Luận văn thạc sĩ hay tìm hiểu nhu cầu xây dựng nông thôn mới tại các xã biên giới trên địa bàn huyện hạ lang tỉnh cao bằng giai đoạn 2020 2025

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích hay tìm hiểu nhu cầu xây dựng nông thôn mới tại các xã biên giới trên địa bàn huyện hạ lang tỉnh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Hoàng Thị Mới
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Thị Ngọc
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Tìm Hiểu Nhu Cầu Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Các Xã Biên Giới Trên Địa Bàn Huyện Hạ Lang Tỉnh Cao Bằng, Giai Đoạn 2020 - 2025
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1 MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 1.4. Những đóng góp mới của đề tài
• 2. PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.2. Các khái niệm liên quan
• 2.2.1. Khái niệm Nông thôn
• 2.2.2. Khái niệm Nông thôn mới
• 2.2.3. Khái niệm về xây dựng nông thôn mới
• 2.3. Vai trò của chương trình nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội
• 2.3.1. Về kinh tế
• 2.3.2. Về chính trị
• 2.3.3. Về văn hoá xã hội
• 2.3.4. Về môi trường
• 2.4. Nội dung xây dựng nông thôn mới
• 2.4.1. Quy hoạch xây dựng nông thôn
• 2.4.2. Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhu cầu xây dựng nông thôn mới tại huyện Hạ Lang

Huyện Hạ Lang, tỉnh Cao Bằng, là một trong những địa phương có nhiều xã biên giới. Nhu cầu xây dựng nông thôn mới (NTM) tại đây đang trở thành vấn đề cấp thiết. Chương trình NTM không chỉ giúp cải thiện cơ sở hạ tầng mà còn nâng cao đời sống người dân. Theo báo cáo, huyện Hạ Lang cần đầu tư mạnh mẽ vào các lĩnh vực như giao thông, thủy lợi và điện nông thôn để đáp ứng tiêu chí NTM.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội huyện Hạ Lang

Huyện Hạ Lang có địa hình đa dạng với nhiều xã biên giới. Điều này tạo ra những thách thức trong việc phát triển kinh tế và xây dựng NTM. Dân số chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, với thu nhập thấp và đời sống khó khăn.

1.2. Tình hình hiện tại về xây dựng nông thôn mới

Tính đến năm 2020, huyện Hạ Lang mới chỉ đạt một số tiêu chí cơ bản về NTM. Nhu cầu đầu tư cho các dự án hạ tầng, như đường giao thông và hệ thống điện, là rất lớn. Điều này đòi hỏi sự quan tâm từ chính quyền và các tổ chức xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong xây dựng nông thôn mới tại Hạ Lang

Mặc dù có nhiều tiềm năng, huyện Hạ Lang vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc xây dựng NTM. Các vấn đề như thiếu nguồn lực tài chính, cơ sở hạ tầng yếu kém và sự thiếu hụt về nhân lực là những rào cản lớn. Đặc biệt, tình hình thiên tai cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình phát triển.

2.1. Thiếu nguồn lực tài chính cho xây dựng NTM

Huyện Hạ Lang gặp khó khăn trong việc huy động vốn đầu tư cho các dự án NTM. Nguồn ngân sách hạn chế và sự thiếu hụt các nhà đầu tư là những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

2.2. Cơ sở hạ tầng yếu kém ảnh hưởng đến phát triển

Hệ thống giao thông, thủy lợi và điện nông thôn tại Hạ Lang còn nhiều hạn chế. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn làm giảm chất lượng cuộc sống của người dân.

III. Phương pháp và giải pháp xây dựng nông thôn mới hiệu quả

Để xây dựng NTM tại huyện Hạ Lang, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp đồng bộ. Việc lồng ghép các nguồn vốn và chính sách hỗ trợ từ trung ương là rất quan trọng. Đồng thời, cần tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quá trình thực hiện.

3.1. Lồng ghép nguồn vốn đầu tư cho NTM

Việc lồng ghép các nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp sẽ giúp tăng cường nguồn lực cho xây dựng NTM. Điều này cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

3.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào các dự án xây dựng NTM. Sự tham gia này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn tạo ra sự đồng thuận trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về NTM

Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc xây dựng NTM tại huyện Hạ Lang đã có những bước tiến nhất định. Tuy nhiên, để đạt được các tiêu chí NTM, cần có sự đầu tư mạnh mẽ và đồng bộ từ nhiều phía. Các mô hình phát triển nông nghiệp bền vững cũng cần được áp dụng.

4.1. Mô hình phát triển nông nghiệp bền vững

Các mô hình nông nghiệp bền vững đã được áp dụng tại một số xã biên giới, giúp nâng cao thu nhập cho người dân. Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất cũng là một yếu tố quan trọng.

4.2. Kết quả đạt được từ các dự án NTM

Nhiều dự án xây dựng NTM đã mang lại kết quả tích cực, như cải thiện hạ tầng giao thông và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để điều chỉnh kịp thời.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho xây dựng NTM

Xây dựng NTM tại huyện Hạ Lang là một quá trình dài hạn, đòi hỏi sự nỗ lực từ nhiều phía. Với những giải pháp đồng bộ và sự tham gia của cộng đồng, huyện Hạ Lang có thể đạt được các tiêu chí NTM trong tương lai gần. Điều này không chỉ giúp cải thiện đời sống người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh Cao Bằng.

5.1. Tầm quan trọng của việc duy trì các tiêu chí NTM

Việc duy trì và nâng cao các tiêu chí NTM là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững. Cần có các chính sách hỗ trợ lâu dài cho các xã đã đạt chuẩn NTM.

5.2. Triển vọng phát triển nông thôn mới tại Hạ Lang

Với sự quan tâm từ chính quyền và cộng đồng, huyện Hạ Lang có triển vọng phát triển NTM mạnh mẽ. Các chương trình hỗ trợ và đầu tư sẽ giúp huyện từng bước cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sau 10 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, khoảng cách phát triển giữa các vùng miền tại Việt Nam vẫn còn chênh lệch đáng kể. Theo Báo cáo tổng kết 10 năm xây dựng nông thôn mới, cả nước còn 6 tỉnh có tỷ lệ số xã đạt chuẩn dưới 20%, trong đó có 5 tỉnh thuộc miền núi phía Bắc gồm Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Sơn La và Điện Biên. Các tỉnh vùng cao gặp nhiều rào cản do xuất phát điểm kinh tế thấp, quy mô sản xuất nông hộ chiếm đa số, doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp còn ít, năng lực của đội ngũ cán bộ cơ sở tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế, cùng với tác động phức tạp của thiên tai gây ảnh hưởng tới việc duy trì các tiêu chí nông thôn mới.

Tỉnh Cao Bằng có đường biên giới trên đất liền dài 332 km tiếp giáp với Trung Quốc, diện tích tự nhiên 6.724,72 km², gồm 8 huyện biên giới và 6 cửa khẩu (1 cửa khẩu quốc tế Tà Lùng, 2 cửa khẩu quốc gia Trà Lĩnh và Pò Peo, 3 cửa khẩu địa phương Bí Hà, Lý Vạn, Sóc Giang). Trong bối cảnh kinh tế chung của tỉnh năm 2018 đạt mức tăng trưởng GRDP 7,15% (thu nhập bình quân đầu người một tháng đạt 1.856.000 đồng) và năm 2019 tăng 7,17%, huyện Hạ Lang là địa bàn vùng cao biên giới có 8/14 xã tiếp giáp Trung Quốc với đường biên dài 72 km. Huyện có xuất phát điểm thấp, địa hình núi đá vôi chia cắt phức tạp, giao thông đi lại khó khăn. Việc tìm hiểu nhu cầu xây dựng nông thôn mới tại các xã biên giới của huyện là cơ sở dữ liệu để xây dựng đề án hỗ trợ địa phương gắn mục tiêu xây dựng nông thôn mới với giảm nghèo bền vững, giữ gìn an ninh biên giới và văn hóa bản địa.

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa bàn huyện Hạ Lang;
2. Đánh giá thực trạng xây dựng nông thôn mới ở các xã biên giới huyện Hạ Lang;
3. Phân tích những thuận lợi, khó khăn và thách thức trong phát triển kinh tế - xã hội của địa bàn nghiên cứu;
4. Đề xuất mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng nông thôn mới cho các xã biên giới huyện Hạ Lang giai đoạn 2020 - 2025.

Đồng thời, đề tài hướng đến giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu:

• Câu hỏi 1: Điều kiện tự nhiên kinh tế - xã hội của huyện Hạ Lang ảnh hưởng đến việc xây dựng nông thôn mới như thế nào?
• Câu hỏi 2: Thực trạng xây dựng nông thôn mới tại các xã biên giới Hạ Lang như thế nào?
• Câu hỏi 3: Các xã biên giới huyện Hạ Lang có những nhu cầu gì trong giai đoạn 2020 - 2025 về xây dựng nông thôn mới?
• Câu hỏi 4: Những nhiệm vụ và giải pháp theo từng nhóm tiêu chí nào cần thực hiện để phát triển kinh tế - xã hội tại các xã biên giới huyện Hạ Lang trong giai đoạn tới?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề liên quan đến xây dựng nông thôn mới của các xã biên giới huyện Hạ Lang. Đối tượng điều tra khảo sát bao gồm: Trưởng phòng Nông nghiệp và PTNT, cán bộ phụ trách nông thôn mới huyện Hạ Lang (cấp huyện); Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch UBND xã, cán bộ địa chính xã (cấp xã); Trưởng xóm và Bí thư chi bộ của 74 xóm đặc biệt khó khăn (cấp xóm).
• Phạm vi không gian: 8 xã biên giới thuộc huyện Hạ Lang, tỉnh Cao Bằng, gồm Cô Ngân, Thị Hoa, Thái Đức, Việt Chu, Quang Long, Đồng Loan, Lý Quốc, Minh Long.
• Phạm vi nội dung: Nhu cầu xây dựng nông thôn mới của 74 xóm đặc biệt khó khăn thuộc 8 xã biên giới nêu trên.
• Phạm vi thời gian: Nghiên cứu thực hiện từ ngày 10/01/2020 đến ngày 10/05/2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên khung khái niệm và văn bản quản lý nhà nước về nông thôn và nông thôn mới:

• Khái niệm Nông thôn: Tiếp cận theo góc độ quản lý của Mai Thanh Cúc và cộng sự (2005) xác định nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân có nhiều nông dân, tham gia các hoạt động kinh tế, xã hội, môi trường trong thể chế nhất định; theo Nghị định số 41/2010/NĐ-CP ngày 12/4/2010 của Chính phủ, nông thôn là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn, do UBND xã quản lý.
• Khái niệm Nông thôn mới: Dựa trên Nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn và Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ quy định xây dựng nông thôn mới là xây dựng nông thôn đạt 19 tiêu chí quốc gia.
• Nội dung và tiêu chí: Quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 16/8/2016 phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020 với 11 nội dung thành phần; Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 ban hành Bộ tiêu chí quốc gia gồm 19 tiêu chí thuộc 5 nhóm (Quy hoạch, Hạ tầng kinh tế - xã hội, Kinh tế và tổ chức sản xuất, Văn hóa - xã hội - môi trường, Hệ thống chính trị); Quyết định số 618/QĐ-UBND ngày 05/5/2017 của UBND tỉnh Cao Bằng về Bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2017 - 2020; Quyết định số 376/QĐ-UBND ngày 05/4/2019 của UBND tỉnh Cao Bằng về Bộ tiêu chí thôn đạt chuẩn nông thôn mới tại các xã đặc biệt khó khăn khu vực biên giới.
• Cơ sở thực tiễn quốc tế và trong nước: Khóa luận phân tích phong trào Saemaul Undong (Hàn Quốc, khởi xướng năm 1970 với 3 nguyên tắc cần cù, tự lực, hợp tác, hoàn thành cứng hóa hơn 43.631 km đường làng nối xã trong 8 năm); kinh nghiệm tái thiết nông thôn Đài Loan (lấy nông nghiệp sinh thái làm trụ cột, tiêu chí sức sống - sức khỏe - hạnh phúc); chính sách nông nghiệp và an toàn thực phẩm Thái Lan (phát triển 12 mặt hàng nông sản chủ lực, mô hình Mỗi làng một sản phẩm). Về thực tiễn trong nước, nghiên cứu tổng kết bài học kinh nghiệm từ tỉnh Bắc Giang (thu nhập nông thôn đạt 38 triệu đồng/người/năm vào 2019, 49,3% xã đạt chuẩn), tỉnh Quảng Ninh (triển khai chương trình OCOP và Đề án 196, 81,1% số xã đạt chuẩn với 18,03 tiêu chí bình quân/xã), và huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ (nâng tiêu chí bình quân từ 1-2 tiêu chí năm 2011 lên 13,1 tiêu chí năm 2019, giảm nghèo từ 23,4% xuống 10,6%).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai cụ thể:

• Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp: Thu thập báo cáo kinh tế - xã hội, thống kê chuyên ngành từ Chi cục Thống kê, Phòng Nông nghiệp và PTNT, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Văn hóa và Thông tin, và Văn phòng Điều phối nông thôn mới huyện Hạ Lang; hệ thống hóa các văn bản nghị quyết, quyết định của Trung ương, Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Cao Bằng và huyện Hạ Lang.
• Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp:
  • Điều tra bằng phiếu khảo sát cấu trúc: Tiến hành qua quy trình 4 bước gồm xây dựng phiếu nhu cầu thôn bản; thông qua Ban điều phối nông thôn mới tỉnh Cao Bằng và Đoàn công tác Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên; tổ chức điều tra tại 8 xã biên giới với 74 xóm đặc biệt khó khăn (mỗi xóm 1 phiếu do Trưởng xóm và Bí thư chi bộ xóm thảo luận hoàn thiện dưới sự hướng dẫn mẫu của lãnh đạo xã và cán bộ địa chính); cán bộ huyện thu thập phiếu gửi đoàn công tác.
  • Phương pháp quan sát trực tiếp: Ghi nhận thực địa hiện trạng hạ tầng, sinh kế và đời sống cư dân tại địa bàn biên giới.
  • Phân tích ma trận SWOT: Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong xây dựng hạ tầng và phát triển kinh tế - xã hội khu vực biên giới.
• Phương pháp xử lý, phân tích số liệu: Nhập liệu, làm sạch và xử lý thông tin bằng phần mềm Excel; phân tổ dữ liệu nhu cầu thành 2 mảng nguồn vốn: vốn đầu tư phát triển và vốn sự nghiệp, tính toán theo định mức hỗ trợ thực tế của nhà nước (ví dụ: tham khảo chi phí đường nội đồng 800 triệu đồng/km với ngân sách trung ương hỗ trợ 37,5%, huy động xã hội 62,5%; mô hình lúa lai theo Quyết định 16/2018/QĐ-UBND tỉnh Cao Bằng trị giá 500 triệu đồng với ngân sách trung ương hỗ trợ 60%).
• Phương pháp so sánh: So sánh kết quả thực hiện của huyện Hạ Lang với Bộ tiêu chí quốc gia và so sánh tương quan tiến độ giữa các xã, các vùng.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Tác giả trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh chênh lệch tiến độ xây dựng nông thôn mới tại các tỉnh miền núi phía Bắc, nêu rõ vị trí chiến lược của 8 xã biên giới huyện Hạ Lang với 72 km đường biên giáp Trung Quốc. Chương này xác định mục tiêu tổng quát, 4 mục tiêu cụ thể, 4 câu hỏi nghiên cứu, ý nghĩa lý luận, ý nghĩa thực tiễn và tính đóng góp mới của đề tài trong việc cung cấp luận cứ xây dựng đề án nông thôn mới gắn với giảm nghèo bền vững cho 74 xóm đặc biệt khó khăn giáp biên.

Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương này tổng kết hệ thống lý luận về nông thôn, nông thôn mới và vai trò của chương trình đối với kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội, môi trường; làm rõ 11 nội dung xây dựng nông thôn mới theo Quyết định 1600/QĐ-TTg và bộ 19 tiêu chí theo Quyết định 1980/QĐ-TTg. Tác giả lập danh mục chi tiết các văn bản pháp lý từ cấp Trung ương (các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Nghị quyết Trung ương, Nghị định Chính phủ, Quyết định Thủ tướng), cấp tỉnh Cao Bằng (Nghị quyết HĐND, Quyết định UBND tỉnh về cơ chế đặc thù, tiêu chí thôn bản, chính sách vật liệu tại chỗ) đến các văn bản điều hành của Huyện ủy và UBND huyện Hạ Lang. Phần kinh nghiệm thực tiễn tổng thuật các bài học về huy động sức dân và phát triển hạ tầng từ Hàn Quốc, Đài Loan, Thái Lan, cùng kinh nghiệm thực tế tại Bắc Giang, Quảng Ninh và huyện Thanh Sơn (Phú Thọ), rút ra 6 bài học ứng dụng cho Hạ Lang.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương mô tả chi tiết đối tượng nghiên cứu và đối tượng điều tra khảo sát ở 3 cấp (huyện, xã, 74 xóm biên giới); xác định phạm vi nghiên cứu tại 8 xã biên giới trong mốc thời gian từ tháng 01/2020 đến tháng 05/2020. Tác giả chi tiết hóa quy trình 4 bước thu thập số liệu sơ cấp bằng phiếu khảo sát cấu trúc, phương pháp quan sát trực tiếp, phân tích SWOT, phương pháp xử lý dữ liệu qua phần mềm Excel theo phân loại vốn đầu tư phát triển và vốn sự nghiệp, phương pháp so sánh và hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu dựa trên 19 tiêu chí nông thôn mới.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này tập trung phân tích đặc điểm địa bàn và thực trạng xây dựng nông thôn mới của huyện Hạ Lang:

• Điều kiện tự nhiên và tài nguyên: Tổng diện tích tự nhiên của huyện là 45.650,79 ha (~465,08 km²). Địa hình núi đá vôi chiếm tỷ lệ lớn (núi đá vôi chiếm 17.577,30 ha, tương đương 38,48% diện tích). Khí hậu nhiệt đới gió mùa phân hóa hai mùa mưa - khô (nhiệt độ trung bình năm 21,6ºC, lượng mưa 1.600 mm/năm nhưng mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 chỉ đạt 20 - 30 mm/tháng gây hạn hán nghiêm trọng). Mạng lưới thủy văn gồm sông Bắc Vọng (10 km), sông Quây Sơn (12 km dọc biên giới), hồ Khưa Sâu, hồ Thôm Rảo. Khoáng sản chính gồm 4 điểm quặng Mangan (chỉ có điểm Lũng Phây - Khưa Khoang có triển vọng) và 11 điểm khai thác đá vôi.
• Cơ cấu sử dụng đất năm 2019:

STT	Chỉ tiêu sử dụng đất	Diện tích (ha)	Tỷ lệ (%)
1	Đất nông nghiệp	42.280,17	92,62
1.1	Đất chuyên trồng lúa	2.280,17	5,31*
1.2	Đất trồng cây hàng năm khác	3.815,54	8,88*
1.3	Đất trồng cây lâu năm	155,76	0,36*
1.4	Đất lâm nghiệp (rừng phòng hộ và sản xuất)	36.670,48	85,39*
1.5	Đất nuôi trồng thuỷ sản	25,18	0,06*
2	Đất phi nông nghiệp	2.011,33	4,41
2.1	Đất phát triển hạ tầng	1.263,69	62,83**
2.2	Đất ở tại nông thôn	249,09	12,38**
2.3	Đất sông, ngòi, kênh, rạch, suối	345,65	17,19**
2.4	Các loại đất phi nông nghiệp khác	152,90	7,60**
3	Đất chưa sử dụng	693,33	1,52
	Tổng diện tích đất tự nhiên	45.650,79	100,00

(Ghi chú: Tỷ lệ nhóm đất tính trên tổng diện tích tự nhiên; dấu * biểu thị tỷ lệ % tính trên tổng diện tích đất nông nghiệp; dấu ** tính trên tổng diện tích đất phi nông nghiệp theo số liệu bảng 4.1).

• Dân số và lao động: Toàn huyện có 6.697 hộ, 25.559 nhân khẩu; thành phần dân tộc gồm người Nùng (13.084 người), Tày (11.765 người), Kinh (489 người), Dao (36 người), Mông (15 người). Mật độ dân số 55 người/km². Nguồn lao động trong độ tuổi là 15.391 người (chiếm 60,5% dân số), trong đó lao động nông - lâm nghiệp chiếm 87,8% (13.514 người). Tỷ lệ lao động qua đào tạo còn thấp, đạt 22,3% vào cuối năm 2019.
• Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế giai đoạn 2017 - 2019:

TT	Ngành kinh tế	Năm 2017 (%)	Năm 2018 (%)	Năm 2019 (%)
1	Nông nghiệp, Lâm nghiệp, Thủy sản	67,45	65,48	64,30
2	Công nghiệp, Xây dựng cơ bản, Giao thông	14,54	15,56	16,40
3	Thương mại, Dịch vụ	18,01	18,96	19,30
	Tổng cơ cấu	100,00	100,00	100,00

• Sản xuất nông nghiệp và thiệt hại năm 2019: Tổng sản lượng lương thực có hạt đạt 13.661 tấn. Diện tích gieo trồng các cây chính: lúa 1.511,5 ha (92,7% kế hoạch), ngô 1.806 ha (92,3% kế hoạch), mía 250 ha, đỗ tương 385,8 ha, sắn 196,9 ha, lạc 56,3 ha. Đàn trâu có 6.400 con, bò 5.600 con; đàn lợn còn 10.000 con (giảm 8.169 con do Dịch tả lợn châu Phi xuất hiện tại 14/14 xã thị trấn, buộc tiêu hủy 5.359 con với trọng lượng 227 tấn). Thiên tai làm tốc mái 17 nhà ở, ảnh hưởng 9 ha ngô, 58 ha lúa, sạt lở nhiều tuyến giao thông.
• Hiện trạng nông thôn mới và hạ tầng đến hết năm 2019: Tiêu chí bình quân toàn huyện đạt 9 tiêu chí/xã; chưa có xã đạt chuẩn 19 tiêu chí (2 xã đạt 12 tiêu chí, 1 xã đạt 11 tiêu chí, 10 xã đạt 5-9 tiêu chí, dự kiến năm 2020 xã Thị Hoa đạt chuẩn). Về giao thông, giai đoạn 2010 - 2019 huyện kiên cố hóa trên 74 km đường bê tông xóm, ngõ xóm (riêng đề án theo Nghị quyết 12 và 52 hoàn thành 91 tuyến dài 40,2 km với vốn hơn 11 tỷ đồng, nhân dân đóng góp công trị giá trên 2,5 tỷ đồng); toàn huyện có 58 tuyến đường xã với tổng chiều dài 132 km đạt chuẩn cấp B giao thông nông thôn.
• Nhu cầu đầu tư xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2020 - 2025: Khóa luận thiết lập hệ thống danh mục nhu cầu tại 74 xóm biên giới qua các bảng số liệu chi tiết từ bảng 4.4 đến bảng 4.15, gồm nhu cầu giao thông nông thôn, thủy lợi, lưới điện nông thôn, nhà văn hóa - khu thể thao xóm, xóa nhà tạm, bảo vệ phát triển rừng, các mô hình sản xuất trồng trọt - chăn nuôi, hoạt động hỗ trợ sản xuất, hỗ trợ hộ nghèo theo tiêu chí thu nhập, công trình bảo vệ môi trường nông thôn (di dời chuồng trại khỏi gầm sàn, hầm Biogas composite), cùng tổng mức và cơ cấu nguồn vốn đầu tư (vốn NSTW, đối ứng doanh nghiệp và cộng đồng).
• Phân tích SWOT: Tổng hợp các mặt thuận lợi (tài nguyên đất lâm nghiệp lớn, kinh nghiệm sản xuất nông nghiệp, chính sách hỗ trợ vùng biên), hạn chế (tỷ lệ hộ nghèo cao, xuất phát điểm kinh tế thấp, chất lượng lao động hạn chế), cơ hội (chính sách lồng ghép từ Đề án 1385, thương mại mậu biên qua các cửa khẩu, lối mở) và thách thức (thiên tai, dịch bệnh diễn biến phức tạp, địa hình núi đá chia cắt gây tốn kém chi phí đầu tư).

Phần 5: Các giải pháp thực hiện phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng nông thôn mới, giai đoạn 2020 - 2025

Tác giả đề xuất định hướng, mục tiêu và giải pháp theo 5 nhóm tiêu chí:

1. Nhóm tiêu chí về quy hoạch và tổ chức cộng đồng: Rà soát, bổ sung quy hoạch phát triển sản xuất gắn với tái cơ cấu nông nghiệp, công khai quy hoạch cho cộng đồng xóm bản.
2. Nhóm tiêu chí Hạ tầng kinh tế - xã hội: Tập trung nguồn lực xây dựng đường trục xóm, đường ngõ xóm, kiên cố hóa kênh mương thủy lợi nhỏ, nâng cấp hệ thống lưới điện nông thôn an toàn, đầu tư cơ sở vật chất văn hóa thể thao và thực hiện chương trình xóa nhà tạm dột nát.
3. Nhóm tiêu chí về Kinh tế và Tổ chức sản xuất: Đẩy mạnh các mô hình trồng trọt giá trị cao (lúa lai, ngô giống mới, mía nguyên liệu xuất khẩu), tái đàn gia súc gắn với kiểm soát thú y, phát triển kinh tế hợp tác xã nông nghiệp, triển khai chính sách hỗ trợ trực tiếp hộ nghèo nâng cao thu nhập.
4. Nhóm tiêu chí Văn hóa, xã hội, môi trường: Đưa chuồng trại chăn nuôi ra khỏi gầm sàn nhà ở, hỗ trợ xây dựng hầm Biogas composite xử lý chất thải chăn nuôi, vận động nhân dân thu gom rác thải sinh hoạt, nâng tỷ lệ bảo hiểm y tế và giữ gìn bản sắc văn hóa các dân tộc Tày, Nùng.
5. Nhóm tiêu chí Thông tin - Truyền thông và Hệ thống chính trị - An ninh trật tự: Củng cố hệ thống truyền thanh cơ sở, bồi dưỡng năng lực cán bộ xã và ban tự quản xóm, phối hợp với lực lượng biên phòng giữ vững thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh trật tự khu vực biên giới.

• Giải pháp chung: Đổi mới công tác quản lý quy hoạch; hoàn thiện cơ chế lồng ghép nguồn vốn các Chương trình mục tiêu quốc gia và chính sách hỗ trợ đặc thù theo Nghị định 161/2016/NĐ-CP; tổ chức liên kết sản xuất nông sản gắn với thị trường tiêu thụ biên mậu.

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính của nghiên cứu:

• Lập bức tranh toàn diện về hiện trạng kinh tế - xã hội và sử dụng đất đai của huyện Hạ Lang năm 2019 với diện tích tự nhiên 45.650,79 ha, đất nông nghiệp chiếm 92,62% (42.280,17 ha), đất lâm nghiệp chiếm 36.670,48 ha, đất núi đá vôi chiếm 17.577,30 ha.
• Xác định tỷ trọng cơ cấu kinh tế năm 2019: Nông - lâm - thủy sản chiếm 64,30%; Công nghiệp - xây dựng cơ bản - giao thông chiếm 16,40%; Thương mại - dịch vụ chiếm 19,30%.
• Thống kê dân số toàn huyện gồm 6.697 hộ, 25.559 nhân khẩu (chủ yếu là dân tộc Nùng với 13.084 người và dân tộc Tày với 11.765 người); lao động nông - lâm nghiệp chiếm 87,8% tổng nguồn lao động, tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 22,3%.
• Ghi nhận thực trạng thực hiện 19 tiêu chí nông thôn mới đến hết năm 2019 đạt bình quân 9 tiêu chí/xã, chưa có xã đạt chuẩn toàn diện (2 xã đạt 12 tiêu chí, 1 xã đạt 11 tiêu chí, 10 xã đạt 5-9 tiêu chí).
• Khảo sát thực tế nhu cầu tại 74 xóm đặc biệt khó khăn thuộc 8 xã biên giới, tổng hợp danh mục các công trình giao thông, thủy lợi, điện, nhà văn hóa, xóa nhà tạm, môi trường nông thôn và mô hình sinh kế (trồng trọt, chăn nuôi, hỗ trợ hộ nghèo) giai đoạn 2020 - 2025.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ theo 5 nhóm tiêu chí nông thôn mới và 3 nhóm giải pháp chung (quy hoạch, cơ chế chính sách, tổ chức sản xuất).

Đóng góp của đề tài: Kết quả khảo sát và các bảng biểu nhu cầu đầu tư là cơ sở thực tiễn trực tiếp giúp UBND huyện Hạ Lang và tỉnh Cao Bằng xây dựng đề án hỗ trợ các thôn, bản thuộc các xã đặc biệt khó khăn khu vực biên giới xây dựng nông thôn mới gắn với giảm nghèo bền vững theo Quyết định số 1385/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đồng thời cung cấp mô hình tham khảo cho các địa phương miền núi biên giới có điều kiện kinh tế - xã hội tương đồng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Thời gian thực hiện đề tài giới hạn trong 4 tháng (từ 10/01/2020 đến 10/05/2020).
• Khảo sát sơ cấp tập trung tại 74 xóm đặc biệt khó khăn thuộc 8 xã biên giới, chưa bao quát toàn bộ 14 xã và thị trấn của huyện Hạ Lang.
• Một số định mức suất đầu tư hạ tầng (như chi phí xây dựng giao thông nội đồng) tại thời điểm khảo sát chưa có văn bản quy định cụ thể của tỉnh Cao Bằng nên tác giả phải tham khảo định mức từ các tỉnh lân cận.
• Số liệu chăn nuôi và sản xuất năm 2019 phản ánh biến động bất thường do đợt Dịch tả lợn châu Phi bùng phát tại 14/14 xã, thị trấn và tác động của mưa lũ cục bộ.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Theo dõi và đánh giá hiệu quả giải ngân các nguồn vốn đầu tư thực tế tại 74 xóm biên giới trong giai đoạn 2020 - 2025 sau khi đề án được phê duyệt.
• Mở rộng phạm vi đánh giá mức độ duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí nông thôn mới tại các xã biên giới sau khi đạt chuẩn (đặc biệt là tiêu chí thu nhập, môi trường và hộ nghèo).

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các đối tượng:

• Cơ quan quản lý địa phương: UBND huyện Hạ Lang, Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới huyện, Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện, cùng Đảng ủy và UBND 8 xã biên giới tham khảo số liệu nhu cầu đầu tư thực tế để phân bổ vốn đầu tư công trung hạn và lập kế hoạch hàng năm.
• Người học và nghiên cứu viên: Sinh viên, học viên cao học ngành Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn, Quản lý kinh tế tham khảo quy trình khảo sát nhu cầu cấp cơ sở (thôn bản) bằng phiếu hỏi cấu trúc và phương pháp tiếp cận nghiên cứu nông thôn mới tại vùng đặc thù biên giới.
• Phần đáng tham khảo nhất: Bảng tổng hợp hiện trạng sử dụng đất (Bảng 4.1), cơ cấu kinh tế (Bảng 4.2), hệ thống danh mục khảo sát nhu cầu đầu tư xây dựng nông thôn mới (từ Bảng 4.4 đến Bảng 4.15) và quy trình 4 bước điều tra phiếu hỏi có sự phối hợp giữa ba cấp huyện - xã - xóm.

Câu hỏi thường gặp

Đề tài khảo sát nhu cầu xây dựng nông thôn mới tại những xã nào của huyện Hạ Lang?

Khảo sát được tiến hành tại 74 xóm đặc biệt khó khăn thuộc toàn bộ 8 xã biên giới của huyện Hạ Lang, bao gồm các xã: Cô Ngân, Thị Hoa, Thái Đức, Việt Chu, Quang Long, Đồng Loan, Lý Quốc và Minh Long.

Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp về nhu cầu đầu tư được triển khai như thế nào?

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua quy trình 4 bước bằng phiếu khảo sát cấu trúc: xây dựng bộ phiếu khảo sát cấp thôn bản; thông qua Ban điều phối nông thôn mới tỉnh Cao Bằng và Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên; tổ chức điều tra tại các xã với sự tham gia của lãnh đạo xã, cán bộ địa chính hướng dẫn mẫu để Trưởng xóm và Bí thư chi bộ của 74 xóm thảo luận và hoàn thiện phiếu; sau đó cán bộ huyện thu thập và chuyển cho nhóm nghiên cứu.

Thực trạng đạt chuẩn các tiêu chí nông thôn mới của huyện Hạ Lang tính đến cuối năm 2019 như thế nào?

Tính đến hết năm 2019, bình quân toàn huyện đạt 9 tiêu chí/xã, chưa có xã nào hoàn thành đủ 19 tiêu chí. Cụ thể có 2 xã đạt 12 tiêu chí, 1 xã đạt 11 tiêu chí, 10 xã đạt từ 5 đến 9 tiêu chí và không có xã nào dưới 5 tiêu chí (xã Thị Hoa được chọn phấn đấu đạt chuẩn 19 tiêu chí vào năm 2020).

Đặc điểm cơ cấu kinh tế và dân cư của huyện Hạ Lang tại thời điểm nghiên cứu có điểm gì nổi bật?

Năm 2019, nông - lâm - thủy sản vẫn là ngành kinh tế chủ đạo chiếm 64,30% cơ cấu kinh tế huyện; công nghiệp - xây dựng cơ bản - giao thông chiếm 16,40%; thương mại - dịch vụ chiếm 19,30%. Toàn huyện có 25.559 nhân khẩu (6.697 hộ) với hai dân tộc chiếm đa số là Nùng (13.084 người) và Tày (11.765 người); lao động nông - lâm nghiệp chiếm 87,8% tổng nguồn lao động nhưng tỷ lệ lao động qua đào tạo mới đạt 22,3%.

Ngành chăn nuôi của huyện Hạ Lang năm 2019 chịu thiệt hại do dịch bệnh ra sao?

Trong năm 2019, Dịch tả lợn châu Phi xảy ra tại toàn bộ 14/14 xã, thị trấn của huyện, lây lan sang 1.025 hộ chăn nuôi tại 132 xóm, làm tiêu hủy 5.359 con lợn với tổng trọng lượng 227 tấn. Do dịch bệnh, tổng đàn lợn của huyện giảm mạnh xuống còn 10.000 con (đạt 55,9% kế hoạch, giảm 8.169 con so với năm 2018); ngoài ra bệnh tụ huyết trùng tại xã Lý Quốc làm chết 16 con trâu, bò.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Hoàng Thị Mới đã phản ánh khách quan hiện trạng kinh tế - xã hội, điều kiện tự nhiên và mức độ hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới của huyện Hạ Lang đến năm 2019 với mức bình quân 9 tiêu chí/xã. Thông qua khảo sát trực tiếp tại 74 xóm đặc biệt khó khăn thuộc 8 xã biên giới, công trình đã định lượng cụ thể nhu cầu đầu tư hạ tầng và phát triển sản xuất giai đoạn 2020 - 2025 theo 5 nhóm tiêu chí nông thôn mới. Các phát hiện và hệ thống giải pháp trong khóa luận là căn cứ thực tiễn phục vụ việc xây dựng đề án hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng an ninh và giảm nghèo bền vững cho khu vực biên giới huyện Hạ Lang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đến nay, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã đạt được những thành tích đáng ghi nhận sau 10 năm thực hiện. Mặc dù vậy, tại nhiều địa phương vùng sâu, vùng xa kết quả xây dựng NTM vẫn còn khoảng cách chênh lệch khá lớn và có xu hướng nới rộng so với các vùng, miền khác của cả nước. Đây cũng là thử thách đòi hỏi sự nỗ lực vượt bậc của các địa phương nói trên để hoàn thành mục tiêu xây dựng NTM trong thời gian tới… Hiện cả nước vẫn còn sáu tỉnh có tỷ lệ số xã đạt chuẩn NTM dưới 20%, trong đó có năm tỉnh thuộc miền núi phía bắc gồm Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Sơn La, Ðiện Biên (Báo cáo tổng kết 10 năm XD NTM).

Nhu cầu xây dựng NTM của các tỉnh này rất lớn, nhưng khả năng huy động nguồn lực còn rất hạn chế vì chủ yếu là vùng nghèo, xuất phát điểm thấp, doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp còn ít, quy mô sản xuất nông hộ còn chiếm đa số. Các địa phương mới quan tâm đầu tư về cơ sở hạ tầng mà chưa chú trọng bố trí nguồn lực tương xứng cho các lĩnh vực trọng yếu khác. Năng lực của bộ phận cán bộ cơ sở, nhất là ở xã miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số, còn hạn chế. Bên cạnh đó, tác động của thiên tai ngày càng diễn biến phức tạp đã gây thiệt hại về tài sản, con người và ảnh hưởng nặng nề đến đời sống sinh hoạt, sản xuất của người dân, qua đó đã ảnh hưởng trực tiếp đến việc duy trì các tiêu chí về hạ tầng kinh tế, xã hội, thu nhập, hộ nghèo, môi trường.

Do đó, để đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư trong điều kiện ngân sách hạn chế, ngân sách các tỉnh nghèo khó khăn thì các tỉnh vùng cao cần thực hiện lồng ghép các nguồn vốn khác nhau. Trong đó, chú trọng xây dựng các giải pháp phát triển kinh tế đặc thù phù hợp với điều kiện cụ thể mỗi nơi. Tất cả các chương trình, dự án thực hiện trên địa bàn nông thôn gắn chặt với chương trình xây dựng NTM, cụ thể như lồng ghép các dự án hỗ trợ nông nghiệp, nông dân, nông thôn, các chương trình mục tiêu quốc gia, nguồn vốn xã hội hóa. Bên cạnh đó, đối với các tỉnh miền núi, biên giới, do điều kiện địa hình phức tạp, định mức đầu tư lớn so với các tỉnh vùng thấp nên Trung ương cũng cần tăng mức hỗ trợ vốn trực tiếp cho chương trình, nhất là vốn đầu tư phát triển… LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Cao Bằng được đánh giá là một trong những tỉnh có các xã biên giới đất liền nhiều nhất cả nước với tổng chiều dài đường biên giới dài 332 km, có diện tích đất tự nhiên 6.724,72 km²; có 13 huyện, thành phố trực thuộc tỉnh, trong đó có 8 huyện biên giới, với 6 cửa khẩu gồm 1 của khẩu Quốc tế (Tà Lùng), 2 cửa khẩu Quốc gia (Trà Lĩnh, Pò Peo) và 3 cửa khẩu địa phương (Bí Hà, Lý Vạn và Sóc Giang), 199 xã, phường, thị trấn với dân số 540.

Năm 2018, tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) tăng 7,15% so với năm 2017, thu nhập bình quân đầu người một tháng trên địa bàn tỉnh đạt 1.856 nghìn đồng, tăng 2,88% so với năm 2017 và đến năm 2019, GRDP trên địa bàn tỉnh tăng 7,17/KH 7%, vượt kế hoạch, trong đó: lĩnh vực nông, lâm, ngư nghiệp tăng 2,99%; lĩnh vực công nghiệp – xây dựng tăng 12,06%; lĩnh vực dịch vụ tăng 6,9%; thuế sản phẩm trừ trợ cấp sản phẩm tăng 2,82%.