Analysing errors in translating english questions with a bias towards assertion or nonassertion made by english majored students

Phân tích lỗi trong việc dịch câu hỏi tiếng Anh của sinh viên chuyên ngành tiếng Anh, tập trung vào thiên lệch khẳng định và không khẳng định.

• Tác giả: Đào Đạt Cường
• Người hướng dẫn: Senior Lecturer Toâ Minh Thanh
• Trường học: University of Social Sciences and Humanities
• Chuyên ngành: English
• Đề tài: Phân Tích Lỗi Dịch Các Câu Hỏi Tiếng Anh Của Sinh Viên Chuyên Ngành Tiếng Anh Tại Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Ho Chi Minh City

Mục lục chi tiết

• CERTIFICATE OF ORIGINALITY
• ACKNOWLEDGEMENTS
• RETENTION AND USE OF THE THESIS
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENT
• LIST OF TABLES
• LIST OF CHARTS
• LIST OF SYMBOLS
• 1. CHƯƠNG 1: INTRODUCTION
• 1.1. Rationale
• 1.3. Aims and Objectives
• 1.4. Scope of the study
• 1.5. Overview
• 2. CHƯƠNG 2: LITERATURE REVIEW
• 2.1. The concept of equivalent translation
• 2.2. Locutionary meaning vs. illocutionary meaning
• 3. CHƯƠNG 3: ASSERTIVE AND NON-ASSERTIVE ORIENTATION ASSOCIATED WITH VARIOUS SYNTACTIC FORMS OF ENGLISH QUESTIONS
• 3.1. Syntactic forms of English questions
• 3.2. The mood structure in English clauses
• 3.3. Types of the mood structure in English clauses
• 3.4. Syntactic forms of the English question
• 3.5. Yes-no questions
• 3.6. Assertive and non assertive orientation in English questions
• 3.7. Assertion and non-assertion
• 3.8. Types of questions
• 3.9. Yes-no questions
• 3.10. Non-assertive questions
• 3.11. Yes-no questions
• 5. CHƯƠNG 5: ERROR ANALYSIS, FINDINGS AND DISCUSSIONS
• 5.1. Question 1 and Question 18
• 5.4. Question 4 and Question 5
• 5.6. Question 7 and Question 9
• 6. CHƯƠNG 6: RECOMMENDATION

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Lỗi Dịch Tiếng Anh Của Sinh Viên

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các lỗi pragmatic (thực dụng) trong bản dịch tiếng Việt của sinh viên chuyên ngành tiếng Anh tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Mục tiêu là xác định những khó khăn mà sinh viên gặp phải khi dịch các câu hỏi tiếng Anh, đặc biệt là những câu có assertion (khẳng định) hoặc non-assertion (phủ định). Nghiên cứu này hy vọng sẽ đưa ra các đề xuất để cải thiện chất lượng giảng dạy dịch thuật, tập trung vào ý nghĩa pragmatic của câu hỏi tiếng Anh. Việc giảng dạy dịch thuật tại trường nhằm đáp ứng nhu cầu dịch thuật ngày càng tăng giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Sinh viên bắt đầu học dịch Anh-Việt từ học kỳ thứ ba. Đến đầu học kỳ thứ bảy, sinh viên đã học một số môn ngôn ngữ học như âm vị học, hình thái học và cú pháp, tất cả đều giúp ích cho sinh viên trong việc học dịch thuật.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Lỗi Dịch Thuật

Việt Nam đang thu hút rất nhiều du khách nước ngoài. Phần lớn trong số họ có thể sử dụng tiếng Anh trong giao tiếp. Do đó, nhu cầu dịch tiếng Anh sang tiếng Việt và ngược lại ngày càng tăng. Việc giảng dạy dịch thuật tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn nhằm đáp ứng nhu cầu này. Nghiên cứu này được thực hiện để xem xét kỹ hơn vấn đề của sinh viên nhằm kiểm tra mức độ nghiêm trọng của các lỗi pragmatic của họ. Hy vọng rằng nghiên cứu sẽ dẫn đến một số điều chỉnh được đề xuất để cải thiện chất lượng giảng dạy dịch thuật, tập trung vào ý nghĩa pragmatic của câu hỏi tiếng Anh.

1.2. Mục Tiêu Và Phạm Vi Nghiên Cứu Về Lỗi Dịch

Nghiên cứu này bao gồm các khái niệm cơ bản về dịch tương đương, hành vi ngôn ngữ, lỗi dịch, năm âm điệu trong ngữ điệu tiếng Anh, các lý thuyết về ngữ pháp chức năng và các câu hỏi định hướng khẳng định hoặc không khẳng định trong tiếng Anh để phân tích các lỗi pragmatic trong bản dịch tiếng Anh-Việt do sinh viên chuyên ngành tiếng Anh tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thực hiện. Các hình thức phủ định, khẳng định và không khẳng định trong tiếng Anh kết hợp với các âm điệu trong ngữ điệu đã được đề cập trong bài viết này để tìm ra ảnh hưởng của chúng đối với việc thay đổi hành vi ngôn ngữ trực tiếp của một câu hỏi thành hành vi ngôn ngữ gián tiếp.

II. Thách Thức Dịch Câu Hỏi Tiếng Anh Khẳng Định Phủ Định

Sinh viên thường gặp khó khăn khi dịch các câu hỏi tiếng Anh có sắc thái khẳng định hoặc phủ định. Điều này xuất phát từ việc thiếu kiến thức về pragmatics, dẫn đến việc không nắm bắt được ý nghĩa thực sự của câu hỏi. Nghiên cứu của Đào Đạt Cường (2006) chỉ ra rằng sinh viên thường mắc lỗi khi không hiểu rõ ảnh hưởng của định hướng khẳng định và phủ định đến các hành vi ngôn ngữ của câu hỏi tiếng Anh, đặc biệt là sự chuyển đổi từ trực tiếp sang gián tiếp. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng bản dịch và khả năng truyền tải đúng ý nghĩa của người nói.

2.1. Thiếu Kiến Thức Về Ngữ Dụng Học Pragmatics

Sinh viên thiếu kiến thức về pragmatics khi dịch câu. Họ gần như chắc chắn thiếu kiến thức về pragmatics khi dịch các câu. Nghiên cứu này được thực hiện để xem xét kỹ hơn vấn đề của sinh viên nhằm kiểm tra mức độ nghiêm trọng của các lỗi pragmatic của họ. Các lỗi pragmatic phát sinh từ việc sinh viên "tạo ra hiệu ứng giao tiếp sai do sử dụng sai một hành động ngôn ngữ" [Richards et al, 1993: 127].

2.2. Ảnh Hưởng Của Khẳng Định Phủ Định Đến Hành Vi Ngôn Ngữ

Nghiên cứu của Đào Đạt Cường (2006) cho thấy sinh viên thường không hiểu rõ ảnh hưởng của định hướng khẳng định và phủ định đến các hành vi ngôn ngữ của câu hỏi tiếng Anh, đặc biệt là sự chuyển đổi từ trực tiếp sang gián tiếp. Điều này dẫn đến việc dịch sai ý nghĩa và mục đích giao tiếp của câu hỏi. Việc sử dụng các kỹ thuật dịch tương đương là rất quan trọng để chuyển tải các câu hỏi tiếng Anh có khuynh hướng khẳng định hoặc không khẳng định sang tiếng Việt.

III. Phân Tích Chi Tiết Lỗi Dịch Câu Hỏi Tiếng Anh Của Sinh Viên

Nghiên cứu đã phân tích các lỗi dịch trong bản dịch của 50 sinh viên năm thứ tư chuyên ngành tiếng Anh. Dữ liệu được thu thập từ các bài dịch tại lớp, trong đó sinh viên dịch 18 câu hỏi tiếng Anh có định hướng khẳng định và phủ định. Kết quả cho thấy phần lớn sinh viên tạo ra các bản dịch tiếng Anh-Việt không chính xác do không hiểu rõ ảnh hưởng của định hướng khẳng định và phủ định đến sự thay đổi các hành vi ngôn ngữ của câu hỏi tiếng Anh.

3.1. Lỗi Dịch Câu Hỏi Tag Tag Questions

Nghiên cứu đã phân tích kết quả dịch các câu hỏi đuôi (tag questions) như trong ví dụ (1) và (18) trong tài liệu gốc. Kết quả cho thấy sinh viên gặp khó khăn trong việc phân biệt ý nghĩa của các câu hỏi đuôi khác nhau, dẫn đến việc dịch sai sắc thái biểu cảm và mục đích giao tiếp của câu hỏi. Bảng 1 và Bảng 2 trong tài liệu gốc trình bày chi tiết kết quả dịch của sinh viên đối với các câu hỏi đuôi này.

3.2. Lỗi Dịch Câu Hỏi Yes No Yes No Questions

Nghiên cứu cũng phân tích lỗi dịch các câu hỏi Yes-No, ví dụ như câu (3), (4), (5) và (6) trong tài liệu gốc. Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc xác định ý nghĩa thực sự của các câu hỏi Yes-No, đặc biệt là khi chúng mang sắc thái khẳng định hoặc phủ định. Bảng 5, 6, 7 và 8 trong tài liệu gốc trình bày chi tiết kết quả dịch của sinh viên đối với các câu hỏi Yes-No này.

3.3. Lỗi Dịch Câu Hỏi Wh Wh Questions

Nghiên cứu cũng xem xét các lỗi dịch trong các câu hỏi Wh-, chẳng hạn như câu (8), (12), (13) và (16) trong tài liệu gốc. Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc dịch các câu hỏi Wh- một cách chính xác, đặc biệt là khi chúng có ý nghĩa gián tiếp hoặc mang sắc thái biểu cảm đặc biệt. Bảng 11, 14, 15 và 18 trong tài liệu gốc trình bày chi tiết kết quả dịch của sinh viên đối với các câu hỏi Wh- này.

IV. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện Dạy Và Học Dịch Thuật

Dựa trên kết quả phân tích lỗi, nghiên cứu đề xuất một số điều chỉnh trong việc giới thiệu pragmatics vào các môn học như ngữ pháp, âm vị học và ngữ nghĩa. Đồng thời, cần bổ sung các tài liệu tham khảo cho sinh viên để nâng cao hiểu biết về câu hỏi tiếng Anh có định hướng khẳng định hoặc phủ định. Hy vọng rằng những đề xuất này sẽ được áp dụng để cải thiện khả năng dịch thuật của sinh viên trong tương lai.

4.1. Tích Hợp Ngữ Dụng Học Vào Chương Trình Ngôn Ngữ

Nghiên cứu đề xuất tích hợp các kiến thức về pragmatics vào các môn học ngôn ngữ như ngữ pháp, âm vị học và ngữ nghĩa. Điều này giúp sinh viên hiểu rõ hơn về ý nghĩa thực sự của câu, không chỉ dựa vào cấu trúc ngữ pháp và từ vựng. Việc hiểu rõ pragmatics sẽ giúp sinh viên dịch chính xác hơn các câu hỏi tiếng Anh có sắc thái khẳng định hoặc phủ định.

4.2. Bổ Sung Tài Liệu Tham Khảo Về Dịch Thuật

Nghiên cứu cũng đề xuất bổ sung các tài liệu tham khảo về dịch thuật, đặc biệt là các tài liệu tập trung vào việc dịch các câu hỏi tiếng Anh có định hướng khẳng định hoặc phủ định. Các tài liệu này nên cung cấp các ví dụ cụ thể và các bài tập thực hành để giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng dịch thuật. Các tài liệu bổ sung này có thể giúp sinh viên hiểu rõ hơn về các kỹ thuật dịch tương đương và cách áp dụng chúng vào thực tế.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Lỗi Dịch

Nghiên cứu này có thể được ứng dụng trong việc thiết kế chương trình giảng dạy dịch thuật tại các trường đại học. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin hữu ích về những khó khăn mà sinh viên gặp phải khi dịch các câu hỏi tiếng Anh, từ đó giúp giảng viên điều chỉnh phương pháp giảng dạy và lựa chọn tài liệu phù hợp. Nghiên cứu này cũng có thể được sử dụng để phát triển các công cụ hỗ trợ dịch thuật, giúp người dịch dịch chính xác hơn các câu hỏi tiếng Anh có sắc thái khẳng định hoặc phủ định.

5.1. Cải Thiện Chương Trình Giảng Dạy Dịch Thuật

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện chương trình giảng dạy dịch thuật tại các trường đại học. Giảng viên có thể sử dụng thông tin về các lỗi dịch phổ biến để tập trung vào những khía cạnh mà sinh viên còn yếu. Việc điều chỉnh chương trình giảng dạy sẽ giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết để dịch chính xác các câu hỏi tiếng Anh.

5.2. Phát Triển Công Cụ Hỗ Trợ Dịch Thuật

Nghiên cứu này cũng có thể được sử dụng để phát triển các công cụ hỗ trợ dịch thuật, giúp người dịch dịch chính xác hơn các câu hỏi tiếng Anh có sắc thái khẳng định hoặc phủ định. Các công cụ này có thể bao gồm các từ điển chuyên ngành, các phần mềm phân tích ngữ nghĩa và các hệ thống dịch máy. Việc sử dụng các công cụ hỗ trợ dịch thuật sẽ giúp người dịch tiết kiệm thời gian và nâng cao chất lượng bản dịch.

VI. Kết Luận Và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Về Lỗi Dịch

Nghiên cứu này đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về các lỗi dịch mà sinh viên chuyên ngành tiếng Anh thường mắc phải khi dịch các câu hỏi tiếng Anh có định hướng khẳng định hoặc phủ định. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc thiếu kiến thức về pragmatics là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến các lỗi dịch này. Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng dịch thuật của sinh viên, cũng như các phương pháp giảng dạy hiệu quả để giúp sinh viên khắc phục các lỗi dịch.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Về Lỗi Dịch

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sinh viên thường mắc lỗi khi dịch các câu hỏi tiếng Anh có sắc thái khẳng định hoặc phủ định do thiếu kiến thức về pragmatics. Các lỗi dịch này ảnh hưởng đến chất lượng bản dịch và khả năng truyền tải đúng ý nghĩa của người nói. Việc cải thiện kiến thức về pragmatics và kỹ năng dịch thuật là rất quan trọng để giúp sinh viên dịch chính xác hơn các câu hỏi tiếng Anh.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Dịch Thuật

Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng dịch thuật của sinh viên, cũng như các phương pháp giảng dạy hiệu quả để giúp sinh viên khắc phục các lỗi dịch. Các nghiên cứu này có thể tập trung vào việc phát triển các công cụ hỗ trợ dịch thuật, đánh giá hiệu quả của các phương pháp giảng dạy khác nhau và tìm hiểu về vai trò của văn hóa trong quá trình dịch thuật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh giao lưu quốc tế ngày càng phát triển, nhu cầu chuyển ngữ chính xác giữa tiếng Anh và tiếng Việt đang gia tăng với tốc độ trên 15% mỗi năm tại các cơ sở đào tạo chuyên ngữ. Tuy nhiên, việc dịch thuật không đơn thuần là sự chuyển đổi cơ học giữa hai hệ thống ký hiệu ngữ pháp, mà đòi hỏi sự thấu hiểu sâu sắc về ý định giao tiếp và ngữ cảnh văn hóa. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Phương pháp Giảng dạy Tiếng Anh của tác giả Đào Đạt Cường, dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Tô Minh Thanh tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, tập trung giải quyết vấn đề then chốt: phân tích các lỗi ngữ dụng phát sinh khi sinh viên chuyên ngữ dịch các câu hỏi tiếng Anh có định hướng khẳng định và phi khẳng định sang tiếng Việt.

Mục tiêu cụ thể của công trình là nhận diện các dạng lỗi dịch thuật ngữ dụng, phân loại nguồn gốc phát sinh lỗi giữa yếu tố liên ngữ và nội ngữ, đồng thời đo lường mức độ ảnh hưởng của hành vi ngôn ngữ gián tiếp đến chất lượng bản dịch. Khảo sát được thực hiện trên mẫu nghiên cứu gồm 50 sinh viên năm thứ tư thuộc Khoa Ngữ văn Anh trong học kỳ 7 của năm học 2006-2007, với công cụ thu thập dữ liệu là bài kiểm tra dịch 18 câu hỏi tiếng Anh tiêu biểu trong thời gian 60 phút. Ý nghĩa học thuật của luận văn thể hiện ở việc lượng hóa tỷ lệ dịch sai ngữ nghĩa giao tiếp đạt mức trên 65% ở nhiều cấu trúc đặc thù, từ đó cung cấp căn cứ thực nghiệm vững chắc để cải tiến giáo trình biên dịch và nâng cao năng lực tương đương động cho người học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên sự giao thoa của 4 hệ thống lý thuyết ngôn ngữ học hiện đại:

Thứ nhất là Thuyết tương đương dịch thuật do Eugene Nida khởi xướng vào năm 1964, phân định rõ giữa tương đương hình thức và tương đương động. Lý thuyết này được hoàn thiện trong bối cảnh đối chiếu Anh - Việt qua công trình năm 1986 của Nguyễn Tiến Hùng với 3 cấp độ tương đương: tương đương hình thức, tương đương ngữ nghĩa và tương đương ngữ dụng.

Thứ hai là Thuyết hành vi ngôn ngữ của John Austin xuất bản năm 1962 và John Searle, phân tích cấu trúc lời nói qua 3 tầng bậc: hành vi tạo lời, hành vi tại lời mang lực ngôn trung và hành vi mượn lời. Nghiên cứu vận dụng phân loại 5 nhóm hành vi ngôn trung cùng mô hình 3 cấp độ gián tiếp của Phạm Văn Thấu công bố năm 1997 nhằm làm rõ sự dịch chuyển từ cấu trúc nghi vấn sang chức năng yêu cầu, mời mọc hoặc cảm thán.

Thứ ba là Ngữ pháp chức năng hệ thống của Michael Halliday năm 1994, kết hợp với các nghiên cứu của Downing và Locke năm 1992, phân tích cấu trúc Thể thức của mệnh đề gồm 2 thành phần chính là Chủ ngữ và Trợ động từ thể thức, kết hợp cùng phần Dư nhằm giải mã ý nghĩa liên nhân.

Thứ tư là hệ thống định hướng khẳng định và phi khẳng định theo chuyên khảo ngữ pháp của Randolph Quirk cùng cộng sự năm 1985 và Douglas Biber năm 1999, kết hợp với 5 thanh điệu ngữ điệu tiếng Anh gồm thanh rơi, thanh lên, thanh ngang, thanh rơi - lên và thanh lên - rơi theo phân loại của Peter Roach năm 2000.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên xác suất để lựa chọn 50 sinh viên năm thứ tư ngành Ngôn ngữ và Văn học Anh tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh. Nhóm khách thể này đã tích lũy đầy đủ kiến thức qua 6 học kỳ với các học phần ngữ âm, hình thái học, cú pháp học và kỹ năng dịch từ học kỳ 3.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua bài kiểm tra dịch viết kéo dài 60 phút, gồm 18 câu hỏi tiếng Anh đại diện cho các cấu trúc: câu hỏi Yes-No chứa từ hạn định khẳng định, câu hỏi phủ định cảm thán, câu hỏi đuôi kết hợp thanh điệu ngữ điệu và câu hỏi Wh- mang hàm ý bác bỏ.

Lý do lựa chọn phương pháp Phân tích lỗi theo mô hình của Stephen Pit Corder năm 1967 và Jack Richards năm 1993 là nhằm vượt qua giới hạn của các phân tích ngữ pháp tĩnh, trực tiếp bóc tách nguyên nhân sai lệch do sự chuyển biến giữa lực ngôn trung trực tiếp và gián tiếp. Quy trình nghiên cứu được triển khai đồng bộ qua 6 chương, kết hợp phân tích định tính về bản chất ngữ dụng và định lượng tần suất xuất hiện lỗi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát 50 bài dịch với 18 mẫu câu đã chỉ ra 4 phát hiện cốt lõi về mặt thực nghiệm:

Thứ nhất, tỷ lệ sinh viên mắc lỗi ngữ dụng đối với các câu hỏi mang hàm ý gián tiếp dao động từ 65% đến trên 80%. Khi gặp câu hỏi Wh- có định hướng phủ định ngầm, phần lớn người học dịch máy móc thành câu hỏi lý do trực tiếp thay vì nhận diện hành vi ngôn ngữ bác bỏ hoặc lời mời thân mật.

Thứ hai, có tới 72% sinh viên không phân biệt được sự khác biệt ngữ nghĩa giữa các cặp yếu tố khẳng định và phi khẳng định trong câu hỏi Yes-No. Cụ thể, việc xuất hiện của các từ mang định hướng khẳng định tạo ra tiền giả định tích cực về mặt tâm lý, nhưng sinh viên vẫn chuyển ngữ thành câu hỏi trung tính thông thường.

Thứ ba, sự tương tác giữa ngữ điệu và cấu trúc câu hỏi phủ định tạo ra tỷ lệ lỗi lên tới 78%. Các câu hỏi phủ định kết thúc bằng thanh điệu rơi mang lực ngôn trung của một câu cảm thán khẳng định mạnh mẽ bị 39 trên 50 sinh viên dịch thành câu hỏi nghi vấn phủ định, làm đảo lộn hoàn toàn cảm xúc và ý định của người nói.

Thứ tư, lỗi nội ngữ chiếm tỷ trọng áp đảo với hơn 75% tổng số lỗi được ghi nhận, trong khi lỗi chuyển di liên ngữ từ tiếng mẹ đẻ chỉ chiếm khoảng 25%. Điều này chứng minh rào cản lớn nhất không nằm ở sự can thiệp của tiếng Việt mà xuất phát từ việc tiếp thu chưa đầy đủ các quy tắc ngữ dụng và ngữ điệu trong hệ thống tiếng Anh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến các bản dịch sai lệch là do sinh viên bị ràng buộc quá mức vào cấu trúc bề mặt và nghĩa từ vựng cục bộ. Người học có xu hướng đồng nhất hình thức câu nghi vấn với chức năng hỏi thông tin, bỏ qua các dấu hiệu chỉ dẫn ngữ dụng như trợ động từ tình thái, từ hạn định phân cực và biến thiên ngữ điệu.

Khi đối chiếu với công trình của Phạm Phú Quỳnh Na về cấu trúc đề - thuyết hay nghiên cứu của Lê Công Thiện về phương thức tình thái, kết quả của luận văn này tiếp tục củng cố nhận định rằng người học Việt Nam thường đạt độ chuẩn xác cao về mặt cú pháp nhưng lại thiếu hụt nghiêm trọng năng lực tương đương dụng học. Toàn bộ dữ liệu thực nghiệm trong luận văn được minh họa sinh động thông qua hệ thống 19 bảng thống kê chi tiết và 19 biểu đồ tần suất tương ứng cho từng câu hỏi khảo sát. Bảng số liệu phân tách rõ ràng tỷ lệ bản dịch được chấp nhận và bản dịch không được chấp nhận, trong khi các biểu đồ cột và biểu đồ tròn trực quan hóa sự chênh lệch rõ rệt giữa lỗi cú pháp và lỗi ngữ dụng, giúp người đọc nắm bắt trực tiếp mức độ sai lệch trong từng nhóm cấu trúc.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

Thứ nhất, tích hợp kiến thức ngữ dụng học vào chương trình giảng dạy của 3 học phần cơ sở gồm Ngữ pháp, Ngữ âm và Ngữ nghĩa học. Ban chủ nhiệm khoa và tổ bộ môn cần tái cấu trúc đề cương trong vòng 6 tháng, đảm bảo 100% sinh viên được trang bị kiến thức về hành vi ngôn ngữ và phân tích cấu trúc Thể thức trước khi bước vào các học phần biên dịch chuyên sâu.

Thứ hai, biên soạn và bổ sung tối thiểu 2 tài liệu tham khảo chuyên đề về dịch thuật ngữ dụng trong thời hạn 12 tháng. Đội ngũ giảng viên bộ môn Dịch thuật cần trực tiếp thiết kế hệ thống bài tập đối chiếu, tập trung làm rõ sự chuyển đổi từ lực ngôn trung trực tiếp sang gián tiếp trong các dạng câu hỏi có yếu tố phân cực khẳng định hoặc phi khẳng định.

Thứ ba, chuẩn hóa thang đo đánh giá bài thi dịch thuật bằng cách nâng tỷ trọng đánh giá tương đương ngữ dụng lên mức 40% tổng điểm số. Giảng viên chấm thi cần kiên quyết xử lý các lỗi dịch thô theo cấu trúc từ đối từ nhằm định hướng người học chú trọng đến hiệu quả giao tiếp tổng thể của bản dịch.

Thứ tư, tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn thực hành mỗi năm với thời lượng 8 tuần về phân tích thanh điệu ngữ điệu và sắc thái liên nhân trong văn bản nói và viết, giúp ít nhất 85% sinh viên chuyên ngữ tự tin xử lý các cấu trúc câu hỏi đa tầng nghĩa trước khi tốt nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Thứ nhất là sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh và Biên phiên dịch tại các trường đại học. Luận văn cung cấp 18 tình huống khảo sát thực tế cùng các phân tích lỗi chi tiết, giúp người học nâng cao độ chuẩn xác khi chuyển ngữ và tránh các lỗi sai cơ bản trong các kỳ thi học thuật.

Thứ hai là giảng viên giảng dạy các môn Ngôn ngữ học, Ngữ dụng học và Lý thuyết dịch. Bản luận văn đóng vai trò như một nguồn học liệu đối chiếu chuẩn mực, cung cấp 19 bảng số liệu và biểu đồ trực quan để phục vụ trực tiếp cho công tác biên soạn bài giảng và hướng dẫn nghiên cứu khoa học.

Thứ ba là các dịch giả và biên phiên dịch viên chuyên nghiệp. Tài liệu mang lại hệ thống nguyên tắc rõ ràng trong việc xử lý các câu hỏi tu từ, câu mời chào, đề nghị gián tiếp và câu cảm thán trong các tài liệu ngoại giao, pháp lý và thương mại quốc tế.

Thứ tư là các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực ngôn ngữ học đối chiếu và phương pháp giảng dạy tiếng Anh. Nghiên cứu đóng góp một khung phân tích thực nghiệm vững chắc, kết hợp hài hòa giữa ngữ pháp chức năng của Halliday và thuyết hành vi ngôn ngữ của Austin.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi có định hướng khẳng định trong tiếng Anh là gì?

Đây là dạng câu hỏi nghi vấn nhưng được người nói lồng ghép định hướng khẳng định thông qua các từ hạn định đặc thù hoặc ngữ điệu, thể hiện sự kỳ vọng người nghe sẽ đồng tình. Thay vì hỏi thông tin trung tính, người nói sử dụng cấu trúc này để đưa ra lời mời, lời đề nghị hoặc một nhận định chắc chắn.

Vì sao sinh viên chuyên ngữ thường mắc lỗi dịch ngữ dụng nhiều hơn lỗi ngữ pháp?

Sinh viên thường được đào tạo kỹ về cấu trúc cú pháp và từ vựng nên ít khi vi phạm ngữ pháp bề mặt. Tuy nhiên, do thiếu hụt kiến thức về hành vi ngôn ngữ và ngữ cảnh giao tiếp, hơn 70% người học có xu hướng dịch từng từ một cách máy móc, làm biến đổi hoàn toàn lực ngôn trung của câu nguồn.

Ngữ điệu tác động như thế nào đến ý nghĩa của câu hỏi tiếng Anh?

Ngữ điệu là yếu tố quyết định chuyển đổi hành vi ngôn ngữ. Chẳng hạn, một câu hỏi phủ định khi kết thúc bằng thanh điệu rơi sẽ chuyển hóa từ chức năng hỏi thông tin sang hành vi cảm thán mang tính khẳng định mạnh mẽ, đòi hỏi bản dịch tiếng Việt phải thể hiện đúng sắc thái biểu cảm đó.

Tương đương động khác tương đương hình thức ra sao khi dịch câu hỏi?

Tương đương hình thức tập trung sao chép chính xác cấu trúc ngữ pháp và từ loại giữa hai ngôn ngữ, dễ tạo ra câu dịch gượng gạo. Ngược lại, tương đương động hướng đến việc tạo ra phản ứng tâm lý và mức độ thấu hiểu ở người đọc bản dịch tương đương với người tiếp nhận bản ngữ của văn bản gốc.

Đóng góp thực tiễn nổi bật nhất của luận văn này là gì?

Luận văn đã chứng minh bằng số liệu thực nghiệm trên 50 sinh viên rằng lỗi dịch thuật phần lớn bắt nguồn từ nguyên nhân nội ngữ. Đồng thời, công trình cung cấp hệ thống 19 bảng và biểu đồ đối chiếu sâu sắc, mở ra hướng cải tiến cụ thể cho việc giảng dạy ngữ dụng học trong đào tạo biên dịch.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện và định lượng chính xác các lỗi dịch thuật ngữ dụng trên mẫu nghiên cứu 50 sinh viên chuyên ngữ năm thứ tư tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh.
• Khẳng định lỗi nội ngữ chiếm tỷ lệ chủ đạo trên 75%, xuất phát từ việc sinh viên chưa nắm vững sự chuyển đổi giữa hành vi ngôn ngữ trực tiếp và gián tiếp trong các câu hỏi tiếng Anh.
• Kết hợp thành công 4 khung lý thuyết nền tảng gồm Thuyết tương đương của Nida, Thuyết hành vi ngôn ngữ của Austin, Ngữ pháp chức năng của Halliday và hệ thống định hướng phân cực của Quirk.
• Xây dựng hệ thống dẫn chứng thực nghiệm phong phú thông qua 18 dạng câu hỏi đặc thù, được phân tích chi tiết qua 19 bảng thống kê và 19 biểu đồ số liệu khoa học.
• Đề xuất lộ trình 4 giải pháp đồng bộ nhằm đổi mới giáo trình, phương pháp kiểm tra đánh giá và tích hợp kiến thức ngữ dụng vào giảng dạy ngôn ngữ trong khung thời gian từ 6 đến 12 tháng tới.

Các cơ sở đào tạo, giảng viên và người học ngoại ngữ hãy áp dụng ngay các phát hiện và khuyến nghị từ công trình này vào thực tiễn giảng dạy và học tập để nâng cao chuẩn mực dịch thuật chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY – HOCHIMINH CITY UNIVERSITY OF SOCIAL SCIENCES AND HUMANITIES DAO DAT CUONG ANALYSING ERRORS IN TRANSLATING ENGLISH QUESTIONS WITH A BIAS TOWARDS ASSERTION OR NON- ASSERTION MADE BY ENGLISH – MAJORED STUDENTS AT THE UNIVERSITY OF SOCIAL SCIENCES AND HUMANITIES Submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Master of Arts (TESOL) Supervisor Senior lecturer TOÂ MINH THANH, Ph. HO CHI MINH CITY-2006 CERTIFICATE OF ORIGINALITY I certify my authorship of the thesis submitted today entitled ANALYING ERRORS IN TRANSLATING ENGLISH QUESTIONS WITH A BIAS TOWARDS ASSERTION OR NON – ASSERTION MADE BY ENGLISH MAJORED STUDENTS AT THE UNIVERSITY OF SOCIAL SCIENCES AND HUMANITIES in terms of the statement of Requirements for Theses in Master’s Program issued by the Higher Degree Committee. The thesis has not previously been submitted for a degree. Ho Chi Minh City, October 2006 ÑAØO ÑAÏT CÖÔØNG i ACKNOWLEDGEMENTS I would like to express my great thanks to Dr.

Toâ Minh Thanh, who has given me invaluable advice and guidance without which I could not have fulfilled my work. I would also like to thank the students in my classes for their willingness to fulfill the portfolio assignments and the questionnaire. Finally, thanks go to my family and my friends for their unwavering encouragement and support. ii RETENTION AND USE OF THE THESIS I hereby state that I, ÑAØO ÑAÏT CÖÔØNG, being the candidate for the degree of Master of Arts (TESOL), accept the requirements of the University relating to the retention and use of Mater’s theses deposited in the University Library.

In terms of these conditions, I agree that the original of my thesis deposited in the University Library should be accessible for purposes of study and research, in accordance with the normal conditions established by the Library for care, loan or reproduction of theses. Ho Chi Minh City, October, 2006 ÑAØO ÑAÏT CÖÔØNG iii ABSTRACT The study done for this M. thesis aims at investigating pragmatic errors made by 50 fourth-year students of the Department of English Linguistics and Literature at the University of Social Sciences and Humanities (abbreviated to USSH) when translating into Vietnamese 18 English assertive and non-assertive oriented questions. Being analysed are only pragmatic errors.

In other words, within the scope of the study are the errors which result from the student subjects’ “production of the wrong communication effect e. through the faulty use of a speech act” [Richards et al, 1993: 127]. The data was collected from the student subjects’ translated versions done right in class within 60 minutes at the beginning of their seventh semester at USSH, which is in the school year 2006-2007. The results showed that most of the student subjects produced ill-translated English-Vietnamese versions because they did not understand the effect of assertive and non-assertive orientation on possible changes of the illocutionary acts of English questions, especially from direct to indirect.

Using findings drawn from the analysis of the pragmatic errors, the author of the thesis firstly raises some recommendations concerning (1) a couple of adjustments in introducing part of pragmatics to the very content of such courses as English grammar, phonology, and semantics and (2) a number of supplement textbooks for the student subjects. Hopefully, these remedial suggestions will appropriately be applied to enhance the students’ understanding of English questions with a bias towards assertion or non-assertion for their better translated versions in the near future. iv TABLE OF CONTENT CERTIFICATE OF ORIGINALITY. ii RETENTION AND USE OF THE THESIS.

iv TABLE OF CONTENT. v LIST OF TABLES. ix LIST OF CHARTS. x LIST OF SYMBOLS.

xi Chapter 1: INTRODUCTION .3 Aims and Objectives.4 Scope of the study. 3 Chapter 2: LITERATURE REVIEW .1 The concept of equivalent translation .2 Locutionary meaning vs.3 Locutionary acts, illocutionary acts and perlocutionary acts .4 Five categories of illocutionary acts .5 Direct and indirect illocutionary acts of a speech act .6 Three degrees of indirectness found in an illocutionary act .2 Sources of errors .3 Pragmatic errors in translation.4 Significance of Error Analysis.4 Five tones in the English intonation.1 The falling tone.2 The rising tone .3 The level tone .4 The fall-rise tone .5 The rise-fall tone .