CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ LY THÂN 1.Quan niệm chung về ly thân 1.Nguồn gốc của ly thân Theo học thuyết Mác – Lênin về hôn nhân và gia đình thì vấn đề ly thân có nguồn gốc từ tôn giáo. Chủ nghĩa Mác – Lê nin nhìn nhận hôn nhân và gia đình là những hiện tƣợng xã hội có quá trình phát sinh, phát triển, do các điều kiện kinh tế – xã hội quyết định. Trong tác phẩm nổi tiếng “Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tƣ hữu và của Nhà nƣớc”, Mác và Ănghen đã phân tích, chứng minh một cách khoa học rằng: lịch sử gia đình là lịch sử của quá trình xuất hiện chế độ quần hôn, chuyển sang gia đình đối ngẫu, phát triển lên gia đình một vợ một chồng – là quá trình không ngừng hoàn thiện hình thức gia đình, trên cơ sở sự phát triển của các điều kiện sinh hoạt vật chất của con ngƣời. Mác và Enghen đã chỉ ra cho chúng ta thấy rằng: “Cái sẽ biến mất một cách chắc chắn trong chế độ một vợ, một chồng là tất cả những đặc trƣng mà những quan hệ tài sản đẻ ra nó.
Những đặc trƣng đó là: Thứ nhất, là sự thống trị của ngƣời đàn ông và thứ hai là tính ràng buộc vĩnh viễn của hôn nhân. Sự thống trị của ngƣời đàn ông trong hôn nhân chỉ đơn thuần là kết quả của sự thống trị về kinh tế. Tính ràng buộc vĩnh viễn của hôn nhân, một phần là kết quả của sự thống trị về kinh tế trong đó chế độ một vợ, một chồng phát sinh và phần nữa là truyền thống của thời kỳ trong đó mối quan hệ giữa những điều kiện kinh tế ấy với chế độ một vợ một chồng còn chƣa đƣợc ngƣời ta hiểu đúng đắn và đã bị tôn giáo thổi phồng lên.”[17] và “Nhà thờ Thiên chúa giáo sở dĩ cấm ly hôn, có lẽ cũng chỉ vì đã thấy rằng không có phƣơng thuốc 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nào trị đƣợc ngoại tình cũng nhƣ không có phƣơng thuốc nào trị đƣợc cái chết cả”. Do vậy, khi vợ chồng xảy ra mâu thuẫn đến mức trầm trọng, không thể sống chung với nhau đƣợc nữa, thì ly thân là một biện pháp đƣợc tính đến để giải quyết mâu thuẫn của vợ chồng.
Nhƣ vậy, ly thân có nguồn gốc từ tôn giáo. Đối với giáo hội Công giáo, hôn nhân là một vấn đề quan trọng nên đã đƣợc nâng lên thành 1 trong 7 Bí tích thánh. Trong Sách giáo lý đã khẳng định: “Hôn phối là nhiệm tích do Chúa Giêsu lập để kết hợp hai ngƣời tín hữu, một nam, một nữ thành vợ chồng trong tình yêu thƣơng, đồng thời ban ơn cho họ để họ xây dựng gia đình hạnh phúc và sinh sản con cái, góp phần vào công cuộc tạo dựng của Thiên Chúa và xây dựng gia đình nhân loại mỗi ngày mới tốt đẹp hơn”[8]. Theo đó quan điểm của hội Thiên chúa, việc lấy vợ, lấy chồng của nam, nữ là do “Chúa” tạo lập, mà “Những gì Thiên chúa tác hợp thì loài ngƣời không đƣợc phân ly” (Mt 19,6), “sự ƣng thuận cá nhân không thể rút lại”.
Do đó, hôn nhân có tính “bất khả đoạn tiêu”, vợ chồng phải “ăn đời ở kiếp” với nhau, không đƣợc ruồng bỏ nhau, quan điểm của giáo hội thƣờng cấm vợ chồng ly hôn. Vì vậy, giáo lý Công giáo số 2384 đã nói- "Ly dị là một vi phạm nặng nề đối với luật tự nhiên: nó dám phá vỡ giao ƣớc đã đƣợc hai vợ chồng tự do ký kết, là sống với nhau cho đến chết”. Tuy nhiên, hôn nhân là hiện tƣợng xã hội có nội dung khá đa dạng. Trong thực tế đời sống hôn nhân gia đình lại thƣờng diễn ra theo một lôgíc không thuận lợi, dễ dàng nhƣ ngƣời ta hằng mơ tƣởng, mà ở đó luôn có sự va chạm về mọi phƣơng diện giữa hai con ngƣời "bằng xƣơng, bằng thịt với những giới hạn vốn có của con ngƣời bình thƣờng; hay nói cách khác, ở đó cặp uyên ƣơng mới bƣớc vào đời với tất cả những gì mơ mộng, lãng mạn của "thuở ban đầu 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trong tình yêu lung linh, ngọt ngào có thể sẽ vấp phải ngay "vị đắng" của "tình yêu sau hôn nhân", sẽ phải đối mặt với những "khuyết tật" của nhau và cả những khuyết tật" của chính mình, dẫn đến việc nhìn nhận thấy những mặt trái của hạnh phúc, không nhƣ sự mong đợi ban đầu.
dẫn đến nảy sinh xung đột, mâu thuẫn sâu sắc, vợ chồng không muốn hoặc không thể sống chung. Pháp luật theo quan điểm tôn giáo thƣờng cấm vợ chồng ly hôn và chế định ly thân đƣợc quy định trong luật với mục đích ban đầu coi ly thân là giải pháp nhằm giải tỏa xung đột trong đời sống vợ chồng, tạo điều kiện cho vợ chồng “sống riêng”. Nhƣ vậy, khi bất hòa trong mối quan hệ vợ chồng ngày càng trầm trọng vợ chồng không thể sống chung thì ly thân đƣợc đặt ra để giải quyết mâu thuẫn trong quan hệ vợ chồng của những ngƣời theo công giáo vì luật giáo hội cấm ly hôn. Xong ly thân không phải chỉ là để áp dụng riêng cho những ngƣời theo công giáo.
Do đó, nhiều ngƣời không theo công giáo cũng lựa chọn giải pháp ly thân để giải quyết những mâu thuẫn trong quan hệ vợ chồng. Dần dần, chế định ly thân đƣợc áp dụng rộng rãi, một số nƣớc áp dụng chế định ly thân nhƣ một giai đoạn chuyển tiếp trƣớc khi đến ly hôn. Hiện nay trên thế giới ly thân đƣợc nhiều nƣớc công nhận là quyền của vợ chồng và quy định cụ thể các vấn đề pháp lý liên quan đến ly thân. Một số nƣớc phân biệt ly thân về pháp lý với ly thân thực tế.
Ly thân về pháp lý là trƣờng hợp vợ chồng yêu cầu ly thân và Tòa án ra quyết định công nhận ly thân. Ly thân thực tế là trƣờng hợp vợ chồng tự nguyện sống riêng mà chƣa có quyết định của một cơ quan có thẩm quyền. Pháp luật một số nƣớc quy định ly thân thực tế là một trong những căn cứ để giải quyết cho vợ chồng ly 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com hôn, ví dụ: pháp luật Singapore, Philippin, Pháp, Canada. Pháp luật một số nƣớc không quy định ly thân nhƣ: Việt Nam, Nhật Bản, Trung Quốc.Khái niệm về ly thân Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin, hôn nhân là hiện tƣợng xã hội.
Vì vậy, khi nghiên cứu “hiện tƣợng xã hội” này, chúng ta cần xem xét toàn diện trong quá trình phát sinh, tồn tại và chấm dứt quan hệ hôn nhân.Ăngghen, cơ sở nền tảng của hôn nhân và cuộc sống gia đình bền vững phải là tình yêu, là tình thƣơng yêu lẫn nhau một cách thực sự giữa hai ngƣời yêu nhau. Ở đây, quan hệ kinh tế, điều kiện sinh sống không phải là không cần thiết, song tiền đề quan trọng và quyết định vẫn cứ phải là tình yêu. Ăngghen khẳng định: “Trong lý thuyết đạo đức cũng như trong thơ ca, không một quan niệm nào được xác lập bất di bất dịch và vững chắc bằng quan niệm cho rằng bất cứ cuộc hôn nhân nào không dựa trên tình thương yêu lẫn nhau và trên sự thoả thuận thật sự tự do giữa hai vợ chồng, đều là vô đạo đức cả”[6, tr. Tình yêu này cần phải đƣợc duy trì, nuôi dƣỡng và phát triển đầy đủ trong một cuộc sống gia đình bền vững và đến lƣợt mình, sự bền vững của tình yêu lại tuỳ thuộc vào chính hai con ngƣời yêu nhau, nhất là vào ngƣời đàn ông.
Nếu tình yêu không còn thì cách tốt nhất đối với họ và cho cả xã hội là ly hôn.Ăngghen viết: “Sự thôi thúc của tình yêu cá thể giữa nam và nữ thì lại tuỳ từng người mà lâu dài rất khác nhau, nhất là đối với đàn ông; và nếu tình yêu đã hoàn toàn phai nhạt hoặc bị một tình yêu say đắm mới át đi, thì ly hôn sẽ là điều hay cho cả đôi bên cũng như cho xã hội. Chỉ cần tránh cho người ta khỏi sa chân vô ích vào vũng bùn kiện tụng để ly hôn mà thôi”[6, tr. Nhƣ vậy, hôn nhân phát sinh, tồn tại là nhờ tình yêu đơm hoa kết trái, 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com và hôn nhân cũng kết thúc khi tình yêu trở nên phai nhạt. Tình yêu là cơ sở nền tảng của hôn nhân và cuộc sống gia đình bền vững.
Hôn nhân và cuộc sống gia đình bền vững là cái nôi nuôi dƣỡng và bảo đảm cho tình yêu tồn tại lâu dài và ngày càng phát triển. Tuy nhiên, hôn nhân và gia đình là hiện tƣợng xã hội luôn vận động và chịu tác động có tính chất quyết định của các điều kiện kinh tế xã hội. Ở nƣớc ta hiện nay, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trƣờng với lối sống hiện đại có ít nhiều ảnh hƣởng đến mối quan hệ hôn nhân gia đình khi trong thời gian chung sống, giữa vợ và chồng không tránh khỏi phát sinh những mâu thuẫn trầm trọng, mục đích hôn nhân không đạt đƣợc và cả hai vợ chồng không thể tiếp tục cuộc sống chung đƣợc nữa thì pháp luật quy định cho phép chấm dứt quan hệ vợ chồng bằng việc giải quyết cho ly hôn. Tuy nhiên hiện nay ngoài biện pháp ly hôn nói trên thì có rất nhiều cặp vợ chồng, họ tìm đến biện pháp ly thân nhƣ một biện pháp “ly hôn thử” trƣớc khi đƣa ra biện pháp tốt nhất cho cuộc hôn nhân của mình.
Theo pháp luật Việt Nam hiện hành nói chung và Luật Hôn nhân và gia đình nói riêng thì hiện nay hoàn toàn không có chế định về ly thân vì luật không có quy định nên không có một định nghĩa nào chính xác về ly thân, cũng không có cơ quan, tổ chức nào đứng ra giải quyết cho ly thân theo hƣớng ra quyết định hoặc bản án công nhận cho ly thân. Theo từ điển Luật học, ly thân đƣợc hiểu là “việc vợ chồng chấm dứt nghĩa vụ sống chung với nhau trong khi quan hệ hôn nhân chưa hoặc không chấm dứt”[24]. Nghĩa vụ sống chung với nhau của vợ chồng chính là cuộc sống của ngƣời đàn ông và ngƣời đàn bà khi kết hôn: chung nhà, chung bàn 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com ăn và chung chăn gối. Tất nhiên, vợ và chồng không nhất thiết ở chung, ăn chung, ngủ chung một cách liên tục, thƣờng xuyên trong suốt thời kỳ hôn nhân; song ít nhất giữa họ luôn phải có mối liên hệ sâu đậm về phƣơng diện sinh hoạt vật chất và thân xác.
Việc không chung sống liên tục trong thời gian dài đƣợc hiểu là vợ chồng sống ly thân với nhau.