Luận văn thạc sĩ a critical discourse analysis of chinese and vietnamese online media coverage of the east sea dispute002

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu a critical discourse analysis of chinese and vietnamese online media coverage of the east sea, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Nguyễn Đặng Mai Linh
• Người hướng dẫn: Prof. Hoàng Văn Vân
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Phân Tích Diễn Ngôn Trên Các Bài Báo Điện Tử Về Tranh Chấp Biển Đông Giữa Trung Quốc Và Việt Nam
• Loại tài liệu: minor program thesis
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Phạm vi nghiên cứu
• Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• Ý nghĩa của nghiên cứu
• Bố cục của nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về CDA
• 1.2. Các định nghĩa về CDA
• 1.3. Các nguyên tắc của CDA
• 1.4. Khung phân tích ba chiều của Fairclough về CDA
• 1.5. Cách tiếp cận chức năng hệ thống của Halliday và CDA
• 1.6. Tổng quan các nghiên cứu liên quan
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ QUY TRÌNH PHÂN TÍCH
• 2.1. Bối cảnh sự kiện
• 2.2. Quy trình phân tích dữ liệu
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH DIỄN NGÔN PHÊ PHÁN TRÊN CÁC BÀI BÁO ĐIỆN TỬ VỀ TRANH CHẤP BIỂN ĐÔNG
• 3.1. Tóm tắt các kết quả nghiên cứu
• 3.2. Hạn chế và đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo
• PHỤ LỤC 1: MÔ HÌNH 10 CÂU HỎI CỦA GIAI ĐOẠN MIÊU TẢ (FAIRCLOUGH, 2001:92-93)
• PHỤ LỤC 2: CÁC BÀI BÁO ĐIỆN TỬ TRUNG QUỐC
• PHỤ LỤC 3: CÁC BÀI BÁO ĐIỆN TỬ VIỆT NAM
• PHỤ LỤC 4: TRÍCH XUẤT PHÂN TÍCH CHUYỂN TÁC CỦA CÁC BÀI BÁO ĐIỆN TỬ TRUNG QUỐC
• PHỤ LỤC 5: TRÍCH XUẤT PHÂN TÍCH CHUYỂN TÁC CỦA CÁC BÀI BÁO ĐIỆN TỬ VIỆT NAM

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phân Tích Diễn Ngôn Biển Đông Trên Báo

Trong thời đại công nghệ phát triển, truyền thông đại chúng, đặc biệt là báo điện tử, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin. Tuy nhiên, sự đa dạng trong cách trình bày thông tin về cùng một sự kiện đặt ra nghi vấn về tính khách quan của báo chí. Phân tích diễn ngôn phê phán (CDA) cho thấy ngôn ngữ báo chí không trung lập, mà chứa đựng các giá trị và hệ tư tưởng. Báo chí có thể bị thao túng và thể hiện quan điểm thiên vị, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng chính trị. Nghiên cứu CDA là cần thiết để hiểu bản chất thực sự của các bản tin, mối quan hệ quyền lực xã hội, các hệ tư tưởng ẩn giấu và cách chúng trình bày con người và vấn đề. Phân tích diễn ngôn giúp chúng ta nhìn nhận sâu sắc hơn về cách thông tin được xây dựng và lan truyền.

1.1. Vai trò của Báo Điện Tử trong Truyền Tải Thông Tin Biển Đông

Báo điện tử đã trở thành nguồn thông tin chính yếu về các vấn đề quốc tế, bao gồm cả tranh chấp Biển Đông. Với tốc độ lan truyền nhanh chóng và khả năng tiếp cận rộng rãi, báo điện tử có thể định hình dư luận và ảnh hưởng đến nhận thức của công chúng về vấn đề này. Nghiên cứu Phân tích diễn ngôn cần xem xét vai trò này để đánh giá tác động của thông tin lên xã hội. Việc lựa chọn từ ngữ, cách trình bày sự kiện và góc nhìn được thể hiện đều góp phần tạo nên bức tranh toàn cảnh về Biển Đông trong mắt độc giả.

1.2. Mối Quan Hệ Giữa Ngôn Ngữ và Hệ Tư Tưởng trong Báo Chí Việt Nam và Trung Quốc

Theo Fowler (1991), ngôn ngữ của báo chí không bao giờ trung lập, và các bản tin chứa đựng các giá trị và hệ tư tưởng. Điều này đặc biệt đúng trong bối cảnh chính trị căng thẳng, khi ngôn ngữ có thể bị thao túng để phục vụ mục đích chính trị. Các phương tiện truyền thông có thể được sử dụng để cải thiện hình ảnh của một bên, thuyết phục công chúng và thu hút sự ủng hộ chống lại đối thủ của họ. Do đó, phân tích diễn ngôn là cần thiết để hiểu cách các hệ tư tưởng được mã hóa trong ngôn ngữ của các hãng tin tức.

II. Thách Thức Khi Phân Tích Diễn Ngôn Về Tranh Chấp Biển Đông

Việc phân tích diễn ngôn về tranh chấp Biển Đông đối mặt với nhiều thách thức. Các nguồn tin thường có xu hướng thể hiện quan điểm thiên vị, phản ánh lợi ích quốc gia và hệ tư tưởng của các bên liên quan. Khó khăn trong việc tiếp cận thông tin chính xác và khách quan cũng là một trở ngại lớn. Hơn nữa, sự phức tạp của vấn đề chủ quyền Biển Đông và các yếu tố lịch sử, chính trị, kinh tế liên quan đòi hỏi người phân tích phải có kiến thức sâu rộng và đa chiều. Việc nhận diện và giải mã các thủ thuật diễn ngôn được sử dụng để tạo dựng hình ảnh tích cực cho bản thân và bôi nhọ đối phương cũng là một thách thức đáng kể.

2.1. Vấn Đề Thiên Vị và Khách Quan Trong Các Bản Tin Biển Đông

Các bản tin về Biển Đông thường bị ảnh hưởng bởi quan điểm chính trị và lợi ích quốc gia của các bên liên quan. Điều này dẫn đến sự thiên vị trong cách trình bày thông tin, khiến cho việc tiếp cận một bức tranh toàn diện và khách quan trở nên khó khăn. Người đọc cần phải tỉnh táo và phân tích kỹ lưỡng các nguồn tin khác nhau để có thể đưa ra những nhận định chính xác về tình hình thực tế.

2.2. Yêu Cầu về Kiến Thức và Kỹ Năng Khi Phân Tích Diễn Ngôn Biển Đông

Để phân tích hiệu quả diễn ngôn Biển Đông, cần có kiến thức sâu rộng về lịch sử, chính trị, kinh tế và luật pháp quốc tế liên quan đến khu vực này. Ngoài ra, kỹ năng phân tích ngôn ngữ, nhận diện các thủ thuật diễn ngôn và đánh giá tính xác thực của thông tin cũng rất quan trọng. Nghiên cứu Biển Đông là một lĩnh vực phức tạp và đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc về thời gian và công sức.

III. Phương Pháp Phân Tích Diễn Ngôn Hiệu Quả Về Tranh Chấp Biển Đông

Một số phương pháp phân tích diễn ngôn có thể được áp dụng để nghiên cứu các bản tin về tranh chấp Biển Đông. Phân tích khung diễn ngôn giúp xác định các chủ đề và cách tiếp cận chính được sử dụng để trình bày vấn đề. Phân tích từ vựng và ngữ pháp có thể tiết lộ các hệ tư tưởng và quan điểm ẩn sau ngôn ngữ. Phân tích diễn ngôn phê phán (CDA) đi sâu vào việc khám phá các mối quan hệ quyền lực và cách chúng được thể hiện thông qua ngôn ngữ. Việc kết hợp các phương pháp này sẽ giúp người nghiên cứu có được cái nhìn toàn diện và sâu sắc về cách Biển Đông được đưa tin trên các phương tiện truyền thông.

3.1. Phân Tích Khung Diễn Ngôn Để Xác Định Chủ Đề Chính Về Biển Đông

Phân tích khung diễn ngôn giúp xác định các chủ đề và cách tiếp cận chính được sử dụng để trình bày vấn đề Biển Đông. Nó cho phép người nghiên cứu hiểu cách các sự kiện được đóng khung và giải thích trong các bản tin khác nhau. Điều này có thể tiết lộ các hệ tư tưởng và quan điểm tiềm ẩn của các tác giả và phương tiện truyền thông.

3.2. Sử Dụng CDA Để Khám Phá Mối Quan Hệ Quyền Lực Trong Diễn Ngôn Biển Đông

Phân tích diễn ngôn phê phán (CDA) đi sâu vào việc khám phá các mối quan hệ quyền lực và cách chúng được thể hiện thông qua ngôn ngữ trong các bản tin về Biển Đông. Nó tập trung vào việc giải mã các hệ tư tưởng và quan điểm tiềm ẩn trong ngôn ngữ, đồng thời xem xét tác động của chúng đối với nhận thức của công chúng và chính sách.

IV. Nghiên Cứu Diễn Ngôn Biển Đông Phân Tích Dữ Liệu Từ Báo Trung Quốc Việt Nam

Nghiên cứu này tập trung vào các bản tin về tranh chấp Biển Đông từ tháng 5 đến tháng 7 năm 2014, được đăng tải trên các báo điện tử uy tín của Trung Quốc (Global Times, Xinhua) và Việt Nam (Vietnamplus, Vietnamnet). Dữ liệu được phân tích bằng các phương pháp phân tích diễn ngôn để xác định các chủ đề chính, khung diễn ngôn, hệ tư tưởng và thủ thuật ngôn ngữ được sử dụng để trình bày vấn đề. Mục tiêu là hiểu rõ hơn cách các phương tiện truyền thông của hai nước xây dựng hình ảnh về Biển Đông và các bên liên quan.

4.1. Tổng Quan Dữ Liệu Nghiên Cứu Báo Chí Việt Nam và Trung Quốc

Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu từ các báo điện tử hàng đầu của Việt Nam và Trung Quốc, bao gồm Vietnamplus, Vietnamnet, Global Times và Xinhua. Các báo này được lựa chọn vì chúng có ảnh hưởng lớn đến dư luận và thường xuyên đưa tin về tranh chấp Biển Đông. Việc phân tích các bản tin từ các nguồn khác nhau này sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện hơn về cách vấn đề này được trình bày trên các phương tiện truyền thông.

4.2. Các Chủ Đề Chính Được Đề Cập Trong Diễn Ngôn Biển Đông

Các chủ đề chính được đề cập trong các bản tin về Biển Đông bao gồm chủ quyền, quan hệ Việt - Trung, các hoạt động xây dựng trên biển, luật pháp quốc tế và các biện pháp ngoại giao. Phân tích các chủ đề này sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách các bên liên quan định hình vấn đề và bảo vệ lợi ích của mình.

V. Kết Quả Phân Tích Diễn Ngôn So Sánh Góc Nhìn Việt Nam Trung Quốc

Kết quả phân tích diễn ngôn cho thấy có sự khác biệt đáng kể trong cách Việt Nam và Trung Quốc trình bày về tranh chấp Biển Đông. Các phương tiện truyền thông của Việt Nam thường tập trung vào việc bảo vệ chủ quyền, tuân thủ luật pháp quốc tế và kêu gọi giải pháp hòa bình. Trong khi đó, các phương tiện truyền thông của Trung Quốc nhấn mạnh đến tuyên bố chủ quyền, các hoạt động hợp pháp và sự ổn định khu vực. Những khác biệt này phản ánh các hệ tư tưởng và lợi ích quốc gia khác nhau của hai nước.

5.1. Sự Khác Biệt Trong Diễn Ngôn Chủ Quyền Biển Đông Giữa Hai Nước

Các phương tiện truyền thông của Việt Nam thường sử dụng ngôn ngữ mạnh mẽ để khẳng định chủ quyền đối với các đảo và vùng biển thuộc Biển Đông. Họ cũng nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc tuân thủ luật pháp quốc tế và các công ước của Liên Hợp Quốc. Trong khi đó, các phương tiện truyền thông của Trung Quốc thường trình bày các tuyên bố chủ quyền của mình như là một thực tế lịch sử và không thể tranh cãi.

5.2. Cách Tiếp Cận Các Hoạt Động Xây Dựng Trên Biển Trong Diễn Ngôn

Các phương tiện truyền thông của Việt Nam thường chỉ trích các hoạt động xây dựng của Trung Quốc trên Biển Đông, coi chúng là hành động vi phạm chủ quyền và gây bất ổn khu vực. Ngược lại, các phương tiện truyền thông của Trung Quốc thường biện minh cho các hoạt động này bằng cách cho rằng chúng là hợp pháp và cần thiết để bảo vệ chủ quyền và cung cấp các dịch vụ công cộng.

VI. Tương Lai Nghiên Cứu Phân Tích Diễn Ngôn Biển Đông và Ứng Dụng

Nghiên cứu về phân tích diễn ngôn Biển Đông có tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong tương lai. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích so sánh các diễn ngôn từ nhiều quốc gia khác nhau, hoặc khám phá tác động của diễn ngôn đối với dư luận và chính sách. Kết quả của các nghiên cứu này có thể được sử dụng để nâng cao nhận thức của công chúng về vấn đề Biển Đông, thúc đẩy đối thoại hòa bình và xây dựng một môi trường khu vực ổn định và hợp tác.

6.1. Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Diễn Ngôn Tranh Chấp Biển Đông

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích các diễn ngôn từ các quốc gia khác nhau liên quan đến Biển Đông, chẳng hạn như Philippines, Malaysia, Indonesia và Hoa Kỳ. Điều này sẽ cung cấp một cái nhìn toàn diện hơn về các quan điểm và lợi ích khác nhau liên quan đến vấn đề này.

6.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Trong Đối Thoại và Hòa Giải Về Biển Đông

Kết quả của các nghiên cứu về diễn ngôn Biển Đông có thể được sử dụng để thúc đẩy đối thoại và hòa giải giữa các bên liên quan. Bằng cách hiểu rõ hơn về các quan điểm và hệ tư tưởng khác nhau, các nhà hoạch định chính sách và các nhà ngoại giao có thể tìm ra các điểm chung và xây dựng các giải pháp hòa bình cho tranh chấp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ ngày 1 tháng 5 năm 2014 đến ngày 16 tháng 7 năm 2014, sự kiện giàn khoan Hải Dương 981 (HD-981) xuất hiện tại vùng biển thuộc thềm lục địa và vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam đã tạo nên đợt căng thẳng ngoại giao và truyền thông kéo dài 76 ngày giữa Việt Nam và Trung Quốc. Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ học tiếng Anh (Mã số đào tạo: 60220201) của tác giả Nguyễn Đặng Mai Linh, dưới sự hướng dẫn khoa học của Giáo sư Hoàng Văn Vân tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội, đã tập trung giải mã cách thức hai nền báo chí sử dụng ngôn ngữ để định hình nhận thức của độc giả quốc tế.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là làm sáng tỏ bản chất của diễn ngôn báo chí đối ngoại, vốn thường được xem là khách quan nhưng thực chất luôn chứa đựng những định kiến hệ tư tưởng và lập trường chính trị sâu sắc. Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát 12 bài báo điện tử tiếng Anh tiêu biểu từ các hãng thông tấn chính thống của hai nước (gồm 5 bài báo từ Tân Hoa Xã, Thời báo Hoàn Cầu của Trung Quốc và 7 bài báo từ Vietnamplus, Vietnamnet của Việt Nam) nhằm trả lời hai câu hỏi nghiên cứu trọng tâm: Những hệ tư tưởng ngầm ẩn nào được lồng ghép trong tin tức về tranh chấp Biển Đông, và các hệ tư tưởng đó được mã hóa thông qua các phương tiện từ vựng, ngữ pháp như thế nào? Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc lượng hóa các cấu trúc ngữ nghĩa với hơn 170 lần xuất hiện của các nhóm từ chỉ hoạt động trái phép, góp phần nâng cao năng lực tiếp nhận truyền thông phản biện cho độc giả học thuật toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu tích hợp hai nền tảng lý thuyết lớn trong ngôn ngữ học hiện đại là Khung phân tích diễn ngôn phê phán ba chiều của Norman Fairclough và Ngữ pháp chức năng hệ thống của Michael Halliday, kết hợp mô hình lưỡng phân hệ tư tưởng của Teun van Dijk. Khung phân tích của Fairclough tiếp cận văn bản qua 3 giai đoạn liên hoàn: Miêu tả (Description - phân tích thuộc tính hình thức của văn bản), Diễn giải (Interpretation - xem xét quá trình sản xuất và tiếp nhận văn bản trong bối cảnh tình huống), và Giải thích (Explanation - làm rõ mối liên hệ giữa diễn ngôn và các cấu trúc quyền lực xã hội).

Về mặt ngữ pháp, lý thuyết của Halliday được khai thác sâu ở Hệ thống Chuyển tác (Transitivity), phản ánh chức năng tư tưởng (ideational function) qua 6 loại quá trình: Quá trình vật chất (Material), Quá trình phát ngôn (Verbal), Quá trình quan hệ (Relational), Quá trình tinh thần (Mental), Quá trình tồn tại (Existential), và Quá trình hành vi (Behavioral). Về mặt từ vựng, khái niệm Hiện tượng dồn từ (Overwording) của Roger Fowler và Fairclough được dùng để bóc tách sự lặp lại dày đặc của các từ đồng nghĩa hoặc cận nghĩa. Khung lý thuyết này giúp nhận diện rõ mô hình phân cực "Ta" (Us - tích cực) và "Họ" (Them - tiêu cực) theo quan điểm của Van Dijk, vạch trần mối liên hệ mật thiết giữa ngôn ngữ, quyền lực và định hướng dư luận.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng trên cỡ mẫu gồm 12 bài báo điện tử viết bằng tiếng Anh. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng để lựa chọn các bài báo bám sát 3 mốc biến cố nghiêm trọng trong khung thời gian từ ngày 1/5/2014 đến ngày 16/7/2014: sự kiện vòi rồng ngày 7/5, các cuộc biểu tình phản đối ngày 13-14/5, và vụ việc tàu cá Việt Nam bị đâm chìm ngày 26/5.

Lý do lựa chọn các cơ quan thông tấn Tân Hoa Xã (Xinhua), Thời báo Hoàn Cầu (Global Times), Vietnamplus và Vietnamnet xuất phát từ vị thế đại diện truyền thông chính thống có tầm ảnh hưởng lớn và chịu sự định hướng thông tin chặt chẽ tại mỗi quốc gia. Việc sử dụng văn bản tiếng Anh phục vụ mục tiêu nghiên cứu thông điệp ngoại giao công chúng hướng đến cộng đồng quốc tế. Quy trình phân tích dữ liệu được tiến hành nghiêm ngặt qua việc thống kê tần suất từng quá trình chuyển tác, xác định vai trò ngữ nghĩa của các bên tham gia (Actor, Goal, Sayer, Carrier), phân loại 6 chủ đề dồn từ vựng, sau đó liên hệ với bối cảnh chính trị - xã hội để giải thích động cơ phía sau việc lựa chọn ngôn từ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả định lượng cho thấy sự tương đồng và khác biệt rõ rệt trong cấu trúc diễn ngôn của báo chí hai nước:

Thứ nhất, về sự phân bố các quá trình chuyển tác, cả hai bên đều ưu tiên Quá trình vật chất, Quá trình phát ngôn và Quá trình quan hệ. Tuy nhiên, tỷ lệ Quá trình vật chất trong báo chí Việt Nam chiếm tới 61,9%, cao hơn đáng kể so với mức 44,9% của báo chí Trung Quốc (chênh lệch khoảng 17,0%). Ngược lại, Quá trình phát ngôn trên báo chí Trung Quốc chiếm tới 32,9%, gần gấp đôi mức 17,2% của báo chí Việt Nam. Quá trình quan hệ chiếm tỷ lệ tương đương ở hai bên (15,7% ở Việt Nam và 13,9% ở Trung Quốc), trong khi Quá trình hành vi hoàn toàn không xuất hiện (0%).

Thứ hai, trong Quá trình vật chất, vai trò Tác nhân hành động (Actor) tập trung áp đảo vào đối phương. Báo chí Việt Nam gán 53,2% vai trò tác nhân gây căng thẳng cho phía Trung Quốc thông qua các động từ hành động mạnh như "đâm va" (rammed), "bao vây" (encircled), "bắn vòi rồng" (fired water cannons). Ngược lại, báo chí Trung Quốc gán 48,3% vai trò tác nhân cho Việt Nam với các mô tả như "gây cản trở" (disrupt), "tấn công" (slammed), "đập phá" (smashed). Về đối tượng chịu tác động (Goal), báo chí Việt Nam nhấn mạnh hình tượng Việt Nam là nạn nhân (chiếm 8,5%), trong khi báo chí Trung Quốc hướng sự chú ý vào thiệt hại của các doanh nghiệp nước ngoài (6,1%) và công dân Trung Quốc (4,1%).

Thứ ba, về Quá trình phát ngôn, có sự thiên lệch lớn trong việc lựa chọn Người phát ngôn (Sayer). Báo chí Việt Nam dành 80,4% số lượt phát ngôn (45/56 mệnh đề) cho đại diện chính thống của mình và chỉ dành 1,8% cho tiếng nói phía Trung Quốc. Báo chí Trung Quốc dành 67,0% lượt phát ngôn (71/106 mệnh đề) cho các quan chức Trung Quốc, trong khi tiếng nói từ Việt Nam chỉ chiếm 11,3%. Đối với bên thứ ba, 5 trên 6 phát ngôn trên báo chí Việt Nam bày tỏ sự ủng hộ lập trường của Việt Nam, trong khi 54,5% phát ngôn của bên thứ ba trên báo chí Trung Quốc phản ánh góc nhìn cô lập trước sự chỉ trích từ phương Tây.

Thứ tư, về hiện tượng dồn từ (Overwording), báo chí Việt Nam tập trung cao nhất vào chủ đề "Hoạt động phi pháp và gây rối của Trung Quốc" với 170 lần xuất hiện, tiếp theo là "Chủ quyền của Việt Nam" với 95 lần. Trong khi đó, báo chí Trung Quốc phân bổ đồng đều giữa hai chủ đề "Chủ quyền của Trung Quốc" với 69 lần và "Hoạt động cản trở của Việt Nam" với 66 lần.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên có thể được hệ thống hóa rõ ràng thông qua các biểu đồ phân bổ tỷ lệ chuyển tác và bảng tổng hợp tần suất từ vựng trong văn bản. Dữ liệu cho thấy sự chi phối hoàn toàn của chiến lược phân cực ý thức hệ: "Tự họa tích cực" (Positive self-representation) và "Khắc họa tiêu cực về đối phương" (Negative other-representation).

Nguyên nhân của sự khác biệt trong việc lựa chọn cấu trúc ngữ pháp bắt nguồn từ mục tiêu truyền thông chiến lược. Báo chí Việt Nam tận dụng Quá trình vật chất (61,9%) để tường thuật sinh động các diễn biến thực địa như một nhân chứng trực tiếp, làm nổi bật tính chất hung hăng của phía đối diện nhằm kêu gọi sự ủng hộ quốc tế. Ngược lại, báo chí Trung Quốc gia tăng Quá trình phát ngôn (32,9%) nhằm tạo vỏ bọc khách quan, hợp thức hóa tính pháp lý của hoạt động thăm dò dầu khí thông qua các tuyên bố ngoại giao của người phát ngôn cấp cao.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu phân tích diễn ngôn trước đây về xung đột quốc tế, tiêu biểu như nghiên cứu của Zhang (2014) về cách báo chí Mỹ phân cực hình ảnh trong chiến tranh Iraq, hay nghiên cứu của Taiwo và Ota (2015) về tranh chấp bán đảo Bakassi giữa Nigeria và Cameroon. Tất cả đều chỉ ra rằng ngôn ngữ báo chí đối ngoại không bao giờ trung lập mà luôn là công cụ bảo vệ lợi ích quốc gia và hợp thức hóa lập trường chính trị.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, 4 khuyến nghị mang tính hành động cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả truyền thông đối ngoại và năng lực tiếp nhận thông tin:

1. Tăng cường đào tạo năng lực phân tích diễn ngôn phản biện (Media Literacy): Các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn cần đưa chuyên đề phân tích diễn ngôn phê phán vào chương trình giảng dạy, hướng tới mục tiêu 100% sinh viên ngành ngôn ngữ, báo chí và quan hệ quốc tế nhận diện được các kỹ thuật định hướng thông tin trong vòng 12 tháng tới.
2. Chuẩn hóa chiến lược sử dụng ngôn từ trong báo chí đối ngoại tiếng Anh: Các cơ quan thông tấn chủ quản cần xây dựng cẩm nang sử dụng thuật ngữ pháp lý quốc tế chuẩn xác (như Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982 - UNCLOS 1982), duy trì tỷ lệ dẫn chứng thực chứng và dữ liệu định vị địa lý đạt trên 80% trong các bài phân tích để gia tăng tính thuyết phục toàn cầu.
3. Đa dạng hóa cấu trúc phát ngôn và nguồn tin dẫn chứng: Ban biên tập các trang tin điện tử đối ngoại cần mở rộng tỷ trọng trích dẫn ý kiến của các chuyên gia luật pháp quốc tế và các tổ chức độc lập lên mức 25% đến 30% trong tổng số các mệnh đề phát ngôn, giảm bớt sự phụ thuộc thuần túy vào nguồn tin một chiều.
4. Thiết lập hệ thống giám sát và phân tích định lượng diễn ngôn truyền thông quốc tế: Các viện nghiên cứu chiến lược cần triển khai các dự án đo lường tự động tần suất từ vựng và cấu trúc chuyển tác trên các kênh truyền thông nước ngoài theo chu kỳ định kỳ 6 tháng một lần trong giai đoạn 2024–2026, cung cấp báo cáo tham mưu kịp thời cho công tác đối ngoại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng chuyên sâu cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Ngôn ngữ học, Ngôn ngữ Anh: Cung cấp khung phương pháp luận mẫu mực về việc ứng dụng kết hợp lý thuyết của Fairclough và Halliday vào phân tích ngữ liệu thực tế, phục vụ trực tiếp cho việc thực hiện các đề tài khóa luận và luận văn thạc sĩ.
2. Nhà báo, biên tập viên và phóng viên mảng tin quốc tế: Giúp nhận diện cách thức cấu trúc hóa câu văn, lựa chọn từ ngữ và sắp xếp nguồn trích dẫn nhằm nâng cao tính khách quan, chuyên nghiệp và sức thuyết phục của các bài viết đối ngoại.
3. Chuyên viên truyền thông đối ngoại và cán bộ ngoại giao: Cung cấp góc nhìn khoa học về cơ chế tác động của ngôn ngữ đối với dư luận quốc tế, hỗ trợ quá trình xây dựng thông điệp ngoại giao công chúng chính xác và hiệu quả.
4. Độc giả quan tâm đến các vấn đề chính trị quốc tế và truyền thông đại chúng: Giúp trang bị tư duy phản biện khi đọc tin tức, nhận diện được các ẩn ý hệ tư tưởng phía sau các bản tin thời sự hàng ngày.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp phân tích chuyển tác (Transitivity) trong luận văn đóng vai trò gì?

Phương pháp chuyển tác của Halliday giúp phân tích cách các sự kiện thực tế được mã hóa thành các quá trình ngữ nghĩa trong câu. Qua việc xác định tỷ lệ 61,9% quá trình vật chất trên báo chí Việt Nam và 32,9% quá trình phát ngôn trên báo chí Trung Quốc, phương pháp này đã bóc tách chính xác xu hướng tường thuật hành động thực địa của Việt Nam đối lập với xu hướng hợp thức hóa bằng tuyên bố ngoại giao của Trung Quốc.

Hiện tượng dồn từ (Overwording) thể hiện hệ tư tưởng của tác giả như thế nào?

Hiện tượng dồn từ là việc lặp đi lặp lại dày đặc các từ ngữ cận nghĩa để nhấn mạnh một ý niệm trọng tâm. Ví dụ, báo chí Việt Nam lặp lại 170 lần các nhóm từ miêu tả hành vi phi pháp của giàn khoan và tàu hộ tống Trung Quốc, trong khi báo chí Trung Quốc lặp lại 66 lần các từ cáo buộc hoạt động cản trở của Việt Nam, qua đó phản ánh lập trường đối lập của mỗi bên.

Tại sao Quá trình hành vi (Behavioral process) lại ghi nhận tỷ lệ 0% trong nghiên cứu?

Quá trình hành vi phản ánh các hoạt động mang tính sinh lý hoặc tâm lý đặc thù của con người (như thở, ho, khóc, cười). Trong thể loại diễn ngôn tin tức chính trị - quân sự vốn tập trung vào các sự kiện đối đầu chiến lược, hành động pháp lý và phát ngôn chính thức, các biểu hiện tâm sinh lý cá nhân không phải là trọng tâm truyền tải của nhà báo.

Khung phân tích 3 chiều của Fairclough được triển khai cụ thể ra sao trong luận văn?

Luận văn lồng ghép trực tiếp 3 giai đoạn: bắt đầu từ Miêu tả (thống kê ngữ pháp chuyển tác và hiện tượng dồn từ), chuyển sang Diễn giải (đặt văn bản vào bối cảnh căng thẳng giàn khoan tháng 5-7/2014 với các chủ thể tham gia), và kết thúc ở Giải thích (làm rõ cách thức cấu trúc quyền lực và chính sách đối ngoại định hình nên các bản tin tiếng Anh).

Báo chí hai nước xử lý tiếng nói của bên thứ ba khác nhau như thế nào?

Báo chí Việt Nam tận dụng phát ngôn của bên thứ ba (chiếm 5/6 trường hợp) để khẳng định sự ủng hộ của các quốc gia như Mỹ, Nhật Bản, Singapore đối với hòa bình khu vực. Ngược lại, báo chí Trung Quốc phản ánh 54,5% phát ngôn của bên thứ ba như những can thiệp thiếu trách nhiệm từ các nước ngoài khu vực, nhằm xây dựng hình ảnh Trung Quốc kiên trì bảo vệ quyền lợi tự thân.

Kết luận

• Luận văn đã ứng dụng thành công mô hình tích hợp giữa Phân tích diễn ngôn phê phán của Fairclough và Ngữ pháp chức năng hệ thống của Halliday để giải mã 12 bài báo tiếng Anh về sự kiện Biển Đông năm 2014.
• Minh chứng định lượng rõ nét sự phân cực ngôn ngữ qua tỷ lệ Quá trình vật chất (61,9% ở Việt Nam so với 44,9% ở Trung Quốc) và Quá trình phát ngôn (17,2% ở Việt Nam so với 32,9% ở Trung Quốc).
• Làm sáng tỏ chiến lược "Tự họa tích cực" và "Khắc họa đối phương tiêu cực" thông qua hơn 170 lượt dồn từ vựng chỉ trích hành vi vi phạm pháp luật và khẳng định chủ quyền lãnh thổ.
• Đóng góp nguồn ngữ liệu thực chứng và cơ sở lý luận vững chắc cho các nghiên cứu tiếp theo về ngôn ngữ học truyền thông và phân tích diễn ngôn chính trị trong giai đoạn tới.
• Độc giả và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn diện luận văn để phát triển các đề tài mở rộng về diễn ngôn truyền thông đa phương tiện trong thời đại số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST- GRADUATE STUDIES NGUYỄN ĐẶNG MAI LINH A CRITICAL DISCOURSE ANALYSIS OF CHINESE AND VIETNAMESE ONLINE MEDIA COVERAGE OF THE EAST SEA DISPUTE Phân tích diễn ngôn phê phán trên các bài báo điện tử của Việt Nam và Trung Quốc đưa tin về tranh chấp trên biển Đông M. MINOR PROGRAM THESIS Field: English Linguistics Code: 60220201 HANOI, 2017 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST- GRADUATE STUDIES NGUYỄN ĐẶNG MAI LINH A CRITICAL DISCOURSE ANALYSIS OF CHINESE AND VIETNAMESE ONLINE MEDIA COVERAGE OF THE EAST SEA DISPUTE Phân tích diễn ngôn phê phán trên các bài báo điện tử của Việt Nam và Trung Quốc đưa tin về tranh chấp trên biển Đông M. MINOR PROGRAM THESIS Field: English Linguistics Code: 60220201 Supervisor: Prof. Hoàng Văn Vân HANOI, 2017 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DECLARATION OF AUTHORSHIP I hereby declare that the thesis entitled “A CRITICAL DISCOURSE ANALYSIS OF CHINESE AND VIETNAMESE ONLINE MEDIA COVERAGE OF THE EAST SEA DISPUTE” is the result of my own study.

It was conducted with scientific guidance of Prof. The data and conclusions of the study presented in the thesis have never been published in any form. Post-graduate student Nguyễn Đặng Mai Linh i TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ACKNOWLEDGEMENTS This thesis would not be fulfilled without the help of many people, and I would like to show my heartfelt thanks to everyone who has taught me, inspired me, challenged me, and supported me throughout the realization of this thesis. I would like to express my deep gratitude towards my supervisor, Prof.

Hoàng Văn Vân, for his constant and invaluable assistance without which my study would be far from finished. I would like to take this opportunity to express my gratitude to all my lecturers and staffs at the Faculty of Post-graduate Studies, the University of Languages and International Studies, Vietnam National University of Hanoi whose support and consideration have enabled me to pursue the course. Last but not least, my sincere thanks go to my beloved family and my close friends for their love, encouragement, and support while I was conducting this research. Hanoi, April 2017 Nguyễn Đặng Mai Linh ii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ABSTRACT This study is a critical discourse analysis of Chinese and Vietnamese online media coverage of the East Sea dispute from May 1, 2014 to July 16, 2014.

A critical discourse analysis was made to delineate the contrasting representations of China and Vietnam. With the purpose of discerning the underlying ideologies of the reporters, Fairclough‟s CDA framework and Halliday‟s systemic-functional theory were used to analyze the news reports. The study just focused on some linguistic features of the text. In terms of lexical choice, only overwording was analyzed.

Then with respect to grammatical analysis, transitivity was scrutinized. The researcher made an attempt to illustrate the relationship between language, ideology and political stance. The findings showed that the underlying ideologies hidden in the news discourse revolved around “us” and “them” side. The online media coverage of both China and Vietnam intended to present the positive self- representation while disparaging the other-representation.

In other words, their own country was depicted in favorable light as a rational, peace-loving, law-abiding country. Meanwhile, the opponent was portrayed as an aggressor who acted brashly, illegally in the law-based community. iii TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS Abbreviation Meaning A Actor Att Attribute C China Car Carrier E Existent G Goal Id Identified In Initiator Ir Identifier O Other parties P Phenomenon Pb Behavioral process Pm Material process Pmen Mental process Pr Relational process Pv Verbal process Px Existential process S Sayer Sen Senser T Target V Vietnam Ver Verbiage iv TIEU LUAN MOI download : [e-mail]002 LIST OF FIGURES Figure 1: Interpretation stage .10 Figure 2: Explanation stage .11 Figure 3: The distribution of processes in Vietnamese news and Chinese news .19 Figure 4: The distribution of Actors in the material processes.21 Figure 5: The distribution of Goals in the material processes .23 Figure 6: The distribution of Sayers in the verbal processes.25 Figure 7: The distribution of the relational processes .dispute002 v TIEU LUAN MOI download : [e-mail]002 LIST OF TABLES Table 1:The main themes in Vietnamese online news coverage. 33 Table 2:The main themes in Chinese online news coverage.

33 Table 3: The frequency of inter-related words to sovereignty in Vietnamese online news coverage. 35 Table 4: The frequency of inter-related words to sovereignty in Chinese online news coverage. 35 Table 5: The frequency of inter-related words to China‟s legal operation in Chinese online news coverage. 37 Table 6: The frequency of inter-related words to Vietnam‟s disruptive activities in Chinese online news coverage.

38 Table 7: The frequency of inter-related words to China‟s illegal operation and disruptive activities in Vietnamese online news coverage. 39 Table 8: The frequency of inter-related words to Vietnam‟s legal operation and defense in Vietnamese online news coverage. 40 Table 9: The frequency of inter-related words expressing viewpoints on Vietnam‟s activities in Chinese online news coverage. 40 Table 10: The frequency of inter-related words expressing viewpoints on China‟s activities in Vietnamese online news coverage.

41 Table 11: The frequency of inter-related words to China‟s peaceful measures and strategies in Chinese online news coverage. 42 Table 12: The frequency of inter-related words to Vietnam‟s peaceful measures and strategies in Vietnamese online news coverage. 42 Table 13: The frequency of inter-related words to international law and act in Chinese online news coverage. 43 Table 14: The frequency of inter-related words to international law and act in Vietnamese online news coverage .dispute002 vi TIEU LUAN MOI download : [e-mail]002 TABLE OF CONTENTS DECLARATION OF AUTHORSHIP .iii LIST OF ABBREVIATIONS.

iv LIST OF FIGURES. v LIST OF TABLES. vi TABLE OF CONTENTS. vii PART A: INTRODUCTION.

Rationale of the research. Scope of the research. Aim and objectives of the research. Significance of the research.

Design of the research. 5 CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW. An overview of CDA. The definitions of CDA.

Principles of CDA. Fairclough‟s three-dimension framework of CDA. Halliday‟s systemic functional approach and CDA. Overview of related studies .dispute002 vii TIEU LUAN MOI download : [e-mail]002 CHAPTER 2: METHODOLOGY AND ANALYTICAL PROCEDURES.

The background to the event. Data analysis procedure. 19 CHAPTER 3: A CRITICAL DISCOURSE ANALYSIS OF ONLINE NEWS ABOUT THE EAST SEA DISPUTE. A summary of the findings.

Limitation and recommendation for further studies. I APPENDIX 1: THE 10-QUESTIONS MODEL OF THE DESCRIPTION STAGE (FAIRCLOUGH, 2001:92-93). I APPENDIX 2: CHINESE NEWS REPORTS. II APPENDIX 3: VIETNAMESE NEWS REPORTS.

IX APPENDIX 4: EXTRACTED TRANSITIVITY ANALYSIS OF CHINESE ONLINE NEWS REPORTS. XVII APPENDIX 5: EXTRACTED TRANSITIVITY ANALYSIS OF VIETNAMESE ONLINE NEWS REPORTS .dispute002 viii TIEU LUAN MOI download : [e-mail]002 PART A: INTRODUCTION 1. Rationale of the research In modern times, with the rapid development of technology, the mass media, especially online news are playing an increasingly important role in information providing. Considered as one of the primary sources of information, news discourse is generally believed to be objective, impartial, unambiguous and faithful in reporting events.

However, there are at times different versions of the same event are presented in a wide array of news sources, leaving room for doubt about the value-free and unbiased information journalists provide for news readers. Is there existing manipulative power towards media? Does news show slanted views towards the events? The answers can be found in the light of critical discourse analysis in which according to Fowler (1991), language of the press is never neutral, and news reports are laden with values and ideologies. That is the power of media when it can influence people‟s cognition and form people‟s attitudes and ideologies. It is presented clearly when there are at times of political tension and conflict.

The language use is manipulated by political orientation. Media then are exploited drastically by each side to correct their image, persuade people, and gain their support against their opponents (Nhung, 2012). Accordingly, in order to understand the true nature of news reports, namely the social and power relationship, the hidden ideologies, and the way they present people and issues, it is necessary to employ CDA. The relationship between Vietnam and China is considered one of the most complicated, tense and conflict-prone, in spite of the geographical link as well as the relational intimacy.

Efforts have been continuously exerted to maintain cooperative environment between the two antagonist “friends”; the connectedness, however, at times has been interrupted by political tension towards the overlapping claims of sovereignty in the sea. The seemingly intractable nature of dispute over (LUAN.dispute002 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]002 the sovereignty in the South China Sea (or the East Sea as it is called in Vietnam – the name the author used later in the study) in recent years has attracted considerable attention among politicians, journalists and scholars. For over one year, the tension has been covered on the media. As a Vietnamese, this issue has aroused my concerns.

Moreover, few attempts have so far been made in analyzing language use in online news coverage related to this topic of two directly involved countries. Therefore, I attempted to conduct a study involving the East Sea dispute on Chinese and Vietnamese online media coverage in English language under the light of critical discourse analysis to explore how ideologies of the media institutions construct their representation of reality to their readers. Scope of the research In this study, I would give spotlight on the online news reports on the East Sea dispute from May 1, 2014 to July 16, 2014. I am well aware that the wider the range of data achieved, the more reliable the study result will be.

Nevertheless, due to the constraint of time and the limited length of a minor thesis, in this study, not all Chinese and Vietnamese news reports were probed, but just twelve from the Global Times, Xinhua Agency News of China and the Vietnamplus, Vietnamnet of Vietnam. As this is a pure linguistic study, the author is not, by any means or in any way, expressing her own political point of view. The study, therefore, does not support any political parties or aim at changing anyone‟s political stance. It is for academic purpose only.

Aim and objectives of the research The study primarily aims to analyze Chinese and Vietnamese online media coverage of the East Sea dispute under the light of critical discourse analysis. To achieve this aim, the following objectives are set:  to investigate the manner in which the conflict and main participants are approached and represented in the media discourse.dispute002 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail]002  to explore the journalists‟ underlying ideologies via analyzing the grammatical and lexical features of the news reports, from which revealing a close relationship between ideologies and media language for political purposes. In order to realize these objectives, the study is intended to answer the following questions:  What are the underlying ideologies of each side with respect to the issue of the dispute?  How are such ideologies encoded in the discourse of the news agencies? These questions are based on several assumptions. First, the news reports are influenced by certain values of the producers, including both the journalists and the media institutions.

Second, all news agencies can reflect different viewpoints on the disputed issue as well as the parties involved. Third, and as a result, their ideologies can be different. Significance of the research This study is expected to provide theoretical and practical benefits. In relation to theoretical benefit, the findings of this study are expected to enrich the knowledge about critical discourse analysis.