Chương 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Quan điểm, đƣờng lối, chủ trƣơng của Đảng và Nhà nƣớc về phát triển giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trƣờng 1. Giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường dưới sự quan tâm của Đảng và Nhà nước trong những năm qua Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 01/12/2011 của Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XI về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tạo bước phát triển mạnh mẽ về thể dục, thể thao đến năm 2020 xác định nhiệm vụ, giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục thể chất và hoạt động thể thao trong trường học [5].
Nghị quyết 16/NQ-CP ngày 14/01/2013 của Chính phủ về việc Ban hành chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 08- NQ/TW. Xác định nhiệm vụ nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục thể chất và hoạt động thể thao trường học. Đổi mới chương trình và phương pháp GDTC, gắn giáo dục thể chất với giáo dục ý chí, đạo đức, giáo dục quốc phòng, giáo dục sức khỏe và kỹ năng sống của học sinh, sinh viên; thực hiện tốt GDTC theo chương trình nội khóa và phát triển mạnh các HĐ TTNK của HSSV; tiếp tục phát triển các trường lớp năng khiếu thể thao để phát hiện, đào tạo tài năng thể thao quốc gia. Tăng cường đầu tư xây đựng, đảm bảo đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị cho công GDTC trong nhà trường; sử dụng có hiệu quả các công trình thể thao trên địa bàn phục vụ HĐ TTNK của học sinh, sinh viên [20].
Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XI về đổi mới căn bản toàn diện GD&ĐT đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập Quốc tế đã quán triệt sâu sắc và cụ thể hóa các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục và đào tạo trong hệ thống chính trị, ngành giáo dục và đào luan an 6 tạo và toàn xã hội, tạo sự đồng thuận cao coi giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu. Đổi mới chương trình nhằm phát triển năng lực và phẩm chất người học, phát triển hài hòa đức, trí, thể, mỹ; dạy người, dạy chữ và dạy nghề [1]. Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XII về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới xác định “Sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi người dân và của cả xã hội. Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe là nghĩa vụ, trách nhiệm của mỗi người dân, của hệ thống chính trị và toàn xã hội….” với mục tiêu “Nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần, tầm vóc, tổi thọ, chất lượng cuộc sống….
Đổi mới căn bản giáo dục thể chất, tâm lý, tăng số môn tập luyện tự chọn trong nhà trường, kết hợp chặt chẽ với tập luyện ngoài trường” [3]. Nghị quyết số 139/NQ-CP ngày 31 tháng 12 năm 2017 của Chính phủ ban hành chương trình hành động của chính phủ thực hiện Nghị quyết số 20 – NQ/TW ngày 25 tháng 10 năm 2017 về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới, giao Bộ GDĐT chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng đề án đổi mới căn bản về giáo dục thể chất, tâm lý, tăng số môn tập luyện tự chọn trong nhà trường, kết hợp chặt chẽ với tập luyện ngoài nhà trường [22]. Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, Phát triển mạnh các phong trào rèn luyện thân thể trong các cơ quan, nhà trường và cộng đồng dân cư. Khai thác hiệu quả các thiết chế thể dục thể thao.
Vận động và tạo điều kiện về cơ sở vật chất, không gian để người dân tham gia luyện tập, bảo vệ và nâng cao sức khỏe. Đẩy mạnh các hoạt động văn hóa, thể thao với nhiều hình thức tổ chức hoạt động [11]. Nghị định số 11/2015/NĐ-CP ngày 31/01/2015 của Chính phủ về việc Quy định về giáo dục thể chất và hoạt động thể thao trong nhà trường một lần nữa khẳng định “GDTC trong nhà trường là nội dung giáo dục, môn học bắt buộc, thuộc chương trình giáo dục của các cấp học và trình độ đào tạo, nhằm trang bị cho học sinh, sinh viên các kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản, hình thành thói quen luyện tập thể dục, thể thao để nâng cao sức khỏe, phát triển thể luan an 7 lực, tầm vóc, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện” và “hoạt động thể thao trong nhà trường là hoạt động tự nguyện của HSSV, được tổ chức theo phương thức ngoại khóa, câu lạc bộ, nhóm, cá nhân phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khỏe, nhằm hoàn thiện các kỹ năng vận động, hỗ trợ thực hiện mục tiêu GDTC thông qua các hình thức luyện tập, thi đấu thể thao, tạo điều kiện cho học sinh, sinh viên thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao; phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, tài năng thể thao” [21]. Quyết định số 1076/QĐ-TTg ngày 17/06/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án tổng thể phát triển Giáo dục thể chất và thể thao trường học giai đoạn 2016 – 2020, định hướng đến năm 2025 tiếp tục khẳng định sự quan tâm của Đảng và Nhà nước với mục tiêu cụ thể cải thiện tầm vóc thân thể của học HSSV các trường tiểu học, trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông, trường phổ thông có nhiều cấp học; trường đại học, học viện, đại học vùng và đại học quốc gia với quan điểm, mục tiêu và nhiệm vụ cơ bản: “Nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục thể chất và thể thao trong trường học theo định hướng ưu tiên là nâng cao sức khoẻ, thể lực, giáo dục ý chí, đạo đức, lối sống lành mạnh…”; ”Phát triển giáo dục thể chất và thể thao trường học bảo đảm tính khoa học, thực tiễn và có lộ trình triển khai thực hiện, phù hợp với điều kiện thực tiễn…” [55].
Đề án tổng thể phát triển Giáo dục thể chất và thể thao trường học giai đoạn 2016 – 2020, định hướng đến năm 2025 đã đưa ra các nhiệm vụ và giải pháp tổ chức thực hiện, trong đó nhiệm vụ phát triển hoạt động thể thao trường học đã ghi rõ: “Đổi mới nội dung, hình thức tổ chức hoạt động thể thao trường học theo hướng đa dạng, phong phú, phù hợp với điều kiện, đặc điểm cụ thể của từng địa phương, nhà trường, đặc điểm tâm sinh lý, lứa tuổi và trình độ đào tạo của học sinh, sinh viên…”; “Phát triển các loại hình câu lạc bộ thể dục, thể thao trong trường học; chú trọng phát triển đa dạng các môn thể thao, khuyến khích học sinh, sinh viên tham gia các hoạt động thể thao ngoại khóa” [55]. luan an 8 Từ những dẫn chứng trên có thể khẳng định rằng công tác GDTC và thể thao trong nhà trường luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm và được thể hiện rõ trong các văn bản, chỉ thị, nghị quyết của Đảng và Nhà nước. Đây là những văn bản quan trọng giúp định hướng phát triển công tác GDTC và thể thao trong trường học các cấp ở Việt Nam. Giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường dưới góc độ điều chỉnh của luật và chiến lược, quy hoạch phát triển TDTT Luật Thể dục, thể thao và các văn bản quy phạm pháp luật của Chính phủ có liên quan đến TDTT đã làm rõ vai trò vị trí của công tác GDTC và thể thao trong nhà trường, cụ thể là: Cấu trúc của nền TDTT Việt Nam bao gồm TDTT cho mọi người và thể thao thành tích cao.
TDTT cho mọi người bao gồm: TDTT tự nguyện (của mọi đối tượng trong xã hội không phân biệt lứa tuổi, giới tính, chức vụ nghề nghiệp, địa bàn sinh sống và làm việc) và GDTC bắt buộc (dành cho học sinh sinh viên và các sỹ quan, binh sỹ trong lực lượng vũ trang) [42], [43]. Điều 20, Luật TDTT quy định giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường như sau: “Giáo dục thể chất là môn học chính khóa thuộc chương trình giáo dục nhằm cung cấp kiến thức, kỹ năng vận động cơ bản cho người học thông qua các bài tập và trò chơi vận động, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện”. “Hoạt động thể thao trong nhà trường là hoạt động tự nguyện của người học được tổ chức theo phương thức ngoại khóa phù hợp với sở thích, giới tính, lứa tuổi và sức khỏe nhằm tạo điều kiện cho người học thực hiện quyền vui chơi, giải trí, phát triển năng khiếu thể thao”. Giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trường là một bộ phận quan trọng của toàn bộ công tác giáo dục, là cơ sở phát triển nhân tài thể thao cho xã hội hiện đại (sơ đồ 1.1: Vị trí chiến lƣợc của GDTC và thể thao trong nhà trƣờng [49] Luật sửa đổi năm 2018 qui định: “Nhà nước có chính sách dành đất đai, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất cho giáo dục thể chất và hoạt động thể thao trong nhà trường, bảo đảm đủ giáo viên, giảng viên thể dục thể thao cho các cấp học và trình độ đào tạo; ưu tiên phát triển môn bơi, võ cổ truyền và các môn thể thao dân tộc (sơ đồ 1.2: Phát triển giáo dục thể chất và thể thao trong nhà trƣờng [49] Quy định trách nhiệm trong quản lý GDTC và thể thao trong nhà trường theo các quy định tại điều 21 đến điều 26 của Luật thể dục thể thao được trình bày theo sơ đồ dưới đây: luan an 10 Sơ đồ 1.3: Trách nhiệm của các tổ chức trong quản lý và phát triển GDTC&TT trong nhà trƣờng [49] Luật sửa đổi năm 2018 đã bổ sung 3 nội dung quan trọng sau: “Bộ, cơ quan ngang bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định trách nhiệm phối hợp các cơ sở thể thao công lập do mình quản lý với cơ sở giáo dục để sử dụng công trình thể thao phục vụ giáo dục thể chất và hoạt động thể thao trong nhà trường”.
“Khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển môn bơi, võ cổ truyền và các môn thể thao dân tộc; thành lập câu lạc bộ thể thao của học sinh, sinh viên”. “Nhà trường có trách nhiệm tổ chức thi đấu thể thao ít nhất một lần trong mỗi năm học. Nội dung, hình thức và các quy định về thi đấu thể thao phải phù hợp với đặc điểm tâm lý, sinh lý lứa tuổi của người học và điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường” [43].