Đánh giá tác động của nuôi trồng thủy sản đến môi trường nước Hà Trung, Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ đánh giá tác động của nuôi trồng thủy sản đến chất lượng môi trường nước tại Hà Trung, Thanh Hóa và đề xuất các giải pháp phù hợp.

• Tác giả: Mai Thị Tri Lý
• Người hướng dẫn: Ts. Phan Trung Quý
• Trường học: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Hoạt Động Nuôi Trồng Thủy Sản Tới Chất Lượng Môi Trường Nước Tại Huyện Hà Trung – Tỉnh Thanh Hoá
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Nuôi trồng thủy sản Hà Trung Bức tranh toàn cảnh 2024

Huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa, với vị trí địa lý thuận lợi và hệ thống sông ngòi phong phú, đặc biệt là hệ sinh thái sông Lèn, đã và đang phát triển mạnh mẽ ngành nuôi trồng thủy sản (NTTS). Đây được xem là ngành kinh tế mũi nhọn, góp phần đáng kể vào việc cải thiện đời sống người dân và thúc đẩy kinh tế địa phương. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng này cũng đặt ra những thách thức không nhỏ về tác động môi trường, đặc biệt là vấn đề chất lượng nước ao nuôi. Theo nghiên cứu của Mai Thị Trị Lý (2017) tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam, khu vực NTTS trọng điểm gồm ba xã Hà Đông, Hà Phong và Hà Ngọc có tổng diện tích mặt nước lên tới 319,11 ha, trong đó diện tích đã đưa vào nuôi trồng là 279,92 ha, chiếm gần 88%. Hoạt động này thu hút 187 hộ dân tham gia, chủ yếu theo hình thức bán thâm canh với các đối tượng nuôi truyền thống như trắm cỏ, chép, mè trắng. Việc phát triển ồ ạt nhưng thiếu quy hoạch đồng bộ đã dẫn đến nguy cơ ô nhiễm môi trường nước, ảnh hưởng ngược lại đến chính hiệu quả sản xuất. Nước thải từ các ao nuôi, chứa dư lượng thức ăn, chất thải thủy sản và các hợp chất hữu cơ, khi không được xử lý đúng cách sẽ trực tiếp gây suy thoái nguồn nước mặt. Do đó, việc đánh giá chính xác thực trạng và đề xuất các giải pháp xử lý nước hiệu quả là nhiệm vụ cấp bách để hướng tới một ngành nuôi trồng thủy sản bền vững tại Hà Trung.

1.1. Hiện trạng phát triển ngành thủy sản tại huyện Hà Trung

Ngành NTTS tại Hà Trung phát triển chủ yếu ở các xã có hệ thống sông Lèn chảy qua như Hà Đông, Hà Phong, và Hà Ngọc. Thống kê cho thấy, tổng diện tích đã đưa vào nuôi trồng chiếm tỷ lệ rất cao (87,72%) trên tổng diện tích mặt nước tiềm năng. Hình thức nuôi phổ biến là bán thâm canh, nuôi ghép nhiều loài cá truyền thống để tận dụng tối đa nguồn thức ăn tự nhiên và không gian mặt nước. Thức ăn sử dụng chủ yếu là các loại phụ phẩm nông nghiệp như cỏ, cám ngô, cám gạo. Tuy nhiên, mật độ thả nuôi tương đối cao, dao động từ 2,13 – 2,56 con/m², trong khi năng suất trung bình chỉ đạt khoảng 2,61 – 3,01 tấn/ha. Điều này cho thấy tiềm năng phát triển còn lớn nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro về tác động môi trường nếu không có sự quản lý môi trường nước chặt chẽ.

1.2. Tầm quan trọng của việc quản lý chất lượng nước ao nuôi

Chất lượng nước ao nuôi là yếu tố sống còn, quyết định trực tiếp đến tỷ lệ sống, tốc độ tăng trưởng và sức đề kháng của vật nuôi. Một môi trường nước bị ô nhiễm sẽ làm tăng nguy cơ bùng phát bệnh trên tôm cá, gây thiệt hại kinh tế nặng nề. Nước không chỉ là môi trường sống mà còn là nơi hòa tan oxy, dinh dưỡng và cả các chất độc hại. Việc giám sát và duy trì các chỉ số quan trọng như suy giảm oxy hòa tan (DO), pH, nồng độ Amoniac (NH3), Nitrat (NO3) trong ngưỡng an toàn là điều bắt buộc. Quản lý tốt chất lượng nước không chỉ giúp tăng năng suất mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực ra môi trường xung quanh, góp phần xây dựng thương hiệu thủy sản sạch và bền vững cho địa phương.

II. Cách nuôi trồng thủy sản ảnh hưởng chất lượng nước Hà Trung

Hoạt động nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là các mô hình bán thâm canh và thâm canh tại Hà Trung, là nguồn phát sinh ô nhiễm đáng kể, tác động trực tiếp đến chất lượng nước ao nuôi và hệ sinh thái khu vực. Nguồn gây ô nhiễm chính xuất phát từ lượng lớn thức ăn dư thừa và chất thải thủy sản. Theo tính toán, chỉ khoảng 17-25% lượng Nitơ và Phốt pho trong thức ăn được vật nuôi hấp thụ, phần còn lại tích tụ trong ao nuôi hoặc thải ra môi trường. Các chất hữu cơ này khi phân hủy trong điều kiện yếm khí sẽ tạo ra các khí độc như H2S và Amoniac (NH3), đồng thời làm tiêu hao lượng lớn oxy trong nước, dẫn đến tình trạng suy giảm oxy hòa tan (DO) nghiêm trọng, đặc biệt vào ban đêm. Bên cạnh đó, việc lạm dụng hóa chất trong nuôi trồng thủy sản, bao gồm thuốc kháng sinh và hóa chất xử lý môi trường, cũng góp phần làm tăng nồng độ các chất độc hại trong nước. Những yếu tố này cộng hưởng, gây ra hiện tượng phú dưỡng hóa, kích thích tảo nở hoa một cách mất kiểm soát. Khi tảo tàn, quá trình phân hủy xác tảo lại tiếp tục làm cạn kiệt oxy, tạo ra một vòng luẩn quẩn gây suy thoái môi trường nước, ảnh hưởng đến sức khỏe vật nuôi và hệ sinh thái tự nhiên.

2.1. Phân tích nguồn ô nhiễm chính từ chất thải thủy sản

Nguồn ô nhiễm cốt lõi trong NTTS đến từ hai nguồn chính: thức ăn dư thừa và chất thải của vật nuôi. Thức ăn công nghiệp chứa hàm lượng protein và photpho cao. Khi không được tiêu thụ hết, chúng sẽ lắng xuống đáy ao và phân hủy, giải phóng một lượng lớn nitơ và photpho vào môi trường nước. Tương tự, chất thải thủy sản (phân và nước tiểu) cũng là nguồn cung cấp dồi dào các hợp chất hữu cơ và dinh dưỡng. Sự tích tụ lâu ngày của các chất này làm tăng các chỉ số COD, BOD5, cho thấy mức độ ô nhiễm hữu cơ trong nước ngày càng trầm trọng. Đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến các vấn đề môi trường phức tạp hơn.

2.2. Hiện tượng phú dưỡng hóa và nguy cơ tảo nở hoa

Phú dưỡng hóa là hệ quả tất yếu của việc nồng độ các chất dinh dưỡng, chủ yếu là Nitơ (N) và Phốt pho (P), tăng cao đột ngột trong môi trường nước. Tại các ao nuôi ở Hà Trung, nguồn N và P dồi dào từ thức ăn thừa và chất thải đã tạo điều kiện lý tưởng cho tảo và thực vật phù du phát triển bùng nổ, gây ra hiện tượng tảo nở hoa. Ban ngày, tảo quang hợp mạnh, tạo ra nhiều oxy. Nhưng vào ban đêm, quá trình hô hấp của một lượng lớn tảo sẽ tiêu thụ một lượng oxy khổng lồ, gây ra tình trạng thiếu oxy cục bộ, đe dọa sự sống của tôm, cá. Khi các quần thể tảo này chết và phân hủy, chúng lại tiếp tục làm suy giảm nghiêm trọng lượng oxy hòa tan trong nước.

2.3. Lạm dụng hóa chất và nguy cơ tồn dư trong môi trường

Để phòng và trị bệnh trên tôm cá, nhiều hộ nuôi tại Hà Trung có xu hướng sử dụng các loại thuốc kháng sinh, thuốc diệt ký sinh trùng và các hóa chất cải tạo môi trường. Việc sử dụng không đúng liều lượng, không tuân thủ thời gian cách ly không chỉ gây ra hiện tượng kháng thuốc trên vi sinh vật gây bệnh mà còn để lại tồn dư hóa chất trong nuôi trồng thủy sản. Các hóa chất này có thể tích tụ trong bùn đáy, ngấm vào nguồn nước ngầm hoặc theo dòng thải đi ra môi trường bên ngoài, gây ảnh hưởng lâu dài đến hệ sinh thái và sức khỏe con người, đi ngược lại mục tiêu nuôi trồng thủy sản bền vững.

III. Kết quả nghiên cứu chất lượng nước ao nuôi tại Hà Trung

Nghiên cứu của Mai Thị Trị Lý (2017) đã cung cấp những dữ liệu khoa học chi tiết về thực trạng chất lượng nước ao nuôi tại khu vực Đông – Phong – Ngọc, huyện Hà Trung. Kết quả phân tích cho thấy một bức tranh đáng lo ngại, phản ánh rõ nét tác động môi trường từ hoạt động NTTS. Cụ thể, hàm lượng oxy hòa tan (DO) trong hầu hết các ao nuôi đều ở mức thấp, chỉ có 4/13 mẫu đo đạt giá trị trên 4 mg/l, thấp hơn ngưỡng cho phép theo QCVN 08:2015/BTNMT. Tình trạng suy giảm oxy hòa tan (DO) này là mối đe dọa trực tiếp đến sự sinh trưởng của vật nuôi. Các chỉ tiêu ô nhiễm hữu cơ như chỉ số COD, BOD5 đều vượt quá quy chuẩn cho phép ở hầu hết các mẫu, cho thấy lượng chất hữu cơ trong ao nuôi đang ở mức rất cao. Đặc biệt, nồng độ Amoniac (NH4+) và Photphat (P-PO43-) đều tăng đáng kể so với nguồn nước cấp đầu vào từ hệ sinh thái sông Lèn, và nhiều mẫu đã vượt quy chuẩn. Điều này khẳng định hoạt động NTTS là nguồn chính gây ra hiện tượng phú dưỡng hóa. Đáng chú ý, chất lượng nguồn nước cấp cũng không đảm bảo, với hàm lượng TSS, BOD, COD và Amoniac đã vượt chuẩn ngay từ đầu vào, tạo thêm gánh nặng cho môi trường ao nuôi.

3.1. Đánh giá chỉ số COD BOD5 và nồng độ Amoniac NH3

Kết quả phân tích cho thấy hầu hết các mẫu nước trong ao nuôi đều có chỉ số COD, BOD5 vượt ngưỡng quy định của QCVN. Điều này chứng tỏ nồng độ chất hữu cơ khó và dễ phân hủy sinh học trong nước rất cao, chủ yếu đến từ thức ăn dư thừa và phân cá. Tương tự, nồng độ Amoniac (NH4+) trong nhiều ao nuôi đã vượt mức cho phép. Amoniac ở nồng độ cao là chất độc đối với tôm cá, có thể gây ngạt, giảm sức đề kháng và dẫn đến chết hàng loạt. Sự gia tăng đồng thời của các chỉ số này cho thấy quá trình tự làm sạch của các thủy vực đang bị quá tải.

3.2. Thực trạng đáng báo động của nguồn nước cấp từ sông Lèn

Một phát hiện quan trọng từ nghiên cứu là chất lượng nguồn nước cấp phục vụ NTTS từ hệ sinh thái sông Lèn cũng đang ở tình trạng báo động. Các chỉ tiêu như BOD, COD và đặc biệt là Amoniac (NH4+) ở 6/7 mẫu nước cấp đã vượt QCVN 08:2015/BTNMT (cột B1). Hàm lượng chất rắn lơ lửng (TSS) ở tất cả các mẫu đều vượt từ 2 đến gần 9 lần giới hạn cho phép. Nguồn nước đầu vào đã bị ô nhiễm không chỉ gây khó khăn cho việc xử lý nước của các hộ nuôi mà còn cho thấy tác động môi trường tổng thể từ các hoạt động nông nghiệp, sinh hoạt và công nghiệp lên lưu vực sông, chứ không riêng gì NTTS.

3.3. So sánh chất lượng nước đầu vào và nước trong ao nuôi

So sánh trực tiếp giữa chất lượng nước cấp (mẫu L5, L6, L7) và nước tại các ao nuôi (mẫu H1-H13) cho thấy sự suy giảm chất lượng rõ rệt. Mặc dù luận văn kết luận hoạt động NTTS "ít gây ảnh hưởng", nhưng dữ liệu lại chỉ ra điều ngược lại ở một số chỉ tiêu quan trọng. Cụ thể, hàm lượng N-NH4+ và P-PO43- trong ao nuôi đều tăng cao hơn so với nước đầu vào, chứng tỏ hoạt động nuôi trồng là nguồn phát thải dinh dưỡng chính. Các chỉ số COD, BOD cũng có xu hướng tăng, phản ánh sự tích tụ chất hữu cơ. Điều này khẳng định rằng, trong khi nguồn nước cấp đã có vấn đề, chính quá trình NTTS đã làm trầm trọng thêm tình trạng ô nhiễm môi trường nước.

IV. Top 5 giải pháp quản lý môi trường nước ao nuôi hiệu quả

Để giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường nước và hướng tới nuôi trồng thủy sản bền vững tại Hà Trung, việc áp dụng đồng bộ các giải pháp quản lý và kỹ thuật là vô cùng cần thiết. Dựa trên kết quả nghiên cứu và thực tiễn, các giải pháp xử lý nước cần tập trung vào cả khâu xử lý đầu vào và kiểm soát đầu ra. Trước hết, cần xây dựng hệ thống ao lắng và lọc sinh học để xử lý sơ bộ nguồn nước cấp từ sông Lèn, vốn đã có dấu hiệu ô nhiễm. Trong quá trình nuôi, việc quản lý thức ăn là chìa khóa để giảm thiểu chất thải thủy sản. Cần cho ăn theo đúng nhu cầu của vật nuôi, sử dụng thức ăn chất lượng cao, độ đạm phù hợp để tăng khả năng hấp thụ và giảm lượng thải ra môi trường. Đồng thời, áp dụng các chế phẩm sinh học (probiotics) định kỳ để tăng cường khả năng phân hủy chất hữu cơ, ổn định môi trường nước và ức chế vi khuẩn có hại. Về xử lý nước thải, cần quy hoạch các khu xử lý tập trung hoặc khuyến khích các hộ nuôi xây dựng hệ thống ao xử lý riêng, áp dụng các mô hình lọc sinh học sử dụng thực vật thủy sinh hoặc rừng ngập mặn nhân tạo trước khi xả thải. Cuối cùng, việc nâng cao nhận thức và tập huấn kỹ thuật cho người dân là yếu tố quyết định sự thành công của công tác quản lý môi trường nước.

4.1. Biện pháp xử lý nước cấp và giảm thiểu chất thải rắn

Do nguồn nước cấp từ sông Lèn đã ô nhiễm, việc xử lý nước đầu vào là bắt buộc. Mô hình đơn giản và hiệu quả là xây dựng hệ thống ao lắng để loại bỏ chất rắn lơ lửng (TSS), sau đó cho nước chảy qua ao lọc sinh học có trồng các loài thực vật thủy sinh như bèo, rau muống để hấp thụ bớt chất dinh dưỡng. Đối với việc giảm thiểu chất thải rắn trong ao, cần thường xuyên xi-phông đáy ao để loại bỏ bùn và chất thải hữu cơ. Quản lý thức ăn chặt chẽ, tránh cho ăn thừa, là biện pháp hiệu quả nhất để hạn chế phát sinh chất thải thủy sản ngay từ nguồn.

4.2. Ứng dụng chế phẩm sinh học CPSH trong cải tạo ao nuôi

Sử dụng chế phẩm sinh học chứa các chủng vi sinh vật có lợi (như Bacillus) là một giải pháp thân thiện với môi trường. Các vi sinh vật này cạnh tranh thức ăn và không gian với vi khuẩn gây bệnh, đồng thời tiết ra enzyme giúp phân hủy nhanh chóng các chất hữu cơ như phân cá, thức ăn thừa, xác tảo. Việc này giúp cải thiện chất lượng nước ao nuôi, làm giảm nồng độ Amoniac (NH3), ổn định pH và tăng lượng oxy hòa tan (DO). Đây là công cụ hữu hiệu để giảm thiểu việc sử dụng hóa chất trong nuôi trồng thủy sản.

4.3. Xây dựng hệ thống xử lý nước thải trước khi xả ra môi trường

Nước thải từ ao nuôi chứa hàm lượng dinh dưỡng và chất hữu cơ rất cao, là nguyên nhân chính gây phú dưỡng hóa cho các thủy vực tiếp nhận. Mỗi vùng nuôi hoặc hộ nuôi quy mô lớn cần có hệ thống xử lý nước thải riêng. Hệ thống này có thể bao gồm một chuỗi các ao: ao lắng bùn, ao sinh học hiếu khí (có sục khí hoặc thả bè thực vật), và ao ổn định trước khi thải ra môi trường. Mô hình này giúp giảm tải lượng ô nhiễm, bảo vệ hệ sinh thái sông Lèn và các vùng nước lân cận, là một yêu cầu cốt lõi của nuôi trồng thủy sản bền vững.

V. Hướng tới nuôi trồng thủy sản bền vững tại Hà Trung 2025

Để ngành NTTS Hà Trung phát triển theo hướng bền vững, cần có một chiến lược dài hạn kết hợp giữa công nghệ tiên tiến, chính sách quản lý hiệu quả và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Tương lai của ngành không chỉ nằm ở việc tăng sản lượng mà còn ở việc nâng cao giá trị sản phẩm và giảm thiểu tối đa tác động môi trường. Một trong những định hướng quan trọng là chuyển đổi từ các mô hình nuôi truyền thống sang các công nghệ nuôi hiện đại, ít phát thải hơn. Mô hình nuôi tuần hoàn (RAS), dù chi phí đầu tư ban đầu cao, nhưng cho phép kiểm soát hoàn toàn môi trường nước, tái sử dụng đến 90-99% lượng nước và xử lý chất thải tập trung, là một lựa chọn lý tưởng cho các doanh nghiệp và hợp tác xã quy mô lớn. Bên cạnh đó, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là Sở Tài nguyên và Môi trường Thanh Hóa, cần được tăng cường. Cần có quy hoạch chi tiết các vùng nuôi trồng thủy sản tập trung, lồng ghép với kế hoạch bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học của hệ sinh thái sông Lèn. Việc thiết lập các trạm quan trắc tự động để giám sát chất lượng nước ao nuôi và nguồn nước mặt sẽ cung cấp dữ liệu kịp thời, giúp cảnh báo sớm các nguy cơ ô nhiễm.

5.1. Tiềm năng của mô hình nuôi tuần hoàn RAS tiên tiến

Mô hình nuôi tuần hoàn (RAS) là một hệ thống khép kín, nơi nước được liên tục lọc sạch và tái sử dụng. Hệ thống này bao gồm các bộ phận chính: bể nuôi, hệ thống lọc cơ học (loại bỏ chất thải rắn), hệ thống lọc sinh học (xử lý amoniac và nitrit), và hệ thống khử trùng (UV, ozone). Ưu điểm vượt trội của RAS là giảm thiểu lượng nước sử dụng, hạn chế tối đa việc xả thải ra môi trường, kiểm soát chặt chẽ dịch bệnh và cho phép nuôi với mật độ rất cao. Dù đòi hỏi kỹ thuật và vốn đầu tư, RAS chính là tương lai của ngành nuôi tôm thâm canh và các loài có giá trị cao, hướng tới mục tiêu nuôi trồng thủy sản bền vững.

5.2. Tăng cường vai trò của Sở Tài nguyên và Môi trường

Để công tác quản lý môi trường nước đi vào thực chất, vai trò của các cơ quan chức năng là cực kỳ quan trọng. Sở Tài nguyên và Môi trường Thanh Hóa cần phối hợp với chính quyền địa phương huyện Hà Trung để xây dựng và thực thi các quy định về bảo vệ môi trường trong NTTS. Cần có các chế tài đủ mạnh để xử lý các trường hợp xả thải không qua xử lý. Đồng thời, Sở cần chủ trì các chương trình quan trắc định kỳ, công bố rộng rãi kết quả về chất lượng nước, và xây dựng các bản đồ cảnh báo ô nhiễm, giúp người dân và doanh nghiệp chủ động trong sản xuất và phòng ngừa rủi ro.

5.3. Quy hoạch vùng nuôi gắn liền với bảo vệ hệ sinh thái

Phát triển NTTS không thể tách rời khỏi việc bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên. Cần quy hoạch các vùng nuôi một cách khoa học, dựa trên khả năng chịu tải của môi trường. Các vùng nuôi nuôi ngao ven biển Hà Trung hoặc các mô hình gần khu vực nhạy cảm như cửa sông cần được đánh giá tác động môi trường kỹ lưỡng. Khuyến khích phát triển các mô hình nuôi kết hợp, như nuôi cá-lúa hoặc nuôi xen ghép với các loài có khả năng lọc nước (ví dụ: nhuyễn thể), nhằm tạo ra một hệ thống sản xuất tuần hoàn, giảm phát thải và tăng hiệu quả kinh tế. Bảo vệ hệ sinh thái sông Lèn phải được xem là một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển NTTS của huyện.

VI. Kết luận Tương lai ngành nuôi trồng thủy sản ở Hà Trung

Hoạt động nuôi trồng thủy sản đã và đang mang lại lợi ích kinh tế thiết thực cho người dân huyện Hà Trung, tuy nhiên, những tác động môi trường tiêu cực, đặc biệt là tình trạng ô nhiễm môi trường nước, là một thách thức lớn cần được giải quyết triệt để. Nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng, cả chất lượng nguồn nước cấp từ hệ sinh thái sông Lèn và hoạt động NTTS tại chỗ đều góp phần làm suy giảm chất lượng nước ao nuôi. Các chỉ số ô nhiễm quan trọng như suy giảm oxy hòa tan (DO), chỉ số COD, BOD5, và nồng độ Amoniac (NH3) thường xuyên vượt ngưỡng cho phép, đe dọa sự phát triển bền vững của ngành. Tương lai của ngành NTTS Hà Trung phụ thuộc vào khả năng chuyển đổi sang mô hình sản xuất có trách nhiệm hơn. Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp xử lý nước, quản lý thức ăn hiệu quả, ứng dụng công nghệ sinh học và các mô hình tiên tiến như RAS là con đường tất yếu. Đồng thời, cần có sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan quản lý như Sở Tài nguyên và Môi trường Thanh Hóa trong việc quy hoạch, giám sát và thực thi pháp luật về môi trường, nhằm đảm bảo sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ hệ sinh thái.

6.1. Tóm tắt các tác động môi trường và thách thức chính

Những thách thức chính đối với ngành NTTS Hà Trung bao gồm: (1) Nguồn nước cấp đầu vào đã bị ô nhiễm hữu cơ và dinh dưỡng. (2) Hoạt động NTTS làm gia tăng tình trạng phú dưỡng hóa và ô nhiễm hữu cơ trong ao nuôi, biểu hiện qua các chỉ số COD, BOD5, Amoniac vượt chuẩn. (3) Nguy cơ bùng phát bệnh trên tôm cá do môi trường nước suy thoái. (4) Nhận thức và trình độ kỹ thuật của một bộ phận người dân còn hạn chế. (5) Thiếu quy hoạch đồng bộ và hệ thống xử lý nước thải tập trung. Vượt qua những thách thức này đòi hỏi nỗ lực chung từ cả người nuôi và nhà quản lý.

6.2. Khuyến nghị cho người nuôi và các cơ quan quản lý

Đối với người nuôi: Cần chủ động áp dụng các thực hành nuôi trồng thủy sản bền vững như quản lý chặt chẽ thức ăn, sử dụng chế phẩm sinh học, xây dựng ao lắng xử lý nước đầu vào và đầu ra. Đối với cơ quan quản lý: Cần khẩn trương xây dựng quy hoạch chi tiết vùng NTTS gắn với bảo vệ môi trường; tăng cường công tác thanh tra, giám sát việc xả thải; tổ chức các lớp tập huấn, chuyển giao công nghệ mới cho người dân. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ, khuyến khích các hộ dân, doanh nghiệp đầu tư vào các công nghệ nuôi sạch, thân thiện với môi trường như mô hình nuôi tuần hoàn (RAS) để đưa ngành thủy sản Hà Trung phát triển lên một tầm cao mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành nuôi trồng thủy sản Việt Nam ghi nhận bước tăng trưởng vượt bậc với tổng sản lượng năm 2015 đạt 3.533 nghìn tấn trên quy mô diện tích khai thác hơn 1.278 nghìn hecta. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng đang tạo áp lực gay gắt lên tài nguyên nước mặt. Tại huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa, hoạt động nuôi cá nước ngọt tập trung tại vùng ba xã Hà Đông, Hà Phong và Hà Ngọc (khu vực Đông – Phong – Ngọc) đang đối mặt với nguy cơ ô nhiễm môi trường và suy giảm chất lượng nguồn nước cấp do tiếp nhận nước thải sinh hoạt, nông nghiệp chưa qua xử lý.

Đề tài tập trung giải quyết hai mục tiêu cốt lõi: xác định các yếu tố môi trường bị tác động bởi hoạt động nuôi trồng thủy sản và xây dựng hệ thống giải pháp quản lý kỹ thuật đồng bộ nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn nước. Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi không gian 319,11 ha mặt nước thuộc ba xã trọng điểm, trong khung thời gian từ tháng 3/2016 đến tháng 3/2017.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc lượng hóa hiện trạng môi trường của 279,92 ha diện tích đang nuôi trồng (chiếm 87,72% tổng diện tích mặt nước), cung cấp cơ sở dữ liệu quan trắc chuẩn xác giúp địa phương cải thiện năng suất nuôi từ mức thấp 2,61 - 3,01 tấn/ha lên mức tối ưu, đồng thời kiểm soát rủi ro dịch bệnh thủy sản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết cân bằng sinh thái thủy vực và nguyên lý tự làm sạch của nguồn nước mặt dưới tác động của các quá trình sinh hóa tự nhiên. Khung phân tích tích hợp mô hình phân hủy hiếu khí, kỵ khí của vi sinh vật và cơ chế hấp thụ dinh dưỡng trong chuỗi thức ăn thủy sinh của thực vật ngập mặn và động vật ăn lọc đáy.

Các khái niệm trọng tâm bao gồm:

• Nhu cầu oxy sinh hóa (BOD5) và nhu cầu oxy hóa học (COD): Thước đo hàm lượng chất hữu cơ dễ phân hủy sinh học và tổng lượng hữu cơ có trong môi trường nước.
• Tổng chất rắn lơ lửng (TSS): Chỉ số đánh giá độ đục và tải lượng hạt lơ lửng gây cản trở quang hợp.
• Tỷ lệ cân bằng dinh dưỡng sinh học: Tỷ lệ phân hủy tối ưu cho hệ vi sinh xử lý chất thải theo công thức BOD : N : P = 100 : 5 : 1.
• Chỉ số đa dạng sinh học Shannon-Weaver (H'): Đo lường tính ổn định và phong phú của quần xã sinh vật nổi trong thủy vực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ niên giám thống kê huyện Hà Trung giai đoạn 2011 - 2015 và dữ liệu sơ cấp thông qua điều tra bảng hỏi chuẩn hóa đối với 55 hộ dân trên tổng số 187 hộ nuôi cá (Hà Ngọc 12/35 hộ, Hà Phong 21/40 hộ, Hà Đông 22/111 hộ). Cỡ mẫu được chọn theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên đại diện cho các phương thức nuôi bán thâm canh và quảng canh cải tiến.

Quy trình quan trắc hiện trường thực hiện thu thập 20 mẫu nước trong tháng 12/2016, bao gồm 07 mẫu nước cấp thủy lợi (ký hiệu L1 - L7 từ sông Lèn qua trạm bơm Vạn Đề đến kênh cấp 1, cấp 2) và 13 mẫu nước ao nuôi (ký hiệu H1 - H13 trên các đối tượng cá trắm cỏ, cá chép, cá trôi Ấn Độ, cá rô phi, cá chim trắng).

Phương pháp phân tích phòng thí nghiệm tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn quốc gia: TCVN 6492:2011 xác định pH, TCVN 7324:2004 xác định oxy hòa tan (DO), TCVN 6625:2000 đo TSS, TCVN 6491:1999 đo COD, TCVN 6179-1:1996 đo amoni bằng phương pháp trắc phổ, TCVN 6193:1996 đo kim loại nặng bằng quang phổ hấp thụ nguyên tử ngọn lửa (AAS), và TCVN 6187-2:1996 định lượng Coliform theo phương pháp nhiều ống (MPN). Lý do lựa chọn các phương pháp này nhằm đảm bảo tính nhất quán, độ nhạy cao và đối chiếu chính xác với Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt QCVN 08-MT:2015/BTNMT (cột A2 và B1). Toàn bộ quá trình nghiên cứu và tổng hợp số liệu kéo dài 12 tháng liên tục.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích 20 vị trí quan trắc mang lại những phát hiện quan trọng:

1. Suy giảm nghiêm trọng nồng độ oxy hòa tan và ô nhiễm hữu cơ trong nguồn nước cấp: Hàm lượng oxy hòa tan (DO) dao động từ 1,34 đến 3,69 mg/l, thấp hơn ngưỡng giới hạn của cột B1 QCVN 08-MT:2015/BTNMT (DO $\ge$ 4 mg/l). Điểm nghẽn nghiêm trọng nhất nằm tại kênh dẫn cấp 1 và cấp 2 với DO chỉ đạt lần lượt 1,34 mg/l và 2,12 mg/l. Nồng độ BOD5 dao động từ 12,32 đến 19,11 mg/l, trong đó 5/7 mẫu vượt quy chuẩn từ 1,0 đến 1,27 lần; COD trung bình đạt 31,8 mg/l (dao động từ 24 đến 36 mg/l).

2. Tải lượng chất rắn lơ lửng và hợp chất nitơ vượt ngưỡng báo động: Hàm lượng TSS trung bình đạt 208,3 mg/l, vượt quy chuẩn từ 2,08 đến 8,84 lần trên toàn bộ 7 điểm lấy mẫu, cao nhất tại kênh cấp 2 (442 mg/l). Nồng độ amoni (N-NH4+) có 6/7 mẫu (85,7%) vượt ngưỡng cột B1 với biên độ 0,61 - 1,50 mg/l.

3. Chất lượng môi trường nước ao nuôi biến động tiêu cực: Chỉ có 4/13 ao nuôi (30,8%) duy trì được hàm lượng DO đạt trên 4 mg/l. Mật độ vi sinh vật Coliform có 10/13 mẫu ao (76,9%) vượt giới hạn cột A2 (5.000 MPN/100ml) nhưng vẫn nằm trong ngưỡng kiểm soát của cột B1. Các chỉ tiêu kim loại nặng (As từ 0,001 - 0,004 mg/l; Pb từ 0,0034 - 0,0067 mg/l; Hg < 0,0001 mg/l) đều ở mức rất thấp và an toàn.

4. Hạn chế trong tập quán kỹ thuật nuôi: 100% hộ dân sử dụng thức ăn truyền thống từ cỏ, phân chuồng tươi kết hợp cám gạo, cám ngô. Mật độ thả giống dày từ 2,13 - 2,56 con/m2 khiến thức ăn dư thừa tích tụ đáy ao, làm giảm hiệu quả sinh trưởng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng suy giảm chất lượng nước cấp là do hệ thống kênh mương thủy lợi nội đồng xây dựng từ năm 2005 đã xuống cấp, nhiều đoạn bị sụt mái và bồi lắng bùn cát, kết hợp với việc tiếp nhận trực tiếp nước thải nông nghiệp từ các khu vực canh tác lúa lân cận. Biểu đồ cột so sánh thông số DO và BOD5 giữa các điểm nước cấp (L1 - L7) và nước ao (H1 - H13) minh chứng rõ nét rằng nước đầu vào đã mang tải lượng ô nhiễm hữu cơ cao trước khi cấp vào đầm nuôi.

Sự gia tăng N-NH4+ và P-PO43- trong ao nuôi xuất phát từ tập quán bón phân tươi và thức ăn tự chế, gây hiện tượng tích lũy bùn yếm khí đáy ao. Khi vi sinh vật phân hủy chất hữu cơ dư thừa, lượng oxy hòa tan bị tiêu hao triệt để, đồng thời giải phóng các khí độc. So sánh với các vùng nuôi thủy sản thâm canh tại Đồng bằng sông Cửu Long, mức độ tích lũy kim loại nặng tại Hà Trung thấp hơn đáng kể, tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển đổi sang mô hình nuôi sinh thái nếu kiểm soát tốt nguồn hữu cơ. Ngoài ra, dòng chảy sông Lèn vào mùa kiệt (tháng 1 đến tháng 3) giảm xuống chỉ còn 29,9 m3/s, khiến độ mặn xâm nhập sâu 20 - 25 km với độ mặn từ 0,1 đến 4,2‰, làm tăng thêm khó khăn cho việc cấp nước ngọt sạch.

Đề xuất và khuyến nghị

Để phát triển bền vững 319,11 ha mặt nước nuôi trồng thủy sản tại huyện Hà Trung, 4 nhóm giải pháp cụ thể được đề xuất:

1. Đầu tư nâng cấp công trình hạ tầng thủy lợi: Ủy ban nhân dân huyện Hà Trung và Ban Quản lý dự án nông nghiệp cần hoàn thành nạo vét, kiên cố hóa 4.611 m kênh cấp nước và 1.283 m kênh tiêu nước trong giai đoạn 2017 - 2020. Mục tiêu giảm thiểu 50% lượng chất rắn lơ lửng (TSS) bồi lắng trên hệ thống kênh trước khi nước chảy vào các phân khu nuôi.

2. Áp dụng hệ thống hồ sinh học xử lý nước cấp và nước thải: Các hợp tác xã và hộ nuôi cá bố trí diện tích hồ lắng chiếm 10 - 15% diện tích mặt nước, thiết kế chuỗi hồ sinh học 3 bậc (kỵ khí - tùy tiện - hiếu khí) với thời gian lưu nước từ 3 đến 5 ngày. Giải pháp này giúp loại bỏ 50 - 60% hàm lượng BOD5, giảm 80% tổng Nitơ, đảm bảo nước cấp vào ao đạt DO $\ge$ 4 mg/l trước khi thả giống.

3. Chuyển đổi công nghệ thức ăn và sử dụng chế phẩm sinh học: Trạm Khuyến nông huyện chủ trì hướng dẫn 187 hộ nuôi thay thế 100% việc bón phân chuồng tươi bằng thức ăn viên công nghiệp nổi có hệ số chuyển đổi thức ăn thấp, kết hợp định kỳ bổ sung vi sinh xử lý đáy ao (nhóm vi khuẩn hiếu khí và chế phẩm EM). Lộ trình thực hiện từ năm 2017 đến năm 2019 nhằm giảm nồng độ N-NH4+ xuống dưới 0,9 mg/l.

4. Cải tạo nền đáy và khử chua định kỳ: Hộ nông dân thực hiện nạo vét triệt để lớp bùn đáy sau mỗi vụ thu hoạch, phơi ải đáy ao từ 5 - 7 ngày và bón vôi nông nghiệp (CaCO3 hoặc CaO) với liều lượng 10 - 15 kg/100m2. Quy trình này giúp duy trì độ pH ổn định trong khoảng 6,5 - 8,0, hạn chế quá trình sinh khí độc H2S và bảo vệ sức khỏe đàn cá.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao đối với 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước (Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Hà Trung): Cung cấp cơ sở khoa học và bộ số liệu quan trắc thực địa để xây dựng quy hoạch phân vùng nuôi trồng thủy sản tập trung, thiết lập lịch xả - lấy nước thủy lợi mùa kiệt và kiểm soát ô nhiễm môi trường nông thôn.

2. Cán bộ kỹ thuật thủy sản và môi trường: Sử dụng các mô hình hồ sinh học, thông số tải lượng chất hữu cơ (BOD:N:P = 100:5:1) và giải pháp đất ngập nước nhân tạo để thiết kế trạm xử lý nước cấp, nước thải cho các trang trại nuôi trồng thủy sản quy mô vừa và lớn.

3. Hợp tác xã và cộng đồng hộ nuôi cá tại địa phương: Áp dụng trực tiếp quy trình cải tạo ao chua, kỹ thuật kiểm soát thức ăn, định lượng bón vôi và kỹ thuật sử dụng chế phẩm sinh học nhằm giảm thiểu dịch bệnh, nâng cao năng suất thịt trên 3 tấn/ha.

4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Môi trường, Thủy sản: Tài liệu tham khảo hữu ích về phương pháp đánh giá chất lượng nước mặt theo hệ thống TCVN/QCVN, quy trình điều tra xã hội học nông thôn và mô hình hóa tác động sinh thái thủy vực.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân cốt lõi khiến nguồn nước cấp tại khu vực Đông – Phong – Ngọc bị ô nhiễm chất hữu cơ là gì? Nguyên nhân chủ yếu do hệ thống kênh mương thủy lợi cấp 1 và cấp 2 bị bồi lắng, chưa hoàn thiện các công trình tiêu thoát riêng biệt, khiến nguồn nước lấy từ trạm bơm Vạn Đề bị pha trộn với nước thải nông nghiệp và sinh hoạt, đẩy nồng độ BOD5 lên tới 19,11 mg/l và DO giảm sâu xuống 1,34 mg/l.

Hàm lượng chất rắn lơ lửng (TSS) trong nước cấp vượt quy chuẩn bao nhiêu lần? Kết quả kiểm nghiệm cho thấy 100% mẫu nước cấp đều vượt quy chuẩn QCVN 08-MT:2015/BTNMT cột B1 từ 2,08 đến 8,84 lần, đạt giá trị trung bình 208,3 mg/l và đạt đỉnh điểm 442 mg/l tại hệ thống kênh cấp 2 do hiện tượng xói lở mái kênh và bồi tích dòng chảy.

Các chỉ tiêu kim loại nặng trong ao nuôi cá tại Hà Trung có an toàn không? Toàn bộ 13 mẫu nước ao nuôi đều ghi nhận hàm lượng kim loại nặng (As từ 0,001 - 0,004 mg/l; Pb từ 0,0034 - 0,0067 mg/l; không phát hiện Hg) nằm trong ngưỡng an toàn cho phép theo quy chuẩn quốc gia, không gây nguy cơ tích lũy độc chất sinh học trên các loài cá thịt.

Hệ thống hồ sinh học mang lại hiệu quả xử lý nước thải ao nuôi như thế nào? Mô hình hồ sinh học 3 bậc (kỵ khí - tùy tiện - hiếu khí) với độ sâu từ 0,7 đến 3,6 m và thời gian lưu nước 3 - 5 ngày có khả năng xử lý 50 - 60% hàm lượng BOD5, giảm 20 - 30% tổng nitơ, đồng thời tăng lượng oxy hòa tan tự nhiên mà không phát sinh chi phí vận hành hóa chất.

Xâm nhập mặn ảnh hưởng như thế nào đến chu kỳ lấy nước nuôi trồng thủy sản? Vào mùa cạn từ tháng 1 đến tháng 3, dòng chảy sông Lèn giảm mạnh xuống 29,9 m3/s làm ranh mặn 0,1 - 4,2‰ lấn sâu 20 - 25 km từ cửa biển Lạch Sung lên tới khu vực Báo Văn và Yên Ổn, đòi hỏi các trạm bơm chỉ được phép vận hành lấy nước ngọt khi thủy triều rút kiệt.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng nước trên 319,11 ha mặt nước vùng nuôi thủy sản trọng điểm huyện Hà Trung.
• Xác định rõ hiện tượng suy giảm DO (1,34 - 3,69 mg/l), ô nhiễm chất hữu cơ (BOD5 đạt 19,11 mg/l), amoni (N-NH4+ đạt 1,50 mg/l) và TSS vượt chuẩn 2,08 - 8,84 lần trong nguồn nước cấp.
• Chứng minh các chỉ tiêu kim loại nặng (As, Pb, Hg) trong nước ao nuôi vẫn nằm trong giới hạn an toàn sinh học.
• Đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật kết hợp giữa kiên cố hóa 4.611 m kênh mương, vận hành hồ sinh học 3 bậc và loại bỏ hoàn toàn tập quán bón phân tươi.
• Khẳng định vai trò then chốt của việc kiểm soát môi trường nước trong việc nâng cao năng suất nuôi cá thịt và bảo vệ hệ sinh thái lưu vực sông Lèn.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp luận cứ khoa học thực nghiệm giúp chính quyền địa phương hoàn thiện Đề án phát triển thủy sản giai đoạn 2017 - 2020. Các bên liên quan cần khẩn trương phối hợp triển khai đồng bộ các giải pháp công trình và phi công trình để hiện đại hóa hạ tầng, hướng tới nền nông nghiệp thủy sản an toàn sinh học và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM MAI THỊ TRI LÝ ĐÁNH GIÁ ẢNH HƯỞNG CỦA HOẠT ĐỘNG NUÔI TRỒNG THỦY SẢN TỚI CHẤT LƯỢNG MÔI TRƯỜNG NƯỚC TẠI HUYỆN HÀ TRUNG – TỈNH THANH HOÁ Ngành : Khoa học môi trường Mã số : 60 44 03 01 Người hướng dẫn khoa học : TS. Phan Trung Quý NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày 28 tháng 4 năm 2017 Tác giả luận văn Mai Thị Trị Lý i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của gia đình, đồng nghiệp và bạn bè.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc thầy giáo: TS. Phan Trung Quý(người hướng dẫn khoa học) đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn , Khoa Môi trường. - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức phòng tài nguyên và môi trường huyện Hà Trung (cơ quan nơi thực hiện đề tài) đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày 18 tháng 6 năm 2017 Tác giả luận văn Mai Thị Trị Lý ii MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục bảng. v Danh mục hình. vii Trích yếu luận văn. viii Thesis abstract.

Tính cấp thıết của đề tàı. Mục đích nghıên cứu. Tổng quan các vấn đề nghıên cứu. Tổng quan hoạt động nuôı trồng thủy sản tạı Vıệt Nam.

Hiện trạng nuôi trồng thủy sản ở nước ta. Tác động của nuôi trồng thủy sản và vấn đề ô nhiễm môi trường. Tác động của nuôi trồng thủy sản. Ô nhiễm môi trường do nuôi trồng thuỷsản.

Các phương pháp xử lý ô nhiễm môitrường trong nuôi trồng thủy sản. Phương pháp sử dụng hệ vi sinh vật. Phương pháp sử dụng hệ động thực vật để hấp thụ các chất ô nhiễm. Các hệ thống làm sạch nước thải trong điều kiện tự nhiên[12].

Các yếu tố môi trường ảnh hưởng tới quá trình xử lý[13]. Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu. Đốı tượng nghıên cứu. Phạm vı nghıên cứu.

Nộı dung nghıên cứu. Phương pháp nghıên cứu. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp.

Phương pháp lấy mẫu. Chỉ tiêu và phương pháp phân tích. Phương pháp xác định thành phần sinh vật nổi. Phương pháp so sánh.

Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận. Đặc đıểm tự nhıên – kınh tế xã hộı huyện hà trung. Điều kiện tự nhiên.

Điều kiện kinh tế - xã hội. Hiện trạng nuôi trồng thủy sản tại khu vực nghiên cứu. Hıện trạng chất lượng môı trường nước khu vực NTTS đông – Phong – Ngọc. Hiện trạng chất lượng nguồn nước cấp phục vụ nuôi trồng thủy sản.

Hiện trạng chất lượng nước ao nuôi. Hiện trạng động vật nổi khu vực nuôi trồng thủy sản tập trung. Đề xuất các gıảı pháp quản lý chất lượng nước phục vụ NTTS huyện Hà Trung. Xử lý nước cấp, nước thả.

Giảm thiểu chất thải rắn. Biện pháp giảm thiểu ao nuôi chua. Các biện pháp giảm thiểu khác. Kết luận và kiến nghị.

56 Tàı lıệu tham khảo. 57 iv DANH MỤC VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt CPSH Chế phẩm sinh học Đông – Phong – Ngọc Xã Hà Đông – Hà Phong – Hà Ngọc ĐBSCL Đồng bằng song Cửu Long DT Diện tích NTTS Nuôi trồng thủy sản QCVN Quy chuẩn Việt Nam TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam RNM Rừng ngập mặn UBND Ủy ban nhân dân v DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Nồng độ các chất dinh dưỡng cần thiết. Nồng độ giới hạn cho phép của một số các chất trong nước thải vào 3 các công trình làm sạch sinh học Ccp (g/m ) .1 Nhiệt độ không khí trung bình tháng.

Lượng mưa trung bình. Độ ẩm tương đối trung bình tháng (%). Lượng bốc hơi trung bình (%). Độ mặn sông Lèn tại các trạm thủy văn (‰).

Hiện trạng sử dụng nước mặt tại khu vực nghiên cứu. Hiện trạng nuôi trồng thuỷ sản tại các hộ ở ba xã nghiên cứu. Hiện trạng chất lượng nguồn nước cấp phục vụ nuôi trồng thủy sản khu vực nghiên cứu. Hiện trạng chất lượng ao nuôi trồng thủy sản khu vực nghiên cứu.

Kết quả định lượng các nhóm động vật nổi theo các mẫu. Bảng định lượng các loài động vật nổi trong các mẫu đại diện. 47 vi DANH MỤC HÌNH Hình 2. Đồ thị tỷ lệ diện tích nuôi cá tra doanh nghiệp tự đầu tư tại một số tỉnh.

Biểu đồ các tỉnh nuôi cá tra lớn. Hồ sinh học hiếu khí (trên) và hiếu khí - kị khí (dưới) [17]. Các điểm lấy mẫu đánh giá chất lượng nước khu vực nghiên cứu. Hiện trạng kênh cấp nước.

Trạm bơm tiêu Hà Ngọc. Các vị trí lấy mẫu nước cấp cho nuôi trồng thủy sản. Biến động thông số trạng thái trong nước cấp. Biến động kim loại nặng trong nước cấp.

Các vị trí lấy mẫu nước trong ao nuôi. Biến động thông số trạng thái trong nước ao nuôi. Biến động kim loại nặng trong nước ao nuôi. Sơ đồ xử lý nước cấp cho ao nuôi.

Sơ đồ nguyên lý hệ thống xử lý nước thải nuôi trồng thủy sản. 52 vii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Mai Thị Tri Lý Tên Luận văn: Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động NTTS tới chất lượng môi trường nước tại huyện Hà Trung, Tỉnh Thanh Hóa Ngành: Khoa học Môi Trường Mã số: 60 44 03 01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu: - Xác định các yếu tố gây tác động tới chất lượng môi trường nước do hoạt động nuôi trồng thuỷ sản tại khu vực nghiên cứu. - Đề xuất các giải pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nước phục vụ NTTS và bảo vệ môi trường. Phương pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng các phương pháp sau: phương pháp thu thập số liệu thứ cấp, phương pháp điều tra, phương pháp lấy mẫu, phương pháp xác định thành phần sinh vật nổi, phương pháp so sánh, phương pháp xử lý số liệu.

Kết quả chính và kết luận Tính tới thời điểm điều tra, Khu vực NTTS Đông – Phong – Ngọc có diện tích mặt nước khoảng 319,11 ha. Trong đó tổng diện tích đã nuôi trồng thuỷ sản là 279,92 ha (87,72%), diện tích chưa nuôi tại 03 xã là 39,19 ha. Về chất lượng nguồn nước cấp phục vụ nuôi trồng thủy sản: hàm lượng oxy hòa tan hầu hết đều nằm dưới mức cho phép của cột B1 QCVN 08:2015/BTNMT; các chỉ tiêu BOD, COD hầu hết cao hơn so với giá trị cho phép; Nồng độ N-NO 3- , P-PO43- ở hầu hết các mẫu nằm trong giới hạn cho phép; Nồng độ N-NH4+ với 6/7 mẫu vượt quá QCVN 08:2015/BTNMT cột B1 và mẫu còn lại vượt so với cột A. Chất rắn lơ lửng (TSS) ở tất cả các mẫu đều vượt từ 2,08 đến 8,84 lần đối với giới hạn cho phép.

Mật độ của vi sinh vật Coliform, tại các vị trí đo đều ở mức dưới hoặc xấp xỉ đối với ngưỡng cho phép tại cột A2 QCVN 08:2015/BTNMT. Hàm lượng một số khác như pH, kim loại nặng trong nước như As, Pb và Hg đều thấp và nằm trong giới hạn cho phép của quy chuẩn. Nhìn chung, chất lượng nước đầu vào (mẫu L5, L6, L7) với chất lượng nước tại các ao nuôi (H1-H13) cho thấy hoạt động nuôi trồng thủy sản tại huyện Hà Trung ít gây ảnh hưởng tới hoạt động nuôi trồng thủy sản tại khu vực. Về chất lượng nước ao nuôi: hàm lượng oxy hòa tan DO trong các ao chỉ có 4/13 ao nuôi có giá trị đạt trên 4 mg/l.

Hầu hết các mẫu COD, BOD đều vượt quá QCVN. Hàm lượng dinh dưỡng trong nước, ngoại trừ N-NO3- ít thay đổi so với nước đầu vào viii (hầu hết nằm trong QCVN), hàm lượng N-NH4+ và P-PO43- đều tăng và đã phát hiện nhiều mẫu vượt QC. Các kim loại nặng như As, Pb, Mn, Fe và Zn đều được phát hiện trong các mẫu nước ao nuôi nhưng hầu hết hàm lượng nằm trong giới hạn cho phép của QCVN. Mật độ vi sinh vật có 10/13 mẫu ao nuôi trồng thủy sản có hàm lượng coliform vượt so với cột A2 của QCVN nhưng đều đảm bảo mức cho phép khi tham chiếu đối với cột B1 – chất lượng nước mặt không sử dụng cho mục đích thủy lợi.

Đề tài đã đề xuất các biện pháp giảm thiểu tác động của nuôi trồng thủy sản bao gồm: Giải pháp xử lý nước cấp, nước thải; Giải pháp giảm thiểu chất thải rắn; Giải pháp giảm thiểu ao chua; Giải pháp quản lý thức ăn và chăm sóc. ix THESIS ABSTRACT Author name : Mai Thi Tri Ly Thesis title: Assess the impact of the aquaculture activities to the quality of the water environment in Ha Trung District, Thanh Hoa Province Major: Veterinary Medicine Code: 60 64 01 01 Institution: Vietnam National University of Agriculture Research Objectives - Identification of factors affecting the water quality due to aquaculture activities in the study area. - Proposed management solutions to improve the efficiency of water use, serve aquaculture and environmental protection. Materials and Methods Topics using the main research methods include: Secondary data collection method, primary data collection method, sampling method, methods of determining the composition of floating organisms, comparative method, data processing method.

Main findings and conclusions By the time of the survey, aquaculture area Dong – Phong - Ngoc has an approximate water surface area 319,110. Of that total aquaculture area is 279.72%), the area not yet aquacultural in 03 communes is 39.