mở đầu và kết thúc tùy theo cảm hứng và ý đồ nghệ thuật của mình. Tiểu thuyết hiện đại không chủ tâm đi vào khai thác bề mặt sự kiện mà chủ tâm đi vào tầng sâu ý thức của con người trước những vấn đề xã hội. Với quan niệm hiện đại về tiểu tuyết, hiện thực chỉ là cái nền cho diễn biến những cuộc đời, những số phận chứ không phải là trọng tâm để phản ánh. Tiểu thuyết ngoài việc tái hiện hiện thực còn nỗ lực vươn đến sáng tạo những hiện thực mới, một thực tại chỉ có trong suy nghĩ của con người.
Về phương diện nhân vật, nếu quan niệm truyền thống xem tiểu thuyết thường xây dựng những nhân vật mang “tính cách điển hình” đại diện cho một lực lượng xã hội nào đó, vừa mang tính phổ quát, vừa là một hiện tượng đặc thù kiểu: Tào Tháo, Grande, Karamazov, J. Xoren… nhân vật thường có mẫu mực định trước với đặc tính thiện - ác, tốt - xấu, chính - tà… rõ ràng, thì 19 (LUAN.hoc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.hoc quan niệm hiện đại thường đi sâu vào tâm lý con người và nhân vật có sự hòa trộn tốt - xấu, thiện - ác… Như vậy, từ quan điểm truyền thống đến quan niệm hiện đại về thể loại tiểu thuyết đã có sự biến đổi khá rõ ràng. Nó cũng là minh chứng cho thấy sự vận động và chưa được định hình cụ thể của thể loại tiểu thuyết. Thi pháp tiểu thuyết Như đã nói, tiểu thuyết là một thể loại đặc biệt, khác với các thể loại đã ra đời trước nó.
Tiểu thuyết tiếp xúc với môi trường cái hiện tại chưa hoàn thành. Chính đặc điểm đó không cho phép tiểu thuyết đông cứng lại. Người viết tiểu thuyết thiên về những cái gì còn chưa xong xuôi. Nhà văn có thể miêu tả những sự việc có thực trong đời mình, có thể len lỏi vào tâm tư của người khác, có thể can thiệp vào cuộc trò chuyện giữa các nhân vật… Nếu đặc trưng của sử thi là lời tiên tri, lời sấm truyền thì đặc trưng của tiểu thuyết là lời tiên đoán, lời dự báo.
Tiểu thuyết có khả năng tiên đoán các sự việc. Tính “có vấn đề” là nét mới và là đặc thù của tiểu thuyết. Trong lịch sử, tiểu thuyết đã từng có quan hệ đặc biệt với những thể loại phi văn học – những thể loại trong đời sống hằng ngày và những thể loại tư tưởng. Ngay trong giai đoạn phát sinh, tiểu thuyết đã dựa vào nhiều hình thái phi nghệ thuật, trong sinh hoạt cá nhân và xã hội, đặc biệt là các hình thức văn hùng biện.
Đến các giai đoạn sau này, tiểu thuyết cũng sử dụng rộng rãi những hình thức thư từ, nhật ký… Do được xây dựng trong khu vực tiếp xúc với cái chưa hoàn thành, tiểu thuyết nhiều khi phá rào, bước qua mọi ranh giới đặc trưng của văn học nghệ thuật.hoc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Thi pháp nhân vật Theo Bakhtin – lý thuyết gia về tiểu thuyết nổi tiếng người Nga, một đặc điểm thi pháp rất quan trọng của tiểu thuyết đó là tính chất “đa thanh” (hay còn gọi là “đa giọng”, “đa thoại”) thực chất là một lối nói hình ảnh chỉ một quan niệm nghệ thuật mới, một cách miêu tả mới về con người. Chữ “thanh” ở đây không phải là âm thanh, mà là một tiếng nói, một lập trường, một quan điểm. Theo Bakhtin, trước đây tiểu thuyết chủ yếu phát triển trong quan niệm “độc thoại”.
Đó là loại tự sự trong đó chỉ có tác giả là người duy nhất có ý thức, biết suy nghĩ và đánh giá mọi sự việc, là vị chúa tể nắm hết mọi bí mật của cuộc đời. Còn nhân vật chỉ là đối tượng câm lặng cho sự phẩm bình, nhận xét. Tác giả nhận định con người cũng như nhận định cái cây, đồ vật. Đôxtôiepxki là người đã sáng tạo ra tiểu thuyết “đa thanh”.
Ông nhìn thấu suốt những tương quan đối thoại ở khắp nơi, trong mọi hoàn cảnh sinh hoạt của đời sống con người, có ý thức và có suy luận. Ở đâu có ý thức thì ở đó có đối thoại. Đốtxtôiépxki không đoạn tuyệt hẳn với lối tư duy “độc thoại”, nhưng về căn bản ông sáng tạo một thế giới nghệ thuật khác. Nhân vật của ông chủ yếu được miêu tả như một sự tự ý thức, một dòng tư tưởng, một giọng điệu độc lập, không hòa nhập với các giọng khác.
Theo Bakhtin, “đa thanh” tức là có nhiều tiếng nói chứ không có nghĩa là phức tạp, như nhiều tác giả trong nước đã dịch là phức âm hay phức điệu, dễ gây hiểu lầm, bởi Bakhtin không có ý chỉ định những phức tạp trong tính tình, trong số mệnh của mỗi nhân vật được rọi sáng dưới ý thức riêng của tác giả (như trong tiểu thuyết của Tolstoi, tính tình và số phận của mỗi nhân vật đều rất phức tạp), mà Bakhtin chỉ muốn nói rằng: mỗi nhân vật có một ý thức riêng, một tư tưởng độc lập, kể cả đối với tác giả, mỗi nhân vật lại chứa đựng trong nó nhiều tính cách, phẩm chất đối thoại với nhau. Đa âm là sự cá nhân 21 (LUAN.hoc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.hoc hoá các tiếng nói, là sự độc lập hoá tiếng nói và tư tưởng của nhân vật đối với tác giả. Đó là đặc trưng rất quan trọng về thi pháp nhân vật trong tiểu thuyết. Nói cách khác, phát ngôn của nhân vật, dù do tác giả viết ra, nhưng nó không biểu dương ý thức của tác giả, mà nó biểu dương ý thức của nhân vật, không lệ thuộc vào tác giả.
Tiếng nói của mỗi nhân vật vọng lên như những tiếng nói khác, bên cạnh tiếng nói của tác giả. Khi nói về nhân vật, Bakhtin cho rằng cần chú ý đến nhận thức của nhân vật đối với cuộc đời và đối với bản thân. Nhân vật trong tiểu thuyết hiện đại thường có một ý thức sâu sắc về bản thân mình và về người khác. Ông cũng cho rằng: Trái với những truyện đơn âm, trong đó nhân vật được đóng khung, tô rõ đường viền bằng những nét đậm và ý thức của nhân vật trùng khớp với ý thức của tác giả thì nhân vật của tiểu thuyết tự quan sát mình bằng cách rọi mình trong những tấm gương tâm thức của kẻ khác và tự phân tích, tự khám phá ra mình qua những tấm gương ấy.
Ngoài ra, các nhân vật ấy còn luôn luôn tìm cách đập vỡ những khung kính mà người khác lồng vào cho họ, để kết liễu và tiêu diệt họ. Nhân vật của Đôxtôiepxki là những người mà Bakhtin gọi là "con người trong con người”. Trong lời nói của nhân vật, không có lời nào nói ra là không có dụng ý. Và chính ở sự dụng ý đó, mà mỗi chữ, mỗi câu trong cuộc đối thoại, xác định tư tưởng của nhân vật, xác định hệ ý thức của nhân vật.
Do đó, không thể khảo sát chữ một cách máy móc như những thực thể vô hồn theo những quy luật của ngôn ngữ học. Thi pháp cốt truyện Nói đến cốt truyện thì yếu tố không thể thiếu là sự kiện. Cốt truyện được xây dựng bằng những tình tiết, những tình tiết phát triển thành sự kiện. Sự kiện trong truyện khác với sự kiện được nói tới trong các tin tức về đời sống xã hội.
Tác phẩm tiểu thuyết bao gồm một chuỗi các sự kiện với các mối 22 (LUAN.hoc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.hoc liên hệ bên trong của chúng. Xem xét các sự kiện được xâu chuỗi trong tác phẩm giúp chúng ta tìm ra ý đồ nghệ thuật của tác giả. Yếu tố cốt truyện trong văn học hiện đại không còn là yếu tố trọng tâm được coi trọng như văn học thời kỳ trước. Văn học hiện đại có thể buông lơi cốt truyện, để cho dòng chảy của tác phẩm men theo dòng tâm trạng của nhân vật, đi sâu vào ngõ ngách, tâm tư tình cảm của con người.
Trong tiểu thuyết, mô típ là một yếu tố có ý nghĩa tư tưởng nghệ thuật của tác giả.Vêxêlôpxki: Mô típ là những công thức trả lời cho các vấn đề mà giới tự nhiên đặt cho con người từ những thuở ngưyên sơ, khắp mọi nơi, hoặc là những ấn tượng về hiện thực được đúc kết nổi bật, hoặc tỏ ra quan trọng và được lặp lại. Nhà nghiên cứu Trần Đình Sử đã chỉ ra 23 mô típ trong hệ thống mô típ văn học phương Đông. Mỗi mô típ sẽ là một mô hình phản ánh quan niệm của tác giả. Nói đến cốt truyện, không thể không xem xét yếu tố tình huống truyện.
Tình huống là "cái tình thế xảy ra truyện", là "một khoảnh khắc mà trong đó sự sống hiện ra rất đậm đặc", "một khoảnh khắc chứa đựng cả một đời người" (Nguyễn Minh Châu). Tình huống còn được hiểu là mối quan hệ đặc biệt giữa nhân vật này với nhân vật khác, giữa nhân vật với hoàn cảnh và môi trường sống, qua đó, nhân vật bộc lộ rõ tâm trạng, tính cách hay thân phận của nó, góp phần thể hiện sâu sắc tư tưởng của tác phẩm. Do đó, tìm hiểu thi pháp cốt truyện thì việc phát hiện "kỹ thuật" tạo tình huống là cần thiết. Để tạo dựng một câu chuyện, một cốt truyện, tất yếu cần có nhiều chi tiết.
Chi tiết là những biểu hiện cụ thể, lắm khi nhỏ nhặt, nhưng lại cho thấy tính cách nhân vật và diễn biến quan hệ của chúng, đồng thời thể hiện sự quan sát và nghệ thuật kể chuyện của tác giả. Do đó, chi tiết rất quan trọng đối với nhân vật vừa tạo ra sức hấp dẫn thú vị vừa bộc lộ ý nghĩa của chúng. Đọc các truyện như Thuốc (Lỗ Tấn), Chí Phèo (Nam Cao), Số đỏ (Vũ Trọng Phụng), 23 (LUAN.hoc TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.hoc người đọc nhận thấy các chi tiết như vòng hoa trên mộ Hạ Du, bát cháo hành, các chi tiết về đám tang cụ cố tổ có giá trị của các chi tiết nghệ thuật. Thời gian nghệ thuật Trong Triết học, người ta xem thời gian là hình thức (phương thức) tồn tại của vật chất.
Đó là hình thức tồn tại có tính liên tục, độ dài, hướng, nhịp độ, có ba chiều quá khứ, hiện tại và tương lai và có tính chất không thể đảo ngược. Không một vật chất nào có thể tồn tại ngoài thời gian. Tác phẩm nghệ thuật cũng tồn tại trong thời gian vật chất: xem bộ phim, đọc bài thơ, cuốn tiểu thuyết… cũng phải mất một thời gian nhất định. Nhưng thời gian khách quan đó chưa phải là thời gian nghệ thuật.
Thời gian nghệ thuật là một phạm trù của hình thức nghệ thuật, thể hiện phương thức tồn tại và triển khai của thế giới nghệ thuật. Mọi hiện tượng đều tồn tại trong thời gian. Thời gian trong tác phẩm nghệ thuật tồn tại trong thế giới vật chất.