Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm sản xuất kinh doanh Có nhiều quan niệm khác nhau về thuật ngữ sản xuất kinh doanh có thể kể đến một số khái niệm như sau: - SXKD là hoạt động sản xuất ra sản phẩm hàng hóa, dịch vụ để đáp ứng nhu cầu của thị trường, nhằm mục đích thu được lợi nhuận. Sản xuất kinh doanh là quá trình sử dụng loa động, đất đai, vốn, nguyên – nhiên liệu, khoa học kĩ thuật và các nguồn lực khác để tạo ra sản phẩm hàng hóa dịch vụ đáp ứng nhu cầu xã hội và thu về lợi nhuận - SXKD là hoạt động kinh tế cơ bản của con người, làm ra sản phẩm hàng hóa dịch vụ, đáp ứng nhu cầu của xã hội: tạo việc làm thu nhập cho người lao động, gia đình, xã hội, và chủ thể kinh doanh, đem lại cuộc sống ấm no cho mọi người trong xã hộ, đóng góp sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và đất nước.
- SXKD là quá trình sử dụng lao động, đất đai, vốn, nguyên – nhiên liệu, khoa học kĩ thuật và các nguồn lực khác để tạo ra sản phẩm hàng hóa dịch vụ đáp ứng nhu cầu xã hội và thu về lợi nhuận. Tóm lại: Sản xuất kinh doanh là hoạt động kinh tế cơ bản của con người, là quá trình khai thác và sử dụng các nguồn lực nhằm tạo ra các sản phẩm, dịch vụ phục vụ cho nhu cầu của con người. Khái niệm hiệu quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh Hiệu quả hay nói cụ thể hơn là hiệu quả công việc là một khái niệm dựa trên thời gian bạn hoàn thành công việc đó trong bao lâu với một nguồn lực hữu hạn, đạt được mục tiêu tối đa, dựa trên bối cảnh thực tế. Hiệu quả sản xuất kinh doanh được hiểu theo ý nghĩa chung nhất là các lợi ích kinh tế xã hội đạt được từ quá trình hoạt động kinh doanh mang lại.
Hiệu 5 quả kinh doanh bao gồm hai mặt là hiệu quả kinh tế (phản ánh trình độ sử dụng các nguồn nhân, tài, vật lực của doanh nghiệp hoặc của xã hội để đạt được kết quả cao với chi phí thấp nhất) và hiệu quả xã hội (phản ánh những lợi ích về mặt xã hội đạt được từ quá trình hoạt động kinh doanh), trong đó hiệu quả kinh tế có ý nghĩa quyết định nhất Hiệu quả kinh doanh là sự so sánh mức chênh lệch giữa các chi phí bỏ ra và doanh thu đạt được qua một quá trình của cá nhân hay một tập thể. Hiệu quả kinh doanh chỉ có thể đạt được trên cơ sở nâng cao năng suất lao động và chất lượng công tác quản lý. Để đạt được hiệu quả kinh doanh ngày càng cao và vứng chắc, đòi hỏi các nhà kinh doanh không những phải nắm chắc các nguồn tiềm năng về lao động, vật tư, tiền vốn mà còn phải nắm chắc cung cầu bán hàng hóa trên thị trường, các đối thủ cạnh tranh Hiểu một cách đơn giản, hiệu quả kinh doanh là kết quả đầu ra tối đa trên chi phí đầu vào. Mặt khác, hiểu được thế mạnh, thế yếu của doanh nghiệp nhằm khai thác hết mọi năng lực hiện có, tận dụng được những cơ hội vàng của thị trường, có nghệ thuật kinh doanh để doanh nghiệp được vững mạnh và phát triển không ngừng 1.
Khái niệm doanh nghiệp Doanh nghiệp là “ tổ chức kinh tế vị lợi, hoạt động theo một hình thức pháp lý nhất định, có mục tiêu chính là tạo ra lợi nhuận từ việc sản xuất và kinh doanh hàng hóa dịch vụ” Như vậy doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế tham gia vào các hoạt động kinh doanh nhằm mục đích tạo ra lợi nhuận. Đây là một phần quan trọng của nền kinh tế, góp phần vào sự phát triển và cung cấp các sản phẩm dịch vụ cho thị trường. Mục tiêu của một doanh nghiệp thường cung cấp giá trị gia tăng thông qua sản phẩm hoặc dịch vụ của mình đồng thời tạo ra thu nhập cho chủ sở hữu và cung cấp việc làm cho cộng đồng. Tuy nhiên không phải tất cả các doanh nghiệp đều nhắm mục tiêu lợi nhuận, một số doanh nghiệp có các mục tiêu xã hội, văn hóa, giáo dục hay từ thiện.
6 Doanh nghiệp là một trong những yếu tố quan trọng của nền kinh tế và xã hội. Doanh nghiệp góp phần tạo ra sản phẩm dịch vụ, giá trị gia tăng, thu nhập, việc làm và thuế cho quốc gia. Doanh nghiệp cũng là nguồn cung cấp hàng hóa và dịch vụ cho người tiêu dùng và các tổ chức khác. Doanh nghiệp cũng là đối tác hợp tác và cạnh tranh của nhau trong thị trường.
Khái niệm hiệu quả hoạt động SXKD của doanh nghiệp Hiệu quả kinh doanh trong doanh nghiệp là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố của quá trình sản xuất trong doanh nghiệp. Hiệu quả kinh doanh còn thể hiện sự vận dụng khéo léo của các nhà quản trị doanh nghiệp giữa lý luận và thực tế nhằm khai thác tối đa các yếu tố của quá trình sản xuất như máy móc thiết bị, nguyên vật liệu, nhân công để nâng cao lợi nhuận. Mặc dù còn nhiều quan điểm khác nhau song có thể khẳng định trong cơ chế kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay mọi doanh nghiệp kinh doanh đều có một mục tiêu bao chùm và lâu dài là tối đa hóa lợi nhuận. Để đạt được mục tiêu này doanh nghiệp phải xác định chiến lực kinh doanh trong các giai đoạn phát triển phù hợp với những thay đổi của môi trường, phải phân bổ và quản trị có hiệu quả các nguồn lực và luôn kiểm tra quá trình đang diễn ra là có hiệu quả.
Muốn kiểm tra tính hiệu quả của hoạt động sản xuất kinh doanh phải đánh giá được hiệu quả kinh doanh ở phạm vi doanh nghiệp cũng như ở từng bộ phận của nó. Có rất nhiếu ý kiến khác nhau về hiệu quả kinh doanh, vì vậy rất khó tìm thấy sự thống nhất trong quan điểm về hiệu quả. Theo những quan điểm có thể hiểu một cách đơn giản: hiệu quả là phạm trù phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn nhân lực ( nhân, tài, vật lực, tiền vốn ) để đạt được những mục tiêu xác định. Trình độ lợi dụng các nguồn lực chỉ có thể được đánh giá trong mối quan hệ với kết quả tạo ra để xem xét với mỗi sự hao phí nguồn lực xác định có thể tạo ra kết quả ở múc độ nào.
Vì vậy, có thể mô tả hiệu quả bằng công thức chung nhất như sau: H=K/C 7 Trong đó : H là hiệu quả kinh doanh K là kết quả đạt được C là chi phí bỏ ra để sử dụng các nguồn lực đầu vào Hiệu quả phản ánh mặt chất lượng các hoạt động, trình độ lợi dụng các nguồn nhân lực tronh sự vận động không ngừng của các quá trình, không phụ thuộc vào quy mô và tốc độ biến động của từng nhân tố 1. Bản chất và ý nghĩa của phân tích hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là việc nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực vào hoạt động kinh doanh một cách tiết kiệm, hiệu quả để đạt được những mục đích nhất định. Do vậy có thể hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là đạt được kết quả kinh tế tối đa với chi phí thấp nhất. Từ khái niệm hiệu qủa kinh doanh đã cho thấy bản chất của nó là phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Tuy nhiên để hiểu rõ và ứng dụng được phạm trù hiệu quả kinh doanh vào việc xác lập các chỉ tiêu kinh doanh của doanh nghiệp thì chúng ta cần phải làm rõ các vấn đề sau: - Thứ nhất: Phạm trù hiệu quả kinh doanh thực chất là mối quan hệ so sánh giữa kết quả đạt được và chi phí bỏ ra để sử dụng các yếu tố đầu vào và có thể tính đến các mục tiêu của doanh nghiệp. Mối quan hệ so sánh ở đây có thể là so sánh tuyệt đối và cũng có thể là so sánh tương đối. + Hiệu quả tuyệt đối được xác định theo công thức: H = K – C Trong đó : H là hiệu quả kinh doanh K là kết quả đạt được C là chi phí bỏ ra để sử dụng các nguồn lực đầu vào + Hiệu quả tương đối sẽ là H = K/C Do đó để tính được hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp ta phải tính đến kết quả đạt được và chi phí bỏ ra. Nếu xét mối quan hệ giữa kết quả và hiệu quả thì kết quả là cơ sở để tính ra hiệu quả kinh doanh, kết quả sản xuất kinh 8 doanh của doanh nghiệp có thể là những đại lượng có khả năng cân đo đong đếm như số sản phẩm tiêu thụ mỗi loại, doanh thu bán hàng, lợi nhuận, thị phần., như vậy kết quả sản xuất kinh doanh thường là mục tiêu của doanh nghiệp.
- Thứ hai: Phải phân biệt hiệu quả xã hội, hiệu quả kinh tế xã hội, với hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp: Hiệu quả xã hội nhằm phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực nhằm đặt được những mục tiêu về xa hội nhất định. Các mục tiêu xã hội thường là: giải quyết công ăn việc làm cho người lao động trong phạm vi toàn xã hội, phạm vi toàn khu vực, nâng cao trình độ văn hóa, nâng cao mức sống, vệ sinh môi trường., còn hiệu quả kinh tế xã hội phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn nhân lực nhắm đạt được mục tiêu cả về kinh tế, xã hội trên phạm vi từng vùng, từng khu vực của nền kinh tế. - Thứ ba: Hiệu quả trước mắt với hiệu quả lâu dài. Các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp phụ thuộc rất lớn vào mục tiêu của doanh nghiệp, do đó mà tính chất hiệu quả hoạt động kinh doanh ở các giai đoạn khác nhau.
Xét về tính lâu dài thì các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả của toàn bộ các hoạt động kinh doanh trong suốt quá trình hoạt động của doanh nghiệp là lợi nhuận và các chỉ tiêu về doanh lợi. Xét về tính hiệu quả trước mắt thì nó phụ thuộc vào các mục tiêu bao trùm lâu dài của doanh nghiệp là tối đa hóa lợi nhuận 1. Ý nghĩa của việc nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp có vai trò hết sức quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của mỗi doanh nghiệp.