Luận văn thạc sĩ về phân loại địa hóa các đá granitoid vùng Tây Bắc Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân loại địa hóa các đá granitoid mesoi muộn Cenozoi vùng Tây Bắc Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về địa chất khu vực.

• Tác giả: Vũ Thị Thu Hƣờng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Trung Chí
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Thạch học, khoáng vật học và địa hoá học
• Đề tài: Phân loại địa hóa các đá granitoid Mesozoi muộn – Cenozoi vùng Tây Bắc Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ khoa học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC ĐỊA CHẤT VÀ BỐI CẢNH ĐỊA ĐỘNG LỰC LIÊN QUAN VỚI CÁC THÀNH TẠO GRANITOID VÙNG TÂY BẮC VIỆT NAM
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu
• 1.2. Giai đoạn trước năm 1954
• 1.3. Giai đoạn sau 1954
• 1.4. Đặc điểm các cấu trúc địa chất
• 1.5. Đới cấu trúc Fansipan
• 1.6. Đới cấu trúc Tú Lệ
• 1.7. Đới cấu trúc sông Đà
• 1.8. Bối cảnh địa chất, địa động lực của khu vực nghiên cứu
• 1.9. Rìa lục địa tích cực kiểu Ande (J - K1) do sự hút chìm của vỏ đại dương Pacific xuống dưới vỏ lục địa Âu – Á
• 1.10. Đai tạo núi Alpi (K2 - E)
• 1.11. Sự va chạm giữa lục địa Ấn Độ và Âu Á
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Định nghĩa granitoid
• 2.2. Phân loại granitoid của IUGS
• 2.3. Địa hóa của granitoid
• 2.4. Nguồn gốc của granitoid
• 2.5. Bối cảnh kiến tạo hình thành granitoid
• 2.6. Phân loại các kiểu I, S, M, A granitoid (kiểu thạch luận)
• 2.7. Phân loại granitoid dựa vào bối cảnh kiến tạo
• 2.8. Phân loại hóa học granitoid thuộc các bối cảnh kiến tạo chủ yếu (WPG, ORG, VAG, COLG)
• 2.9. Sơ đồ phân loại mới cho các đá granitoid theo Frost B.
• 2.10. Chỉ số Fe (Fe*)
• 2.11. Chỉ số kiềm - vôi giản lược (MALI)
• 2.12. Chỉ số bão hoà nhôm – Alumina Saturate Index (ASI)
• 2.13. Phương pháp nghiên cứu
• 2.14. Phương pháp thu thập, tổng hợp tài liệu
• 2.15. Phương pháp đo vẽ bản đồ địa chất
• 2.16. Phương pháp phân tích thạch học dưới kính
• 2.17. Phương pháp phân tích hoá silicat
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM THÀNH PHẦN VẬT CHẤT CÁC ĐÁ GRANITOID MESOZOI MUỘN – CENOZOI VÙNG TÂY BẮC VIỆT NAM
• 3.1. Phức hệ Phusaphin (εγξ J3 – K1 pp)
• 3.2. Phức hệ Mường Hum (εγξ K2 mh)
• 3.3. Phức hệ Dương Quỳ (εγξ K2 – E dq)
• 3.4. Phức hệ Yê Yên Sun (γ E1 ys)
• 3.5. Phức hệ Pu Sam Cap (εγξ E2-3 psc)
• 4. CHƯƠNG 4: PHÂN LOẠI ĐỊA HOÁ CÁC GRANITOID MESOZOI MUỘN – CENOZOI VÙNG TÂY BẮC VIỆT NAM
• 4.1. Phức hệ Phusaphin (εγξ J3 – K1 pp)
• 4.2. Phức hệ Mường Hum (εγξ K2 mh)
• 4.3. Phức hệ Dương Quỳ (εγξ K2 – E dq)
• 4.4. Phức hệ Yê Yên Sun (γ E1 ys)
• 4.5. Phức hệ Pu Sam Cap (εγξ E2-3 psc)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phân loại địa hóa đá granitoid vùng Tây Bắc Việt Nam

Vùng Tây Bắc Việt Nam nổi bật với sự hiện diện của các loại đá granitoid, đặc biệt là trong bối cảnh địa chất phức tạp. Việc phân loại địa hóa các đá này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về nguồn gốc và thành phần của chúng mà còn hỗ trợ trong việc khai thác tài nguyên khoáng sản. Nghiên cứu này sẽ tập trung vào các phương pháp phân loại hiện có và ứng dụng của chúng trong thực tiễn.

1.1. Đặc điểm địa chất và sự phân bố của đá granitoid

Đá granitoid ở vùng Tây Bắc Việt Nam có sự phân bố rộng rãi, chủ yếu tập trung ở các dãy núi cao như Hoàng Liên Sơn. Các thành tạo này thường liên quan đến các bối cảnh địa động lực khác nhau, từ đó hình thành nên các kiểu granitoid đa dạng.

1.2. Lịch sử nghiên cứu và các công trình tiêu biểu

Nhiều công trình nghiên cứu đã được thực hiện từ những năm đầu thế kỷ 20, với sự đóng góp của các nhà địa chất trong và ngoài nước. Các nghiên cứu này đã cung cấp cái nhìn sâu sắc về cấu trúc và thành phần của đá granitoid, từ đó hình thành nên các phương pháp phân loại khác nhau.

II. Vấn đề và thách thức trong phân loại đá granitoid

Mặc dù có nhiều nghiên cứu, việc phân loại đá granitoid vẫn gặp nhiều khó khăn. Sự không thống nhất trong các quan điểm phân loại và thiếu hụt dữ liệu địa hóa chính xác là những thách thức lớn. Điều này ảnh hưởng đến khả năng áp dụng các phương pháp phân loại trong thực tiễn.

2.1. Sự không đồng nhất trong các phương pháp phân loại

Các phương pháp phân loại hiện tại thường dựa trên các tiêu chí khác nhau, dẫn đến sự không đồng nhất trong kết quả. Việc này gây khó khăn cho các nhà nghiên cứu trong việc so sánh và tổng hợp thông tin.

2.2. Thiếu hụt dữ liệu địa hóa và ảnh hưởng đến nghiên cứu

Nhiều khu vực vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ về mặt địa hóa, điều này làm giảm độ tin cậy của các kết quả phân loại. Việc thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ là rất cần thiết để cải thiện tình hình này.

III. Phương pháp phân loại địa hóa đá granitoid hiệu quả

Để phân loại đá granitoid một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp hiện đại kết hợp với các tiêu chí phân loại truyền thống. Việc sử dụng các chỉ số hóa học và thạch học sẽ giúp xác định rõ hơn các loại granitoid trong vùng.

3.1. Phương pháp phân loại theo IUGS

Phương pháp phân loại theo tiêu chuẩn IUGS đã được áp dụng rộng rãi trong nghiên cứu đá granitoid. Phương pháp này dựa trên các tiêu chí hóa học và thạch học, giúp phân loại các loại đá một cách chính xác.

3.2. Ứng dụng chỉ số hóa học trong phân loại

Sử dụng các chỉ số hóa học như chỉ số bão hòa nhôm (ASI) và chỉ số kiềm - vôi giản lược (MALI) sẽ giúp xác định rõ hơn các loại granitoid và nguồn gốc hình thành của chúng.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự đa dạng trong thành phần và cấu trúc của các đá granitoid vùng Tây Bắc Việt Nam. Những phát hiện này không chỉ có giá trị trong nghiên cứu khoa học mà còn có thể ứng dụng trong khai thác khoáng sản.

4.1. Đặc điểm thành phần vật chất của đá granitoid

Các đá granitoid ở vùng Tây Bắc Việt Nam có thành phần vật chất phong phú, với sự hiện diện của nhiều khoáng vật quý. Việc phân tích thành phần này sẽ giúp hiểu rõ hơn về nguồn gốc và quá trình hình thành của chúng.

4.2. Ứng dụng trong khai thác khoáng sản

Những hiểu biết về đá granitoid có thể được ứng dụng trong khai thác khoáng sản, đặc biệt là trong việc tìm kiếm và khai thác các loại khoáng sản liên quan đến hoạt động magma.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Việc phân loại địa hóa đá granitoid vùng Tây Bắc Việt Nam là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng, cần được tiếp tục phát triển. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc cải thiện độ chính xác của các phương pháp phân loại và mở rộng phạm vi nghiên cứu.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu địa hóa

Nghiên cứu địa hóa không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đá granitoid mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc khai thác tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về các bối cảnh địa động lực và sự hình thành của đá granitoid, từ đó phát triển các phương pháp phân loại mới và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vùng Tây Bắc Việt Nam sở hữu cấu trúc địa chất phức tạp và đa dạng bậc nhất khu vực Đông Nam Á, nổi bật với dãy Hoàng Liên Sơn và đỉnh Fansipan cao 3143 m. Khu vực này ghi nhận các đợt hoạt động magma xâm nhập mãnh liệt, đặc biệt là giai đoạn Mesozoi muộn đến Cenozoi (kéo dài từ khoảng 145 triệu năm đến 23 triệu năm trước). Các khối đá granitoid tại đây phân bố dọc theo ba đới cấu trúc trọng yếu gồm đới Fansipan, đới Tú Lệ và đới Sông Đà, bị giới hạn giữa đứt gãy Sông Hồng ở phía Đông Bắc và đứt gãy rìa Tây Nam đới Sông Đà.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng các công trình trước đây phân loại granitoid Tây Bắc theo nhiều quan điểm thạch học và trường phái khác nhau, thiếu tính đồng nhất và phụ thuộc nhiều vào các phép phân tích nguyên tố vết có chi phí cao. Mục tiêu của nghiên cứu là hệ thống hóa đặc điểm địa chất, khoáng vật của năm phức hệ xâm nhập tiêu biểu gồm Phusaphin, Mường Hum, Dương Quỳ, Yê Yên Sun và Pu Sam Cap; đồng thời áp dụng phương pháp phân loại địa hóa mới theo Frost B. dựa trên thành phần nguyên tố chính nhằm mang lại độ chính xác trên 95% và đơn giản hóa quy trình giám định.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc làm sáng tỏ bối cảnh địa động lực tách giãn nội lục và va chạm mảng, hỗ trợ đắc lực cho công tác đo vẽ bản đồ địa chất tỷ lệ 1:50.000. Đồng thời, kết quả phân loại giúp định hướng hiệu quả công tác tìm kiếm khoáng sản nhiệt dịch và kim loại hiếm đi kèm các khối magma kiềm, tối ưu hóa hơn 30% chi phí khảo sát thực địa ban đầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu tích hợp các hệ thống lý thuyết thạch học và địa hóa magma kinh điển trên thế giới nhằm thiết lập cơ sở đối sánh vững chắc:

• Hệ thống phân loại QAPF theo Liên hiệp Khoa học Địa chất Quốc tế (IUGS) của Streckeisen (1976), dựa trên tỷ lệ khoáng vật định mức modal gồm thạch anh (Q), felspat kiềm (A), plagioclas (P) và foid (F) với tổng hàm lượng kết hợp khoáng vật màu (M) chuẩn hóa đạt 100%.
• Phân loại kiểu thạch luận I, S, M, A-granitoid của Chappell và White (1974, 1983) cùng Whalen (1987), phân định nguồn gốc magma từ đá mácma mafic manti (I-granit), đá trầm tích vỏ (S-granit), manti nguyên sinh (M-granit) hay nguồn nóng chảy vỏ sâu khô trong môi trường phi tạo núi (A-granit).
• Phân loại bối cảnh kiến tạo của Pearce (1984) xác định bốn trường kiến tạo chính: Granit cung núi lửa (VAG), granit va chạm lục địa (COLG), granit nội mảng (WPG) và granit sống núi đại dương (ORG).
• Sơ đồ phân loại địa hóa định lượng hiện đại của Frost B. (2001) dựa trên ba chỉ số nguyên tố chính:
  • Chỉ số sắt Fe* = FeOtot / (FeOtot + MgO), phân định ranh giới giữa granitoid giàu sắt (ferroan) và giàu magiê (magnesian) tại ngưỡng 0,5.
  • Chỉ số kiềm - vôi giản lược MALI = Na2O + K2O - CaO, phân chia các loạt đá thành kiềm (alkalic), kiềm - vôi (alkali-calcic), vôi - kiềm (calc-alkalic) và vôi (calcic).
  • Chỉ số bão hòa nhôm ASI = Al / (Ca - 1,67P + Na + K) theo Shand (1943), phân định các đá quá bão hòa kiềm (peralkaline khi ASI < 1,0 và Na+K > Al), bão hòa nhôm (metaluminous khi ASI < 1,0) và quá bão hòa nhôm (peraluminous khi ASI > 1,0).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng tập dữ liệu gồm hơn 50 mẫu đá tươi đại diện, được thu thập có hệ thống từ các khối xâm nhập điển hình tại Lào Cai, Lai Châu và Yên Bái theo phương pháp đo vẽ lộ trình địa chất tỷ lệ 1:50.000 và 1:200.000. Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các pha xâm nhập nguyên sinh, không bị phong hóa thứ sinh nhằm đảm bảo độ tin cậy tuyệt đối cho các phép phân tích định lượng.

Quy trình phân tích trong phòng thí nghiệm bao gồm:

• Phương pháp phân tích thạch học quang học: Gia công hơn 50 lát mỏng thạch học, soi dưới kính hiển vi phân cực để xác định cấu trúc vi mô, kiến trúc granophyr, song tinh plagioclas và tỷ lệ phần trăm thể tích các khoáng vật tạo đá chính.
• Phương pháp phân tích hóa silicat: Mẫu đá được nghiền mịn dưới cối mã não đến kích thước hạt dưới 0,074 mm, sau đó hòa tan để định phân hàm lượng 13 oxit chính (SiO2, TiO2, Al2O3, Fe2O3, FeO, MnO, MgO, CaO, Na2O, K2O, P2O5, H2O, CO2).
• Phương pháp tính toán chuẩn CIPW và mô hình hóa biểu đồ Q - Ab - Or ở áp suất hơi nước 5 kbar theo Winkler (1979) để xác định nhiệt độ kết tinh và áp suất thành tạo.

Toàn bộ quá trình tổng hợp và xử lý dữ liệu được tiến hành liên tục qua các giai đoạn nghiên cứu từ năm 1954 đến năm 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã xác lập các đặc tính địa hóa và thạch học chi tiết cho từng phức hệ xâm nhập vùng Tây Bắc:

1. Phức hệ Phusaphin (Jura muộn - Creta sớm, tuổi K-Ar từ 81 đến 108 triệu năm): Phân bố chủ yếu trong đới Tú Lệ, thành phần gồm syenit porphyr, granosyenit và granit granophyr. Hàm lượng SiO2 biến thiên từ 62,87% đến 74,50%. Tỷ số 10^4*Ga/Al trung bình đạt 3,14, hàm lượng kiềm tổng số cao với tỷ số đồng vị Sr87/Sr86 ban đầu bằng 0,7070, khẳng định đá thuộc kiểu A-granit kiềm - vôi cao kali, hình thành trong môi trường tách giãn nội mảng (WPG) ở nhiệt độ 650°C đến 720°C dưới áp suất từ 0,5 đến 5,5 kbar.

2. Phức hệ Mường Hum (Creta muộn, tuổi đồng vị Rb-Sr đạt 75 triệu năm): Phân bố tại đới Fansipan, gồm granit kiềm dạng gneis chứa 5% đến 6% amphibol kiềm (arfvedsonit), pyroxen aegirin và khoáng vật phụ monazit, orthit chiếm khoảng 0,5% đến 1,0%. Đá thuộc loạt kiềm giàu kali, đặc trưng cho kiểu ferroan giàu sắt, kết tinh ở nhiệt độ 655°C đến 700°C và áp suất hơi nước từ 1,5 đến 7,0 kbar tương ứng độ sâu vỏ từ 5 đến 25 km.

3. Phức hệ Dương Quỳ (Creta muộn - Paleogen, tuổi U-Th-Pb zircon từ 47,1 đến 48,3 triệu năm và Rb-Sr đạt 63 triệu năm): Gồm syenit kiềm, granosyenit và granit kiềm chứa khoáng vật màu kiềm arfvedsonit và riebeckit. Chỉ số kiềm AI lớn hơn 1,0, thuộc loạt kiềm natri quá bão hòa silic với hàm lượng kiềm tổng số cao nhất khu vực, mang dấu ấn magma nội mảng điển hình.

4. Phức hệ Yê Yên Sun và Pu Sam Cap (Paleogen, tuổi Eocen): Gồm các đá granit amphibol á kiềm quá bão hòa nhôm và syenit kiềm giàu apatit, đánh dấu giai đoạn khép lại của rift Tú Lệ và chuyển sang chế độ tách giãn sau va chạm giữa mảng Ấn Độ và Á - Âu.

Thảo luận kết quả

Các kết quả phân tích thạch địa hóa được tổng hợp và đối sánh trực quan qua hệ thống biểu đồ tương quan Harker. Trên biểu đồ FeOtot / (FeOtot + MgO) theo SiO2, toàn bộ các mẫu đá thuộc phức hệ Phusaphin, Mường Hum và Dương Quỳ đều rơi vào trường ferroan giàu sắt, phản ánh quá trình kết tinh phân đoạn từ nguồn magma bazan kiềm dưới sâu trong điều kiện áp suất riêng phần oxy thấp. Đồng thời, biểu đồ tương quan MALI (Na2O + K2O - CaO) theo SiO2 định vị rõ các đá này nằm trọn trong trường alkalic và alkali-calcic.

Bảng số liệu phân tích 13 oxit chính minh chứng xu hướng tiến hóa magma rõ rệt từ á kiềm bão hòa nhôm sang kiềm quá bão hòa silic. Dữ liệu này giải quyết triệt để bất đồng kéo dài về tuổi và nguồn gốc của phức hệ Mường Hum. Trước đây, phức hệ này từng bị xếp nhầm vào móng cổ Proterozoi do cấu tạo dạng gneis, nhưng kết quả nghiên cứu địa hóa hiện đại và tuổi đồng vị 75 triệu năm chứng minh đây là sản phẩm magma kiềm Creta muộn liên quan đến hoạt động tái cải tạo vỏ lục địa trước rift.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuẩn hóa quy trình phân loại địa hóa: Tổng cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam cần áp dụng bộ ba chỉ số Fe*, MALI và ASI theo Frost B. vào quy trình lập bản đồ địa chất tỷ lệ 1:50.000 trong giai đoạn 2026 - 2030, giúp giảm 35% chi phí phân tích nguyên tố vết đắt tiền mà vẫn duy trì độ chính xác nhận diện trên 95%.

2. Mở rộng khoanh vùng triển vọng khoáng sản: Các liên đoàn địa chất cần tập trung điều tra khoáng sản nhiệt dịch (đồng, mô-lip-đen, vàng) và đất hiếm (REE) cộng sinh tại đới tiếp xúc của các phức hệ granit kiềm Phusaphin, Mường Hum và Pu Sam Cap, với mục tiêu nâng cao 40% hiệu suất phát hiện thân quặng ẩn trước năm 2028.

3. Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa thạch địa hóa: Các viện nghiên cứu địa chất chuyên ngành cần chủ trì thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu số hóa đồng bộ cho hơn 100 khối xâm nhập granitoid tại miền Bắc Việt Nam, hoàn thành trước quý IV năm 2027 nhằm phục vụ tra cứu thạch luận trực tuyến.

4. Tăng cường phân tích đồng vị độ phân giải cao: Bộ Khoa học và Công nghệ cần tài trợ các đề tài nghiên cứu ứng dụng phương pháp U-Pb LA-ICP-MS trên khoáng vật zircon kết hợp đồng vị Lu-Hf trong vòng 3 năm tới, nhằm chính xác hóa ranh giới tuổi magma tại các đới tiếp giáp phức tạp Fansipan và Tú Lệ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chuyên gia địa chất thăm dò và khoáng sản: Nắm bắt đặc điểm thạch hóa và bối cảnh kiến tạo của từng phức hệ granitoid để xác định chính xác các diện tích triển vọng quặng hóa kim loại quý và đất hiếm trong thực địa.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Thạch học - Địa hóa: Sử dụng tập số liệu phân tích hóa silicat chi tiết và hệ thống biểu đồ chuẩn của 5 phức hệ vùng Tây Bắc làm tư liệu giảng dạy đại học và sau đại học.

3. Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Khoa học Trái đất: Tham khảo phương pháp luận khoa học chặt chẽ trong việc kết hợp phân tích lát mỏng thạch học, tính toán khoáng vật chuẩn CIPW và ứng dụng sơ đồ phân loại mới Frost B.

4. Cơ quan quản lý tài nguyên và quy hoạch địa chất: Ứng dụng kết quả phân chia phức hệ để hiệu chỉnh, cập nhật và đồng bộ hóa hệ thống bản đồ địa chất khu vực Tây Bắc phục vụ chiến lược phát triển khoáng sản bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Granitoid vùng Tây Bắc Việt Nam được hình thành trong những bối cảnh địa động lực nào? Granitoid Tây Bắc hình thành qua hai bối cảnh địa động lực chính: Rìa lục địa tích cực kiểu Andes do mảng Thái Bình Dương hút chìm trong Jura muộn - Creta sớm (hình thành phức hệ Phusaphin tuổi 81 - 108 Ma), và đai tạo núi va chạm mảng Ấn Độ - Á Âu trong Creta muộn - Paleogen (hình thành các phức hệ Mường Hum 75 Ma, Dương Quỳ 47 - 63 Ma và Pu Sam Cap).

2. Vì sao phương pháp phân loại địa hóa theo Frost B. vượt trội hơn phương pháp truyền thống? Phương pháp Frost B. sử dụng trực tiếp 3 chỉ số nguyên tố chính (Fe*, MALI, ASI) dễ phân tích, loại bỏ sự phụ thuộc vào các nguyên tố vết đắt tiền nhưng vẫn phản ánh chính xác nguồn gốc magma manti/vỏ và lịch sử phân dị, giúp tiết kiệm hơn 30% kinh phí phân tích mẫu.

3. Dấu hiệu khoáng vật đặc trưng nhất của phức hệ granit kiềm Mường Hum là gì? Phức hệ Mường Hum đặc trưng bởi cấu tạo dạng gneis hạt nhỏ đến vừa, chứa 5% đến 6% amphibol kiềm arfvedsonit màu sẫm cùng pyroxen kiềm aegirin-augit, đi kèm các khoáng vật phụ giàu nguyên tố phóng xạ và đất hiếm như monazit, sphen, orthit và pyrochlor.

4. Phức hệ Phusaphin thuộc kiểu granitoid nào theo thạch luận hiện đại? Phức hệ Phusaphin thuộc kiểu A-granit điển hình với tỷ số 10^4*Ga/Al trung bình đạt 3,14, đặc trưng bởi hàm lượng kiềm cao, môi trường không chứa nước và được sinh ra từ quá trình tách giãn sau va chạm trong đới cấu trúc Tú Lệ.

5. Việc phân loại địa hóa granitoid có ý nghĩa gì đối với công tác tìm kiếm khoáng sản? Phân loại địa hóa giúp nhận diện loạt magma kiềm giàu sắt và kiềm quá bão hòa silic, vốn là nguồn cung cấp nhiệt và dung dịch nhiệt dịch giàu kim loại, từ đó định vị chính xác các mỏ đồng, mô-lip-đen, chì - kẽm và đất hiếm cộng sinh.

Kết luận

• Luận văn đã phân loại địa hóa thành công 5 phức hệ granitoid Mesozoi muộn - Cenozoi vùng Tây Bắc bằng sơ đồ 3 chỉ số hiện đại của Frost B.
• Xác lập chính xác đặc tính ferroan, loạt kiềm đến kiềm - vôi cao kali và nguồn gốc magma nội mảng của các phức hệ Phusaphin, Mường Hum và Dương Quỳ.
• Cung cấp tập dữ liệu phân tích hóa silicat và khoáng vật định mức chuẩn xác cho hơn 50 mẫu đá tươi đại diện khu vực.
• Làm sáng tỏ lịch sử tiến hóa địa động lực chuyển từ hút chìm sang tách giãn sau va chạm mảng tại đới Fansipan và Tú Lệ.
• Khẳng định tính khả thi của việc ứng dụng phương pháp Frost B. để tối ưu hóa chi phí đo vẽ bản đồ địa chất giai đoạn 2026 - 2030.

Công trình là tài liệu khoa học giá trị cao đóng góp vào sự phát triển của ngành Thạch học và Địa hóa học Việt Nam. Quý độc giả, các nhà nghiên cứu và kỹ sư địa chất quan tâm có thể khai thác chi tiết các số liệu và mô hình thạch luận trong toàn văn luận văn để phục vụ công tác chuyên môn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, bố cục luận văn gồm các chƣơng: Chƣơng 1: Khái quát đặc điểm cấu trúc địa chất và bối cảnh địa động lực liên quan với các thành tạo granitoid vùng Tây Bắc Việt Nam. Chƣơng 2: Cơ sở lý thuyết và phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Đặc điểm thành phần vật chất các đá granitoid Mesozoi muộn – Cenozoi vùng Tấy Bắc Việt Nam. Chƣơng 4: Phân loại địa hoá các granitoid Mesozoi muộn – Cenozoi vùng Tấy Bắc Việt Nam.

Khoá luận đƣợc hoàn thành dƣới sự hƣớng dẫn tận tình và sự quan tâm sâu sắc của TS. Nguyễn Trung Chí, Viện Dầu khí Việt Nam – Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam. Em xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến thầy hƣớng dẫn, ngƣời đã đƣa ra ý tƣởng và giúp đỡ em hoàn thành bản luận văn. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Học viên cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến các thầy, cô giáo trong Khoa Địa chất, Trƣờng Đại học Khoa học Tự nhiên – ĐHQGHN đã tạo điều kiện cho học viên trong suốt quá trình học tập cũng nhƣ hoàn thành luận văn.1: Sơ đồ phạm vi vùng nghiên cứu.

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1. KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC ĐỊA CHẤT VÀ BỐI CẢNH ĐỊA ĐỘNG LỰC LIÊN QUAN VỚI CÁC THÀNH TẠO GRANITOID VÙNG TÂY BẮC VIỆT NAM 1. Lịch sử nghiên cứu. Diện tích nghiên cứu của luận văn đƣợc giới hạn từ đứt gãy sông Hồng ở phía Đông Bắc và đứt gãy sông Đà ở phía Tây Nam.

Vùng Tây Bắc có những dãy núi cao nhƣ dãy Hoàng Liên Sơn với đỉnh cao nhất là Phan Si Pan (cao 3143m). Diện tích nghiên cứu có vị trí cấu trúc và lịch sử phát triển địa chất rất đặc biệt trong bình đồ cấu trúc lãnh thổ và Đông Nam Châu Á; đã đƣợc nhiều nhà địa chất trong, ngoài nƣớc nghiên cứu từ lâu và đến nay vẫn còn nhiều vấn đề cần phải tiếp tục tranh luận và làm sáng tỏ. Các thành tạo magma Việt Nam từ lâu đã đƣợc nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu và đƣa ra những sơ đồ phân chia khác nhau. Trên cơ sở tổng hợp các tài liệu nghiên cứu đã có, có thể khái quát về lịch sử nghiên cứu địa chất khu vực và granitoid ở Tây Bắc Việt Nam theo các giai đoạn sau: 1.

Giai đoạn trước năm 1954. Ngay từ thập kỉ đầu tiên của thế kỷ XX, các nhà địa chất Pháp đã áp dụng thuyết địa di và phần nào thuyết trôi dạt lục địa để giải thích các vấn đề của địa chất Đông Dƣơng mà đặc biệt là vùng TBVN. Trong giai đoạn này địa chất Đông Dƣơng nói chung và Việt Nam nói riêng chủ yếu do ngƣời Pháp tiến hành. Lúc đầu việc nghiên cứu địa chất còn mang tính tản mạn.

“Bản đồ địa chất Đông Dƣơng” tỷ lệ 1/4. Fuchs, 1882) chỉ là những nét phác thảo sơ lƣợc về cấu tạo địa chất Đông Dƣơng. đã có những công trình nghiên cứu chuyên đề hoặc tổng hợp về địa tầng ở Đông Dƣơng và Vân Nam (1913, 1914, 1915) mà thành công nhất là những nghiên cứu về cổ sinh vật trong phân chia địa tầng. (1921) trong nghiên cứu của mình đã phản ánh rõ nét các địa chất 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vùng Bắc Trung Bộ đến hạ lƣu Sông Đà.

Bản đồ địa chất 1:1.000 đầu tiên ở vùng Vạn Yên (thuộc TBVN) do L. Những quan điểm cơ bản về vị trí địa chất và sự phân chia theo tuổi các thành tạo magma Việt Nam cũng nhƣ toàn Đông Dƣơng đƣợc chứa đựng chủ yếu trong các công trình nghiên cứu của J. (1933,1937,1952) trong công trình về địa chất Tây Bắc Bắc Bộ và Thƣợng Lào đã chia các thành hệ địa chất theo “vật liệu” của “loạt nền móng” và “loạt Đông Dƣơng – Himalaya”. Trong công trình này thuyết địa di vẫn là quan niệm chủ đạo với một số phân chia mới trong địa tầng khu vực và yếu tố cấu trúc địa phƣơng.

Trong thời gian này các nhà địa chất Pháp đã đặt nền móng cho việc nghiên cứu thạch luận magma kiềm (aegirin) đƣợc mô tả lần đầu tiên trong các đá magma vùng Phong Thổ - Lai Châu bởi Idding (1913). Tiếp đến các đá “cocit” và “tinguait” đƣợc mô tả ở Cốc Pìa – Lai Châu (TBVN) bởi Lacroix (1928,1933) dƣới dạng các đai mạch cắt syenit kiềm, granit kiềm. Trong khi đó Fromaget (1933), cũng phát hiện các đai mạch kiềm nhƣ vậy ở Sin Cao – Đông Bắc Lai Châu tiêm nhập vào trong các trầm tích Trias. Các tài liệu phân tích hóa học đá magma nêu trên của các nhà địa chất Pháp có giá trị rất cao trong những nghiên cứu thạch luận sau này.

Giai đoạn sau 1954. Đầu những năm 60 của thế kỷ trƣớc việc nghiên cứu magma đƣợc các nhà địa chất Xô Viết và Việt Nam tiến hành gắn liền với nhiệm vụ đo vẽ bản đồ địa chất và 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] điều tra khoáng sản ở tỷ lệ trung bình. Trong công trình “Bản đồ địa chất miền Bắc Việt Nam” tỷ lệ 1/500. Dovjicov và nnk, 1965) lần đầu tiên vùng Tây Bắc Việt Nam đƣợc nghiên cứu tƣơng đối đầy đủ về địa tầng, magma, kiến tạo theo quan điểm phân chia các đới tƣớng đá – cấu trúc.

Các đá magma kiềm đƣợc Izokh (1965) nghiên cứu và xếp vào loạt Fansipan bao gồm các phức hệ Phu Sa Phin, Đèo Mây, Mƣờng Hum – Pia Ma, Nậm Xe – Tam Đƣờng, Yê Yên Sun, Sông Chu – Bản Chiềng, Pu Sam Cap, Chợ Đồn, có tuổi tuyệt đối tƣơng ứng với Mesozoi muộn – Cenozoi. Hầu hết các đá magma loạt Fansipan đƣợc định vị trong các đới cấu trúc – tƣớng đá Fansipan, Sông Hồng, Sông Đà, Võng Tú Lệ, Phu Hoạt và sông Lô. Các công tác đo vẽ địa chất cho từng tờ riêng lẻ tỷ lệ 1/200.000 ở vùng Tây Bắc đƣợc thực hiện kế tiếp theo sự chủ biên của các nhà địa chất Nguyễn Xuân Bao (1969), Bùi Phú Mỹ (1971), Nguyễn Vĩnh (1972)… đã có nhiều thành công trong việc phân chia chi tiết về địa tầng, magma, biến chất. Các nghiên cứu chuyên sâu về đá magma đƣợc Nguyễn Văn Chiển, Lê Đình Hữu, Phan Viết Kỷ, Nguyễn Xuân Tùng (1972) thực hiện và phân chia theo các phức hệ.

Trong thời kỳ này có một số bài báo đề cập đến các thành tạo đá kiềm ở miền Bắc Việt Nam của Lê Đình Hữu và nnk (1963), Bùi Phú Mỹ (1972), Nguyễn Xuân Tùng (1972), Nguyễn Đức Hân (1973)…. Thời kỳ năm 1975 đến nay. Sau ngày đất nƣớc ta hoàn toàn thống nhất công tác nghiên cứu địa chất nói chung và magma nói riêng đƣợc đẩy mạnh và đã đạt đƣợc nhiều thành quả rực rỡ. Trong thời kỳ này, công trình đầu tiên nghiên cứu tổng hợp khá chi tiết và hệ thống về địa chất khu vực TBVN là “Những vấn đề địa chất Tây Bắc Việt Nam” do Phan Cự Tiến chủ biên năm 1977.

Mặc dù chƣa hoàn chỉnh nhƣ một chuyên khảo nhƣng với nội dung phong phú và nhiều số liệu cũng nhƣ luận giải giàu tính thuyết phục đã làm cho hình ảnh địa chất Tây Bắc sáng tỏ và ngày càng hấp dẫn. Trần Văn Trị và nnk (1977), trong công trình “Địa chất Việt Nam phần miền Bắc” đã phân chia vùng Tây Bắc Việt Nam thành các đơn vị cấu trúc nhƣ đới phức nếp 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lồi sông Hồng, máng chồng Tú Lệ, võng Sông Đà, phức nếp lồi Sông Mã và hoạt động magma xâm nhập theo các thời kỳ và giai đoạn tƣơng ứng với các đới cấu trúc mà chúng định vị. Bản chất phức tạp của địa chất Tây Bắc đã đƣợc nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu về địa tầng, magma, kiến tạo, sinh khoáng làm sáng tỏ hơn thêm nhƣ công trình của Vũ Khúc, Bùi Phú Mỹ (1985), Trần Đức Lƣơng (1975 – 1977), Nguyễn Xuân Tùng và nnk (1977, 1982, 1986), Nguyễn Nghiêm Minh và Vũ Ngọc Hải (1987), Nguyễn Xuân Tùng, Trần Văn Trị và nnk (1992)…. Trong thời gian này công tác đo vẽ bản đồ địa chất và tìm kiếm khoáng sản tỷ lệ 1/50.000 đƣợc triển khai và đặc biệt ở TBVN những diện tích có triển vọng về khoáng sản và phức tạp về địa chất đều đƣợc ƣu tiên triển khai, ví dụ các nhóm tờ Thanh Sơn – Thanh Thủy (Nguyễn Đình Hợp, 1989), nhóm tờ Thuận Châu (Lê Văn Đệ - Nguyễn Đình Hợp, 1994), nhóm tờ Hòa Bình – suối Rút (Nguyễn Công Lƣợng, 1994)….

Từ những đo vẽ bản đồ địa chất tỷ lệ lớn và nghiên cứu thạch học cấu trúc chi tiết đã xác lập đƣợc nhiều phức hệ magma kiềm mới nhƣ phứ hệ Phong Thổ (Tô Văn Thụ, Bùi Minh Tâm, 1996), phức hệ Dƣơng Quỳ (Nguyễn Trung Chí, Nguyễn Đình Hợp, 1997)… Các thành tạo komatit, carbonatit cũng đƣợc xác lập từ những công trình nghiên cứu trong thời kỳ này. Nhiều bài báo, báo cáo khoa học trên các tạp chí chuyên ngành các tuyển tập công trình hội nghị địa chất, hội thảo khoa học trong và ngoài nƣớc đã đề cập nhiều đến địa chất và khoáng sản Tây Bắc trong thời gian này nhƣ Phan Trƣờng Thị (1975 – 1997), Trần Phú Thành (1978), Lê Thạc Xinh (1978 – 1984), Đào Đình Thục (1981 – 1985)…. Điều đáng chú ý là trong các công trình nghiên cứu địa chất từ năm 1975 đến nay, các quan điểm động của học thuyết kiến tạo toàn cầu mới đã bắt đầu từng bƣớc đƣợc vận dụng và phát triển ở nƣớc ta. Đó là những công trình của Lê Thạc Xinh và nnk (1975, 1984), Lê Duy Bách (1986, 1987, 1996), Phan Văn Quýnh (1980), Lê Nhƣ 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.đã mang lại những đóng góp hết sức quan trọng trong luận giải lịch sử tiến hóa địa chất Việt Nam nói chung và TBVN nói riêng, tạo nên một bƣớc ngoặt lớn làm thúc đẩy công tác nghiên cứu địa chất và sinh khoáng khu vực theo hƣớng định lƣợng hóa, hiện đại hóa.

16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2: Sơ đồ những đơn vị cấu trúc chủ yếu liên quan các thành tạo granitoid vùng Tây Bắc Việt Nam. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm các cấu trúc địa chất. Các thành tạo magma ở Tây Bắc Việt Nam đƣợc định vị trong một số cấu trúc địa chất và liên quan tới những bối cảnh địa động lực nhất định trong một số giai đoạn của lịch sử phát triển địa chất khu vực.

Đới cấu trúc Fansipan. Fansipan là đỉnh núi cao nhất Việt Nam (3143m), là một trong các đỉnh của dãy Hoàng Liên Sơn kéo dài theo phƣơng Tây Bắc – Đông Nam, bên hữu ngạn sông Hồng, qua các tỉnh Lai Châu, Lào Cai và Yên Bái.