phần mở đầu, kết luận và kiến nghị, nghiên cứu đƣợc kết cấu thành ba chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và tổng quan các công trình nghiên cứu nhận thức, thái độ đối với biến đổi khí hậu. Phƣơng pháp nghiên cứu và cơ sở dữ liệu. Kết quả nghiên cứu.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU NHẬN THỨC, THÁI ĐỘ ĐỐI VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU 1. Các công trình nghiên cứu ngoài nƣớc a) Nhận thức đối với biến đổi khí hậu Các nghiên cứu về nhận thức đối với BĐKH đƣợc thực hiện theo những cách tiếp cận, phƣơng pháp và kỹ thuật khác nhau.
Bord và nnk. (2000) đã tiến hành khảo sát về mức độ nhận thức đối với nguyên nhân của sự nóng lên toàn cầu tại Hoa Kỳ. Nghiên cứu đã giải thích đƣợc các yếu tố tâm lý tác động tới hành vi “ủng hộ hoặc phản đối” chính sách giảm phát thải khí nhà kính của các ngành. Kết quả của nghiên cứu mối quan hệ giữa kiến thức thực tế về BĐKH và thái độ ứng xử đối với vấn đề kiểm soát sự nóng lên toàn cầu.
Cũng dựa trên cách tiếp cận khảo sát sự cảm nhận và các chiến lƣợc thích ứng đối với sự biến đổi của khí hậu, Ishaya và Abaje (2008) đã xác định đƣợc mức độ tác động tới các hoạt động khác nhau cũng nhƣ trở ngại ảnh hƣởng tới sự thích nghi của cộng đồng dân cƣ tại Nigeria. Chính sự thay đổi của khí hậu và môi trƣờng là nguyên nhân chính tạo ra sự đa dạng các hoạt động của con ngƣời tại nơi đây. Tuy nhiên, điều này cũng tạo ra mối đe dọa tới sức khỏe, khả năng cung cấp lƣơng thực, mức độ đa dạng sinh học cũng nhƣ tác động tiêu cực tới các đối tƣợng phụ thuộc nhiều vào nguồn tài nguyên thiên nhiên. Xu thế này đã và đang thúc đẩy cƣ dân bản địa trồng nhiều giống cây có mùa vụ sinh trƣởng ngắn hơn và chống chịu tốt hơn ảnh hƣởng của thiên tai.
Tuy nhiên, thiếu nhận thức về đánh giá nguồn nƣớc, thích ứng dài hạn và kiến thức về kịch bản BĐKH là yếu tố cản trở tích hợp khoa học kỹ thuật hiện đại vào công cuộc chống BĐKH tại khu vực này. Leiserowitz (2009) nghiên cứu nhận thức và hiểu biết của các nhà khoa học quốc tế đối với vấn đề BĐKH toàn cầu. Nhận thức của ngƣời dân Hoa Kỳ về nguy cơ BĐKH đã chi phối tới cách thức phản ứng của họ với chính các mối nguy hiểm. Kết quả nghiên cứu đã giải thích lý do cho sự trì hoãn thực hiện những phản ứng trƣớc BĐKH.
Nguyên nhân đều xuất phát từ chính sự phân bố không đồng đều về chi phí, lợi ích cũng nhƣ khả năng kiểm soát các tác động của BĐKH. Sự thành công hay thất bại của các chính sách ứng phó BĐKH thƣờng chịu ảnh hƣởng từ khả năng nhận thức rủi ro của cộng đồng. Do đó, hiểu biết về khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu sẽ trở thành tiền đề đánh giá hiệu quả chính sách trong tƣơng lai. Quá trình đánh giá nhận thức là tiền đề để ra quyết định trong giải quyết vấn đề thích ứng đối với BĐKH, là cơ sở để thực hiện đề xuất chính sách trong tƣơng lai.
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Gbetibouo (2009) đã tiến hành đánh giá nhận thức và khả năng thích ứng với BĐKH của nông dân tại lƣu vực Limpopo, Nam Phi. Trên cơ sở phân tích thực tiễn sử dụng tài nguyên và chống chịu tác động bất lợi của sinh kế, nghiên cứu đã đƣa ra đƣợc cái nhìn toàn cảnh về khả năng ảnh hƣởng tới khía cạnh môi trƣờng và kinh tế xã hội của khu vực. Đồng thời, nghiên cứu đã khẳng định rõ mức độ chịu tác động phụ thuộc rất nhiều vào khả năng thích ứng với sự thay đổi khí hậu của ngƣời nông dân. Bằng cách tiếp cận “từ dƣới lên”, những hiểu biết của ngƣời dân đối với vấn đề BĐKH đƣợc tổng hợp từ khảo sát của 794 hộ gia đình tại lƣu vực trong năm 2004, 2005.
Các thay đổi chiến lƣợc nhận dạng đƣợc qua quá trình đối sánh dữ liệu khí hậu tại các trạm khí tƣợng, và thay đổi của ngƣời nông dân hoàn toàn phù hợp với sự gia tăng về nhiệt độ và lƣợng mƣa trong giai đoạn này. Kết quả của nghiên cứu là cơ sở khoa học để xây dựng chính sách tín dụng cho ngƣời nông dân nhằm cải thiện khả năng thích ứng với các thay đổi trong tƣơng lai (Gbetibouo, 2009). Cũng với hƣớng nghiên cứu này, Idrisa và nnk. (2012) đã kiểm tra khả năng nhận thức đối với vấn đề BĐKH của nông dân tại khu vực Sahel Savannah, Nigeria.
Dựa trên dữ liệu thống kê đa giai đoạn, kết quả của nghiên cứu đã minh chứng nguồn lực tài chính và thiếu thông tin về thời tiết là nguyên nhân chính đe dọa khả năng thích ứng với BĐKH. Tuy phần lớn ngƣời dân nhận thức đƣợc tầm quan trọng của những thay đổi về khí hậu nhƣng phần lớn hoạt động chống chịu với những thay đổi lại dựa trên những tập quán từ xa xƣa. Do đó, biện pháp tăng cƣờng hoạt động giáo dục về BĐKH và ứng dụng công nghệ là phƣơng án tối ƣu nhất nhằm khắc phục những hạn chế trong tập quán chăn nuôi của khu vực. Năm 2012, tổ chức Asia Foundation đã đƣa ra khảo sát nhận thức của dân về nguyên nhân và tác động của BĐKH tác động tới kế hoạch phát triển hiện tại và phƣơng hƣớng trong tƣơng lai.
Chính các giả thuyết về BĐKH đã tạo ra những ý tƣởng mới, những cuộc tranh luận nhằm tăng cƣờng sự nỗ lực của cả chính phủ và cộng đồng quốc tế trong giải quyết các hậu quả đang phải đối mặt tại Bangladesh. Trên cơ sở các khảo sát quốc gia về các hiện tƣợng thời tiết nguy hiểm (bão, lũ, hạn hán, xâm nhập mặn, .), các bên đã tiến hành xây dựng các biện pháp về vốn, cơ chế hỗ trợ và các chƣơng trình phát triển hay ứng phó với các tác động của BĐKH. Quá trình khảo sát này đƣợc xây dựng trên các nội dung: (i) hiểu biết về BĐKH; (ii) các tác động của BĐKH ở cấp độ hộ gia đình; (iii) nhận thức về nguyên nhân của BĐKH; (iv) biện pháp giải quyết các vấn đề của BĐKH; (v) nhu cầu và ƣu tiên trong vấn đề thích nghi; (vi) các kinh nghiệm giảm thiểu tác động,. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kết quả của báo cáo trở thành tiền đề để thống nhất các quan điểm của địa phƣơng và quốc gia đối với chính sách và phƣơng án hành động đối với BĐKH; đầu tƣ nâng cao năng lực thích ứng đối với các đối tƣợng dễ bị tổn thƣơng; xây dựng các quy chế nhằm giải quyết vấn đề quản trị và chia sẻ những thiệt hại đối với các đối tƣợng chịu tổn thƣơng một cách công bằng.
b) Thái độ đối với biến đổi khí hậu Quá trình đánh giá thái độ của cộng đồng đối với các vấn đề môi trƣờng bắt đầu đƣợc thực hiện tại Hoa Kỳ từ những năm 1970. Bord và nnk. (1998) công bố dữ liệu điều tra quốc gia về hiện tƣợng nóng lên toàn cầu tại Hoa Kỳ. Nghiên cứu đã tóm tắt những thống kê về mức độ nhận thức, hiểu biết thực tiễn hay những mối quan tâm về rủi ro liên quan tới BĐKH.
Đồng thời, trên cơ sở này, nghiên cứu xác định đƣợc khả năng sẵn sàng chi trả kinh phí nhằm thích ứng và giảm nhẹ các tác động tiêu cực tiềm năng trong tƣơng lai. Với cách tiếp cận khai thác các nội dung về: (i) mục tiêu môi trƣờng chung (ii) xác định những sai lầm về các ảnh hƣởng tiêu cực; Nghiên cứu đã chỉ ra rằng BĐKH tuy đƣợc coi là một vấn đề toàn cầu song chƣa đƣợc coi là vấn đề ƣu tiên giải quyết hiện thời. Ngoài ra, kết quả thống kê còn cho phép chứng minh nhận định “nhận thức về BĐKH sẽ chi phối các hành động “đánh đổi/hy sinh” lợi ích kinh tế trong đối phó các vấn đề môi trƣờng; thay vì tìm cách thay đổi lối sống hiện thời của cộng đồng”. Nhƣ vậy, cách tiếp cận này không chỉ kiểm định những mối quan tâm của cộng đồng mà còn phân tích khả năng phát triển nhận thức về môi trƣờng trên toàn thế giới trong tƣơng lai (Dunlap và nnk.
Về thái độ đối với BĐKH, điều này phụ thuộc phần lớn vào mức độ hiểu biết của cộng đồng. Do đó, cách thức tiếp cận xác định cũng trở nên rất đa dạng, điển hình là khảo sát mức độ hiểu biết các thuật ngữ liên quan tới biến đổi toàn cầu (DEFRA, 2002; Bibbings, 2004); nóng lên toàn cầu (Norton và Leaman, 2004); hoặc khảo sát cả hai vấn đề trên (MORI, 2005). Quá trình điều tra nhận thức nhìn chung khẳng định rằng sự “thiếu chắc chắn” về nguyên nhân gây BĐKH dẫn tới sự khó khăn trong giải quyết ảnh hƣởng tiêu cực có tính toàn cầu ở quy mô địa phƣơng. Điển hình cho vấn đề này là nghiên cứu của Whitmarsh (2009).
Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát hiểu biết của cộng đồng tới vấn đề BĐKH và nóng lên toàn cầu của cƣ dân phía nam nƣớc Anh. Trên cơ sở phân tích định lƣợng, nghiên cứu đã chỉ ra xu hƣớng tách rời mối quan hệ “nguyên nhân - tác động” khỏi vấn đề trách nhiệm giải quyết tác động có tính toàn cầu đang diễn ra. Nhìn chung, xu hƣớng phân tách trong thái độ của cộng đồng đối với 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BĐKH phụ thuộc nhiều vào mức độ hiểu biết và nhận thức của cộng đồng đó trong thực tiễn. c) Nhận thức và thái độ của học sinh đối với vấn đề biến đổi khí hậu Đối với các nghiên cứu về nhận thức và thái độ đối với vấn đề BĐKH, phƣơng pháp tiếp cận nhằm giải quyết vấn đề này khá đa dạng.
Ojala (2011) nghiên cứu mức độ kỳ vọng trong nhận thức, kiểm tra mức độ ảnh hƣởng tới hành vi ủng hộ bảo vệ môi trƣờng của sinh viên. Dựa trên kết quả đánh giá thực nghiệm, hai lựa chọn kỳ vọng “xây dựng” và “từ chối” trở thành tiền đề xác định mức độ ủng hộ hoặc hạn chế các hoạt động bảo vệ môi trƣờng (Ojala, 2011). Cũng theo định hƣớng này, Dijkstra và Goedhart (2012) đã thực hiện nghiên cứu thái độ đối với các môn khoa học trong mối tƣơng quan với các hành vi, thái độ và kiến thức đối với vấn đề bảo vệ môi trƣờng. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, học sinh tại các lớp lớn hơn thì mức độ sẵn sàng ủng hộ tài chính nhằm bảo vệ môi trƣờng cao hơn.