Nghiên Cứu Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Quản Trị Tri Thức Tại Các Trường Đại Học Công Lập Ở Hà Nội

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị tri thức tại một số trường đại học công lập trên địa, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS, TS. Nguyễn Văn Minh
• Trường học: Trường Đại học Thương Mại
• Chuyên ngành: Quản trị Kinh doanh
• Đề tài: Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến quản trị tri thức tại một số trường đại học công lập trên địa bàn Thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ Kinh tế
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Quản Trị Tri Thức

Quản trị tri thức (QTTT) là một lĩnh vực quan trọng trong giáo dục đại học, đặc biệt tại các trường đại học công lập ở Hà Nội. Nghiên cứu này nhằm xác định các nhân tố ảnh hưởng đến QTTT, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục và nghiên cứu khoa học. Các nhân tố này bao gồm lãnh đạo, văn hóa tổ chức, chế độ khen thưởng, và sự hỗ trợ của công nghệ thông tin. Việc hiểu rõ các nhân tố này sẽ giúp các trường đại học cải thiện hiệu quả hoạt động và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của sinh viên và xã hội.

1.1. Khái Niệm Quản Trị Tri Thức Trong Giáo Dục

Quản trị tri thức trong giáo dục đại học được định nghĩa là quá trình tiếp nhận, chia sẻ, và áp dụng tri thức nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy và nghiên cứu. Điều này bao gồm việc xây dựng hệ thống quản lý tri thức hiệu quả, giúp giảng viên và sinh viên dễ dàng tiếp cận thông tin và tài liệu học tập.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Quản Trị Tri Thức Tại Các Trường Đại Học

QTTT đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục và nghiên cứu tại các trường đại học công lập. Nó giúp tối ưu hóa quy trình giảng dạy, tăng cường khả năng sáng tạo và cải thiện kết quả học tập của sinh viên. Hơn nữa, QTTT còn giúp các trường đại học duy trì và phát triển lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

II. Các Vấn Đề Thách Thức Trong Quản Trị Tri Thức

Mặc dù QTTT mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc triển khai nó tại các trường đại học công lập Hà Nội vẫn gặp nhiều thách thức. Những vấn đề này bao gồm sự thiếu hụt về công nghệ, văn hóa tổ chức chưa phù hợp, và chế độ khen thưởng chưa đủ hấp dẫn. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết để nâng cao hiệu quả QTTT.

2.1. Thiếu Hụt Về Công Nghệ Thông Tin

Nhiều trường đại học công lập vẫn chưa đầu tư đủ vào công nghệ thông tin, dẫn đến việc quản lý tri thức không hiệu quả. Sự thiếu hụt này ảnh hưởng đến khả năng chia sẻ và lưu trữ tri thức, làm giảm hiệu quả của QTTT.

2.2. Văn Hóa Tổ Chức Chưa Phù Hợp

Văn hóa tổ chức tại nhiều trường đại học chưa khuyến khích việc chia sẻ tri thức. Điều này dẫn đến việc giảng viên và sinh viên không sẵn sàng tham gia vào các hoạt động QTTT, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục.

III. Phương Pháp Nâng Cao Quản Trị Tri Thức Tại Trường Đại Học

Để cải thiện QTTT, các trường đại học cần áp dụng một số phương pháp như tăng cường vai trò lãnh đạo, xây dựng văn hóa tổ chức tích cực, và hoàn thiện chế độ khen thưởng. Những phương pháp này sẽ giúp tạo ra môi trường thuận lợi cho việc chia sẻ và áp dụng tri thức.

3.1. Tăng Cường Vai Trò Lãnh Đạo Trong QTTT

Lãnh đạo cần đóng vai trò chủ động trong việc thúc đẩy QTTT. Họ nên tạo ra các chính sách khuyến khích giảng viên và sinh viên tham gia vào các hoạt động chia sẻ tri thức, từ đó nâng cao hiệu quả QTTT.

3.2. Xây Dựng Văn Hóa Tổ Chức Tích Cực

Văn hóa tổ chức tích cực sẽ khuyến khích sự tham gia của tất cả các thành viên trong trường đại học vào các hoạt động QTTT. Điều này bao gồm việc tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm để chia sẻ tri thức và kinh nghiệm.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quản Trị Tri Thức

Việc áp dụng QTTT tại các trường đại học công lập Hà Nội đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các trường đã cải thiện được quy trình giảng dạy, nâng cao chất lượng nghiên cứu và tăng cường sự hài lòng của sinh viên. Những kết quả này cho thấy tầm quan trọng của QTTT trong giáo dục đại học.

4.1. Cải Thiện Chất Lượng Giảng Dạy

QTTT giúp giảng viên cập nhật kiến thức mới và cải thiện phương pháp giảng dạy. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho sinh viên.

4.2. Tăng Cường Nghiên Cứu Khoa Học

Các trường đại học đã áp dụng QTTT để tối ưu hóa quy trình nghiên cứu, từ đó tăng cường số lượng và chất lượng các công trình nghiên cứu khoa học. Điều này góp phần nâng cao uy tín của trường trong cộng đồng học thuật.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Quản Trị Tri Thức

Tương lai của QTTT tại các trường đại học công lập Hà Nội phụ thuộc vào việc nhận diện và giải quyết các thách thức hiện tại. Việc đầu tư vào công nghệ, xây dựng văn hóa tổ chức tích cực và hoàn thiện chế độ khen thưởng sẽ là những yếu tố quyết định cho sự thành công của QTTT trong tương lai.

5.1. Đầu Tư Vào Công Nghệ Thông Tin

Đầu tư vào công nghệ thông tin sẽ giúp các trường đại học cải thiện khả năng quản lý tri thức, từ đó nâng cao hiệu quả QTTT. Các trường cần xem xét việc áp dụng các phần mềm quản lý tri thức hiện đại.

5.2. Tạo Dựng Văn Hóa Chia Sẻ Tri Thức

Xây dựng văn hóa chia sẻ tri thức sẽ giúp các trường đại học phát triển bền vững. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng giáo dục mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho sinh viên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Công trình nghiên cứu về quản trị tri thức và quản trị tri thức trong trường đại học Trên thế giới, các nghiên cứu về QTTT chỉ mới phát triển mạnh trong ba thập kỷ gần đây. Mặc dù số lượng nghiên cứu chưa nhiều nhưng QTTT đã thực sự thu hút sự quan tâm của giới khoa học, học thuật và kinh doanh.

QTTT được xem là một phần trong các nghiên cứu về quản trị nhưng lại có mối liên kết chặt chẽ với thông tin và công nghệ truyền thông, được áp dụng trong nhiều lĩnh vực nhằm sáng tạo, quản lý và thúc đẩy tài sản trí tuệ trong tổ chức (Gao & cộng sự, 2018). Dựa trên tổng hợp các công trình nghiên cứu trước đây, tác giả rút ra một số hướng nghiên cứu chính về QTTT và QTTT trong trường ĐH như sau: Thứ nhất, nghiên cứu các khái niệm và cách tiếp cận tri thức và QTTT. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về tri thức vì đây là một khái niệm phức tạp và trừu tượng. Cho đến ngày nay, khái niệm về tri thức vẫn được các nhà nghiên cứu, nhà triết học tranh cãi.

Những nhà nghiên cứu đầu tiên đưa ra khái niệm tri thức là Nonaka & Takeuchi (1995a) và Davenport & Prusak (1998). Tương tự, đối với khái niệm QTTT, có nhiều định nghĩa khác nhau dựa vào quan điểm, lĩnh vực nghiên cứu và cách tiếp cận của mỗi nhà nghiên cứu. Tuy nhiên, cách tiếp cận theo mạng lưới liên kết ngữ dụng học được sử dụng phổ biến trong thời gian gần đây để tìm hiểu về QTTT. Trong đó, cách tiếp cận bản thể luận được sử dụng chủ yếu để nghiên cứu nội hàm các khái niệm, ngữ nghĩa học của các thuật ngữ và các khái niệm cũng như mối liên hệ giữa chúng (Gao & cộng sự, 2018).

Thứ hai, nghiên cứu về hệ thống QTTT.“Hệ thống QTTT là “một hệ thống siêu truyền thông, giúp nhiều người dùng hợp tác trong việc tạo và chia sẻ thông tin trong phạm vi lớn, chia sẻ các siêu văn bản”. Ngày nay, khi CNTT bùng nổ, hệ thống QTTT được cho là bất kỳ hệ thống CNTT nào thúc đẩy quá trình chia sẻ và tích hợp tri thức”(Alavi & Leidner, 1999) và mối quan hệ xã hội (sức mạnh gắn kết, các chuẩn mực xã hội được chia sẻ, và niềm tin) đóng vai trò quan trọng trong việc sử dụng hệ thống QTTT tại DN. Trong môi trường GDĐH, hệ thống QTTT hỗ trợ trường ĐH nâng cao chất lượng lượng sinh viên tốt nghiệp và kết quả công việc của viên chức 8 (Ramakrishnan & Yasin, 2012). Theo kết quả khảo sát GV tại trường ĐH Kashmir ở Ấn Độ về nhận thức và áp dụng hệ thống QTTT, 60% số người được hỏi có nhận thức rõ về hệ thống QTTT; 86.2% cho rằng hệ thống QTTT là cần thiết đối với nhà nghiên cứu (Husain & Gul, 2019).

Trên thực tế, nhiều chuyên gia và nhà nghiên cứu đã đề xuất xây dựng hệ thống QTTT trong trường ĐH. Rah & cộng sự (2010) đề xuất áp dụng một hệ thống QTTT dựa trên nền tảng web tại các thư viện ở trường ĐH. Tương tự, Bast & cộng sự (2014) tiến hành triển khai một hệ thống QTTT tích hợp trong hệ thống quản trị tại trường ĐH quốc tế Lebanese, Ả rập để hỗ trợ quá trình đào tạo, quản lý và hoạt động của nhà trường. Thứ ba, nghiên cứu về các công cụ QTTT.

Trong thời đại hiện nay, nhiều công cụ khác nhau được sử dụng để giúp các quá trình tiếp nhận, chia sẻ và áp dụng tri thức diễn ra nhanh hơn. Các công cụ như thư điện tử, mạng xã hội, mạng nội bộ, công cụ web 2.0, wikis,… được xem là những công cụ phổ biến trong QTTT. Theo Đoàn Văn Tân (2019), trường ĐH có thể sử dụng các công cụ hỗ trợ cho QTTT, cụ thể“việc sáng tạo nội dung tri thức như: hệ thống quản lý nội dung, công cụ chú thích, phần mềm khai thác dữ liệu và khám phá tri thức. Các công cụ hỗ trợ cho việc bổ sung và áp dụng tri thức có: học trực tuyến, trực quan dữ liệu, bản đồ tri thức, trí tuệ nhân tạo, hệ thống hỗ trợ quyết định, hệ chuyên gia.

Trong khi đó, các công cụ hỗ trợ cho việc chia sẻ và phổ biến tri thức gồm: phần mềm nhóm và công cụ hợp tác, công nghệ mạng, cổng tri thức, lọc thông tin, v.” Thứ tư, nghiên cứu về thực trạng QTTT trong tổ chức và trường ĐH. Arntzen & cộng sự (2009) đã cung cấp một bức tranh chi tiết về thực trạng triển khai QTTT tại Trường ĐH Bangkok, Thái Lan. Kết quả nghiên cứu cho thấy trong suốt giai đoạn khởi đầu, Trường ĐH Bangkok tập trung vào phát triển và lắp đặt hệ thống công nghệ để thúc đẩy quá trình chia sẻ tri thức giữa các thành viên trong tổ chức và giữa các phân hiệu của trường. Ở giai đoạn thứ hai, mỗi đơn vị trong trường sẽ triển khai QTTT tại đơn vị của mình dựa vào đặc điểm văn hóa, nhu cầu riêng nhằm khích lệ mọi người chia sẻ tri thức và lưu trữ tri thức hiệu quả.

Tuy nhiên, quá trình triển khai QTTT tại Trường ĐH Bangkok gặp phải một số khó khăn như: khối lượng công việc nhiều đã hạn chế viên chức tham gia ứng dụng công nghệ số; thiếu lộ trình QTTT; chưa có cơ chế khen thưởng khuyến khích viên chức tham gia vào các quá trình QTTT, v. Chủ đề này cũng được đề cập tới trong nghiên cứu của Dei & Van Der Walt (2020); Fombad & Sirorei (2019); Stroińska & Trippner-Hrabi (2018); v. 9 Thứ năm, xây dựng và kiểm định mô hình lý thuyết về QTTT. Việc xây dựng và kiểm định các mô hình lý thuyết là điều kiện cần thiết giúp các tổ chức xác định được các nhân tố thúc đẩy QTTT cũng như đánh giá mức độ tác động của QTTT tới sự đổi mới, sáng tạo, năng lực cạnh tranh hay KQHĐ của tổ chức để từ đó đưa ra các giải pháp nhằm triển khai QTTT thành công.

Tuy nhiên, việc xây dựng và kiểm định mô hình lý thuyết về QTTT trong trường ĐH chưa được thực hiện nhiều (Quarchioni & cộng sự, 2020). Thông qua tổng hợp và phân tích 121 bài báo nghiên cứu về QTTT trong lĩnh vực GDĐH xuất bản từ năm 1990 đến năm 2018 (được trích xuất từ dữ liệu SCOPUS), nhóm tác giả khẳng định phần lớn các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận trường ĐH như là một tổ chức và tiến hành nghiên cứu tình huống (49%). Cũng theo nhóm nghiên cứu, gần đây có 27% tổng số bài báo xây dựng được mô hình lý thuyết rõ ràng và tiến hành kiểm định. Như vậy, nghiên cứu về QTTT trong trường ĐH theo hướng tiếp cận xây dựng và kiểm định mô hình lý thuyết trong thực tế đang được quan tâm và cần được tăng cường trong thời gian tới.

Công trình nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến quản trị tri thức Trong các nghiên cứu về xây dựng và kiểm định mô hình lý thuyết, phần lớn các nghiên cứu về QTTT gần đây tập trung vào xây dựng mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến QTTT (Fteimi & Lehner, 2016). Bên cạnh đó, tác động của QTTT đối với năng lực canh tranh, sự đổi mới, sáng tạo hay KQHĐ của tổ chức cũng là một trong những hướng nghiên cứu chính để có thể nhìn nhận tổng thể hơn mức độ ảnh hưởng của các nhân tố thúc đẩy QTTT (Kör, 2017). Tuy nhiên, do cách tiếp cận của mỗi công trình nghiên cứu khác nhau, có nghiên cứu tìm hiểu về các nhân tố ảnh hưởng đến từng quá trình QTTT nhưng lại có công trình nghiên cứu tìm hiểu tác động của các nhân tố đến toàn bộ quá trình của QTTT hay sự sẵn sàng triển khai QTTT trong tổ chức. Do đó, các nhân tổ ảnh hưởng đến QTTT nói chung chưa thống nhất về cả số lượng và nội dung.1 tổng hợp một số nghiên cứu ở Việt Nam và ở nước ngoài về các nhân tố ảnh hưởng đến QTTT từ năm 2000 đến năm 2020 trong các loại hình tổ chức, bao gồm trường ĐH.

Qua tổng quan, tác giả nhận thấy phần lớn các nghiên cứu trước đây phân chia các nhân tố ảnh hưởng đến QTTT thành 4 nhóm nhân tố như sau: nhóm nhân tố thuộc về tổ chức; nhóm nhân tố thuộc về cá nhân; nhóm nhân tố thuộc về công nghệ và nhóm nhân tố thuộc về môi trường bên ngoài tổ chức.1: Tổng hợp một số nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến QTTT Các nhân tố ảnh hưởng Đối tượng Cỡ mẫu/ Phương pháp STT Tác giả Nhân tố Nhân tố Nhân tố Nhân tố QTTT nghiên cứu nhóm nghiên cứu thuộc về thuộc về thuộc về bên ngoài tổ chức cá nhân CN tổ chức Tiếp nhận, sáng tạo, Các cơ sở GDĐH 1. Rowley (2000) v phổ biến, lưu trữ, ứng Định tính Anh Quốc dụng, chuyển giao tri thức Định tính (xây Stankosky & 2. v v Các công ty ở Mỹ dựng mô hình Baldanza (2001) lý thuyết) 203 phiếu trả lời từ nhà Các tổ chức ở Định lượng Lee & Choi quản trị cấp trung phụ trách 3. v v Sáng tạo tri thức Hàn Quốc (hồi quy (2003) dự án QTTT của các tổ đa biến) chức (lẫy mẫu thuận tiện) Yu & cộng sự DN 4.

v v v Hiệu quả hoạt động QTTT 66 DN Định lượng (2004) Hàn Quốc Định lượng (sử Wong & Học giả, nhà tư vấn và hoạt dụng phiếu điều 5. v v DN nhỏ và vừa Aspinwall (2005) động trong lĩnh vực QTTT tra; so sánh đối chiếu) Sáng tạo, tiếp cận, Định lượng Lee & Lee DN đã áp dụng 215 phiếu trả lời từ 68 công 6. v v đẩy mạnh, áp dụng, chuyển (sử dụng mô (2007) QTTT ty (lấy mẫu thuận tiện) giao và đo lường tri thức hình SEM) Trường ĐH 7. Talisayon (2008) v v Định tính Mahidol, Thái Lan 11 Các nhân tố ảnh hưởng Đối tượng Cỡ mẫu/ Phương pháp STT Tác giả Nhân tố Nhân tố Nhân tố Nhân tố QTTT nghiên cứu nhóm nghiên cứu thuộc về thuộc về thuộc về bên ngoài tổ chức cá nhân CN tổ chức 384 phiếu trả lời từ các Định lượng Zheng & cộng sự Tiếp nhận, chia sẻ, và Các tổ chức ở khu chuyên gia nhân sự (lấy 8.

v v v v Các DN Định tính (2012) Đinh lượng Huang & Lai DN bảo hiểm Đài 362 phiếu điều tra tù nhân 10. v v v v (sử dụng mô (2014) Loan viên của 8 công ty bảo hiểm hình SEM) 248 phiếu trả lời từ nhà Định lượng Ho & cộng sự Sáng tạo, tích lũy, chia sẻ, 11.