Mở đầu - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận. - Chƣơng 2: Tổ chức thực hiện và phƣơng pháp nghiên cứu - Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu - Kết luận - kiến nghị - Tài liệu tham khảo - Phụ lục 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Sơ lƣợc lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Sơ lƣợc một số công trình nghiên cứu về nhu cầu, nhu cầu tham vấn ở nƣớc ngoài.
Nhu cầu là một vấn đề quan trọng đƣợc nhiều nhà khoa học quan tâm ở các khía cạnh khác nhau. Dƣới góc độ tâm lý học, nhu cầu đã đƣợc nhiều nhà tâm lý học nghiên cứu từ rất lâu. Sau đây, chúng tôi xin khái quát một số công trình nghiên cứu về nhu cầu và nhu cầu tham vấn tâm lý trong và ngoài nƣớc. Các công trình nghiên cứu về nhu cầu ở nước ngoài.
Từ lâu đã có khá nhiều tác giả nghiên cứu và đề cập tới nhu cầu nhƣ các tác giả: E.và nhiều nhà khoa học Nga nhƣ X.Tolman (1886 - 1959) khi nghiên cứu về hành vi và các yếu tố tạo nên hành vi, ông cho rằng không chỉ có kích thích vật lý bên ngoài tạo nên phản ứng/ hành vi mà còn có các tác nhân bên trong tác động, đó là nhu cầu tiếp nhận các kích thích của các cá nhân.Tolman đã phân tích và đƣa ra hệ thống nhu cầu ở con ngƣời. Quan điểm của E.Tolman đã bổ sung thêm lý thuyết tác nhân kích thích và phản ứng (S – R) một cách đơn giản của tác giả J. Tuy nhiên, trong lý thuyết của mình ông có thiên về nhu cầu mang tính bản năng sinh vật hơn là khía cạnh xã hội của nhu cầu [19, tr. Henry Alexander Murray (1893 - 1988), nhà tâm lý học ngƣời Mỹ, khi nghiên cứu về nhân cách đã đƣa ra những kết quả nghiên cứu về các loại nhu cầu, tính tổ chức, vai trò ảnh hƣởng của nhu cầu tới hành động của con ngƣời.
Theo ông, sự xuất hiện nhu cầu dẫn đến sự thay đổi hoá học trong não và do tác động của chúng mà dẫn đến các hoạt động tƣ duy, tình cảm. Murray vẫn giữ nguyên những quan điểm của phân tâm học: Tất cả những nhu cầu và những tích hợp của chúng quy định xu hƣớng của nhân cách đều khởi nguyên từ những lý tƣởng libido vô thức. Trong từng quan điểm riêng lẻ, nhƣ 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguyên tắc về sự qua lại của động cơ, tính chất vectơ của nhu cầu, H. Murray đã mƣợn từ thuyết trƣờng của K.
Một tác giả khác - ngƣời Mỹ đã nghiên cứu về nhu cầu một cách khá sâu sắc vào những năm 50 của thế kỷ XX, đó là Abraham Maslow (1908 - 1970). Ông đã đƣa ra lý thuyết về nhu cầu và sự phát triển của nhu cầu. Trong tác phẩm “Motivation and Personality” (1954), Maslow đã hình dung nhu cầu và sự phát triển nhu cầu theo một chuỗi liên tiếp các bậc thang, từ các nhu cầu cấp thấp (nhu cầu sinh học: đồ ăn, nƣớc uống…) đến nhu cầu cấp cao (sự hoàn thiện bản thân). Maslow đã chia nhu cầu thành 5 loại, đó là các nhu cầu sau: - Nhu cầu thể chất - nhu cầu cơ bản cho sự tồn tại của cá nhân.
Nhu cầu này còn đƣợc gọi là nhu cầu cơ thể, nhu cầu sinh lý. Thứ bậc đầu tiên này rất cơ bản và đặc biệt quan trọng. Đó là nhu cầu nguyên thuỷ nhất của con ngƣời. Nhu cầu này bao gồm: thức ăn, nƣớc uống, quần áo, nhà ở, không khí, tình dục…Nếu những nhu cầu cơ bản này không đƣợc đáp ứng, con ngƣời sẽ khó có thể tồn tại.
- Nhu cầu an toàn - an ninh bao gồm các mặt sau: an toàn sinh mệnh, an toàn môi trƣờng, an toàn lao động, an toàn kinh tế, an toàn sức khoẻ, an toàn tâm lý, an toàn ở và đi lại. Trong đó, cơ bản nhất là an toàn sinh mệnh. Nhu cầu an toàn nếu không đƣợc đảm bảo thì cuộc sống sẽ bị đe doạ, công việc của mọi ngƣời sẽ không đƣợc tiến hành bình thƣờng và các nhu cầu khác sẽ không đƣợc thực hiện. - Nhu cầu đƣợc giao lƣu tình cảm và đƣợc trực thuộc.
Nhu cầu đƣợc thuộc về nhóm xã hội nào đó, đƣợc yêu thƣơng và thừa nhận của ngƣời khác. Nếu không đƣợc giao tiếp và quan hệ với ngƣời khác thì con ngƣời khó có thể tồn tại. Tình yêu thƣơng và sự chấp nhận đến với con ngƣời qua mối quan hệ trong gia đình, bạn bè, hàng xóm, cộng đồng và thậm chí qua các tổ chức xã hội khác. Nhu cầu đƣợc quan hệ và đƣợc thừa nhận gồm có các vấn đề tâm lý nhƣ: đƣợc dƣ luận xã hội thừa nhận, sự gần gũi, thân cận, tán thƣởng, ủng hộ… Tình yêu là nội dung cao nhất của nhu cầu này.
Lòng thƣơng, tình yêu, tình bạn, tình thân ái là nội dung lý tƣởng mà nhu cầu đƣợc thừa nhận luôn theo đuổi. Nó thể hiện tầm quan trọng của tình cảm con ngƣời trong quá trình phát triển của nhân loại. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Nhu cầu đƣợc tôn trọng gồm hai loại: lòng tự trọng và đƣợc ngƣời khác tôn trọng. Nhu cầu đƣợc ngƣời khác tôn trọng gồm khả năng có đƣợc uy tín, đƣợc thừa nhận, đƣợc tiếp nhận, có địa vị, có danh dự, đƣợc biết đến.
- Nhu cầu tự hoàn thiện - cơ hội thể hiện bản thân. Đây là bậc cuối cùng trong hệ thống năm thứ bậc nhu cầu của Maslow, là bƣớc phát triển nhất về tâm lý và phức tạp nhất trong tất cả các bƣớc. Đó là nhu cầu về sự trƣởng thành cá nhân, cơ hội cho sự phát triển và học hỏi của cá nhân. Nhu cầu về sự trƣởng thành cá nhân có thể đƣợc hiểu là sự tiếp cận với hệ thống giáo dục, bao gồm đào tạo kỹ năng nghề nghiệp, chơi thể thao, trải nghiệm…Nhu cầu khẳng định bản thân đƣợc Maslow gọi là nhu cầu muốn thể hiện toàn bộ tiềm năng của con ngƣời.
Sau này, sự phân cấp nhu cầu đã đƣợc Maslow hiệu chỉnh thành 7 bậc (1970) và cuối cùng là 8 bậc (1990). Ngoài tháp nhu cầu 5 bậc nhƣ trên, còn thêm 3 thang bậc nhu cầu khác, đó là: nhu cầu về thẩm mỹ, nhu cầu đƣọc thể hiện mình, sự siêu nghiệm. Tuy nhiên, lý thuyết nhu cầu gồm 5 thang bậc của Maslow vẫn đƣợc ứng dụng rất phổ biến trong thực tiễn. Học thuyết của A.
Maslow đã giải thích những nhu cầu nhất định của con ngƣời đƣợc đáp ứng nhƣ thế nào để một cá nhân hƣớng đến một cuộc sống lành mạnh và có ích về thể chất lẫn tinh thần. Kết quả nghiên cứu về nhu cầu của ông đã tạo nên một ảnh hƣởng lớn trong lĩnh vực tâm lý học, bởi sự phát hiện ra các nhu cầu của con ngƣời [8, tr. Tuy nhiên, một số nhà khoa học đã phê phán thang bậc nhu cầu của Maslow bởi ông đã tách nhu cầu cá nhân ra khỏi hệ thống quan hệ xã hội và đặt nhu cầu nằm ngoài mối liên hệ xã hội. Maslow đã không chỉ ra đƣợc trong những điều kiện xã hội nào nhu cầu đó đƣợc thoả mãn.
Các tác giả Xô Viết như D. Lêonchiev …cũng đã nghiên cứu khá sâu về nhu cầu. Uznatze là ngƣời đầu tiên trong tâm lý học Xô Viết nghiên cứu về nhu cầu. Ông khám phá ra mối liên hệ giữ nhu cầu và hành vi.
Tƣơng ứng theo mỗi kiểu hành vi là một nhu cầu. Ông cho rằng, không có gì đặc trƣng cho một cơ thể sống hơn sự có mặt của nhu cầu. Nhu cầu, đó là cội nguồn của tính tích cực, với ý nghĩa 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com này thì khái niệm nhu cầu rất rộng,…D.Uznatze cho rằng, khi có một nhu cầu cụ thể nào đó xuất hiện, chủ thể hƣớng sức lực của mình vào thực tại xung quanh nhằm thoả mãn nhu cầu đó, đấy chính là cách nảy sinh hành vi. Rubinstein (1889- 1960) là một trong những nhà tâm lý học ngƣời Nga đã có nhiều công trình nghiên cứu về nhu cầu.
Trong lý thuyết của mình, ông đã đề cập tới nhu cầu nhƣ một yếu tố thúc đẩy hoạt động để đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của con ngƣời. Nhu cầu của con ngƣời thể hiện sự liên kết, phụ thuộc của con ngƣời với thế giới xung quanh. Để tồn tại và phát triển, con ngƣời luôn phải hoạt động nhằm đáp ứng những nhu cầu nhất định. Những đòi hỏi ấy là nhu cầu.Lêonchiev (1903-1979) với lý thuyết nổi tiếng về hoạt động của con ngƣời đã nghiên cứu về động cơ và nhu cầu.
Trong đó, tác giả nhấn mạnh vai trò của động cơ và nhu cầu trong sự hình thành hoạt động ở cá nhân. Trong nghiên cứu của mình, A. Lêônchiev đã chỉ ra nhu cầu bao giờ cũng có tính đối tƣợng: nhu cầu bao giờ cũng là nhu cầu về một cái gì đó. Trƣớc khi thoả mãn nhu cầu, đối tƣợng của nhu cầu phải đƣợc phát lộ ra.
Nhờ kết quả của sự phát lộ này mà nhu cầu mới có tính đối tƣợng của nó, còn vật đƣợc hình dung qua tƣ duy thì có sức thúc đẩy, hƣớng dẫn hoạt động, đó là động cơ. Nhu cầu của con ngƣời không chỉ đƣợc sản xuất ra mà còn đƣợc cải biến ngay trong quá trình sản xuất và tiêu thụ, và đấy là mấu chốt để hiểu đƣợc bản chất của các nhu cầu của con ngƣời [13, tr. Lomov (2000), khi nghiên cứu về nhân cách, ông đã đề cập khá nhiều đến nhu cầu. Ông cho rằng nhu cầu nhƣ là một thuộc tính của nhân cách.
“Nhu cầu cá nhân là đòi hỏi nào đó của nó về những điều kiện và phƣơng tiện nhất định cho việc tồn tại và phát triển. Nhu cầu đó nhất thiết bắt nguồn từ những quá trình xảy ra có tính khách quan, trong đó cá nhân tham dự vào suốt đời sống của mình. Dĩ nhiên, nhu cầu là trạng thái của cá nhân, nhƣng nhu cầu là một cái gì đó nằm ngoài cá nhân” [14, tr. Nhƣ vậy, có khá nhiều tác giả nƣớc ngoài đã quan tâm và nghiên cứu về nhu cầu và ở những góc độ khác nhau.
Tuy nhiên, các tác giả đều có điểm chung đó là nghiên cứu nhu cầu gắn với hoạt động của cá nhân, nghiên cứu vai trò của 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhu cầu với tính tích cực của cá nhân trong hành động, nghiên cứu vai trò của sự thoả mãn nhu cầu để đảm bảo sự tồn tại và phát triển của cá nhân.2 Các công trình nghiên cứu liên quan đến nhu cầu tham vấn tâm lý ở nƣớc ngoài.