: Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh là khoản chênh lệch giữa tổng doanh thu tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ và chi phí hoạt động kinh doanh. Thông thường phần lớn lợi nhuận này chiếm tỷ lệ lớn nhất trong tổng lợi nhuận của doanh nghiệp. Lợi nhuận thu được từ hoạt động kinh doanh có ý nghĩa quan trọng, nó là nguồn chính để doanh nghiệp thực hiện tái đầu tư, mở rộng sản xuất. Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất kinh doanh này thể hiện lĩnh vực hoạt động chủ yếu của doanh nghiệp.
Phần lợi nhuận càng cao thể hiện quá trình sản xuất kinh doanh càng hiệu quả. Lợi nhuận từ hoạt động tài chính: là chênh lệch giữa doanh thu từ hoạt động tài chính và chi phí hoạt động tài chính.Với sự phát triển của nền kinh tế như hiện nay, thì tham gia vào thị trường tài chính là một tất yếu khách quan của các doanh nghiệp. Thông qua thị trường tài chính, doanh nghiệp có thể huy động thêm được nguồn vốn một cách dễ dàng, đồng thời cũng có thể tạm thời sử dụng nguồn vốn dư thừa để kinh doanh và tìm kiếm lợi nhuận trên thị trường tài chính. Lợi nhuận từ hoạt động khác: là chệnh lệch giữa doanh thu hoạt động khác và chi phí hoạt động khác.
Đầy là khoản lợi nhuận thu được từ các hoạt động riêng biệt khác ngoài các hoạt động được nêu trên. Những hoạt động này không thường xuyên phát sinh, doanh nghiệp không dự kiến trước được hoặc có dự kiến nhưng ít có khả năng xảy ra.Lợi nhuận từ hoạt động này bao gồm: Lợi nhuận từ việc thanh lý nhượng bán tài sản cố định, thu hồi các khoản nợ khó đòi đã được duyệt bỏ, tiền bồi thường, … 1. Vai trò của lợi nhuận và phân tích lợi nhuận 1.1 Vai trò của lợi nhuận Đối với doanh nghiệp và người lao động: đây là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh hiệu quả của quá trình kinh doanh, là yếu tố mang tính quyết định tới sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Đặc biệt trong điều kiện thị trường cạnh tranh gay gắt và khốc liệt như hiện nay.S hoàng Thị Tâm 6 SVTH:Vũ Thị Trà My LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại Khoa: Kế toán – Kiểm toán - Lợi nhuận tác động tới tất cả các hoạt động của doanh nghiệp.
Nó ảnh hưởng trực tiếp tới tình hình tài chính của Doanh nghiệp, là điều kiện quan trọng đảm bảo cho khả năng thanh toán của doanh nghiệp. Doanh nghiệp có lợi nhuận cao thì khả năng thanh toán mạnh, doanh nghiệp có thể thanh toán các khoản nợ tới hạn và ngược lại. - Lợi nhuận đảm bảo tái sản xuất mở rộng. Hoạt động kinh doanh sẽ tạo ra cho doanh nghiệp một khoản lợi nhuận để bổ sung vào nguồn vốn tái đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất, giúp doanh nghiệp có thể phát triển vững chắc trên thương trường.
- Lợi nhuận cao thì người lao động sẽ có cơ hội để nâng cao thu nhập của mình, cải thiện đời sống, tạo điều kiện giúp người lao động có thể phát huy hết tinh thần sáng tạo và cống hiến hết mình cho doanh nghiệp. Điều này sẽ giúp cho cả doanh nghiệp và người lao động sẽ cùng nhau tiến lên. Đối với xã hội: Kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp phản ánh hiệu quả sản xuất của nền kinh tế. Thông qua lợi nhuận của doanh nghiệp, Nhà nước tiến hành thu thuế thu nhập doanh nghiệp nộp vào Ngân sách nhà nước, để điều chỉnh nền kinh tế vĩ mô.
Thuế thu nhập doanh nghiệp đánh vào phần thu nhập của doanh nghiệp nên khi lợi nhuận của doanh ngiệp càng cao thì thuế thu nhập doanh nghiệp Nhà nước nhận được càng nhiều. Đây là nguồn tài chính để nhà nước tiến hành tái sản xuất mở rộng, phát triển kinh tế xã hội, củng cố an ninh quốc phòng, nâng cao đời sống của nhân dân. Và khi đó, doanh nghiệp cũng sẽ nhận lại được những lợi ích từ phía Nhà nước. Vậy lợi nhuận chính là cầu nối giữa Doanh nghiệp, người lao động và Nhà nước quan hệ với nhau, tương tác giúp nhau cùng phát triển.2 Vai trò của phân tích lợi nhuận Phân tích lợi nhuận là một trong những nội dung quan trọng trong phân tích kinh tế doanh nghiệp.
Chính vì vậy phân tích lợi nhuận có vai trò hết sức quan trọng đối với doanh nghiệp. Bất kỳ doanh nghiệp nào cũng cần tiến hành phân tích lợi nhuận, để từ kết quả phân tích dó, nhà quản lý có thể thấy được tình hình kinh doanh và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp đang gặp phải những khó khăn và có được những thuận lợi gì; từ đó làm căn cứ đưa ra quyết định đầu tư của mình.S hoàng Thị Tâm 7 SVTH:Vũ Thị Trà My LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại Khoa: Kế toán – Kiểm toán Doanh nghiệp nào có công tác phân tích kinh tế càng tốt thì doanh nghiệp đó càng có nhiều hướng giải quyết để khắc phục những hạn chế mà doanh nghiệp mình đang gặp phải. Vì vậy lợi nhuận chính là nguồn sống của doanh nghiệp nên công tác phân tích lợi nhuận càng được chú trọng quan tâm. Lợi nhuận là một chỉ tiêu kinh tế quan trọng phản ánh kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định.
Do vậy để đạt được hiệu quả kinh tế đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng và thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch trong đó có chỉ tiêu lợi nhuận. Việc thực hiện kế hoạch lợi nhuận trong doanh nghiệp có ý nghĩa rất quan trọng vì lợi nhuận là nguồn vốn quan trọng để doah nghiệp có thể thực hiện tái sản xuất mở rộng hoặc đầu tư theo chiều sâu cho hoạt động kinh doanh, cải thiện, nâng cao đời sống cho người lao động, thực hiện tốt nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nước. Mục đích, ý nghĩa của việc phân tích lợi nhuận Mục đích của việc phân tích lợi nhuận là nhằm nhận thức đánh giá đúng đắn, toàn diện và khách quan tình hình thực hiện các chỉ tiêu lợi nhuận, thấy được kết quả, thành tích đã đạt được và những mâu thuẫn tồn tại trong quá trình hoạt động kinh doanh và quản lý kinh tế. Từ đó, phân tích những nguyên nhân khách quan cũng như chủ quan và đề ra những chính sách, biện pháp quản lý thích hợp nhằm tăng lợi nhuận.
Cùng với đó phân tích tình hình lợi nhuận cũng nhằm mục đích nhận thức và đánh giá tình hình phân phối lợi nhuận và sử dụng lợi nhuận. Qua đó thấy được tình hình chấp hành các chế độ, chính sách kinh tế- tài chính của nhà nước, của ngành và các chính sách phân phối lợi nhuận của doanh nghiệp. Hệ thống các chỉ tiêu phân tích lợi nhuận Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu thuần Tỷ suất lợi nhuận Lợ i nhu ậ n tr ướ c ho ặ c sau thu ế trên doanh thu thuần = Doanhthu thu ầ n Doanh thu thuần: Theo chuẩn mực số 14 doanh thu và thu nhập khác ban hành theo quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2001 thì “doanh thu thuần là doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ trừ các khoản giảm trừ doanh GVHD: Th.S hoàng Thị Tâm 8 SVTH:Vũ Thị Trà My LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Thương Mại Khoa: Kế toán – Kiểm toán thu. Các khoản giảm trừ doanh thu gồm CKTM, GGHB, hàng bán bị trả lại, Thuế TTĐB,… Chỉ tiêu này cho ta biết 100 đồng doanh thu thuần trong kỳ đem lại bao nhiêu lợi nhuận.Chỉ tiêu này càng cao thì hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp càng cao.
Tỷ suất lợi nhuận trên chi phí Tỷ suất lợi nhuận Lợ i nhu ậ n tr ướ c ho ặ c sau th ế trên chi phí = T ổ ng chi ph í Tổng chi phí bao gồm toàn bộ các chi phí phát sinh trong quá trình sản xuất của dojanh nghiệp như: Chi phí bán hàng và cung cấp dịch vụ; chi phí quản lý doanh nghiệp; chi phí tài chính và chi phí khác.