Luận văn thạc sĩ nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Vũ Đức Hạnh
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Mạnh Hùng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật hình sự
• Đề tài: Nguyên Tắc Thực Hành Quyền Công Tố Và Kiểm Sát Việc Tuân Theo Pháp Luật Trong Tố Tụng Hình Sự
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ THỜI GIAN NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN VĂN
• Mục đích nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Thời gian nghiên cứu
• CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CÁC PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI VỀ MẶT KHOA HỌC CỦA LUẬN VĂN
• Ý NGHĨA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA LUẬN VĂN
• BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGUYÊN TẮC THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ QUYỀN CÔNG TỐ, THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 1.1.1. Khái niệm, đối tượng, phạm vi, nội dung quyền công tố
• 1.1.1.1. Khái niệm quyền công tố
• 2. CHƯƠNG 2: THỂ HIỆN NGUYÊN TẮC THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ TRONG MỘT SỐ QUY PHẠM PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG KIẾN NGHỊ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN NGUYÊN TẮC THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 3.1. THỰC TRẠNG CỦA VIỆC THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• 3.2. NHU CẦU, PHƯƠNG HƯỚNG VÀ NHỮNG NỘI DUNG CẦN HOÀN THIỆN BẢO ĐẢM TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ CỦA NGUYÊN TẮC THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nguyên tắc công tố và kiểm sát trong tố tụng hình sự

Nguyên tắc công tố và kiểm sát trong tố tụng hình sự là những yếu tố quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Chúng đảm bảo rằng các quy trình tố tụng được thực hiện một cách công bằng và hợp pháp. Nguyên tắc này không chỉ bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan mà còn góp phần nâng cao hiệu lực của hệ thống tư pháp. Việc thực hiện nguyên tắc này giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân và duy trì trật tự xã hội.

1.1. Khái niệm và vai trò của nguyên tắc công tố

Nguyên tắc công tố được hiểu là quyền của Viện kiểm sát trong việc thực hiện các hoạt động tố tụng hình sự. Vai trò của nguyên tắc này là đảm bảo rằng mọi hành vi vi phạm pháp luật đều được xử lý một cách nghiêm minh, bảo vệ quyền lợi của người bị hại và đảm bảo công lý.

1.2. Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự

Kiểm sát việc tuân theo pháp luật là chức năng của Viện kiểm sát nhằm đảm bảo rằng các cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện đúng quy định của pháp luật. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của các bên mà còn nâng cao tính minh bạch và công bằng trong quá trình tố tụng.

II. Những thách thức trong thực hiện nguyên tắc công tố và kiểm sát

Mặc dù nguyên tắc công tố và kiểm sát đã được quy định rõ ràng trong pháp luật, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong quá trình thực hiện. Những thách thức này có thể đến từ việc thiếu hụt nguồn lực, sự không đồng bộ trong các quy định pháp luật, và sự thiếu hiểu biết của các bên liên quan về quyền và nghĩa vụ của mình trong tố tụng hình sự.

2.1. Thiếu hụt nguồn lực và nhân lực

Việc thiếu hụt nguồn lực và nhân lực trong các cơ quan tư pháp là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc thực hiện nguyên tắc công tố và kiểm sát không hiệu quả. Điều này ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các hoạt động tố tụng một cách kịp thời và chính xác.

2.2. Sự không đồng bộ trong quy định pháp luật

Sự không đồng bộ trong các quy định pháp luật có thể dẫn đến những khó khăn trong việc áp dụng nguyên tắc công tố và kiểm sát. Điều này đòi hỏi cần có sự điều chỉnh và hoàn thiện các quy định pháp luật để đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả trong thực thi.

III. Phương pháp thực hiện nguyên tắc công tố và kiểm sát hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc công tố và kiểm sát, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Những phương pháp này bao gồm việc đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ, cải cách quy trình tố tụng, và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

3.1. Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ là một trong những giải pháp quan trọng để đảm bảo việc thực hiện nguyên tắc công tố và kiểm sát được hiệu quả. Cán bộ cần được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện nhiệm vụ của mình một cách tốt nhất.

3.2. Cải cách quy trình tố tụng

Cải cách quy trình tố tụng nhằm đơn giản hóa và tối ưu hóa các bước trong quá trình tố tụng sẽ giúp nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc công tố và kiểm sát. Điều này cũng giúp giảm thiểu thời gian và chi phí cho các bên liên quan.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nguyên tắc công tố và kiểm sát

Nguyên tắc công tố và kiểm sát không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn rõ ràng trong các vụ án hình sự. Việc áp dụng nguyên tắc này giúp đảm bảo rằng các vụ án được xử lý một cách công bằng và minh bạch, từ đó nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

4.1. Các vụ án điển hình trong thực tiễn

Có nhiều vụ án điển hình cho thấy sự cần thiết của nguyên tắc công tố và kiểm sát trong việc bảo vệ quyền lợi của công dân. Những vụ án này không chỉ giúp làm sáng tỏ các vấn đề pháp lý mà còn góp phần nâng cao nhận thức của xã hội về pháp luật.

4.2. Kết quả nghiên cứu và đánh giá

Nghiên cứu và đánh giá kết quả thực hiện nguyên tắc công tố và kiểm sát trong thực tiễn cho thấy nhiều tiến bộ nhưng cũng còn nhiều vấn đề cần khắc phục. Việc đánh giá này sẽ giúp các cơ quan chức năng có cái nhìn tổng quan và đưa ra các giải pháp phù hợp.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của nguyên tắc công tố và kiểm sát

Nguyên tắc công tố và kiểm sát trong tố tụng hình sự là một phần không thể thiếu trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Để nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc này, cần có sự đồng bộ trong các quy định pháp luật, cũng như sự nỗ lực từ các cơ quan chức năng. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc cải cách và hoàn thiện hệ thống pháp luật, đồng thời nâng cao năng lực cho cán bộ thực thi.

5.1. Đề xuất cải cách pháp luật

Đề xuất cải cách pháp luật nhằm hoàn thiện các quy định liên quan đến nguyên tắc công tố và kiểm sát sẽ giúp nâng cao hiệu quả thực hiện. Cần có sự tham gia của các chuyên gia và nhà nghiên cứu trong quá trình này.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tư pháp sẽ giúp Việt Nam học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia khác, từ đó nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc công tố và kiểm sát trong tố tụng hình sự.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xây dựng nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp ở Việt Nam, việc nghiên cứu nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự có tính cấp thiết cao. Theo thống kê của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, khoảng 70% các vi phạm tố tụng hình sự liên quan đến việc không tuân thủ đúng nguyên tắc này, dẫn đến khoảng 15% vụ án phải điều tra lại hoặc hủy bỏ. Luận văn tập trung nghiên cứu mục tiêu làm sáng tỏ nội dung cơ bản của nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự, phân tích thực trạng áp dụng nguyên tắc này và đề xuất giải pháp hoàn thiện. Nghiên cứu được thực hiện trong phạm vi toàn quốc từ năm 2005-2009, với số liệu khảo sát từ khoảng 50 tỉnh thành. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Viện kiểm sát mà còn đảm bảo việc tuân thủ pháp luật trong tố tụng hình sự, giảm thiểu khoảng 20% các trường hợp oan sai trong xét xử.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết về quyền công tố và lý thuyết về kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự. Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quy định của pháp luật Việt Nam. Các khái niệm chính được phân tích bao gồm: quyền công tố (quyền nhân danh Nhà nước thực hiện việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội), thực hành quyền công tố (hoạt động thực hiện các quyền năng pháp lý thuộc nội dung quyền công tố), kiểm sát việc tuân theo pháp luật (hoạt động kiểm tra, giám sát việc tuân theo pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng), và nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật (nguyên tắc cơ bản của luật tố tụng hình sự).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh lịch sử và thống kê. Nguồn dữ liệu chính từ các báo cáo của Viện kiểm sát nhân dân tối cao, các văn bản pháp luật liên quan và kết quả khảo sát thực tế. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm khoảng 200 vụ án hình sự từ 50 tỉnh thành, được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng. Phương pháp phân tích dữ liệu định lượng và định tính được áp dụng để đánh giá thực trạng áp dụng nguyên tắc. Timeline nghiên cứu được thực hiện trong 12 tháng, từ giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích đến đề xuất giải pháp. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tổng hợp là để có cái nhìn toàn diện về cả lý luận và thực tiễn áp dụng nguyên tắc trong tố tụng hình sự.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng có khoảng 65% các vụ án hình sự được thực hiện đúng nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật, trong khi 35% còn tồn tại những vi phạm nhất định. Cụ thể, khoảng 20% các vi phạm xảy ra trong giai đoạn điều tra, chủ yếu liên quan đến việc áp dụng biện pháp ngăn chặn không đúng thẩm quyền; khoảng 10% trong giai đoạn truy tố do việc quyết định truy tố chưa đầy đủ căn cứ; và khoảng 5% trong giai đoạn xét xử do kiểm sát viên chưa thực hiện đầy đủ quyền kiểm sát. So sánh với giai đoạn 2000-2004, tỷ lệ vi phạm đã giảm khoảng 15%, cho thấy sự cải thiện trong nhận thức và thực thi nguyên tắc.

Nghiên cứu cũng phát hiện rằng có sự khác biệt đáng kể giữa các địa phương trong việc áp dụng nguyên tắc. Tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, tỷ lệ tuân thủ đạt khoảng 80%, trong khi ở một số tỉnh miền núi, tỷ lệ này chỉ đạt khoảng 50%. Nguyên nhân chính của sự chênh lệch này là do sự khác biệt về năng lực cán bộ và điều kiện cơ sở vật chất.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng nguyên nhân chính dẫn đến các vi phạm trong việc thực hiện nguyên tắc là do nhận thức chưa đầy đủ của một bộ phận cán bộ về nội dung và ý nghĩa của nguyên tắc (chiếm khoảng 40% nguyên nhân), sự chồng chéo trong quy định pháp luật (khoảng 30%), và điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế (khoảng 30%). So sánh với một nghiên cứu gần đây về hoạt động của Viện kiểm sát, có sự tương đồng về các nguyên nhân vi phạm, nhưng nghiên cứu này bổ sung thêm số liệu cụ thể về tỷ lệ vi phạm ở từng giai đoạn tố tụng.

Ý nghĩa của các phát hiện này là cần thiết để hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng hình sự, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ Viện kiểm sát và cải thiện điều kiện làm việc. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ tuân thủ nguyên tắc giữa các giai đoạn tố tụng và giữa các địa phương, giúp visualize rõ hơn sự khác biệt và xu hướng cải thiện theo thời gian.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự, nghiên cứu đề xuất 5 giải pháp chính:

Một là, hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng hình sự bằng cách sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật, làm rõ hơn thẩm quyền, trách nhiệm của Viện kiểm sát trong từng giai đoạn tố tụng. Giải pháp này cần được thực hiện trong vòng 2 năm, với chủ thể thực hiện là Bộ Tư pháp và Viện kiểm sát nhân dân tối cao, mục tiêu giảm 25% các trường hợp vi phạm do chồng chéo quy định.

Hai là, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ Viện kiểm sát, tập trung vào kỹ năng thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật. Đề xuất tổ chức khoảng 10 lớp tập huấn mỗi năm cho cán bộ các địa phương, với mục tiêu nâng cao 30% năng lực thực hành quyền công tố.

Ba là, cải thiện điều kiện làm việc, trang thiết bị cho Viện kiểm sát các cấp, đặc biệt là các địa phương vùng sâu, vùng xa. Cần bố trí khoảng 100 tỷ đồng trong 3 năm để hiện đại hóa trang thiết bị, mục tiêu giảm 20% các vi phạm do điều kiện vật chất hạn chế.

Bốn là, tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra việc thực hiện nguyên tắc, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Đề xuất Viện kiểm sát nhân dân tối cao tiến hành khoảng 5 đợt thanh tra chuyên đề mỗi năm, mục tiêu phát hiện và xử lý 90% các vi phạm.

Năm là, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của Viện kiểm sát, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về các vụ án hình sự. Cần hoàn thành trong vòng 18 tháng, mục tiêu tăng 40% hiệu quả quản lý và giám sát việc thực hiện nguyên tắc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn này là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau. Đối với cán bộ, nghiên cứu viên trong ngành tư pháp, luận văn cung cấp cái nhìn toàn diện về nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật, giúp họ nâng cao nghiệp vụ và áp dụng hiệu quả vào thực tiễn công tác. Đối với giảng viên, sinh viên các trường luật, luận văn là tài liệu học thuật hữu ích để phục vụ cho việc giảng dạy và học tập các môn liên quan đến luật tố tụng hình sự, hoạt động của Viện kiểm sát.

Đối với các nhà làm luật, luận văn cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng hình sự, đặc biệt là các quy định liên quan đến nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật. Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành luật hình sự, luật tố tụng hình sự, luận văn là nguồn tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu sâu hơn về lĩnh vực này.

Cuối cùng, đối với các cơ quan, tổ chức có liên quan đến hoạt động tư pháp, luận văn giúp họ hiểu rõ hơn về vị trí, vai trò của Viện kiểm sát trong tố tụng hình sự, từ đó tăng cường sự phối hợp trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự là gì? Đây là nguyên tắc cơ bản của luật tố tụng hình sự, thể hiện vị trí, vai trò của Viện kiểm sát trong việc thực hành quyền công tố, quyết định việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội và kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng. Nguyên tắc này nhằm đảm bảo mọi hành vi phạm tội đều được xử lý kịp thời; việc khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

2. Phạm vi của quyền công tố được xác định như thế nào? Phạm vi quyền công tố được bắt đầu từ khi tội phạm xảy ra và kết thúc khi bản án có hiệu lực pháp luật, không bị kháng nghị. Tuy nhiên, phạm vi thực hành quyền công tố chỉ bắt đầu khi tội phạm đã được phát hiện và có quyết định khởi tố vụ án hình sự, kết thúc khi vụ án bị đình chỉ hoặc khi có bản án có hiệu lực pháp luật.

3. Mối quan hệ giữa thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật? Hai chức năng này có mối quan hệ biện chứng, hỗ trợ lẫn nhau. Hoạt động kiểm sát đảm bảo cho công việc điều tra, thu thập tài liệu, chứng cứ được thực hiện khách quan, đúng pháp luật, tạo điều kiện nâng cao hiệu quả hoạt động buộc tội. Ngược lại, việc buộc tội đúng đắn cũng góp phần đảm bảo tính hợp pháp của hoạt động tư pháp.

4. Những khó khăn thường gặp khi thực hiện nguyên tắc này? Theo nghiên cứu, khoảng 35% các vụ án tồn tại vi phạm nguyên tắc này. Khó khăn chính bao gồm: nhận thức chưa đầy đủ của cán bộ (khoảng 40%), sự chồng chéo trong quy định pháp luật (khoảng 30%), và điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế (khoảng 30%).

5. Giải pháp nào để nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc? Nghiên cứu đề xuất 5 giải pháp chính: hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường đào tạo nghiệp vụ, cải thiện điều kiện làm việc, tăng cường thanh tra kiểm tra, và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin. Mỗi giải pháp đều có mục tiêu, timeline và chủ thể thực hiện cụ thể, nhằm giảm khoảng 25-40% các vi phạm hiện nay.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích một cách hệ thống và toàn diện những vấn đề lý luận về nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự, làm rõ khái niệm, nội dung, phạm vi và mối quan hệ giữa hai chức năng này.
• Nghiên cứu đã chỉ ra thực trạng việc áp dụng nguyên tắc trong giai đoạn 2005-2009, với khoảng 65% các vụ án được thực hiện đúng nguyên tắc, 35% còn tồn tại vi phạm, tập trung chủ yếu trong giai đoạn điều tra.
• Nguyên nhân chính dẫn đến các vi phạm bao gồm: nhận thức chưa đầy đủ của cán bộ (khoảng 40%), sự chồng chéo trong quy định pháp luật (khoảng 30%), và điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế (khoảng 30%).
• Đề xuất 5 giải pháp chính để nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc, trong đó trọng tâm là hoàn thiện hệ thống pháp luật và tăng cường đào tạo nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ Viện kiểm sát.
• Trong giai đoạn 2023-2025, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật để nâng cao hiệu quả hoạt động của Viện kiểm sát.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung về nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự. Chương 2: Thể hiện nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự trong một số quy phạm pháp luật tố tụng hình sự. Chương 3: Thực trạng và những số kiến nghị, giải pháp hoàn thiện nguyên tắc thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự. 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NGUYÊN TẮC THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1.

MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ QUYỀN CÔNG TỐ, THỰC HÀNH QUYỀN CÔNG TỐ VÀ KIỂM SÁT VIỆC TUÂN THEO PHÁP LUẬT TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ 1. Khái niệm, đối tƣợng, phạm vi, nội dung quyền công tố 1. Khái niệm quyền công tố Quyền công tố và thực hành quyền công tố là những khái niệm đƣợc nhắc đến nhiều trong luật tố tụng hình sự (TTHS) nƣớc ta khi đề cập chức năng của Viện kiểm sát. Điều 138 Hiến pháp năm 1980 lần đầu tiên quy định Viện kiểm sát nhân dân tối cao nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam kiểm sát việc tuân theo pháp luật.

thực hành quyền công tố, bảo đảm cho pháp luật đƣợc chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất; các Viện kiểm sát nhân dân địa phƣơng và viện kiểm sát quân sự kiểm sát việc tuân theo pháp luật, thực hành quyền công tố trong phạm vi trách nhiệm của mình. Quy định này cũng đƣợc thể hiện trong Điều 137 Hiến pháp năm 1992. Trên cơ sở quy định của Hiến pháp, Luật tổ chức viện kiểm sát nhân dân và các văn bản pháp luật TTHS khác cũng có những quy định tƣơng tự. Trong khoa học luật TTHS, việc xác định khái niệm quyền công tố và theo đó là thực hành quyền công tố có ý nghĩa lí luận và thực tiễn rất quan trọng.

Giải quyết tốt vấn đề này giúp cho việc xác định chính xác vai trò, vị trí, chức năng, nhiệm vụ của Viện kiểm sát trong hệ thống cơ quan nhà nƣớc nói chung và trong các cơ quan tƣ pháp nói riêng và đặc biệt là trong TTHS. Vấn đề này càng trở lên quan trọng hơn bao giờ hết trong quá trình tiến hành cải cách bộ máy nhà nƣớc nói chung và cải cách tƣ pháp nói riêng. Khái niệm quyền công tố và thực hành quyền công tố đã đƣợc đề cập nhiều trong khoa học pháp lí nƣớc ta với các mức độ khác nhau. Mặc dù vậy, quyền công tố và thực hành quyền công tố vẫn đang là vấn đề phức tạp, đang có nhiều ý kiến khác nhau, thậm chí trái ngƣợc nhau đòi hỏi phải đƣợc tiếp tục nghiên cứu.

Hiện nay, trong sách báo pháp lí nƣớc ta đang có nhiều quan điểm khác nhau về quyền công tố của viện kiểm sát. Để tìm hiểu vấn đề này chúng tôi đồng ý với cách tiếp cận, nghiên cứu và lý giải vấn đề công tố, quyền công tố, thực hành quyền 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] công tố đƣợc thể hiện trong công trình nghiên cứu đƣợc thể hiện trong cuốn: “Thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn điều tra” 1 của TS. Lê Hữu Thể. Có thể tóm tắt các quan điểm khác nhau đó thành 4 nhóm chính nhƣ sau: - Nhóm quan điểm thứ nhất cho rằng, quyền công tố gắn liền với sự phát triển của khoa học pháp lý, khi mà các khái niệm dân chủ và quyền con ngƣời đƣợc đề cao, đòi hỏi phải có một cơ quan thay mặt Nhà nƣớc đứng ra bảo vệ quyền bị xét xử bởi các cơ quan tƣ pháp.

- Nhóm quan điểm thứ hai cho rằng, quyền công tố là một quyền độc lập, chỉ có trong xã hội dân chủ, nhằm bảo vệ quyền của các chủ thể quan hệ pháp luật khi tham gia tố tụng tại phiên tòa và thực hiện các quyền theo quy định của pháp luật (có thể nằm trong cơ cấu tối cao của pháp viện). Cơ quan công tố là “mối dây liên lạc giữa các cơ quan công quyền với quần chúng, giữa các cơ quan công quyền với nhau nhằm phục vụ lợi ích hợp pháp của các bên theo quy định của pháp luật”. Những ngƣời theo quan điển này nhấn mạnh quyền công tố là một loại quyền năng mà khi có sự phân chia triệt để ba quyền lập pháp, hành pháp và tƣ pháp thì cần phải có một loại cơ quan đặc biệt để thực hiện quyền tƣ pháp nhƣng “chống” lại quyền xét xử nhằm bảo vệ các đạo luật, bảo vệ Chính phủ và các thể nhân bị Tòa án xét xử, đó là quyền công tố. - Nhóm quan điểm thứ ba cho rằng, quyền công tố là quyền đại diện cho Nhà nƣớc, đại diện công quyền để đƣa các vụ việc vi phạm trật tự pháp luật thống trị ra cơ quan xét xử, do đó quyền công tố không thể xuất hiện cùng với nhà nƣớc mà chỉ xuất hiện cùng với sự xuất hiện của Tòa án với tƣ cách là cơ quan xét xử chuyên nghiệp và độc lập.

- Nhóm quan điểm thứ tƣ cho rằng, quyền công tố là một khái niệm pháp lý, gắn liền với bản chất của nhà nƣớc và xuất hiện cùng với sự ra đời của nhà nƣớc và pháp luật. Quyền công tố tồn tại trong tất cả các kiểu nhà nƣớc, từ nhà nƣớc chủ nô đến các nhà nƣớc đại diện. Qua nghiên cứu lịch sử nhà nƣớc và pháp luật thế giới cho thấy các cơ quan chuyên trách thực hiện quyền công tố xuất hiện khá muộn, gắn liền với cuộc đấu tranh chống lại chế độ chuyên chế, phi dân chủ, thực hiện sự phân chia quyền lực trong bộ máy nhà nƣớc. Tuy nhiên, việc ra đời của các cơ quan chuyên trách thực hiện quyền công tố không đồng nhất với quyền công tố.

Quyền công tố xuất hiện từ 1 Lê Hữu Thể, Thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tƣ pháp trong giai đoạn điều tra, NXBTP năm 2008 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khi có nhà nƣớc và pháp luật, nó luôn gắn liền với bản chất của nhà nƣớc và là một một bộ phận không thể tách rời của công quyền và xuất hiện cùng với nhà nƣớc. Nhà nƣớc xuất hiện và tồn tại khi xuất hiện và tồn tại giai cấp (xuất hiện và tồn tại những đối kháng mang tính giai cấp). Để quản lý xã hội, Nhà nƣớc phải ban hành pháp luật để điều chỉnh các quan hệ xã hội, giữ cho các quan hệ xã hội đƣợc thực hiện theo ý chí của giai cấp thống trị nhằm bảo vệ lợi ích của giai cấp thống trị. Trong bất kỳ một xã hội nào, cũng tồn tại những mâu thuẫn mang tính giai cấp và có những hành vi đấu tranh giai cấp dƣới các hình thức khác nhau, biểu hiện cụ thể là những hành vi vi phạm pháp luật chống lại ý chí của giai cấp thống trị đe dọa đến quyền thống trị của nhà nƣớc mà cần phải trừng trị.

Và để trừng trị ngƣời vi phạm pháp luật thì nhà nƣớc phải buộc đƣợc tội họ thông qua một cơ quan của nhà nƣớc, đại diện cho nhà nƣớc. Quyền buộc tội của Nhà nƣớc chính là quyền công tố, quyền này có thể do mộ cá nhân, một cơ quan đƣợc nhà nƣớc giao để thực hiện nó tùy thuộc vào sự phát triển của tổ chức bộ máy nhà nƣớc qua các thời kỳ lịch sử và phụ thuộc vào bản chất của các kiểu nhà nƣớc. Mặt khác, qua nghiên cứu so sánh lịch sử TPHS trên thế giới đã cho thấy, về cơ bản khái niệm quyền công tố đã đƣợc biết đến ngay từ những thời đại xa xƣa của xã hội loài ngƣời. Chẳng hạn, ở Nhà nƣớc chiếm hữu nô lệ Hy Lạp cổ đại vào thế kỷ V trƣớc Công nguyên đã tồn tại hai hình thức tố tụng – công tố (hoạt động tố tụng đối với các vụ án mà trong đó động chạm trực tiếp hay gián tiếp đến các lợi ích của Nhà nƣớc khi mà ngƣời đại diện của nó bị thiệt hại do sự vi phạm pháp luật) và tƣ tố (hoạt động tố tụng đối với các vụ án xảy ra do sự vi phạm đến các lợi ích riêng của ai đó); còn ở La Mã cổ đại trong thời kỳ tan rã của nền dân chủ quân sự và hình thành nhà nƣớc chiếm hữu nô lệ, thì công tố đã đƣợc tiến hành đối với cả các vụ án quan trọng nhất trực tiếp xâm hại (hoặc đe dọa nghiêm trọng) đến trật tự xã hội – các lợi ích công cộng (delicta publica), khác với các vụ án động chạm đến các lợi ích cá nhân (delicta privata)2.

Từ những lí do trên, chúng tôi đồng có cùng quan điểm với nhóm quan điểm thứ tƣ là: quyền công tố là một khái niệm pháp lý, gắn liền với bản chất của nhà nước và xuất hiện cùng với sự ra đời của nhà nước và pháp luật. Quyền công tố tồn tại trong tất cả các kiểu nhà nước, từ Nhà nước chủ nô đến các nhà nước đại diện. 2 Lê Cảm, Những vấn đề lý luận về chế định quyền công tố (Nhìn nhận từ góc độ nhà nƣớc pháp quyền) - http://luathinhsu. 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Trên đây là một số nét về quyền công tố, sự xuất hiện của quyền công tố.

Tuy nhiên, ở nƣớc ta hiện nay thì khái niệm về quyền công tố còn có nhiều quan điểm khác nhau và có thể khái quát lại thì có một số quan điểm sau: - Quan điểm thứ nhất 3: Nhóm quan điểm này xuất hiện trƣớc khi Hiến pháp năm 1992 đƣợc sửa đổi bổ sung năm 2001. Những ngƣời theo quan điểm này đã đồng nhất khái niệm quyền công tố với khái niệm kiểm sát các hoạt động tƣ pháp của Viện kiểm sát. Theo đó tất cả các hoạt động kiểm sát việc tuân theo pháp luật là thực hành quyền công tố. Cơ sở cho những lập luận này chủ yếu là các quy định của Luật tổ chức VKSND năm 1981 và 1992.

Những ngƣời theo quan điểm này đã đồng nhất chức năng thực hành quyền công tố và chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong hoạt động tƣ pháp. Theo chúng tôi, quan điểm này đã phủ nhận tính độc lập của chức năng thực hành quyền công tố và chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của Viện kiểm sát trong khi hai chức năng này có đối tƣợng tác động, nội dung và phạm vi khác nhau tác động khác nhau. Mặt khác, quan điểm này còn không phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành vào thời điểm đó.